tìm hiểu lịch sử việt nam

Giữa lúc đó, nhà Tống quyết định đem quân sang xâm lược Đại Cồ Việt.. Trước nguy cơ ngoại xâm đang đến gần, thái hậu Dương Vân Nga -mẹ của Đinh Toàn - đã cử Lê Hoàn làm tổng chỉ huy qu

Phần hai

NỘI DUNG CƠ BẢN

1- BUỔI ĐẦU DỰNG NƯỚC VÀ GIỮ NƯỚC CỦA DÂN TỘC

TA (2000 TCN – 179 TCN).

2- THỜI KỲ BẮC THUỘC VÀ CHỐNG BẮC THUỘC

(179TCN – 938)

3- THỜI KỲ BUỔI ĐẦU ĐỘC LẬP (939 – 1009).

4- NƯỚC ĐẠI VIỆT (1010 – 1858).

5- THỜI KỲ HƠN 80 NĂM K/C CHỐNG TD PHÁP (1858 – 1945) 6- CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP TỪ 1945 – 1954.

7- KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ VÀ XD ĐẤT NƯỚC (1954–1975) 8- THỜI KỲ CẢ NƯỚC ĐI LÊN CNXH (1975 – NAY)

I- BUỔI ĐẦU DỰNG NƯỚC VÀ GIỮ NƯỚC

(2000– 179TCN).

1- Nền văn hoá Đông Sơn và những chuyển biến

xã hội

- Sơ kỳ (Phùng Nguyên) 4000năm

- - Trung kỳ (Đồng Đậu) 3000năm

- Hậu kỳ (Gò mun) 2700năm

2- Nền văn minh Văn Lang- Âu Lạc.

a) Sự ra đời của nền văn minh Văn Lang- Âu Lạc

- Người Lạc Việt định cư ở vùng châu thổ sông Hồng, sông Thái Bình, sông Mã - Các vua Hùng

dựng nên nhà nước Văn Lang Kinh đô đặt ở Phong Châu (Phú Thọ) Truyền được 18 đời (2000TCN - 218TCN)

Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ

Phú Thọ

Khu di tích đền HùngCổng đền Hùng

- Do nhu cầu chống thiên tai, giặc ngoại xâm - Thục Phán hợp nhất 2 bộ tộc Âu Việt và Lạc Việt dựng nên nhà nước Âu Lạc, Tự xưng là

An Dương Vương, kinh đô đặt tại Cổ Loa

Giếng ngọc ở Cổ Loa

Rìu lưỡi

+ Nghệ thuật đúc đồng

Đồ trang sức bằng đồng

Muôi (vá, môi)

Công cụ lao động và vũ khí

Trống đồng Đông Sơn

Nhạc cụ và cách chơi

(khắc trên bề mặt trống) Mặt trống

Cảnh giã gạo, nhà sàn (trang trí trên trống đồng)

Mũi tên đồng thời Âu Lạc

Lẫy nỏ Cổ Loa

+ Nghệ thuật nặn gốm

Gốm Đông Sơn

Ấm đun

Bình gốm

+ Nghệ thuật kiến trúc:

thành Cổ Loa (Đông

Anh, HàNội)

Lược đồ khu di tích Cổ Loa

Ai về qua huyện Đông Anh, Ghé xem phong cảnh Loa thành Thục Vương.

Cổ Loa hình ốc khác thường, Trải bao năm tháng nẻo đường còn đây.

và giành lại nền độc lập tự chủ.

* Văn hoá tinh thần.

- Thờ thần.

- Lễ hội

II- THỜI KỲ BẮC THUỘC VÀ CHỐNG BẮC

THUỘC (179TCN - 938)

1- Ách thống trị của các triều đại PK Trung Quốc.

- Bóc lột tàn bạo

- Đồng hoá

2- Phong trào đấu tranh của nhân dân ta.

a Các cuộc khởi nghĩa

- Hai Bà Trưng.

