Bài Giảng Kinh Tế Vi Mô

Nội dung hôm nay Cầu demand  Cung supply  Độ co dãn của cung và cầu  Trạng thái cân bằng của thị trường  Sự thay đổi của trạng thái cân bằng  Thặng dư tiêu dùng và sản xuất.

Bài giảng kinh tế Vi mô

 Bài 1: Giới thiệu Kinh tế Vi mô

 Bài 2: Cầu, cung và cân bằng thị trường

 Bài 3: Lý thuyết hành vi người tiêu dùng

 Bài 4: Cầu cá nhân và cầu thị trường

 Bài 5: Lý thuyết sản xuất

 Bài 6: Chi phí sản xuất

 Bài 7: Tối đa hoá lợi nhuận trong thị trường cạnh tranh và độc quyền

 Bài 8: Phân tích thị trường cạnh tranh và sự can thiệp của chính phủ.

Bài 1 Giới thiệu Kinh tế Vi mô

Nguyễn Hoài Bảo

8 March 2007

Nội dung hôm nay

 Giới thiệu về kinh tế vi mô và môn học

– Kinh tế học là gì?

– Kinh tế vi mô là gì?

– Kinh tế vi mô “cũ” và “mới”

 Giới thiệu nội dung môn học

– Các bài giảng

– Sách và tài liệu tham khảo

Kinh tế học là gì?

 Xuất phát điểm của kinh tế học (economics) là: qui luật của

sự khan hiếm (scarce resources)

 Qui luật khan hiếm: Mâu thuẫn giữa nhu cầu và ước vọng vô hạn với khả năng và nguồn lực hữu hạn của con người.

 Hệ quả của qui luật khan hiếm: con người buộc phải lựa chọn

về cả hai phương diện: ước vọng/nhu cầu và phân bổ khả

năng/nguồn lực.

 Hai khía cạnh của lựa chọn: mục tiêu và ràng buộc.

Phạm vi của Kinh tế học

 Kinh tế học Vi mô (Microeconomics): là một nhánh của kinh tế học, nó nghiên cứu hành vi

ra quyết định của các cá thể (individual), đó là doanh nghiệp và hộ gia đình

 Kinh tế học Vĩ mô (Macroeconomics): là một nhánh của kinh tế học, nó nghiên cứu hành vi của các biến tổng hợp (aggregate) trong nền kinh tế, đó là thu nhập, sản lượng, … trong phạm vi của một quốc gia.

Một số ví dụ về Kinh tế học vi mô và vĩ mô quan tâm

Sản xuất Giá cả Thu nhập Việc làm

Vi mô (Micro) Sản xuất/sản

lượng trong từng ngành hoặc từng doanh nghiệp

Bao nhiêu thép?

Bao nhiêu gạo?

Bao nhiêu ôtô?

Những mức giá riêng lẽ của từng sản phẩm

Giá thép Giá gạo Giá ôtô

Phân phối thu nhập và của cải

Tiền lương trong ngành thép

Tiền lương tối thiểu

Việt làm trong từng ngành hoặc doanh nghiệp

Việc làm trong nghành thép

Số lao động trong một hãng

Vĩ mô (Macro) Sản xuất/Sản

lượng quốc gia

Tổng sản lượng quốc gia.

Tăng trưởng

Mức giá tổng quát trong nền kinh tế

Giá tiêu dùng Giá sản xuất

Tỷ lệ lạm phát

Thu nhập quốc gia

Tổng mức lợi nhận của các doanh nghiệp

Việc làm và thất nghiệp trong tòan

bộ nền kinh tế

Tổng số nhân dụng

Tỷ lệ thất nghiệp

Phân biệt các phát biểu vi mô và vĩ mô bên dưới

a) Mức chi tiêu tiêu dùng tăng cao một thời gian dài đã kéo sự tăng trưởng kinh tế mạnh

mẽ.

b) Gần đây do suy thoái của nền kinh tế toàn cầu đã làm cho ngành công nghiệp du lịch

sụt giảm rõ rệt

c) Trợ cấp của chính phủ cho các nhà sản xuất thép trong nước.

d) Xuất khẩu tăng trưởng chậm lại do có sự suy thoái của các nước bạn hàng chủ yếu.

e) Ngân hàng trung ương quyết định tăng lãi suất nhằm kiềm chế áp lực lạm phát.

f) Suy thoái của ngành công nghiệp dệt do cạnh tranh và công nghệ thay đổi nhanh chóng.

g) Tăng chi tiêu cho hoạt động dịch vụ chăm sóc y tế ở vùng sâu và vùng dân tộc ít

người.

