Thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp phần lịch sử việt nam(1858 1918) cho học sinh lớp 11, trường THPT hiếu tử, tỉnh trà vinh

Vấn đề đổi mới phương pháp dạy hoc nói chung, đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử nói riêng, nhằm phát triển năng lực của học sinh đã được nhiều nhà giáo dục học, nhà khoa học, các h

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

TRƯƠNG VĂN MINH

THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM (1858-1918) CHO HỌC SINH LỚP 11 TRƯỜNG THPT HIẾU TỬ, TỈNH TRÀ VINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC ỨNG DỤNG

Hà Nội – 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

TRƯƠNG VĂN MINH

THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM (1858-1918) CHO HỌC SINH LỚP 11 TRƯỜNG THPT HIẾU TỬ, TỈNH TRÀ VINH

Chuyên ngành :Lí luận và PPDH Bộ Môn Lịch Sử

Mã số : 60.14.0111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng

Hà Nội – 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Hà Nội, tháng 6 năm 2017

Người cam đoan

Trương Văn Minh

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô trong khoa Sử - Trường Đại học

Sư phạm Hà Nội, những người đã cho tôi niềm đam mê khoa học và đã trang

bị đầy đủ kiến thức nền tảng để tôi hoàn thành luận văn

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn Thầy giáo PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng, người đã hướng dẫn tận tình để tôi hoàn thành luận văn này, người

đã cho tôi những định hướng và nhận xét quý báu trong quá trình xây dựng

đề cương cũng như quá trình hoàn thành luận văn

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã tin tưởng, động viên và ủng hộ về mặt tinh thần cả vật chất để tôi thuận lợi hoàn thành khóa học

Hà Nội, tháng 6 năm 2017

Trương Văn Minh

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 14

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 15

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 16

6 Giả thuyết khoa học của đề tài 16

8 Ý nghĩa khoa học của đề tài 17

9 Cấu trúc của đề tài 17

CHƯƠNG 1 18

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC 18

THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP 18

TRONG MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THỒNG 18

1.1.Cơ sở lí luận và xuất phát của đề tài 18

1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản sử dụng trong đề tài 18 1.1.2 Xu hướng đổi mới giáo dục trên thế giới và khả năng vận dụng vào Việt Nam 27

1.1.3 Các mức độ tích hợp trong dạy học lịch sử ở trường THPT 30

1.1.4 Quy trình thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong môn lịch sử ở trường THPT 31

1.1.5 Ý nghĩa của việc thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong môn lịch sử ở trường THPT 39

1.2 Cơ sở thực tiễn 43

1.2.1.Tình hình dạy học lịch sử ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh 43 1.2.2 Tình hình thiết kế kế hoạch và dạy học chủ đề tích hợp trong môn lịch sử ở trường THPT Hiếu Tử, tỉnh Trà Vinh 45

1.2.3 Một số kết luận rút ra từ cơ sở thực tiễn 51

CHƯƠNG 2 54

QUY TRÌNH THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HOC CHỦ ĐỀ 54

TÍCH HỢP PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM (1858-1918) LỚP 11 54

2.1 Nội dung cơ bản của phần lịch sử Việt Nam(1858-1918) ở lớp 11

54

2.2 Một số yêu cầu cơ bản khi thiết kế và tổ chức dạy học chủ đề

tích hợp 56

2.2.1 Yêu cầu về nội dung, tư tưởng 56

2.2.2 Yêu cầu về phương pháp, quy trình khi thiết kế và tổ chức dạy học 61

2.2.3 Yêu cầu tính khả thi, phổ biến dễ thực hiện 63

2.2.4 Yêu cầu về tính trách nhiệm tâm huyết của giáo viên 64

2.3 Các chủ đề dạy học tích hợp phần lịch sử Việt Nam(1858-1918) 66 2.4 Thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp phần lịch sử Việt Nam (1858-1918) 67

2.4.1 Lí do xây dựng chủ đề 67

2.4.2 Mục tiêu dạy học chủ đề 68

2.4.3 Đối tượng dạy học của chủ đề 71

2.4.4 Ý nghĩa thực tiễn của chủ đề 71

2.4.5 Thiết bị dạy học, học liệu 72

2.4.6 Lựa chọn phương pháp, kĩ thuật dạy học khi thực hiện chủ đề 72

2.4.7 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy- học chủ đề 73

2.5.Thực nghiệm sư phạm 94

2.5.1.Mục đích, đối tượng, địa bàn thực nghiệm 94

2.5.2.Nội dung, tiến trình và phương pháp thực nghiệm 94

2.5.3.Đánh giá kết quả thực nghiệm 95

KẾT LUẬN 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

cơ bản nước ta phát triển thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, chính trị, xã hội ổn định, dân chủ, kỷ cương,….Để làm được điều đó chiến lược nhấn mạnh “phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung đổi mới cơ bản, toàn diện nền giáo dục quốc dân gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học và công nghệ” Đào tạo

ra những con người mới năng động, sáng tạo, có năng lực tự giải quyết các vấn đề trong cuộc sống Con người đó dược trang bị kiến thức trong các lĩnh vực, có kĩ năng và khả năng học tập suốt đời

Nghị quyết hội nghị Trung ương 8 kháo XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ “ Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích

tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập

đa dạng, chú ý các họat động xã hội, ngoại khoá, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” ; “Đổi

mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế” và “ phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bảm và toàn diện nền giáo dục quốc dân”

Đổi mới giáo dục là phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, say mê học tập, ý chí

vươn lên của người học việc đổi mới phương pháp dạy học không phải diễn ra

một ngày một buổi mà cần phải có thời gian lâu dài, cần phải được sự quan tâm và cố gắng của các thầy cô, của toàn xã hội với sự tham gia nhiệt tình của các em học sinh

Ở trường phổ thông, mỗi môn học đều góp phần thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục mà Đảng đề ra Lịch sử là môn học với đặc trưng riêng đó

là giáo dục thế hệ trẻ, có tác dụng lớn trong việc phát triển tư duy của học sinh, đặc biệt là tư duy độc lập, sáng tạo trong quá trình lĩnh hội tri thức giáo dục cho học sinh về phẩm chất đạo đức, tư tưởng, tình cảm Do vậy, bộ môn Lịch sử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục truyền thống dân tộc Môn Lịch sử có tầm quan trọng như vậy nhưng việc dạy và học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của công cuộc xây dựng đất nước và đào tạo thế hệ trẻ

Thực trạng của việc dạy và học lịch sử trong nhà trường phổ thông hiện nay còn những tồn tại là nội dung của nhiều bài giảng lịch sử rất khô khan, nhiều sự kiện nên chưa tạo được hứng thú học lịch sử đối với học sinh Học sinh hiểu một cách rời rạc, nông cạn về kiến thức lịch sử, không nắm được mối liên hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội

Trong giờ dạy học lịch sử thì giáo viên giảng, học sinh nghe, giáo viên ghi, học sinh chép, giáo viên phát vấn, học sinh nhìn vào sách giáo khoa trả

lời Học sinh xem đây là môn phụ nên học một cách qua loa, học sinh học chỉ

là để đối phó, để có điểm

Trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay đã giúp cho con người mở rộng tầm nhìn về tri thức, nhà nước luôn ưu tiên phát triển giáo dục, đầu tư cơ

sở vật chất phục vụ cho giảng dạy

Vậy thì nhiệm vụ của người giáo viên lịch sử phải làm gì để nâng cao

để nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử, kích thích sự hứng thú học sử cho học sinh Để hoàn thành nhiệm vụ này đòi hỏi giáo viên dạy sử không chỉ có kiến thứcvững vàng về lịch sử mà còn phải có phương pháp dạy học tích cực,

sử dụng tốt kiến thức các môn học khác để phục vụ cho bài giảng của mình

Tích hợp là một xu thế trong những xu thế hiện đại đang được được bộ giáo dục và đào tạo quan tâm nghiên cứu thử nghiệm và áp dụng ở tiểu học, THCS và gần đây có đợt tập huấn cho giáo viên THPT

Tổ chức quá trình dạy học theo tinh thần của dạy học tích hợp là định hướng thích hợp với chương trình, nội dung và cách thức tổ chức quá trình dạy học hiện nay, góp phần tạo ra môi trường học tập tốt, thuận lợi giúp học sinh tham gia tích cực vào bài học, làm cho lớp học năng động, học sinh dễ dàng ghi nhận kiến thức một cách có hệ thống , không nhồi nhét, quá tải Hơn thế dạy học theo chủ đề tích hợp đã được bộ, sở chỉ đạo tích hợp vào trong giáo án và thực hiện trong phân phối chương trình

Ở các trường THPT trong địa bàn tỉnh Trà Vinh, tôi nhận thấy việc thiết kế dạy học chủ đề tích hợp rất ít, nếu có thì chỉ sơ sài, chỉ đưa vào giáo

án một vài câu thơ là xong Chưa khai thác triệt để các nguồn tư liệu văn thơ, lược đồ vào trong dạy học

Sau thời gian nghiên cứu thực tiễn trong nhà trường THPT Hiếu Tử,

tôi thấy thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp sẽ gặp những khó khăn ban

Tuy nhiên việc “ thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp” là một khâu rất quan trọng trong việc dạy học hiện nay vì xu thế dạy học ngày nay là

“dạy học tích hợp” Người Giáo viên có giỏi đến đâu đi nữa thì khi lên lớp phải cần có giáo án Hơn thế nữa để góp phần nâng cao năng lực của người học, đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất, năng lực vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng và phương pháp của khối lượng kiến thức toàn diện, hài hoà và hợp lí để giải quyết các tình huống khác nhau trong cuộc sống hiện tại

và làm cho việc học tập của học sinh trở nên có ý nghĩa

Xuất phát tử cơ sở lí luận và thực tiễn trên, tôi chọn vấn đề “Thiết kế

kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp phần lịch sử Việt Nam(1858-1918) cho học sinh lớp 11, trường THPT Hiếu Tử, tỉnh Trà Vinh” làm đề tài luận

văn thạc sĩ, chuyên nghành lí luận và phương pháp dạy học môn Lịch sử

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trên thế giới, từ những năm 60 của thế kỉ XX, tư tưởng dạy học theo nội dung mới đã được triển khai và đưa vào áp dụng ở một số nơi , thể hiện một mặt quan trọng trong việc xây dựng chương trình dạy học với những nội dung và mục tiêu khác nhau

Vấn đề đổi mới phương pháp dạy hoc nói chung, đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử nói riêng, nhằm phát triển năng lực của học sinh đã được nhiều nhà giáo dục học, nhà khoa học, các học giả quan tâm nghiên cứu trong

đó có dạy học chủ đề tích hợp Tác giả xin khái quát lịch sử nghiên cứu vấn

đề như sau:

2.1 Tài liệu nước ngoài

Tác giả I.F.Kharlamốp trong tác phẩm “Phát huy tính tích cực của học

sinh như thế nào”, (NXB Giáo dục, Hà Nội, 1978) đã khẳng định dạy học là

quá trình lĩnh hội một cách vững chắc kiến thức của học sinh, việc nhận thức

của học sinh không phải là do giáo viên mà học sinh chỉ “thực sự nắm vững

cái mà chính bản thân giành được bằng lao động của chính mình” [23; 17]

Ông đã đưa ra những yêu cầu về quá trình lĩnh hội kiến thức của học sinh:

“Học tập là một quá trình nhận thức tích cực của học sinh, học sinh muốn nắm vững kiến thức một cách sâu sắc thì phải thực hiện đầy đủ một chu trình trí tuệ, bao gồm những hoạt động tri giác tài liệu nghiên cứu (trực tiếp và gián tiếp); thông hiểu; ghi nhớ (ghi nhận ban đầu, ghi nhớ, củng cố thường xuyên

và ôn tập tiếp theo); luyện kĩ năng kĩ xảo bằng những bài luyện tập và cuối cùng là những hoạt động khái quát hóa và hệ thống hóa kiến thức nhằm xác

lập mối quan hệ trong từng đề tài, giữa các đề tài và các môn học”[23; 29]

B.P.Êxipôp trong cuốn “Những cơ sở của lý luận dạy học” (tập 2, NXB

Giáo dục, 1977) đã nêu ra các nguyên tắc dạy học, trong đó nhấn mạnh đến tính hệ thống và tính vững chắc của việc lĩnh hội kiến thức Ông cho rằng “sự lĩnh hội kiến thức là quá trình liên tục đào sâu, chính xác hóa và củng cố kiến thức” “Ở giai đoạn dạy học đầu tiên giáo viên sẽ đưa ra không phải là toàn bộ khối lượng tri thức mà chỉ nội dung cơ bản của khối lượng đó; trong công việc tiếp sau đó nhằm đào sâu và củng cố tri thức, khối lượng đó dần được mở rộng thêm, nêu ra những ví dụ mới, nhằm chính xác hóa hay minh họa sâu hơn cho điều khái quát” [22; 75] Việc dạy học theo chủ đề có tác dụng lớn trong việc

ôn tập, củng cố, hệ thống hóa kiến thức và làm sâu sắc thêm nhận thức của học sinh vì “đặt các tri thức đã nghiên cứu từ trước trong mối liên hệ với những tri thức mới ngày càng phức tạp hơn, học sinh sẽ thấy được trong các tri thức cũ một nội dung, những sắc thái mà trước đây học chưa nắm được”

Tác giả cũng cho rằng để phát huy tính tự giác, tích cực của học sinh, cần thay đổi phương pháp cũ, thay vì “nắm tay học sinh dẫn từng bước trên một con đường phẳng phiu của những chân lý đã dọn sẵn thì bây giờ cần phải

phương thức dạy học khác Tri thức chỉ được lĩnh hội một cách tích cực và tính độc lập suy nghĩ của học sinh chỉ được phát triển khi nào trong quá trình dạy học xuất hiện một vấn đề, mà suy nghĩ kỹ về vấn đề đó học sinh sẽ nảy ra hoài nghi về những quan niệm và những điều khái quát hóa quen thuộc và hăng hái muốn tìm những cách giải quyết mới, tức là sẽ thúc đẩy hoạt động

sáng tạo của tư duy” [22; 68]

Tác giả N.G.Đairi (Nhà giáo dục lịch sử Liên Xô trước đây) trong tác

phẩm “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào” (NXB Giáo dục, Hà Nội, 1973)