Hai Bà Trưng khởi nghĩa Đền thờ Hai Bà ở Mê Linh

- Mùa xuân năm 40, Hai Bà Trưng phất cờ

khởi nghĩa ở Hát Môn đánh đuổi Tô Định lập nên nghiệp đế trong 3 năm (40-43), đóng đô ở

Mê Linh

Lược đồ khu vực chính nổ ra khởi nghĩa Hai Bà Trưng

- Bà Triệu (225-248)

Bà Triệu tên thật là Triệu Thị

Trinh cùng anh là Triệu Quốc

Đạt khởi nghĩa năm 248,

chống lại quân Đông Ngô cai

trị tàn ác Bà Triệu đã anh

dũng hy sinh năm 23 tuổi Đền thờ ở Hậu Lộc-Thanh Hoá

Bà Triệu khởi nghĩa

Lăng

b Chiến thắng Bạch Đằng

* Tiểu sử Ngô Quyền (897-944)

Ông người làng Đường Lâm (Ba Vì, Hà

Tây), khôi ngô tuấn tú, sức khoẻ hơn người,

có tài quân sự và có chí khí phi thường Ông được Dương Đình Nghệ (Tiết độ sứ An

Nam) giao cho cai quản vùng châu Ái (Thanh Hoá) và gã con gái Dương Phương Lan cho.

Khi Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn

giết hại, và vua Nam Hán là Lưu Cung cho

con là Vạn vương Hoằng Tháo đem quân

sang xâm lược nước ta, Ngô Quyền đã

* Chiến thắng Bạch Đằng.

+ Kế sách: dựa vào thuỷ triều, Ngô

Quyền cho cắm cọc nhọn ở cửa sông Bạch Đằng, dụ địch vào trân địa Khi nước thuỷ triều xuống ta phản công quyết liệt Thuyền địch vướn cọc nhọn, quân địch chết vô số, tướng giặc Hoằng Tháo tử trận Quân ta

toàn thắng (cuộc chiến diễn ra trong một

ngày).

nhanh chóng tập hợp lực lượng để trừ nội phản, diệt ngoại xâm.

Trận Bạch Đằng năm 938

Nơi diễn ra trận Bạch Đằng lịch sử

Trận Bạch Đằng (tranh vẽ)

Lăng Ngô Quyền ở Đường Lâm,

Ba Vì (Hà Tây)

+ Mùa xuân năm 939, Ngô Quyền xưng

vương, kết thúc thời kỳ hơn một ngàn năm

Bắc thuộc và mở ra thời kỳ độc lập lâu dài cho dân tộc.

Tượng thờ Ngô Quyền

III- THỜI KỲ BUỔI ĐẦU ĐỘC LẬP (939-1009).

1- Thống nhất đất nước.

* Loạn 12 sứ quân (965-967).

Từ những năm 960, đất nước càng rối loạn Nam Tấn Vương (Ngô Xương Văn) nhiều lần đem quân đi đàn áp các cuộc nổi loạn nhưng không có kết quả Năm 965, Nam Tấn Vương chết Đất nước rơi vào tình trạng chia cắt, hỗn loạn Nổi lên 12 vùng đất biệt lập do 12 thủ lĩnh đứng đầu, sử cũ gọi là 12 sứ quân

* Tiểu sử Đinh Bộ Lĩnh.

Người Gia Phương (Gia Viễn,

Ninh bình) Xuất thân từ một gia đình vọng tộc, cha là Đinh Công Trứ từng giữ chức Thứ sử

châu Hoan thời nhà Ngô Cha

mất sớm, ông theo mẹ về quê

ngoại, thuở nhỏ hay chơi trò cờ lau tập trận với bọn trẻ làng Lớn lên nhờ thông minh, có tài thao

lược và có chí lớn, nên được

nhiều người mến phục Năm 951, ông gây dựng thế lực ở Hoa Lư, liên kết với sứ

quân Trần Lãm Sau 2 năm, dẹp được loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước năm 967

Đinh Bộ Lĩnh chơi trò đánh

trận cờ lau (tranh vẽ)

Năm 968, Vạn Thắng Vương Đinh Bộ

Lĩnh lên ngôi hoàng đế (Đinh Tiên Hoàng),

niên hiệu Thái Bình, đặt quốc hiệu là Đại Cồ

Việt, đóng đô ở Hoa Lư

Tượng thờ vua Đinh Tiên Hoàng Đền vua Đinh ở Ninh Bình

Cố đô Hoa Lư (Ninh Bình)

2- Kháng chiến chống Tống xâm lược lần thứ nhất(981).

