Như vậy, để phát huy được hiệu quả điều trị và hạn chế các tác dụng phụ khi sử dụng glucocorticoid thì đòi hỏi cần có 1 giải pháp trong lâm sàng.. Sau đây nhóm mình xin trình bày một số
Trang 11 lời chào: giới thiệu tên nhóm và đề tài thuyết trình.
2 lợi ích-tác dụng
Sử dụng corticoid là vấn đề quan trọng và còn nhiều tranh cãi trong lâm sàng Corticoid là một
vũ khí đắc lực hỗ trợ cho các y bác sĩ với tác dụng chống viêm nhanh và mạnh,chống dị ứng,uc che mien dich, chính vì vậy corticoid đã trở thành một trong những nhóm thuốc được chỉ định rộng rãi nhất
Ví dụ: suy thượng thận cấp và mạn, khớp, hội chứng thận hư nhiễm mỡ, dị ứng, hen phế quản, ung thư, ghép cơ quan, bệnh về da…
Nhưng thực tế cho thấy, khi dùng thuốc kéo dài, liều cao vượt quá liều sinh lí đã gây nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng: Hội chứng Cushing, đục nhãn cầu, loãng xương, tré em còi xương, chậm lớn, lở loét da
Trường hợp cô gái biến thành bà lão khi tự ý sử dụng glucocorticoid
Có thể coi corticoid là con dao hai lưỡi, mà lưỡi nào cũng sấc và nhọn
3
Như vậy, để phát huy được hiệu quả điều trị và hạn chế các tác dụng phụ khi sử dụng
glucocorticoid thì đòi hỏi cần có 1 giải pháp trong lâm sàng
Và một trong những hướng đi được áp dụng rộng rãi trong lâm sàng hiện nay là giảm liều Đối với các bác sĩ, đó là kim chỉ nam trong việc chỉ định sử dụng glucocorticoid
Vì vậy dù dùng liều thấp nhưng kéo dài nhiều tháng vẫn phải giảm liều trước khi ngưng điều trị Lợi ích khi giảm liều:
Khi phải dùng kéo dài thì dùng kiểu điều trị liều cao cách ngày thay cho cách dùng hằng ngày để giảm ức chế trục HPA Đồng thời, giảm tác dụng phụ của thuốc
4 vậy khi nào chúng ta cần giảm liều:
• Điều trị kéo dài với glucocorticoid: thời gian > 2 tuần dù liều dùng GC thấp
• Khi bệnh tiến triển tốt và bắt đầu ổn định
• Khi có ý định ngưng thuốc (nếu thời gian điều trị <2 tuần thì không cần)
5 Tuy nhiên khi giảm liều chúng ta cần phải lưu ý những gì???
- thứ nhất là phải Giảm liều từ từ và việc này phụ thuộc vào: thời gian sử dụng và liều dùng, tuổi tác của bệnh nhân
- Thứ hai là phải theo dõi đáp ứng lâm sàng của bệnh nhân:
+ nếu đáp ứng tốt thì tiếp tục giảm liều theo phác đồ điều trị
+ nếu đáp ứng xấu (xuất hiện các triệu chứng thiểu năng thượng thận như mệt mỏi, đau cơ, đau khớp, buồn nôn , hạ huyết áp,…) và có stress thì tăng liều trở lại
và sau đó sẽ giảm liều với tốc độ chậm hơn
+ giảm tới liều tối thiểu có hiệu lực
- Thứ ba là: những bệnh không sử dụng cách ngày như viêm khớp dạng thấp, lupus ban
đỏ toàn thân, viêm ruột kết, viêm động mạch với tế bào khổng lồ vì các triệu chứng
cơ bản của các bệnh này không thể kiểm soát được nếu điều trị với chế độ này
Trang 26 Sau đây nhóm mình xin trình bày một số cách giảm liều đã được tham khảo ở các tài liệu như sau:
Cách 1: tham khảo từ sách dược lâm sàng của trường đại học y Hà Nội, 2006
Giả thiết corticoid duoc su dung la prednisolon với liều sử dụngban đầu 60mg/ngày, khi bệnh tiến triển tốt và bắt đầu ổn định thì chuyển sang chế độ dùng thuốc cách ngày như sau:
- Giảm mỗi lần 5mg, chu kì 3 ngày cho tới khi đạt được liều liều tối thiểu có hiệu lực 20mg/ngày Sự giảm liều và liều tối thiểu có hiệu lực trên cũng còn phụ thuộc vào từng bệnh nhân và đáp ứng lâm sàng Nếu giảm liều quá nhanh có thể làm trầm trọng thêm bệnh, nếu giảm liều quá chậm sẽ gia tăng các tai biến do corticoid
- Sau đó giảm cách ngày mỗi 2,5 mg, chu kì 3 ngày và theo dõi đáp ứng của bênh nhân, nếu được thì tiến hành giảm đến nấc tiếp theo cho đến 0 mg ở ngày bắt đầu điều trị cách ngày (tức dùng 1 ngày, nghỉ 1 ngày)