đã nhấn mạnh công tác chuẩn bị của người thầy giáo mà trước hết là chuẩn bị

về mặt nội dung Người thầy cần xác định những đề tài nào học sinh chỉ học trong một khóa trình cụ thể, những đề tài nào học sinh sẽ học lại trong các khóa trình khác Với những bài học cùng đề cập đến những vấn đề lịch sử giống nhau nhưng khác nhau về không gian và thời gian thì cần chú ý đến mối liên hệ giữa các bài học này và cần có một đề cương chung để hệ thống kiến thức và tìm ra bản chất của vấn đề Tác giả cũng cho rằng hình thức lên lớp chuyên đề là một trong những điều kiện quan trọng để hình thành tư duy độc lập của học sinh

2.2 Tài liệu trong nước

Tài liệu giáo dục học và tâm lý học: Cuốn “ Lí luận dạy học hiện đại”

Bernd Meier- Nguyễn Văn Cường”, NXB Đại học sư phạm- 2014) đã trình bày lí thuyết học tập và chiến lược học tập, các lí thuyết giáo dục, các mô hình lí luận dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học

Trong cuốn “Giáo dục học” tập 1 của Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt (Nxb GD, Hà Nội, 1987) và giáo trình “Giáo dục học” tập 1 của Trần Tuyết

Oanh chủ biên (2009) Nxb ĐHSP Hà Nội, đã đi sâu nghiên cứu về tư duy và quy trình dạy học để phát triển tư duy, trong đó dạy học nêu vấn đề (học tập

phát hiện và giải quyết vấn đề) là một trong những phương pháp hữu hiệu nhằm kích thích quá trình tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh Ngoài ra, các tác giả khẳng định quá trình nhận thức độc lập của học sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau của quá trình dạy học

Giáo trình “Tâm lí học đại cương”, do tác giả Nguyễn Quang Uẩn (chủ biên), đã đi sâu vào phân tích sự chuyển hóa bên trong quá trình nhận thức

của học sinh và so sánh sự khác biệt trong quá trình nhận thức, giải quyết vấn

đề của HS THPT với các nhà khoa học Trong đó, tác giả khẳng định muốn phát triển tư duy của HS trong dạy học cần phải đặt HS vào các tình huống có vấn đề (dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề) Với cách thức này quá trình nhận thức của HS không đơn giản diễn ra thụ động một chiều, mà biến thành quá trình tự chiếm lĩnh tri thức thông qua việc giải quyết vấn đề HS sẽ lĩnh hội được tri thức mới

Tài liệu giáo dục lịch sử: Liên quan tới vấn đề thiết kế và tổ chức dạy

học chủ đề có một số tác phẩm, bài viết, công trình tiếp cận trên những khía

cạnh khác nhau có thể kể đến các công trình như sau:

Trước hết, trong cuốn giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử”, tập

II, Phan Ngọc Liên (cb) Nxb ĐHSP Hà Nội tái bản qua các năm 1996, 2010,

2012, đã đề cập đến vấn đề các hình thức tổ chức dạy học LS ở trường PT Cuốn sách đã khẳng định vai trò quan trọng của quá trình tổ chức và thiết kế nội dung dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh

Cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử tập II” do Phan Ngọc Liên (chủ biên) Nguyễn Thị Côi - Trịnh Đình Tùng ( 2009, NXB Đại học Sư phạm) đã đưa ra khái niệm về sử liệu, phân loại các phương pháp dạy học lịch sử, những biện pháp nâng cao hiệu quả bài học lịch sử, các tác giả nêu lên vị trí, ý nghĩa của hoạt động ngoại khoá Đồng thời các tác giả cũng đưa ra yêu cầu

và nhiện vụ đối với người giáo viên lịch sử

Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” NXB Giáo dục (Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị chủ biên), đề cập đến việc hình thành tri thức cho học sinh, chức năng giáo dục của bộ môn lịch sử, phát triển năng lực nhận thức của học sinh, hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử, kiển tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, hướng dẫn học sinh làm bài tập

Cuốn “phát triển năng lực tự học lịch sử cho học sinh ” của các tác giả Nguyễn Thị Thế Bình (2014, NXB Đại học Sư Phạm ) có đề cập đến vấn đề

vì sao phải hình thành và phát triển kĩ năng tự học lịch sử cho học sinh, mục tiêu của môn lịch sử, đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, những yêu cầu đối với giáo viên khi hình thành và phát triển kĩ năng tự học lịch sử cho học sinh

Thái Duy Tuyên trong cuốn “Phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại” (NXB Giáo dục, 2008) cũng trình bày một số tư tưởng dạy học tích cực như dạy học lấy học sinh làm trung tâm, dạy học nêu vấn đề, dạy học theo

lý thuyết kiến tạo, dạy học tương tác Các tư tưởng dạy học này đều đề cao vai trò trung tâm của người học cũng như vai trò tổ chức, điều khiển quá trình dạy học của người thầy Khi tổ chức cho học sinh tiếp nhận kiến thức mới, người thầy cần chú ý đến việc đồng hóa kiến thức mới với kiến thức cũ và

“trong nhiều trường hợp phải sắp xếp lại cấu trúc của hệ thống tri thức để hoàn thiện dễ nhớ, dễ vận dụng” [68; 114] Tác giả cũng nhấn mạnh đến các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh trong đó có phương pháp thảo luận thường được sử dụng rộng rãi trong các môn khoa học xã hội,

nó rất phù hợp với các chủ đề có sự tham gia ý kiến của nhiều người hoặc những vấn đề cơ thể có một số cách giải quyết khác nhau Người thầy phải biết lựa chọn các chủ đề hấp dẫn, thiết thực và phù hợp với trình độ học sinh,

khích lệ cho các em suy nghĩ trao đổi để tự tìm ra kiến thức

Cuốn “Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông” của

Hội giáo dục Lịch sử Trường ĐHSP Hà Nội (Phan Ngọc Liên chủ biên), Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội, 2005 có các bài viết về việc đổi mới phương pháp dạy học trong môn lịch sử ở trường THPT Trong đó, khẳng định vai trò và

sự cần thiết phải đổi mới linh hoạt và đa dạng hình thức tổ chức tiến trình bày giảng góp phần tạo hứng thú và phát triển năng lực học tập bộ môn

Đặc biệt là “Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh” (Quyển 1

và quyển 2) của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (Trần Thị Thanh Thủy chủ biên), Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội, 2016 đã cung cấp một số cơ sở lí luận

cần thiết về dạy học tích hợp theo hướng phát triển năng lực đồng thời giới

thiệu các chủ đề tích hợp với các mức độ tích hợp khác nhau, từ tích hợp ở mức độ lồng ghép/ liên hệ đến tích hợp ở mức độ chương trình Đây là một trong những cuốn sách đầu tiên cụ thể hóa nội dung dạy học theo chủ đề theo định hướng đổi mới giáo dục hiện nay, trở thành tài liệu hữu ích giúp tác giả thực hiện đề tài

Trên các tạp chí nghiên cứu, tạp chí chuyên ngành đã có một số bài viết

đề cập đến vấn đề thiết kế chủ đề dạy học tích hợp như:

Tạp chí Nghiên cứu giáo dục viết "Thiết kế kế hoạch bài học lịch sử ở

trường phổ thông theo tinh thần đổi mới" của Nguyễn Thị Côi trên Tạp chí

Giáo dục số 221 (kì 1-9/2009), “Phát huy tính tích cực trong học tập thông qua việc tổ chức học sinh làm việc độc lập với sách giáo khoa”