* Tiểu sử Lê Hoàn (941-1005)

Lê Hoàn là người Xuân Lập (Thọ Xuân - Thanh Hóa), quê gốc ở Thanh Liêm (Hà Nam), cha, mẹ chết sớm, được một viên quan họ

Lê nuôi Lớn lên, ông theo giúp Đinh Liễn, lập nhiều công trạng, khi nhà Đinh thành lập, ông được

phong chức Thập đạo tướng quân Năm 979, Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn bị Đỗ

Thích ám hại, triều thần đưa Vệ vương Toàn mới 6

tuổi lên nối ngôi Thập đạo tướng quân Lê Hoàn được

cử làm phụ chính

Tượng thờ vua Lê Đại Hành

Giữa lúc đó, nhà Tống quyết định đem quân sang xâm lược Đại Cồ Việt

Trước nguy cơ ngoại xâm đang

đến gần, thái hậu Dương Vân Nga

-mẹ của Đinh Toàn - đã cử Lê Hoàn

làm tổng chỉ huy quân đội, chuẩn bị

cuộc kháng chiến

Năm 980, trong buổi hội triều bàn

kế hoạch chống giặc, dựa vào đề nghị của các tướng lĩnh, bà thái hậu họ Dương đã khoác áo long cổn lên mình Lê Hoàn và mời ông lên ngôi vua Nhà Lê được thành lập (thường gọi là Tiền Lê)

Lê Hoàn là một tứng giỏi, một vì vua anh minh, biết trọng dụng người tài

Dương Vân Nga, Hoàng hậu của hai vua

* Diễn biến cuộc kháng chiến.

- Đầu năm 981, quân Tống do Hầu Nhân Bảo chỉ huy tiến đánh nước ta theo 2 đường:

+ Quân bộ theo đường Lạng Sơn

+ Quân thủy theo đường sông Bạch Đằng

- Lê Hoàn trực tiếp tổ chức và lãnh đạo cuộc k chiến + Ông cho quân đóng cọc nhọn ở sông Bạch Đằng

để ngăn chặn chiến thuyền dịch Nhiều trận thuỷ chiến

ác liệt đã diễn ra, cuối cùng, quân địch bị đánh lui

+ Trên bộ, quân ta cũng chặn đánh Tống quyết liệt Quân Tống đại bại, tướng Hầu Nhân Bảo bị giết chết

và nhiều tướng khác bị bắt sống

- Cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi

Lược đồ kháng chiến chống Tống năm 981

IV- NƯỚC ĐẠI VIỆT (1009-1858)

Lý Công Uẩn (974-1028) là người ở làng Cổ Pháp, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh Mẹ là Phạm thị Khi ông lên ba tuổi, mẹ đem ông cho sư Lý Khánh Vân ở chùa

Cổ Pháp làm con nuôi và được đặt tên là Lý Công Uẩn Lớn lên, với sự bảo hộ của sư Lý Vạn Hạnh (anh trai

sư Lý Khánh Vân), ông vào Hoa Lư làm quan nhà Tiền

Lê, thăng đến chức Tả thân vệ Điện tiền Chỉ huy sứ

Năm 1009, khi vua Lê Long Đĩnh mất, ông 35 tuổi Lực lượng của Đào Cam Mộc cùng với sư Vạn Hạnh

đã tôn ông lên làm vua, lập ra nhà Lý

IV- NƯỚC ĐẠI VIỆT (1009-1858)

1- Triều Lý (1009-1226)

a) Nhà Lý thành lập

Tượng thờ vua Lý Thái Tổ

Tượng đài Lý Thái Tổ

Đền thờ bà Ỷ Lan Thái phi -

Vợ vua Lý Thánh Tông Đền Đô

Nơi thờ 8 vị vua nhà Lý

-Năm 1010 Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra thành Đại La đổi tên là Thăng Long

