Bài Giảng Kinh Tế Vi Mô

■ Cơ chế hình thành giá cả hàng hoá trên thị trường, các yếu tố ảnh hưởng làm thay đổi giá ■ Ảnh hưởng các chính sách can thiệp của chính phủ vào thị trường... Tác động của giá cả hàn

BÀI GIẢNG

KINH TẾ VI MÔ

(Tài liệu lưu hành nội bộ)

Giảng viên: Bùi Anh Sơn Email: buianhson206@Gmail.com

KHÁI NIỆM CƠ BẢN

Hoạt động kinh tế

■ Phân biệt hoạt động kinh tế và phi kinh tế

■ Các quan điểm trước kia

■ Quan điểm hiện tại

1.3

Thế nào là sản xuất?

■ Có nhiều quan niệm khác nhau về sản xuất

■ Quan niệm phổ biến hiện nay:

■ Sản xuất là hoạt động có khả năng tạo ra giá trị hay làm tăng giá

trị

■ Sản xuất là hoạt động có khả năng tạo ra hàng hoá và dịch vụ để

thoả mãn nhu cầu

Sử dụng công nghệ (Kỹ thuật + quản lý)

hiện có

Đầu ra (output)

Hàng hoá Dịch vụ

1.5

Phân phối

đầu ra cho các cá nhân trong nền KT

 Phân phối bình quân

 Phân phối theo lao động

 Phân phối theo yếu tố sản xuất

YTSX dựa trên quan hệ cung cầu yếu

Lợi nhuận

1.7

Tiêu dùng

vụ để thoả mãn nhu cầu cá nhân

Nhu cầu + khả năng thanh toán = Cầu

Tại sao phải nghiên cứu kinh tế?

1.9

Kinh tế học là gì?

■ Kinh tế học là môn khoa học nghiên cứu cách thức con người và xã

hội lựa chọn sử dụng nguồn tài nguyên khan hiếm để sản xuất ra hàng hoá và phân phối cho các thành viên nhằm thoả mãn nhu cầu

ở mức cao nhất Các lựa chọn gồm:

Đường giới hạn khả năng sản xuất

Để có được một lượng hàng hoá này, đường

giới hạn khả năng sản xuất diễn tả lượng tối

đa chỉ có thể sản xuất ra của hàng hoá kia.

L1

V1 V2

1

2

L2

1.11

Ý nghĩa của đường giới hạn KNSX

lúa

vải

1 Nằm trên đường giới hạn

2 Nằm trong đường giới hạn

3 Nằm ngoài đường giới hạn

Dịch chuyển của đường giới hạn thể hiện điều gì?

Đặt vấn đề: khi nào và cái gì có thể làm cho

(1)

Hoạt động của các thị trường

– Quyết định của nhân công nên làm bao

nhiêu thời gian và làm cho ai

■ Tất cả được điều khiển bởi sự điều chỉnh của giá cả

1.13

Các chế độ kinh tế

■ Phân phối nguồn lực hết sức quan trọng đối với 1 xã hội

■ Và nó được phân phối khác nhau trong những chế độ kinh tế khác

nhau

■ Các chế độ kinh tế:

– Kinh tế truyền thống (traditional eco.)

– Kinh tế thị trường(Free market)

– Kinh tế chỉ huy(Command economy)

– Kinh tế hỗn hợp(Mixed economy)

Kinh tế thị trường

■ Các quyết định về tổ chức kinh tế do các cá nhân đưa ra trên cơ

sở lợi ích của chính họ

■ Hoạt động của “bàn tay vô hình”(Invisible hand) và những ưu

điểm của kinh tế thị trường

■ Nhược điểm của thị trường

1.15

Kinh tế học thực chứng

■ Kinh tế học thực chứng: đề cập đến các yếu tố ảnh hưởng đến

hoạt động kinh tế và dự đoán kết quả của các hoạt động đã điều chỉnh

■ Nhằm mô tả, phân tích sự kiện thực tế xảy ra từ đó tìm ra các

mối liên hệ có tính quy luật trong nền kinh tế

■ Trả lời cho câu hỏi:là bao nhiêu? Là gì? Sẽ như thế nào?

Kinh tế học chuẩn tắc

■ Diễn tả sự lựa chọn đạo lý

■ Mang tính chủ quan

■ Trả lời câu hỏi: nên làm gì?

hút thuốc lá không?

■ Nghiên cứu kinh tế thường đi theo trình tự nào?