Tác giả Trần Trung Dũng trong bài viết “Tổ chức hoạt động dạy học

ở trường THPT theo định hướng phát triển năng lực học sinh”, Tạp chí

giáo dục số 106, 2012 (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam – Bộ Giáo dục

cho học sinh THPT bao gồm 3 nhóm năng lực: Nhóm năng lực làm chủ và phát triển bản thân, nhóm năng lực quan hệ xã hội, nhóm năng lực công cụ trong đó, tác giả đưa ra khái niệm và biểu hiện của năng lực giải quyết vấn

đề trong dạy học nói chung

Tạp chí Giáo dục viết “Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh dân tộc miền núi tỉnh Nghệ An trong dạy học môn Ngữ văn trung học cơ sở” của thạc sĩ La Thị Thanh Huyền, Tạp chí Giáo dục số 364 kì 2- 8/2015 giáo dục kĩ năng sống cho học sinh dân tộc miền núi thông qua môn ngữ văn

Tạp chí giáo dục viết “Phát triển năng lực dạy học cho sinh viên ngành

sư phạm lịch sử trước yêu cầu đổi mới” của Nguyễn Thị Thế Bình- Nguyễn Ngọc Phương Thanh tạp chí giáo dục số 386 kì 2- 7/ 2016, nói về năng lực vă năng lực dạy học của giáo viên lịch sử, thực tiễn hoạt đông đào tạo năng lực dạy học cho sinh viên khoa lí luận trường đại học sư phạm Hà Nội

Tạp chí gíao dục viết “Dạy học theo chủ đề trong môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông” Của Nguyễn Thị Thế Bình- Lê Thị Thu, tạp chí giáo dục số 388 kì 2- 8/2016, nói đến vai trò, ý nghĩa của việc dạy học theo chủ đề, cách thiết kế chủ đề trong môn lịch sử, cách tổ chức dạy học theo chủ đề

Các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp của sinh viên cũng đề cập tới vấn đề thiết kế và tổ chức dạy học chủ đề như:

Luận văn Thạc sĩ : “Phương pháp dạy học các chủ đề liên môn trong

chương trình lịch sử THPT” của Lê Thị Minh Tâm (năm 2013, trường Đại

học Sư phạm Hà Nội) cũng đã đề cập đến những quan niệm cơ bản về dạy học theo chủ đề nhưng với cách tiếp cận xây dựng dạy học chủ đề liên môn Tác phẩm đã phần nào đề xuất một số phương pháp dạy học theo định hướng xây dựng bài học với hình thức chủ đề liên môn từ đó giúp đổi mới PPDH môn lịch sử theo hướng tích cực

Luận văn Thạc sĩ: “Xây dựng và tổ chức dạy học các chủ đề lịch sử

Việt Nam từ 1919-1954 ở trường THPT Chuyên” của Bùi Thị Hương Mơ”

(năm 2013, trường Đại học Sư phạm Hà Nội), dã đề cập đến những vấn đề chung về dạy học theo chủ đề, từ đó đề xuất một số chủ đề theo chiều hướng dạy học chuyên môn tại các trường THPT Chuyên Đây là một công trình đã cung cấp và giúp ích rất nhiều cho tác giả trong quá trình khai thác nội dung dạy học theo chủ đề từ đó thiết kế một nội dung dạy học theo hướng phát huy tính chủ động và tích cực của học sinh

Gần đây, tại Hội thảo quốc gia về dạy học Lịch sử ở trường phổ thông, các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu và các giáo viên đều tập trung đóng góp

ý kiến xây dựng một chương trình và bộ SGK lịch sử phù hợp với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông sau 2015 Tiêu biểu, phải kể đến các bài viết và tham luận:

Tác giả Nguyễn Xuân Trường trong bài viết: “Nhìn nhận lại chương

trình, SGK Lịch sử hiện hành và một số vấn đề trao đổi, định hướng xây dựng chương trình, SGK sau 2015” đã đề xuất ở cấp THPT, nội dung kiến thức

Lịch sử không lặp lại tiến trình như THCS, mà được thiết kế thành các chủ đề Tuy nhiên, phải đảm bảo tính toàn diện giữa các chủ đề về chiến tranh với chủ

đề về kinh tế, văn hóa Như vậy, có thể thấy dạy học theo chủ đề là một trong những định hướng được nhiều nhà nghiên cứu, nhà quản lý giáo dục đưa ra tại hội thảo và đây là một trong những hướng đi đúng đắn, phù hợp với thực trạng dạy và học môn Lịch sử hiện nay góp phần xây dựng chương trình SGK mới sau 2015

Bài báo khoa học“Xây dựng hệ thống kĩ năng cần hình thành và phát

triển cho học sinh trong môn lịch sử ở trường phổ thông” của tác giả

Nguyễn Mạnh Hưởng và Nguyễn Văn Ninh, khoa Lịch sử trường Đại học

Sư phạm Hà Nội đăng trên tạp chí Dạy và học ngày nay (số tháng 2 năm

2015), đã đề cập đến phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực trong bộ môn Lịch sử; hệ thống các năng lực chung và năng lực chuyên biệt cần hình thành cho HS trong DHLS Trên cơ sở khung năng lực chung cần hình thành các tác giả đã đi sâu vào những biểu hiện của các năng lực trong DHLS thông qua hệ thống các kĩ năng cụ thể trong đó không thể không kể đến năng lực GQVĐ với các biểu hiện như: Kĩ năng vận dụng kiến thức làm bài tập lịch sử, kĩ năng xây dựng các phương án trả lời cho các câu hỏi, kĩ năng lựa chọn cách thức giải quyết tối ưu, kĩ năng vận dụng kiến thức LS để giải quyết các vấn đề trong xã hội hiện tại…

Ngoài ra, có những luận văn, khóa luận nghiên cứu chuyên sâu về phát triển năng lực gải quyết vấn đề theo phương pháp dạy học theo chủ đề trong dạy học ở trường phổ thông qua các môn học khác như: Vật lý, toán học, giáo dục công dân, tin học… là cơ sở quan trọng để tác giả nghiên cứu, tìm hiểu và ứng dụng vào trong việc dạy học bộ môn lịch sử ở trường phổ thông

Như vậy, có thể thấy những công trình, tác phẩm, bài viết trên mới chỉ

đề cập tới một khía cạnh nào đó của vấn đề mà đề tài đề cập Các tác phẩm, bài viết liên quan tới nội dung tổ chức dạy học theo chủ đề chưa đưa ra được các biện pháp, qui trình cụ thể thiết kế nên một bài dạy lịch sử theo chủ đề

Vì vậy, những tác phẩm, công trình, bài viết trên chính là cơ sở quan trọng giúp chúng tôi thực hiện đề tài này

3 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài: là quá trình dạy học lịch sử ở trường

trung học phổ thông với việc thiết kế và tổ chức dạy học chủ đề tích hợp theo hướng phát triển năng lực HS

3.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Dạy học chủ đề tích hợp nói chung, trong môn Lịch sử nói riêng là một vấn đề lớn Do hạn chế về trình độ và thời gian, tư liệu ít và đây là vấn đề rất mới đối với bản thân cho nên đề tài chỉ tập trung đi sâu vào thiết kế và tổ chức dạy học chủ đề tích hợp phần lịch sử Việt Nam lớp 11 (1858 – 1918)