Câu hỏi cơ bản của kinh tế học vi mô

Câu hỏi:

 Sản xuất cái gì?

 Sản xuất như thế nào?

 Sản xuất cho ai?

 Sản xuất bao nhiêu?

Thị trường

 Người bán (phía cung)

 Người mua (phía cầu)

 Có mấy loại thị trường?

– Cạnh tranh

– Độc quyền

– “ở giữa”

 Giá cả

Kinh tế vi mô “cũ” và “mới”

 suy nghĩ cũ (tân cổ điển”)

nghiệp hơn là nghiên cứu về hãng (firm).

 suy nghĩa mới

trong hộp đen thông qua:

(imperfect and asymmetric information)

Những nhà kinh tế tư duy như thế nào?

 Họ nhận thức nền kinh tế thông qua các mô hình (model)

 Mô hình là lý thuyết tổng kết, thường là ở dưới dạng toán học, những mối liên hệ giữa các biến số kinh tế.

 Một mô hình thường có hai loại biến số: nội sinh (endogenous) và ngoại sinh

(exogenous)

Những bước cơ bản để hình thành một mô hình

 Đặt các giả thuyết (tạo ra các biến nội sinh và ngoại sinh)

 Mô tả các hành vi (đại số và hình học)

 Tìm giá trị cân bằng (đại số và hình học)

 Mô phỏng (nới lỏng các giả thuyết ban đầu hay cho thay đổi các biến ngoại sinh)

Biến nội sinh vs Biến ngoại sinh

 Biến ngoại sinh là biến đầu vào của mô hình, cho trước khi xây dựng mô hình và nó dùng để giải thích cho mô hình hay.

 Biến nội sinh là biến đầu ra của mô hình.

 Mô phỏng là cho thay đổi các biến ngoại sinh để xem sự thay đổi kết quả của biến nội sinh.

Phân biệt biến nội sinh và ngoại sinh

Nội dung của môn học

 Mục tiêu (xem đề cương môn học)

Cầu cá nhân và cầu thị trường

Lý thuyết sản xuất Chi phí sản xuất Ôn tập

Thị trường

cạnh tranh

hoàn hảo

Thị trường độc quyền Phân tích thị trường

cạnh tranh

và sự can thiệp của chính phủ

Cạnh tranh độc quyền

và độc quyền nhóm

(Lý thuyết trò chơi) Ôn tập

Tài liệu

 David Begg, Stanley Fischer và Rudiger

Dornbusch, Kinh tế học, NXB Thống kê (sách

dịch năm 2007)

 Robert S Pindyck và Daniel L Rubinfeld, Kinh

tế học Vi mô (sách dịch năm 2000 của NXB Khoa

học Kỹ thuật)

 Bài giảng của giảng viên hàng tuần: có thể

download trực tiếp tại:

http://baohoai.googlepages.com/

Bài 2 Cầu, cung và cân bằng thị trường

Nguyễn Hoài Bảo March 8, 2007

Nội dung hôm nay

 Cầu (demand)

 Cung (supply)

 Độ co dãn của cung và cầu

 Trạng thái cân bằng của thị trường

 Sự thay đổi của trạng thái cân bằng

 Thặng dư tiêu dùng và sản xuất

 Cầu của một hàng hoá hay dịch vụ nào đó là số lượng của hàng hoá dịch vụ đó mà những người tiêu dùng sẵn lòng mua ứng với những mức giá khác nhau trong một khoảng thời gian xác định.

Các yếu tố nào tác động lên cầu?

 Giá của hàng hoá

 Giá của hàng hoá khác

 Thu nhập

 Khác: quảng cáo, giá của hàng hoá trong quá khứ, kỳ vọng về giá hàng hoá trong tương lai, tỷ giá hối đoái …

Hàm cầu (demand function)

 Là một mô tả về toán học về mối quan hệ giữa lượng cầu của hàng hoá và tất cả các yếu

tố tác động lên nhu cầu.

 Q = Q (X1; X2; X3, ….Xn)

 Hàm tuyến tính và hàm logarit.