Chiếu dời đô của Lý Thái

Tổ (đặt tại đền Đô)

b) Dựng nước

Một số hiện vật của kinh

đô Thăng Long

- 1042: Ban hành bộ Hình thư

- 1070: Dựng Văn Miếu

Khuê Văn Các Văn miếu - Quốc Tử Giám

Chùa Một Cột

(Xây dựng năm 1049) Chùa Dâu Bắc Ninh

- Năm 1075 mở Khoa thi đầu tiên

- Năm 1076 xây dựng Quốc Tử Giám

- Phát triển Phật giáo, xây dựng nhiều chùa

Chùa Cỗ Lễ xây năm 1109 -

Nam Định

Chùa Cổ Pháp – Bắc Ninh

Chùa Đậu – Hà Tây

Tượng Sư Vũ Khắc Minh và sư Vũ Khắc Tường (Chù Đậu – Hà Tây)- Hai vị sư đắc đạo vào TK 17

Nhục thể Sư Vũ

Khắc Minh

Chùa Tiêu - Hà Bắc Chùa Phổ Minh - Nam

Định

c) Giữ nước.

- Tiểu sử Lý Thường Kiệt (1019-1105)

Ông tên thật là Ngô Tuấn, quê Thái Hoà, Thăng Long, là hậu duệ của Ngô

Quyền, nhiều mưu lược và có tài làm

tướng Diện mạo khôi ngô tuấn tú nên

được sung làm thái giám Là một danh

tướng nhà Lý, ông có công lớn trong việc đánh Tống, bình Chiêm, được ban “quốc tính” lấy họ vua, được phong đến chức Thái uý.

Đền thờ Lý Thường Kiệt (Thanh Hoá)

Thế quân ta tiến như vũ bão, chỉ trong vòng 3 ngày

ta hạ 2 thành Khâm Châu và Liêm Châu rồi tiến đến vây hãm Ung Châu Sau 42 ngày Ung Châu thất thủ, tướng giữ thành là Tô Giám tự tử

Mục tiêu đã hoàn tất, Lý Thường Kiệt cho rút quân

ca khúc khải hoàn

Trận tập kích này đã đánh một đòn phủ đầu, làm hoang mang quân Tống, đẩy chúng vào thế bị động

Đánh Tống trên đất Tống

10 - 107

5

4- 10 76

+ Giai đoạn 2: (1-1077 đến 4-1077)

Kháng chiến bùng nổ.

Sau khi rút quân về nước, Lý Thường

Kiệt cho xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt để chống giặc

Cuối năm 1076, quân Tống gồm 10 vạn

bộ binh tinh nhuệ, một vạn ngựa chiến cùng

20 vạn dân phu do các tướng Quách Quỳ, Triệu Tiết, Hoà Mân chỉ huy, ồ ạt tiến vào

nước ta bằng 2 đường thuỷ, bộ

Bị phòng tuyến Như Nguyệt chặn lại,

Quách Quỳ phải đóng quân bên bờ Bắc sông Như Nguyệt, chờ thủy quân đến Nhưng lúc

đó, thủy quân của chúng bị quân Lý Kế

Nguyên chặn đánh 10 trận tại vùng ven biển

nên không thể tiến sâu vào hỗ trợ cho đồng

bọn

Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến Như Nguyệt

Cuộc chiến diễn ra vô cùng ác liệt, Có lúc

tưởng như phòng tuyến sông Cầu tan vở

Tương truyền, để động viên, khích lệ tinh thần chiến đấu của quân sĩ, đêm đêm Lý Thường

Kiệt cho người vào một ngôi đền bên bờ sông ngâm vang bài thơ thần bất hủ:

Cuối mùa xuân 1077, Lý Thường Kiệt

mở cuộc tấn công lớn vào trận tuyến của

địch Quân Tống thua to, lâm vào tình thế

hết sức khó khăn, tuyệt vọng.