1.19

Kinh tế vi mô và kinh tế vĩ mô

■ Kinh tế vi mô (Micro economics)

– Nghiên cứu những ứng xử chi tiết, các quyết định cá nhân trên những thị trường sản phẩm riêng biệt, cụ thể.

■ Kinh tế vĩ mô (Macro economics)

những tương tác lẫn nhau trong nền kinh tế như một tổng thể.

Đặc điểm và phương pháp

luận của kinh tế học

■ Tiền đề dựa trên sự khan hiếm tương đối giữa nhu cầu và nguồn lực

■ Sử dụng nhiều công cụ khác nhau để phân tích

Cung cầu hàng hoá

và giá cả thị trường

■ … và những nguyên lý cơ bản có tính quy luật trong hoạt động

của các thị trường hàng hoá cụ thể

1.23

Yêu cầu sau khi học phải

hiểu:

■ Khái niệm cung cầu, các yếu tố tác động và quy luật của chúng

■ Cơ chế hình thành giá cả hàng hoá trên thị trường, các yếu tố

ảnh hưởng làm thay đổi giá

■ Ảnh hưởng các chính sách can thiệp của chính phủ vào thị

trường

Cầu hàng hoá (Demand)

số lượng hàng hoá đó mà người mua sẵn sàng mua trong một thời gian nhất định tương ứng với những mức giá và các điều kiện khác cho trước

nghịch biến giữa giá hàng hoá và số lượng hàng hoá người ta muốn mua

1.25

Hàm cầu

diễn tả mối quan hệ toán học giữa giá hàng hoá và lượng hàng hoá người ta muốn mua

Biểu cầu

■ Là một bảng diễn tả thông tin về những lượng cầu khác nhau

của một loại hàng hoá ở những mức giá khác nhau trong một thời kỳ nhất định.

Ví dụ: biểu cầu sữa bò trong năm

Giá sữa(ngàn đồng) Lượng cầu sữa(Triệu lít)

1.27

hàng hoá

phải

Tác động của giá cả hàng hoá

■ Giá của hàng hoá và lượng cầu hàng hoá có mối quan hệ nghịch

biến

■ Phân tích trong điều kiện giả định các yếu tố khác không thay

đổi hoặc như nhau

■ Chuyển động di chuyển trên đường cầu diễn tả những thay đổi

trong lượng cầu của hàng hoá do giá hàng hoá thay đổi

Di chuyển trên đường cầu

■ Nguyên tắc: giá giảm gây di chuyển trượt xuống thể hiện lượng cầu tăng

E F

1.31

Các yếu tố khác làm thay đổi

kiện giả định giá không thay đổi gây

Chuyển động dịch chuyển của đường cầu

■ Nếu sự thay đổi làm lượng cầu tăng ở mọi mức giá→đường cầu dịch qua phải/lên trên

Cung hàng hoá (Supply)

những số lượng hàng hoá đó mà người bán sẵn sàng bán ra trong một thời gian nhất định tương ứng với những mức giá và các điều kiện khác cho trước

Hàm cung

diễn tả mối quan hệ toán học giữa giá hàng hoá và lượng hàng hoá người ta muốn bán

1.35

Biểu cung

■ Là một bảng diễn tả thông tin về những lượng cung khác nhau

của một loại hàng hoá ở những mức giá khác nhau trong một thời

kỳ nhất định.

Ví dụ: Biểu cung sữa bò trong năm

Giá sữa (ngàn đồng) Lượng cung sữa (triệu lít)

3.37

Các yếu tố có ảnh hưởng đến cung và lượng cung

■ Giá hàng hoá trong tương lai

■ Thay đổi tự nhiên, hạ tầng, điều kiện CT - XH …

Chuyển động di chuyển trên đường cung

■ Diễn tả sự thay đổi của lượng cung do

sự thay đổi của giá hàng hoá

■ Nguyên tắc: giá tăng gây di chuyển trượt lên thể hiện lượng cung tăng

1.39

Chuyển động dịch chuyển của đường cung

■ Nguyên tắc: nếu sự thay đổi của các yếu tố khác làm cung tăng ở mọi mức giá làm cả đường cung dịch qua phải/xuống

Trạng thái cân bằng của thị trường

■ Cân bằng thị trường:

■ Tại E : QS = QD

■ Thị trường có cơ chế tự điều chỉnh

về trạng thái cân bằng

Thay đổi trạng thái cân bằng của thị trường do giá thay đổi

■ Nếu giá cao hơn P0

sẽ có cung lớn hơn cầu

■ Nhà SX muốn sản xuất và bán nhiều hơn NTD muốn mua

■ Hàng bán không hết buộc nhà SX phải

Thay đổi trạng thái cân bằng của thị trường do giá thay đổi

■ Nếu giá thấp hơn P0

sẽ có cầu lớn hơn cung→Nhà SX muốn sản xuất và bán ít

hơn NTD muốn mua

■ NTD không mua được lượng hàng mong đợi buộc phải nâng giá để mua

được nhiều hơn

Thay đổi do yếu tố khác giá làm cầu thay đổi

Thay đổi do yếu tố khác giá tác động đến cung

Q1

P1

E2

Thị trường điều chỉnh từ E0 → E1: Giá tăng và sản lượng giảm

1.45

Nếu cả cung và cầu đều

thay đổi

■ Giá và sản lượng sẽ thay đổi ra sao:

Co dãn (Elasticity)

cung cầu là nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của giá, thu nhập và các yếu tố khác đến sự thay đổi của lượng cung

– Xây dựng các kế hoạch và chính sách cho doanh nghiệp nhất là chính sách giá

– Đánh giá ảnh hưởng hay hiệu quả các chính sách can thiệp của chính phủ

1.47

Độ co dãn (đo bởi hệ số co dãn)

…là một chỉ số KT dùng để đánh giá mức độ biến đổi của số lượng cung hay cầu một loại hàng hoá khi có sự thay đổi của các yếu tố có khả năng tác động đến nó.

Công thức chung tính hệ số co dãn:

% thay đổi của số lượng cung/cầu

E =

Co dãn của cầu theo giá

…đo lường phản ứng của người tiêu

dùng trước sự thay đổi của giá cả hàng hoá.

Hệ số co dãn của cầu theo giá :

% thay đổi lượng cầu

% thay đổi của giá

ED =

1.49

Co dãn của cầu theo giá

■ Nếu |ED| > 1: cầu co dãn

( % thay đổi của cầu > % thay đổi giá)

■ Nếu |ED| = 1: cầu co dãn đơn vị

(% thay đổi của cầu = % thay đổi giá)

■ Nếu 0 < |ED| < 1: cầu không co dãn

(% thay đổi của cầu < % thay đổi giá)

Co dãn khoảng

■ Đo lường mức độ co dãn giữa 2 điểm khác nhau trên đường cầu

quân để tránh sai biệt khi chọn

điểm khởi đầu khác nhau

Q2 – Q1(Q2 + Q1):2

P2 – P1(P2 + P1):2

Co dãn điểm

ED =

điểm tiếp tuyến đang xét trên đường cầu, ta đo khoảng cách tới trục hoành

X

P Q

δQ

P Q

= Q’D

Yếu tố tác động đến độ co dãn của cầu theo giá

■ Loại nhu cầu mà hàng hoá đáp ứng

■ Phạm vi thị trường lớn hay nhỏ

■ Tỷ trọng chi tiêu trong tổng chi tiêu

■ Khả năng thay thế cao hay thấp

■ Thuộc khung giá cao hay thấp

■ Xét trong ngắn hay dài hạn

1.53

Độ co dãn khác nhau trên cùng một đường cầu thẳng

Ý nghĩa

hệ số co dãn của cầu theo giá

■ Giúp xây dựng kế hoạch doanh thu

Doanh thu TR = P × Q

■ Nên tăng hay giảm giá sẽ tăng được doanh thu???

■ Giúp lập kế hoạch chi tiêu dài hạn cho người tiêu dùng

■ Giúp phân tích, đánh giá tác động của chính sách thuế đến NSX

và NTD

Hình dạng đường cầu với các mức độ

Q

cầu co dãn

P2

Q2cầu co dãn

Q Q

P1

P2

1.57

Co dãn của cầu theo thu nhập

…đo lường phản ứng của người tiêu dùng trước sự thay đổi của thu nhập bình quân.