Chúng ta sẽ duy trì liều dùng này (1 ngày dùng 20mg, 1 ngày nghỉ) cho đến khi hết triệu chứng bệnh
Cách 2: ( Tài liệu tham khảo: Dược lực học 7 th 2005 – ThS Trần Thị Thu Hằng)
Giả thiết liều ban đầu là prednisolone 50 mg/ngày Khi tình trạng bệnh nhân tiến triển tốt và ổn định thì ta sử dụng thuốc như sau:
- Ngày thứ nhất: dùng với liều 75mg, ngày thứ 2 với liều 25 mg và duy trì như vậy cho đến ngày thứ 6
- Tiếp tục giảm cách ngày 5mg, chu kỳ 3 ngày cho đến khi về mức 0
- Sử dụngliều 75 mg, ngày uống ngày nghỉ
- Sau đó mỗi tuần giảm 2,5 mg cho đến liều tối thiểu có hiệu lực thì uống cách ngày với liều đó
- Duy trì điều trị cho đến khi bệnh nhân hết triệu chứng
Cách 3: Double liều – harrison và AHFS 2011
Giả thiết liều ban đầu là prednisolon là 60mg/ngày, khi bệnh tiến triển tốt và bắt đầu ổn định thì chuyển sang dùng cách ngày như sau:
- Giảm mỗi lần 5mg, chu kì 3 ngày cho tới khi đạt được liều 20mg/ngày ( liều tối thiểu
co hiệu lực và liều này phụ thuộc vào đáp ứng của từng bệnh nhân)
- Sau đó đổi sang dùng liều cách ngày với liều của 2 ngày dùng trong một ngày Theo dõi đáp ứng của bênh nhân trong ngày không có Prednisolone, bệnh nhân có thể dùng thêm NSAIDs để giảm các triệu chứng đau khớp, cứng cơ, mệt mỏi…
Ta nên sử dụng các GC có thời gian tác động ngắn và ức chế trục HPA < 1.5 ngày như: prednisone, prednisolone, methyl prednisolone
7.Cách ngừng dùng thuốc:
Khi triệu chứng của bệnh nhân đã hết thì ta nên cho bệnh nhân ngưng sử dụng thuốc nhưng nếu
ta ngưng GC đột ngột sau đợt điều trị kéo dài có thể làm bệnh bùng phát, nguy cơ suy thượng thận cấp do trục HPA bị ức chế và gây hội chứng thiếu thuốc như sốt, hôn mê, đau cơ… do đó, khi muốn ngưng sử dụng thuốc thì ta cũng cần giảm liều từ từ
• Có 2 cách để ngưng dùng thuốc mà nhóm đã tham khảo được, đó là:
Trang 3- Cách 1(Harrison) : Giảm 2,5 mg, chu kỳ 3 ngày đến khi liều Prednisone còn khoảng 5-7,5mg/ngày thì ngưng hẳn thuốc
- Cách 2 (William và AHFS):
+ Giảm Prednisone từ từ 2.5 - 5mg/lần/mỗi 7-10 ngày, tùy theo đáp ứng của mỗi bệnh nhân
+ Khi liều đạt đến liều sinh lý( 5mg/ngày) thì chuyển sang dùng đơn liều Hydrocortisone
20mg/ngày vào buổi sáng( một số bệnh nhân có thể cần thêm 5mg vào buổi chiều) thay thế Hydrocortisone vì đây là GC tự nhiên giúp cơ thể dễ thích nghi trở lại hơn và đảm bảo nhu cầu hormone cơ bản
+ Sau 2-4 tuần giảm 2,5mg/tuần hoặc nhanh hơn tùy khả năng dung nạp của bệnh nhân đến khi còn 10mg/ngày (liều sinh lý thấp)
+ Sau 2-3 tháng dùng liều 10mg Hydrocortisone/ngày, tiến hành đo Cortisol máu sáng (24 giờ sau khi dùng Hydrocortisone)
o Nếu kết quả > 10µg/dL thì ngưng Hydrocortisone
o Nếu kết quả < 10 µg/dL, tiếp tục dùng Hydrocortisone thêm 1-2 tháng, sau đó kiểm tra lại
8 Nhưng đối với một số thuốc khác thì lượng thuốc cần giảm cũng có sự thay đổi Ví dụ như:
• Dexamethasone:
Giảm 0.375 – 0.75mg/3-7 ngày đến liều sinh lý 0.75mg và tiếp tục thực hiện tương tự như trên
• Triamcinolone:
Giảm 2 – 4mg/3 -7 ngày đến liều sinh lý 4mg và tiếp tục thực hiện như trên
9 Điều cuối cùng nhóm mình xin gửi đến các bạn 1 thông điệp là:
Việc ngưng dùng corticoid cũng là cả một nghệ thuật !!!
Và chúng ta đừng nên coi thường và cũng đừng quá sợ hãi corticoid, nó có thể là một thần dược khi ta biết sử dụng một cách khéo léo và hợp lý và nó cũng có thể là một độc dược khi ta sử dụng bừa bãi và thiếu hiểu biết
Nhóm mình xin dừng ở đây Cảm ơn sự theo dõi của Cô và các bạn!