 Q = a – bP (hay P = a/b-1/bQ)

 Ví dụ: Q = 100-0.7P

Đường cầu (Demand curve)

 Đường cầu dốc xuống cho

biết người tiêu dùng sẵn

lòng mua nhiều hơn với mức

giá thấp hơn (di chuyển

trên đường cầu)

 Khi nào đường cầu sẽ dịch

Doanh thu biên (Marginal Revenue)

Giá mỗi đơn vị (P)

($) Lượng bán (Q) Tổng doanh thu (TR) Doanh thu biên (MR)

a/b

Độ co dãn của cầu (Elasticities of Demand)

 Độ co dãn của cầu theo giá (của chính nó)

 Độ co dãn của cầu theo giá của hàng hoá, dịch vụ khác có liên quan (độ co dãn chéo)

 Độ co dãn của cầu đối với thu nhập.

Độ co dãn của cầu theo giá

 Độ co dãn đo lường độ nhạy của một biến số đối với một biến số khác.

 Độ co dãn là tỷ lệ % thay đổi của một biến số đối với 1% thay đổi của biến số khác

 Độ co dãn của cầu theo giá là độ nhạy (% thay đổi) của lượng cầu khi giá của nó thay đổi (1% thay đổi)

 Ed = %ΔQ/%%ΔP

Độ co dãn của cầu theo giá

 Ep = - ∞ cầu co dãn hoàn toàn (nằm ngang)

 Ep = 0 cầu hoàn toàn không co dãn (thẳng đứng)

 Khi di chuyển xuống dưới đường cầu, độ co dãn càn giảm

Sự thay đổi độ co dãn trên đường cầu

Ví dụ

 Cho hàm cầu là Q = 100 – 0.7P Tính độ co dãn của cầu thị mức giá P = 10.

 Khi P = 10 thì Q = 30 Theo công thức độ co dãn điểm:

 EP = P/Q*(δQ/δP) = 10/30*(-0.7) = -0.233

 [(δQ/δP) là đạo hàm cấp 1 của hàm số cầu theo biến P.]

Những nhân tố chính ảnh hưởng đến Ep

 Tính chất thay thế của hàng hoá

 Hàng hoá thiết yếu (necessity) hay hàng cao cấp (luxury)

 Tỷ lệ chi tiêu của mặt hàng trong tổng mức chi tiêu

 Thời gian

 Tính lâu bền của hàng hoá

Mối quan hệ giữa Ep và MR

 MR = P(1+1/Ep)

 Chứng minh?

 Ep <-1 TR nghịch biến với P (đồng biến với Q)

 Ep >-1 TR đồng biến với P (nghịch biến với Q)

 Ep = -1 P không tác động lên TR.

Độ co dãn chéo (cross – price elasticities of demand)

 Độ co dãn chéo của cầu cho biết % thay đổi của lượng cầu của mặt hàng này khi giá của mặt hàng kia thay đổi 1%

 EXY = %ΔQx/%ΔPY = (Q2X-Q1X)/(P2Y-P1Y)*(P2Y+P1Y)/(Q2X+Q1X)

 EXY = δQX/δPY*PY/QX

 EXY = 0 là hai mặt hàng không liên quan

 EXY < 0 X và Y bổ sung cho nhau

 EXY > 0 X và Y thay thế cho nhau

Ví dụ

 Ví dụ nhu cầu của hàng hoá X là 200 đơn vị mỗi ngày khi mà giá của Y là 5$, và nhu cầu này tăng lên 220 khi giá của Y là 6$ Khi đó độ co dãn chéo giữa X và Y là

 EXY = (220-200)/(6-5)*(6+5)/(220+200) = 0.523

Độ co dãn của cầu đối với thu nhập (Income

Đường cung (supply curve)

 Tại sao đường cung dốc lên?

 Khi nào thì đường cung di chuyển sang phải (trái)

 ES = 0 : cung hoàn toàn không co dãn

 ES = ∞ : cung co dãn hoàn toàn

Trạng thái cân bằng thị trường

Trạn thái cân bằng

 Điểm cân bằng thị trường là nơi

cung và cầu giao nhau

 Tại mức giá cân bằng, lượng

cung bằng với lượng cầu (Q0)

 Không có thiếu hụt hàng hoá

 Không có dư cung

 Không áp lực làm thay đổi giá

P

E

Q D

S

P0

Q

Cơ chế thị trường

Dư cung (dư thừa):

 Giá thị trường cao hơn giá

cân bằng

 Nhà sản xuất hạ giá, lượng

cầu tăng và lượng cung giảm

 Thị trường tiếp tục điều

chỉnh cho đến khi đạt được

cân bằng.

P

E

Q D

S

P0

Q

P1

Cơ chế thị trường

Dư cầu (thiếu hụt):

 Giá thị trường thấp hơn giá

cân bằng

 Nhà sản xuất tăng giá,

lượng cầu giảm và lượng cung

tăng

 Thị trường tiếp tục điều

chỉnh cho đến khi đạt được

cân bằng.