EI =

% thay đổi của thu nhập

% thay đổi của lượng cầu

Hệ số co dãn của cầu theo thu nhập được tính theo công thức sau:

Tuỳ thuộc hàng hoá mà hệ số co dãn

của cầu theo thu nhập khác nhau…

■ Nếu EI > 0: đây là hàng hoá thông thường

yếu

■ Nếu EI < 0: đây là hàng hoá cấp thấp

1.59

Ý nghĩa

■ Hệ số co dãn của cầu theo thu nhập là thông tin quan trọng giúp

doanh nghiệp hoạch định chính sách phát triển sản phẩm

■ Là thông tin hữu ích cho các doanh nghiệp mới gia nhập thị

trường

Co dãn của cầu theo giá chéo

■ Co dãn chéo hay giao đối của cầu diễn tả sự thay đổi trong

lượng cầu hàng hoá này trước sự thay đổi của giá hàng hoá kia

%biến đổi lượng cầu X

% biến đổi của giá Y

Co dãn của cầu theo giá

chéo

■ Hệ số này cho biết mối quan hệ giữa hai loại hàng hoá

■ Nếu EXY > 0: X và Y thay thế cho nhau

■ Nếu EXY < 0: X và Y bổ túc cho nhau

■ Nếu EXY = 0: X và Y không liên quan

Ý nghĩa co dãn chéo

■ Giúp doanh nghiệp có chiến lược giá đối phó với đối thủ cạnh

tranh hay nhà cung cấp

■ Đặc biệt là chiến lược giá với các doanh nghiệp đa sản phẩm có

thể thay thế hay bổ túc cho nhau

1.63

Co dãn của cung theo giá

…đo lường phản ứng của nhà sản xuất trước sự thay đổi của giá cả hàng hoá.

Hệ số co dãn của cung theo giá:

% thay đổi lượng cung

% thay đổi của giá

Co dãn của cung

1.65

Các nhân tố ảnh hưởng đến độ co dãn của cung

■ Đặc điểm của sản xuất và tồn trữ sản phẩm

■ Mức độ sử dụng công suất hiện tại

■ Dự đoán về thời cơ kinh doanh

■ Trình độ trang bị kỹ thuật

■ Thời gian

Co dãn của cầu và cung giúp dự đoán những thay đổi trong giá cân bằng

% thay đổi của cầu

ES + ED

=

% thay đổi của cung

ES + ED = -

% thay đổi mức giá cân bằng:

1.67

Ví dụ:

■ ở mức giá 20.000đ/lít thì lượng cầu sữa ban đầu là 100 triệu

lít/năm, do thu nhập tăng nên cũng ở mức giá này lượng cầu sữa đã tăng lên 135 triệu lít/năm.

■ Hỏi giá sữa cân bằng mới là bao nhiêu nếu co dãn của cầu sữa

theo giá là 1,5 và của cung theo giá là 2,0?

Can thiệp của chính phủ

vào giá cả thị trường

Thuế đánh theo sản lượng

■ Đánh thuế sẽ làm cung của nhà sản xuất giảm và đường cung dịch lên

trên một đoạn bằng tiền thuế (t)

Hàm cung ban đầu có dạng: QS = a + bP

Sau khi có thuế sẽ thay đổi thành:

QS = a + b(P-t) P

Phân tích tác động của thuế

Giá cân bằng tăng và sản lượng cân bằng giảm

Et

Qt

Pt

Ai phải trả tiền thuế?

–Tiền thuế người bán chịu –Lưu ý: thuế tính trên mỗi

đơn vị hàng hoá

1.73

có trợ cấp :

Giá nhà SX thực nhận Trợ cấp người bán nhận

1.75

Quy định giá tối đa/ giá trần

(Price Ceilings)

được phép bán ra

hoá quan trọng hay thiết yếu khi

chúng khan hiếm trên thị trường

dùng

Gây thiếu hụt hàng hoá

Chính phủ phải

áp dụng chính sách phân phối định mức hoặc nhập khẩu chịu

lỗ để bù đắp

1.77

Quy định giá tối thiểu

(Floor Price)

■ Là giá thấp nhất được phép bán ra do nhà nước quy định

■ Thường áp dụng để bảo hộ nhà sản xuất trong nước khi thị

trường dư thừa hàng hoá

■ Ngoài ra còn sử dụng để giảm thiệt hại của quốc gia khi xuất

khẩu ra nước ngoài với giá quá thấp

Hậu quả của quy định giá tối

Chính phủ phải thu mua hàng hoá dư

1.79

Thặng dư tiêu dùng

■ Thặng dư tiêu dùng là phần chênh lệch giữa số tiền người tiêu dùng sẵn sàng trả và số tiền thực tế họ trả cho hàng hoá

■ Trên thực tế, người tiêu dùng chỉ sẵn sàng trả số tiền để mua hàng khi họ đánh giá giá trị mà hàng hoá đó mang lại là tương xứng