Vấn đề mà tác giả nghiên cứu chỉ áp dụng trong giờ học nội khoá, thực nghiệm sư phạm chỉ tiến hành trong hai lớp (11/1 và 11/2) tại trường THPT Hiếu Tử, Tiểu Cần, Trà Vinh

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.1.Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận dạy học nói chung và thực tiễn việc DHLS ở trường THPT nói riêng, đề tài khẳng định tầm quan trọng của việc thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề trong môn Lịch sử ở trường THPT Đồng thời, đề xuất quy trình thiết kế và tổ chức dạy học chủ đề đã nêu theo hướng phát huy tích cực học sinh

4.2.Nhiệm vụ nghiên cứu

Để hoàn thành mục đích trên, đề tài có nhiệm vụ:

+ Nghiên cứu lí luận dạy học lịch sử, tâm lí lứa tuổi học sinh trung học phổ thông

+ Nghiên cứu nội dung chương trình sách giáo khoa lớp 11 phần lịch sử Việt Nam, khai thác nội dung đó, tìm ra những nội dung cơ bản để thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp

+ Điều tra cơ bản chất lượng dạy học, tìm hiểu thực trạng của việc thiết

kế dạy học chủ đề tích hợp của giáo viên và học sinh trung học trung học phổ thông đã học theo chủ đề tích hợp này như thế nào

+ Tìm hiểu tình hình thiết kế dạy học chủ đề tích hợp của giáo viên trong tổ bộ môn lịch sử của nhà trường như thế nào

+ Đề xuất các bước thiết kế dạy học chủ đề tích hợp có thể tiến hành trong đổi mới biên soạn sách giáo khoa lịch sử trung học phổ thông phần lịch

sử Việt Nam lớp 11

+ Cụ thể hóa lý luận và thực tiền nêu trên bằng bài thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính đúng đắn, khả thi của đề tài, góp phần nâng cao chất lượng bộ môn

+ Tiến hành thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả của những biện pháp sư phạm đề ra, từ đó rút ra kết luận khoa học liên quan đến đề tài

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

a Phương pháp luận của đề tài

Dựa vào lý luận về giáo dục học, tâm lí học phương pháp dạy học của các nhà khoa học giáo dục, giáo dục lịch sử trong nước và ngoài nước

b Phương pháp nghiên cứu

+ Nghiên cứu lí luận :

- Dựa trên lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và giáo dục lịch sử

- Sưu tầm, đọc tài liệu trên thông tin đại chúng( báo, intenet), nghiên cứu các tài liệu khoa học về thiết kế dạy học chủ đề tích hợp

- Đọc, phân tích, tổng hợp tài liệu từ các công trình của các nhà giáo dục, các nhà giáo dục lịch sử, các nhà nghiên cứu lịch sử, tập chí giáo dục, các đề tài nghiên cứu viết về vấn đề thiết kế dạy học chủ đề tích hợp

+Nghiên cứu thực tiễn:

- Nghiên cứu thực tiễn: quan sát, điều tra, khảo sát bằng phiếu hỏi, đánh giá thực tế, tổng kết kinh nghiệm ở các trường THPT tỉnh Trà Vinh

- Xử lí thông tin: lựa chọn những thông tin phù hợp đưa vào bài học

- Soạn bài và tiến hành dạy thực nghiệm theo những đề xuất dự kiến mà luận văn đề ra để khẳng định tính đúng đắn của những đề xuất

6 Giả thuyết khoa học của đề tài

Hiệu quả bài học sẽ được nâng cao nếu áp dụng các đề xuất cụ thể mà

đề tài nêu ra với các bước thiết kế dạy học chủ đề tích hợp sẽ nâng cao kiến thức bản thân, phát huy sức sáng tạo của giáo viên và năng lực trong học tập của học sinh Từ đó nâng cao được chất lượng dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

8 Ý nghĩa khoa học của đề tài

Luận văn sẽ làm phong phú thêm lí luận và phương pháp dạy học lịch

sử nói chung, về cách thiết kế và tổ chwccs dạy học chủ đề tích hợp phần lịch

sử Việt Nam lớp 11 nói riêng

Kết quả nghiên cứu của luận văn cũng góp phần giúp các giáo viên giảng dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông có nhận thức mới về cách

thiết kế dạy học chủ đề tích hợp

Luận văn cũng có thể làm nguồn tư liệu tham khảo cho giáo viên của trường THPT Hiếu Tử và một số giáo viên khác trong tỉnh trà Vinh

9 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục, Tài liệu tham khảo, Nội dung luận văn chia làm hai chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế kế hoạch dạy

học chủ đề tích hợp trong môn lịch sử ở trường THPT

Chương 2: Quy trình thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp phần

lịch sử Việt Nam (1858-1918) lớp 11 cho học sinh trường THPT Hiếu Tử,

tỉnh Trà Vinh

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP

TRONG MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THỒNG

1.1.Cơ sở lí luận và xuất phát của đề tài

1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản sử dụng trong đề tài

* Thiết kế và thiết kế (dạy học) chủ đề

Theo từ điển Tiếng Việt của tác giả Hoàng Phê, thiết kế là lập tài liệu,

kĩ thuật toàn bộ bao gồm các bản tính toán và xây dựng được thực thi trong quá trình hoàn thiện nội dung Bởi vậy thiết kế mang nội dung thiết kế ý tưởng và xây dựng chi tiết đưa ra giúp quá trình thực hiện tiến trình công việc khoa học

Trong dạy học, thiết kế chủ đề là một quá trình người giáo viên xây dựng nội dung bài dạy phù hợp với trọng tâm kiến thức chương trình đồng thời đưa ra những ý tưởng tổ chức tiến trình bài học mang yếu tố linh hoạt

Bởi vậy, việc thiết kế chủ đề, xây dựng tiến trình dạy học và tổ chức thực hiện chủ đề hoàn toàn linh hoạt, giao quyền chủ động cho giáo viên, không khuôn mẫu, cứng nhắc, luôn mang tính sáng tạo và đổi mới

*Dạy học theo chủ đề: Nếu thiết kế là một khâu lên ý tưởng cả về nội

dung và hình thức bài dạy thì tổ chức dạy học chính là quá trình cụ thể hóa nội dung bài dạy theo các kĩ thuật và phương pháp dạy học linh hoạt Tổ chức

là một hoạt động có tính mục đích của giáo viên trong tiến trình dạy học trên lớp nhằm điều khiển các hoạt động nhận thức của học sinh Tiến hành tổ chức

một giờ học như thế nào, các hoạt động dạy học ra sao…, tất cả đều phụ thuộc vào sự định hướng, điều khiển của người giáo viên

Trong một chủ đề có nhiều tiết học thì có thể soạn chung, không phải tách ra theo từng tiết, không phải lặp lại những phần chung (như: mục tiêu chủ đề, yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ những nội dung này chỉ ghi một lần nhưng đã phản ánh đầy đủ cho cả chủ đề)

Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn

Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống

và hiện đại, ở đó giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ (xây dựng) kiến thức mà chủ yếu là hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin,

sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn

Dạy học theo chủ đề là một mô hình mới cho hoạt động lớp học thay thế cho lớp học truyền thống (với đặc trưng là những bài học ngắn, cô lập, những hoạt động lớp học mà giáo viên giữ vai trò trung tâm) bằng việc chú trọng những nội dung học tập có tính tổng quát, liên quan đến nhiều lĩnh vực, với trung tâm tập trung vào học sinh và nội dung tích hợp với những vấn đề, những thực hành gắn liền với thực tiễn