P

E

Q D

S

P0

Q

P1

Tóm tắt cơ chế thị trường cạnh tranh

hoàn hảo

 Cung và cầu tương tác quyết định giá cân bằng

 Trạng thái cân bằng thị trường thay đổi khi:

– Cầu thay đổi (đường cầu dịch chuyển)

– Cung thay đổi (đường cung dịch chuyển)

– Cả cung và cầu thay đổi

 Khi chưa cân bằng, thị trường sẽ tự điều chỉnh (các cơ chế thiếu hụt và dư thừa ở trên)

 Tất cả các điều trên chỉ đúng trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo

Lưu ý:

 Thay đổi cầu vs thay đổi lượng cầu

– Thay đổi cầu: các biến ngoại sinh thay đổi

– Thay đổi lượng cầu: biến nội sinh (giá) thay đổi

 Thay đổi cung vs thay đổi lượng cung

– Thay đổi cung: các biến ngoại sinh thay đổi

– Thay đổi lượng cung: biến nội sinh

(giá) thay đổi

Thặng dư người tiêu dùng và thặng dư sản xuất

 Thặng dư người tiêu dùng

giữa mức giá nhà sản xuất bán

được với mức giá mà họ sẵn lòng

bán.

P

E

Q D

 Hàm số cầu và hàm số cung của một sản phẩm được cho dưới đây:

 Cầu: P = (-1/2) QD + 100

 Cung: P = QS + 10

 (đơn vị của P là đồng, đơn vị của Q là kg)

 Hãy tìm điểm cân bằng của thị trường

 Hãy tính độ co giãn của cung và cầu theo giá ở điểm cân bằng

 Hãy tính thặng dư sản xuất, thặng dư tiêu dùng, và thặng dư toàn xã hội.

 Nếu nhà nước áp đặt mức giá trần cho sản phẩm là 50 đồng, hãy tính khoản tổn thất (mất mát) vô ích của phúc lợi xã hội và hãy giải thích tại sao lại có khoản tổn thất này.

Bài 3

Lý thuyết hành vi người tiêu dùng

Nguyễn Hoài Bảo

19 March 2007

Nội dung hôm nay

 Sở thích của người tiêu dùng (consumer preferences)

 Giới hạn ngân sách (budget constriants)

 Sự lựa chọn của người tiêu dùng (consumer choice)

 Sở thích được bọc lộ (revealed preferences)

 Hữu dụng biên (marginal untility)

Giả thuyết cơ bản của hành vi tiêu dùng

 Sở thích là hoàn chỉnh (complete)

 Sở thích có tính bắt cầu (transitive)

 Người tiêu dùng luôn thích nhiều hơn ít (prefer more to less)

 (càng ít càng tốt?)

Sở thích của người tiêu dùng

 Rổ hàng (a bundle of good) trên thị trường là một tập hợp của một hay nhiều loại hàng hoá với số lượng cụ thể

 Một rổ hàng này có thể được thích hơn một rổ hàng khác do có sự kết hợp giữa các loại hàng hoá khác nhau và số lượng kết hợp khác nhau.

Rổ hàng Đơn vị thực phẩm Đơn vị quần áo

Sở thích của người tiêu dùng

Thực phẩm (tuần)

10 20 30 40

B

D

Sở thích của người tiêu dùng

Quần áo 50

G

D A

E H

B

Sở thích của người tiêu dùng

Đường đẳng ích (Indefference curve)

 Đường đẳng ích (IC) là tập hợp tất cả các phối hợp khác nhau của các hàng hoá và dịch vụ (các rổ hàng) cùng tạo nên mức thoả mãn như nhau cho người tiêu dùng.

sở thích của người tiêu dùng

D

Rổ hàng A được ưa thích hơn B và B được

ưa thích hơn C Do vậy: U3> U2 >U1

Các tính chất của IC

 IC dốc xuống từ trái sang phải

 Các đường IC không thể cắt nhau

 Vì nếu 2 điều trên xảy ra thì sẽ trái với giả thuyết người tiêu dùng thích nhiều hơn ít.

Tỷ lệ thay thế biên (MRS)

 Tỷ lệ thay thế biên (Marginal Rate of Substitution) là số lượng một hàng hoá mà người tiêu dùng có thể từ bỏ để tiêu dùng thêm một đơn vị hàng hoá khác mà lợi ích không đổi.

 MRS được xác định bằng độ dốc (slope) của đường IC.