Giữa lúc ấy, Lý Thường kiệt chủ động kết thúc chiến tranh, đề nghị giảng hòa Quách Quỳ nhận lời ngay Quân Tống vội vã rút về nước

Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi vẻ

vang Nền độc lập, tự chủ của Đại Việt

được bảo vệ

Độ tìm cách để Chiêu Hoàng lấy Trần Cảnh (cháu gọi Trần Thủ Độ bằng chú) Đến đầu năm

1226 Chiêu Hoàng bị ép nhường ngôi cho chồng Nhà Trần Thành lập

b) Dựng nước

- Xây dựng hệ thống đê kiên cố.

- Khẩn hoang, mở rộng diện tích Vua Trần Nhân Tông gả Công chúa Huyền Trân cho vua Chămpa để đổi lấy 2 châu Ô và Lý (Q Bình, Q.Trị, Thừa Thiên-Huế và Bắc

Quảng Nam ngày nay).

- Phát triển văn hoá: Chữ Nôm

- Biên soạn lịch sử: bộ Đại Việt sử ký

toàn thư

Hai châu Ô-Lý vuông ngàn dặm, Một gái Huyền Trân của mấy mươi !

(Hoàng Cao Khải)

Đền thờ và tượng Công chúa Huyền Trân (Huế)

c) Giữ nước.

Ba lần kháng chiến chống Mông – Nguyên

- Lần thứ nhất: nǎm 1258.

- Lần thứ hai: nǎm 1285.

- Lần thứ ba: năm 1287-1288

Mông Cổ năm

Kỵ binh Mông Cổ

* Cuộc kháng chiến lần thứ nhất (1258).

Bấy giờ, Mông Cổ đang tiến hành cuộc chiến tranh xâm chiếm Nam Tống Bên cạnh những đạo quân ồ ạt đánh vào đất Tống, một đạo quân khoảng bốn vạn do tướng Ngột Lương Hợp Thai (Uryangquadai) chỉ huy, tiến vào Đại Việt để từ đó đánh thẳng vào Quảng Tây (Trung Quốc)

Trước thế mạnh ban đầu của giặc, Vua Trần lo ngại hỏi quan Thái sư Trần Thủ Ðộ thì ông khảng khái thưa:

"Ðầu tôi chưa rơi xuống đất xin bệ hạ đừng lo" Thái

độ cương quyết của quan Thái sư đã làm cho vua an tâm Quân ta tạm rút lui khỏi Thǎng Long, thực hiện

chiến thuật vườn không nhà trống

Cuộc kháng chiến lần thứ nhất

Chiếm được kinh thành Thăng Long

trống rỗng, quân Mông Cổ khốn đốn vì thiếu lương thực Chúng cố đánh ra xung quanh

để kiếm cái ăn, nhưng ở đâu cũng gặp sức chống trả mãnh liệt của nhân dân Sau 9

ngày, chúng vô cùng hốt hoảng

Chớp thờ cơ, ngày 29-1-1258, Vua Trần Thái Tông đã đem binh thuyền ngược sông Hồng tiến về Thǎng Long đánh tan tác quân xâm lược

* Cuộc kháng chiến lần thứ hai (1285)

- Âm mưu xâm lược

Năm 1279, nhà nước Nam Tống sụp đổ, nhà

Nguyên thành lập, lại âm mưu chuẩn bị xâm lược nước

ta Cuối nǎm 1284, Thoát Hoan (Toan), con trai Hốt Tất Liệt, và A Lý Hải Nha (Ariquaya) chỉ huy 50 vạn quân ,

đã lên đường, bắt đầu cuộc chiến tranh xâm lược Đại

Việt lần thứ hai

Lần này, quân Nguyên tiến sang nước ta bằng 3

mặt:

+ Mặt Lạng Sơn do Thoát Hoan chỉ huy

+ Mặt Tuyên Quang do Nạp Tốc Lạt Đinh (Nasirud Din) chỉ huy

+ Mặt Nam của Đại Việt do Toa Đô (Sogatu) chỉ huy

a Đ ô

Th oá

t Ho an

N ạp

Đa

t Đ inh

- Chuẩn bị kháng chiến

Cuối năm 1282,vua Trần Nhân Tông triệu tập

Hội nghị Bình Than (sông Lục Đầu, Bắc Ninh) bàn kế giữ nước Cũng tại đây, Trần quốc Toản đã thể hiện hào khí của mình, sau nầy trở thành dũng tướng

thiếu niên, tạo nhiều chiến công hiển hách và đã hy sinh trong trận truy kích địch bên dòng sông Như

Nguyệt năm 1285

Năm1883, Trần Quốc Tuấn được phong làm

Tiết chế thống lĩnh toàn quân lực Bài “Hịch tướng sĩ”

của ông làm cho toàn quân bừng bừng dũng khí, đã

tự thích vào cánh tay 2 chữ “Sát Thát”

Tháng 1-1285, triệu tập Hội nghị Diên Hồng để hỏi ý kiến nên hoà hay nên chiến Tất cả các bô lão đồng thanh xin quyết chiến!

Hội nghị Diên Hồng

Giữa cơn sóng gió, nổi bật lên Hưng Đạo

vua vào Thanh Hóa, áp dụng chiến thuật vườn

không nhà trống

Mặt khác, lui quân về Vạn Kiếp (Hải Hưng)

Tập hơp lực lượng quyết chiến với quân thù

- Quân ta phản công

Tháng 4-1285, quân địch lâm vào tình

thế khó khăn: thiếu lương thưc, bệnh tật

Nắm được thời cơ, quân Trần phản công

quyết liệt, liên tiếp thu thắng lợi với các trận như: Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết (Toa

Đô bị chém đầu, Ô Mã Nhi trốn thoát), Vạn

Kiếp, Thăng Long, Thoát Hoan phải chiu vào ống đồng mới thoát thân.

Ngày 10-6-1285 đất nước sạch bóng

quân xâm lược, Vua tôi nhà Trần trở về

Thăng Long ca khúc khải hoàn.

* Cuộc kháng chiến lần thứ ba (1288)

- Để thực hiện kế hoạch xâm lược Đại Việt, nhà

Nguyên phải dừng cuộc chiến với Nhật, điều động 30 vạn quân, với lực lượng thuỷ binh khá mạnh, do Trấn Nam Vương Thoát Hoan làm Tổng chỉ huy, chia làm 3 đạo tiến vào Đại Việt (cuối 1287)

Đạo quân thứ nhất, do Thoát Hoan và Áo Lỗ Xích

chỉ huy, với số quân đông nhất, theo hướng Lạng Sơn

Đạo quân thứ hai, do Ái Lỗ chỉ huy, xuất phát từ

Vân Nam theo sông Hồng tiến xuống

Đạo quân thứ ba, do Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp chỉ

huy, với gần 600 chiến thuyền, theo sau là 70 thuyền vận tải lương của Trương Văn Hổ theo đường sông

Bạch Đằng tiến vào

Ba đạo hội quân ở Vạn Kiếp

- Kháng chiến:

+ Trận Vân Đồn: Trần Khánh

Dư phục kích đánh tan đoàn

thuyền lương của Trương văn

đường: Thoát Hoan theo đường bộ Lạng Sơn, Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp theo đường sông Bạch Đằng

Vân Đồn ngày nay

Biết được âm mưu của giặc, Trần Quốc

Tuấn cho người lấy gỗ đầu bịt sắt nhọn cắm ở lòng sông Bạch Đằng, quyết định chọn nơi

đây làm mồ chôn quân cướp nước

Ngày 9-4-1288 toàn bộ đạo quân thuỷ bị

tiêu diêt nơi bãi cọc nhọn, Ô Mã Nhi, Phàn

Tiếp, Tích Lệ Cơ đều bị bắt, lần thứ 3 Bạch

Đằng giang ghi thêm một chiến công oanh liệt.

Bộ binh của chúng bị ta chận dánh tan tác,

Thoát Hoan phải mở con đường máu mới

thoát về nước (19-4-1288).