Với mô hình này, học sinh có nhiều cơ hội làm việc theo nhóm để giải

khác nhau Các em thu thập thông tin từ nhiều nguồn kiến thức

Việc học của học sinh thực sự có giá trị vì nó kết nối với thực tế và rèn luyện được nhiêu kĩ năng hoạt động và kĩ năng sống Học sinh cũng được tạo điều kiện minh họa kiến thức mình vừa nhận được và đánh giá mình học được bao nhiêu và giao tiếp tốt như thế nào.Với cách tiếp cận này, vai trò của giáo viên chỉ là người hướng dẫn, chỉ bảo thay vì quản lý trực tiếp học sinh làm việc

*Thiết kế chủ đề lịch sử: Chủ đề lịch sử là những vấn đề nổi bật, quan

trọng rút ra từ các giai đoạn (thời kì) lịch sử hay từ hệ thống các sự kiện, hiện tượng lịch sử có mối quan hệ mật thiết với nhau Lịch sử là những gì đã diễn

ra, tồn tại khách quan ngoài ý muốn của con người Lịch sử xã hội loài người

là lịch sử của tất cả các quốc gia, dân tộc và cộng đồng người Các sự kiện lịch sử bản thân nó rất phong phú, đa dạng, nhưng có mối quan hệ mật thiết với nhau, nổi bật là quan hệ lịch đại và đồng đại Vì thế khi xem xét các sự kiện, hiện tượng lịch sử phải vừa nhìn thấy các nét đặc trưng riêng của nó, vừa đặt nó trong cái chung thống nhất với các sự kiện khác để thấy tính liên tục, kế thừa và phát triển của lịch sử

Khi dạy học lịch sử, “người giáo viên phải luôn chú ý đến mối quan hệ ngang dọc, trước sau của các vấn đề lịch sử cũng như mối quan hệ ngang, nội tại giữa các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa để cung cấp cho học sinh những tri thức lịch sử khoa học mang tính hệ thống và hoàn chỉnh” [47,141] Việc sắp xếp kiến thức lịch sử theo từng chủ đề sẽ làm rõ được mối quan hệ đó giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử

Thiết kế chủ đề lịch sử là sự sáng tạo nội dung bài dạy trên cơ sở những

sự kiện, hiện tượng có mối quan hệ mật thiết với nhau

Trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay người ta thường nhấn mạnh

đến những quan điểm dạy học tích cực, nâng cao tính tự lực của học sinh trong quá trình học tập bằng nhiều biện pháp, hình thức dạy học khác nhau trong đó có dạy học theo chủ đề Dạy học theo chủ đề là xây dựng một nội dung học thành một kết cấu chặt chẽ, logic theo một hệ thống chứ không thành những bài học rời rạc Học sinh phải tự tìm tòi các kiến thức thực tế liên quan đến nội dung và vận dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ học tập

Các chủ đề dạy học thường có sự tích hợp liên môn làm cho nội dung học có ý nghĩa hơn, thực tế hơn và học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn Xu thế phát triển của khoa học ngày nay là tiếp tục phân hóa sâu, song song với tích hợp liên môn, liên nghành ngày càng rộng Việc giảng dạy các môn khoa học trong nhà trường phải phản ánh sự phát triển hiện đại của khoa học

Khác với quá trình nhận thức trong nghiên cứu khoa học, quá trình nhận thức trong học tập không nhằm phát hiện ra những điều loài người chưa biết mà nhằm phát hiện lại những tri thức loài người đã tích lũy được Trong học tập, học sinh cũng phải khám phá những hiểu biết mới đối với bản thân thì các em mới ghi nhớ, thông hiểu và vận dụng được Tuy nhiên, hoạt động học tập không phải là quá trình mò mẫm tự phát mà là quá trình hoạt động có

sự hướng dẫn của giáo viên Nghệ thuật của người giáo viên chính là làm thế nào khi trang bị kiến thức cho học sinh, dẫn dắt các em tuần tự đến những nhiệm vụ ngày càng phức tạp thêm và đồng thời chuẩn bị cho các em hoàn thành những nhiệm vụ này, nhưng phải tính toán sao cho việc giải quyết mỗi nhiệm vụ mới đòi hỏi ở học sinh lao động tự lực và suy nghĩ căng thẳng tương đương với khả năng đặc biệt mà lứa tuổi và cá thể của học sinh cho phép trong những điều kiện cụ thể của dạy học

Đối với bộ môn lịch sử ở trường THPT, bên cạnh những bài học quy định trong chương trình sách giáo khoa, rất cần xây dựng các chủ đề nhằm bồi dưỡng, mở rộng và nâng cao kiến thức lịch sử ( cả về nội dung và phương pháp) để giúp các em tối ưu hóa nhiệm vụ học tập của mình Nội dung các chủ

đề không dừng lại ở biết lịch sử mà nâng cao trình độ nhận thức lịch sử, tức là hiểu và vận dụng các kiến thức mà các em đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn đòi hỏi Từ đó sẽ góp phần phát triển tư duy nói chung, đề cập đến mọi lĩnh vực, đời sống xã hội con người, do đó chủ đề lịch sử cũng rất đa dạng, phong phú

*Căn cứ vào nội dung, chương trình lịch sử ở trường phổ thông, chúng

ta có thể phân loại các dạng chủ đề thường gặp như sau:

Chủ đề về các cuộc khởi

nghĩa, kháng chiến

Chủ đề thường đi sâu vào những cuộc kháng chiến, khởi nghĩa tiêu biểu trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc, đặc biệt là những trận thắng có ý nghĩa quyết định làm nổi bật nghệ thuật đánh giặc tài giỏi của cha ông Chủ đề này

có khi được lồng ghép gắn với các nhân vật lịch sử

Chủ đề về đời sống chính

trị - xã hội

Chủ đề thường đề cập đến sự hình thành và cơ cấu hoạt động của các nhà nước, quá trình đấu tranh giai cấp, quá trình tồn tại và suy vong của một triều đại…

Chủ đề về đời sống kinh

tế vật chất

Chủ đề nói về quá trình cải tiến công cụ lao động, hoạt động sản xuất của con người, những thành tựu của con người trong quá trình chế nhự thiên nhiên, trong lao động sáng tạo sản xuất

ra của cải vật chất và ý nghĩa của những thành tựu đó

Chủ đề về thành tựu văn

hóa tinh thần

đề cập đến các thành tựu văn hóa dó con người sáng tạo ra trong tiến trình lịch sử, các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, các tôn giáo, tín ngưỡng dân gian, lễ hội truyền thông…

Chủ dề về đấu tranh

ngoại giao

Đề cập đến đường lối chính sách ngoại giao từng thời kì, sự liên hệ, đánh giá quá trình đấu tranh ngoại giao trong một giai đoạn

Chủ đề tích hợp, liên môn

trong dạy học Lịch sử

Tích hợp kiến thức của một số môn học để xây dựng thành một chủ đề (có thể là kiến thức đơn môn, liên môn hoặc xuyên môn) Khi tổ chức dạy học, giáo viên huy động (mọi) nguồn lực để giải quyết một tình huống phức hợp – có vấn đề liên quan đến thực tiễn

Thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa như hiện nay, giáo viên căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường Việc thiết kế chủ đề dạy học thực chất là thiết kế giáo án dạy học được tổ chức cho học sinh có thể thực hiện ở trên lớp hoặc ở nhà Trên cơ sở

rà soát chuẩn kiến thức theo chương trình hiện hành, kĩ năng, thái độ và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho học sinh trong mỗi chủ đề đã xây dựng

* Khái niệm tích hợp và dạy học tích hợp:

Tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất, sự kết hợp, sự hoà nhập v.v Tích

hợp là một quan điểm lý luận dạy học Tích hợp (tiếng Anh: Intergration) có nguồn gốc từ tiếng La tinh: intergration với nghĩa: xác lập lại cái chung, cái

Khái niệm tích hợp được sử dụng trong nhiều lĩnh vực Trong kỹ thuật điện tử, tin học, theo từ điển điện tử và công nghệ thông tin, tích hợp là quá trình bó các phần tử mạch thành một chip đơn Mạch tích hợp (ic) là các mạch liên thông được tổ hợp, liên kết lại với nhau Trong lĩnh vực giáo dục, khái niệm tích hợp xuất hiện từ thời kỳ khai sáng ( thế kỷ XVIII ) dùng để chỉ một quan niệm giáo dục toàn diện con người, chống lại hiện tượng làm cho con người phát triển thiếu hài hòa, cân đối Tích hợp còn có nghĩa là thành lập một loại hình nhà trường mới, bao gồm các thuộc tính trội của các loại hình nhà trường vốn có Trong lĩnh vực giáo dục trẻ khuyết tật, intergration có nghĩa là tiến hành tổ chức giáo dục hòa nhập các trẻ em bị khuyết tật ( khiếm thị, khiếm thính….) với các trẻ em phát triển bình thường Trong dạy học các

bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau

Tích hợp cũng có thể được hiểu là sự lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của một môn học, thí dụ: lồng ghép nội dung giáo dục dân số, giáo dục môi trường… vào nội dung các môn học: Địa lý, Sinh học, Giáo dục công dân, lịch sử….xây dựng môn học tích hợp từ các môn học truyền thống

Dạy học tích hợp: là quá trình dạy học trong đó GV tổ chức để HS

huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó lại hình thành những kiến thức, kĩ năng mới, từ đó phát triển được những năng lực cần thiết

* Dạy học tích hợp trong môn Lịch sử: Dạy học tích hợp trong môn

lịch sử là sự hoà trộn nội dung địa lý, văn học,…vào nội dung các bài học lịch

sử thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽ, nhưng vẫn trên cơ sở đảm

bảo nội dung bài học

Lịch sử có mối quan hệ gắn kết, ràng buộc với địa lý, văn học Điều đó đã được chứng tỏ, nên ta có thể thuận lợi để tích hợp vào việc dạy học lịch sử

* Kế hoạch và kế hoạch dạy học:

“Kế hoạch là một nội dung và là chức năng quan trọng nhất của quản lý Bởi lẽ, kế hoạch gắn liền với việc lựa chọn và tiến hành các chương trình hoạt động trong tương lai của một tổ chức, của một doanh nghiệp Kế hoạch cũng

là việc lựa chọn phương pháp tiếp cận hợp lý các mục tiêu định trước Kế hoạch là xác định mục tiêu và quyết định cách tốt nhất để đạt được mục tiêu

Kế hoạch có nghĩa là xác định trước phải làm gì, làm như thế nào, vào khi nào và ai sẽ làm

“Kế hoạch là một tập hợp những hoạt động, công việc được sắp xếp theo trình tự nhất định để đạt được mục tiêu đã đề ra Kế hoạch có thể là các chương trình hành động hoặc bất kỳ danh sách, sơ đồ, bảng biểu được sắp xếp theo lịch trình, có thời hạn, chia thành các giai đoạn, các bước thời gian thực hiện, có phân bổ nguồn lực, ấn định những mục tiêu cụ thể và xác định biện pháp, sự chuẩn bị, triển khai thực hiện nhằm đạt được một mục tiêu, chỉ tiêu đã được đề ra Thông thường kế hoạch được hiểu như là một khoảng thời gian cho những dự định sẽ hành động và thông qua đó ta hy vọng sẽ đạt được mục tiêu”

Kế hoạch dạy học

của giáo viên, bao gồm đề tài của giờ lên lớp, mục đích giáo dục và giáo dưỡng, nội dung, phương pháp, thiết bị, những hoạt động cụ thể của thầy và trò, khâu kiểm tra đánh giá Tất cả được ghi ngắn gọn theo trình tự thực tế sẽ diễn ra trong giờ lên lớp Giáo án được thầy giáo biên soạn trong giai đoạn chuẩn bị lên lớp và quyết định phần lớn sự thành công của bài học Nói một cách khác, giáo án là bản thiết kế cho tiến trình một tiết học, là bản kế hoạch

mà người giáo viên dự định sẽ thực hiện giảng dạy trên lớp trên nhóm đối tượng học sinh nào đó Với một bài học nào đó, với những đối tượng học sinh khác nhau, với những giáo viên khác nhau thì sẽ có những bản kế hoạch dạy học (giáo án) khác nhau

Giáo án là kế hoạch và dàn ý bài giảng của giáo viên được soạn trước

ra giấy để tiến hành dạy học trong một hoặc hai tiết lên lớp Trong giáo án thường ghi chủ điểm, mục đích giáo dục và giáo dưỡng, nội dung chi tiết sắp xếp theo trình tự lên lớp, phương pháp và thủ thuật dạy - học của giáo viên và học sinh, công việc kiểm tra và đánh giá, ngoài ra còn chỉ ra những dụng cụ, thiết bị cần thiết phải dùng Giáo án được chuẩn bị tốt là đảm bảo cho giờ dạy thành công, do đó cần cân nhắc, tính toán kĩ từng điểm nội dung, từng thủ thuật dạy - học, điều kiện thời gian và thiết bị sao cho phù hợp với đội tượng học sinh trong lớp Thực tiễn cho thấy giáo án thực hiện thành công ở lớp này không nhất định sẽ thành công ở lớp khác”

Vậy kế hoạch dạy học là: Giáo án của giáo viên, bao gồm đề tài của giờ lên lớp, mục đích giáo dục và giáo dưỡng, nội dung, phương pháp, thiết bị, những hoạt động cụ thể của thầy và trò, khâu kiểm tra đánh giá được giáo viên biên soạn trong giai đoạn chuẩn bị lên lớp và quyết định phần lớn sự thành công của bài học Nói một cách khác, kế hoạch dạy học là bản thiết kế cho tiến trình một tiết học, mà người giáo viên dự định sẽ thực hiện giảng dạy

trên lớp trên nhóm đối tượng học sinh nào đó Với một bài học nào đó, với những đối tượng học sinh khác nhau, với những giáo viên khác nhau thì sẽ có những bản kế hoạch dạy học khác nhau

1.1.2 Xu hướng đổi mới giáo dục trên thế giới và khả năng vận dụng vào Việt Nam

Tích hợp là một trong những quan điểm GD đã trở thành xu thế trong việc phát triển CT GDPT ở nhiều nước trên thế giới Quan điểm tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình DH Quan điểm này đã đem lại hiệu quả nhất định, giúp đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại Nhiều nước trong khu vực châu Á và trên thế giới đã thực hiện quan điểm tích hợp trong phát triển CT GDPT