 MRS có qui luật giảm dần (IC có mặt lồi hướng về gốc đồ thị)

F

1 2

4 6 8 10 12 14

C

Ví dụ: IC của hàng thay thế hoàn hảo (perfect

substitutes): MRS không đổi

1 1

2 3 4

0

Ví dụ: IC của hàng bổ xung hoàn hảo (perfect

complements): MRS = 0

1 1

2 3 4

0

Độ dốc của IC thể hiện điều gì?

Kiểu dáng

Máy bền

Kiếu dáng

Máy bền

Độ thoả dụng (Utility)

 Độ thoả dụng là mức độ thoả mãn của người tiêu dùng nhận được khi tiêu dùng một rỗ hàng hoá.

 Ví dụ: việc mua 1 cuốn sách kinh tế Vi mô làm bạn sung sướng hơn mua một cái áo, điều

đó có nghĩa là cuốn sách đã cho bạn độ thoả dụng cao hơn

Độ thoả dụng

 Đơn vị tính cụ thế của độ thoả dụng là không quan trọng

 Các độ thoả dụng được xếp theo thứ bật là đủ để biết các cá nhân ra quyết định như thế nào

 Hàm biểu diễn số lượng độ thoả dụng: gọi là hàm hữu dụng (utility function) mô tả một

rổ hàng hoá này được ưa thích hơn một rổ hàng hoá khác là bao nhiêu.

B C

Giới hạn ngân sách (budget constraints)

 Sở thích không giải thích được tất cả hành vi của người tiêu dùng

 Giới hạn ngân sách: người tiêu dùng luôn có những ràng buộc chi tiêu của mình vì thu nhập của họ là có giới hạn.

 Đường ngân sách (budget line): là tập hợp tất cả những hàng hoá và dịch vụ khác nhau (các rổ hàng) mà người tiêu dùng có thể mua được với cùng một mức chi tiêu như nhau.

Budget line

 Gọi I (Income) là toàn bộ thu nhập mà người tiêu dùng sử dụng mua hàng hoá.

 Gọi F là số lượng hàng hoá thực phẩm (Food) mà người tiêu dùng mua F có giá là PF

 Gọi C là số lượng hàng hoá quần áo (Cloth) mà người tiêu dùng mua C có giá là PC

Sự thay đổi của đường ngân sách

Thu nhập thay đổi Giá tương đối thay đổi

clothing

(unit)

80 120 160 40

80 120 160 40

Sự lựa chọn của người tiêu dùng

– Nằm trên đường đẳng ích cao nhất.

 Do vậy, về toán học: đường ngân sách tiếp xúc với đường đẳng ích (độ dốc của chúng bằng nhau)

Sự lựa chọn của người tiêu dùng

Hữu dụng biên (Marginal Utility)

 MU là chênh lệch trong tổng

hữu dụng khi người tiêu dùng

tiêu dùng thêm một đơn vị

sản phẩm trong mỗi đơn vị

MU và sự lựa chọn của người tiêu dùng

 Người tiêu dùng tối đa hoá thoả dụng khi:

MRS = PF/PC

Mà MRS = MUF/MUC hay MUF/MUC = PF/PC MUF/PF = MUC/PC

 Như vậy, để đạt được thoả dụng tối đa người tiêu dùng phải phân bổ ngân sách có hạn của mình để mua hàng hoá và dịch vụ với số lượng mỗi thứ sao cho hữu dụng biên mỗi đồng chi tiêu cho hàng hoá và dịch vụ khác nhau phải bằng nhau Đây gọi là nguyên tắc cân bằng biên.

Ví dụ

 (F07-PS2-1) Thịt lợn (l) và thịt gà (g) là hai loại thịt mà gia đình chị Hoa thường ăn Hàm thỏa dụng của nhà chị Hoa có dạng Cobb – Douglas U(l, g) = l.g, còn ngân sách chi tiêu cho hai loại thực phẩm này của gia đình chị là 120 đồng; giá thị trường của thịt lợn và thị gà lần lượt là pl =

3 đồng và pg = 4 đồng.

 Hãy xác định điểm tiêu dùng tối ưu (l*, g*) của gia đình chị Hoa.

 Bây giờ giả sử những nhà nghiên cứu lai tạo được giống gà thịt năng suất cao làm giá của thịt gà giảm xuống còn 2 đồng Để đơn giản hóa phân

tích, giả sử giá của thịt lợn không đổi Hãy xác định điểm tiêu dùng tối

ưu mới (l*1, g*1) của gia đình chị Hoa