■ Thặng dư tiêu dùng = giá trị đối với NTD

Thặng dư sản xuất

lệch giữa số tiền người bán sẵn sàng bán và số tiền thực tế họ bán được hàng hoá

được – chi phí biên

1.81

Thặng dư thị trường

= thặng dư tiêu dùng + thặng dư SX

= (giá trị đối với NTD – giá mua bán) + (giá mua bán – chi phí biên của nhà SX)

= giá trị đối với NTD – chi phí biên

của nhà SX

Kết luận

P

P

Q Q

A

B

Thặng

dư tiêu dùng

Thặng

dư SX

Thặng dư thị trường = A + B

1.83

Sự can thiệp của chính phủ

sẽ ảnh hưởng thế nào đến thặng dư của thị trường?

P

70

50 60

90 100

Bài tập: C ó các số liệu của thị

trường một loại hàng hoá như sau:

QD = 160 – 20P và Q ■Tính giá và sản lượng cân bằng S = - 140 + 40P

■Muốn tăng doanh thu thì nhà sản xuất nên tăng hay giảm

giá bán?

■Nếu chính phủ đánh thuế t = 3/đơn vị hàng hoá sẽ làm giá

và sản lượng thay đổi ra sao? Tính tiền thuế người bán chịu trên một đơn vị hàng hoá và tổng số thuế thu được của chính phủ.

BÀI TẬP: Có số liệu về thị trường một hàng hoá như sau:

■ Xác định giá và sản lượng cân bằng Muốn tăng doanh thu nên

tăng hay giảm giá bán?

■ Chính phủ quy định giá P=4 sẽ làm thị trường dư thừa hay thiếu

hụt bao nhiêu hàng hoá? Can thiệp để giải quyết chênh lệch này bằng cách nào? Tính số tiền chính phủ phải bỏ ra để can thiệp.

1.89

Nội dung của chương: Nghiên cứu phía cầu của thị trường

■ Nhấn mạnh: cầu thị trường phụ thuộc vào lựa chọn của các cá

nhân – nguyên nhân dẫn đến lựa chọn là sự tương tác giữa sở thích và sự hạn chế ngân sách

■ Bước 1: cách thức người tiêu dùng lựa chọn việc sử dụng thu nhập có

hạn của mình để thoả mãn nhu cầu cá nhân ở mức cao nhất có thể

■ Bước 2: mở rộng ra cho đường cầu TT

1.91

Trên cơ sở đó có thể…

■ Dự đoán được tác động của việc thay đổi giá cả thị trường, thu

nhập, thị hiếu… đến hành vi tiêu dùng

■ Giải thích được hình dạng dốc xuống của đường cầu cá nhân và

đường cầu thị trường

Lựa chọn của NTD phụ thuộc 4

nhân tố chính:

■ Thu nhập

■ Giá cả của các loại hàng hoá

■ Sở thích hay thị hiếu

■ Mục tiêu tối đa hoá hữu dụng

■ Các nhân tố khác: chính sách, điều kiện tín dụng, quảng cáo,

môi trường thay đổi

1.93

Hữu dụng (utility)

■ Hữu dụng là sự hài lòng hay thoả mãn mà con người có được

từ tiêu dùng

■ Mức hữu dụng của một hàng hoá thể hiện mức độ thoả mãn

hàng hoá đó mang lại cho NTD nhiều hay ít

Có đo được hữu dụng của hàng

hoá không?

■ Hai quan điểm:

■ Có thể đo được bằng đơn vị đo lường

■ Không thể đo được nhưng có thể so sánh được sự hơn kém

bao nhiêu lần

■ Ta sẽ lần lượt phân tích từng quan điểm để thấy được tính logic

của nó

1.95

Lý thuyết hữu dụng

rằng có thể đo lường được lợi ích

mà hàng hoá mang lại khi tiêu dùng nó

lại cho NTD có thể đo bằng đơn vị

hữu dụng: U (util)

Tổng hữu dụng - TU

■ Tổng hữu dụng: chỉ toàn bộ mức thoả mãn NTD có được khi

tiêu dùng một số lượng hàng hoá hay một tập hợp hàng hoá

trong một thời gian nhất định

■ Được diễn tả bằng một hàm của số lượng tiêu dùng: TU = f(Q)

■ TU = TUX + TUY + TUZ … =∑ TUi

1.97