Thực tiễn ở nhiều nước đã chứng tỏ rằng, việc thực hiện quan điểm tích hợp trong GD và DH sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa đối với HS hơn

so với việc các môn học, các quá trình GD được thực hiện riêng rẽ Tích hợp

là một trong những quan điểm nhằm nâng cao năng lực của người học và làm tăng tính hiệu quả của hoạt động GD

Trên thế giới, việc xây dựng các môn học hay chủ đề tích hợp đã được triển khai trong nhiều môn học và các lĩnh vực học tập

Khả năng áp dụng vào Việt Nam

“Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn,

cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các

cơ sở giáo dục-đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học…”

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đã giao quyền tự chủ xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục, phát huy vai trò sáng tạo của nhà trường và giáo viên; chỉ đạo các cơ sở giáo dục trung học, tổ chuyên môn và giáo viên chủ động, linh hoạt trong việc xây dựng kế hoạch giáo dục định hướng phát triển năng lực học sinh phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương

và khả năng của học sinh Từ năm học 2013-2014, các trường phổ thông được giao quyền tự chủ trong việc xây dựng và triển khai kế hoạch giáo dục dựa vào mục tiêu giáo dục quy định trong chương trình góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, phù hợp với điều kiện cụ thể của nhà trường theo tinh thần các văn bản chỉ đạo của Bộ GDĐT:

Công văn số 3535/BGDĐT- GDTrH ngày 27 tháng 5 năm 2013 về việc Hướng dẫn triển khai thực hiện phương pháp “Bàn tay nặn bột” và các phương pháp dạy học tích cực khác; Công văn số 791/HD-BGDĐT ngày 25 tháng 6 năm 2013 về việc hướng dẫn thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổ thông; Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 08 tháng

10 năm 2014 về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và quản lí các hoạt động chuyên môn của trường trung học/trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng; các công văn hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học hằng năm

Theo đó, thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa như hiện nay, GV căn cứ vào chương trình và sách giáo

khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề dạy học trong mỗi môn học và các chủ đề tích hợp liên môn phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường Trên cơ sở rà soát chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho học sinh trong mỗi chuyên đề đã xây dựng

Các kiến thức dạy học theo chủ đề có thể nằm ở chương trình của các lớp khác nhau và đều có thể được lựa chọn để xây dựng thành các chủ đề dạy học thích hợp Tùy vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể, nhà trường có thể xây dựng các chủ đề mang tính thiết thực cao Trong thời gian đầu, để tránh sự xáo trộn nhiều gây khó khăn cho việc thực hiện kế hoạch giáo dục chung, nhà trường có thể chọn các nội dung kiến thức liên môn nằm trong chương trình của một lớp để xây dựng chủ đề dạy học tích hợp liên môn, đảm bảo hoàn thành chương trình môn học của khối đó trong năm học Trong những năm học tiếp theo, trên cơ sở các chủ đề tích hợp liên môn đã được xây dựng và thực hiện, nhà trường tiếp tục mở rộng xây dựng các chủ đề tích hợp liên môn trong toàn bộ kế hoạch giáo dục nhà trường

Trước yêu cầu đổi mới trên, trong DHLS đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS tức là ngoài việc giúp HS nắm được những tri thức khoa học cơ bản của bộ môn còn rèn luyện cho các em các kĩ năng học tập cơ bản, giáo dục phẩm chất đạo đức đáp ứng được yêu cầu thực tiễn cuộc sống và chuẩn đầu ra của cấp học Mặt khác, trong DHLS năng lực giải quyết vấn đề được coi là một trong những năng lực chuyên biệt cần hình thành và phát triển cho người học Vì vậy, thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề trong dạy học lịch sử để phát triển năng lực học sinh là một trong

những phương pháp đáp ứng được yêu cầu đổi mới trên

1.1.3 Các mức độ tích hợp trong dạy học lịch sử ở trường THPT

Việc thực hiện quan điểm tích hợp rất đa dạng phong phú: nó tồn tại không chỉ một mức độ mà có thể thực hiện một cách linh hoạt các mức độ tích hợp, từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao và theo các hình thức khác nhau trong chương trình giáo dục phổ thông Tóm lại, tích hợp đã trở thành xu hướng chung trong việc phát triển chương trình đặc biệt ở lĩnh vực KHTN và KHXH của nhiều nước trên thế giới với các cấp độ khác nhau:

Tích hợp trong nội bộ môn học; Tích hợp liên môn; Tích hợp xuyên môn; Tích hợp đa môn

Tích hợp trong nội bộ môn học: Tích hợp những nội dung của các phân

môn, các lĩnh vực nội dung thuộc cùng một môn học theo những chủ đề, chương, bài cụ thể nhất định

Ví dụ: Tích hợp nội dung của lịch sử địa phương, văn học dân gian, văn học viết, kiến thức địa lí vào trong nội dung của chương trình lịch sử; Tích hợp giữa các phân môn Đại số, Hình học và lượng giác trong môn Toán

Tích hợp đa môn: Tích hợp vào môn học những vấn đề mang tính toàn

cầu, vấn đề phát triển bền vững theo góc độ mà mỗi môn học đó cho phép Ví dụ: Có thể tích hợp các nội dung như phòng chống tham nhũng, giáo dục môi trường, kĩ năng sống, tiết kiệm năng lượng, biến đổi khí hậu, sức khỏe sinh sản, vào các môn học Tuy nhiên mỗi môn học được thực hiện và khai thác

ở những khía cạnh khác nhau

Tích hợp liên môn: Tích hợp nội dung của nhiều môn học khác nhau

trong cùng một chủ đề trong khi các môn học vẫn học độc lập với nhau

Ví dụ: Trong mỗi chủ đề: Không khí, Năng lượng, nước có thể lồng

ghép nội dung có liên quan của các môn Hoá học, Vật lí, Sinh học, Địa lí, lịch sử trong khi các môn học này vẫn được học một cách độc lập; với chủ đề phương pháp toạ độ trong mặt phẳng và không gian, ta có thể tích hợp kiến thức của các môn Toán, Vật lí, Địa lý, Hoá học, Sinh học, Công nghệ; với chủ

đề Diện tích và Thể tích ta có thể tích hợp kiến thức của các môn Toán, Sinh học, Công nghệ

Tích hợp xuyên môn: Các môn học truyền thống được kết hợp với nhau

và cấu trúc thành những chủ đề nhất định trong một môn học mới

1.1.4 Quy trình thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong môn lịch

sử ở trường THPT

Khi tổ chức dạy học theo chủ đề, GV có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau nhưng hiệu quả nhất là phương pháp dạy học theo dự án Mỗi chủ đề dạy học sẽ được giải quyết trọng vẹn một vấn đề học tập Vì vậy, việc xây dựng mỗi chủ đề dạy học cần thực hiện theo quy trình như sau:

Lí do xây dựng chủ đề sẽ tập trung vào vị trí và ý nghĩa của nội dung bài học trong chương trình DHLS tại trường THPT Giáo viên sẽ căn cứ vào thực tế nội dung chương trình nhằm thiết kế và xây dựng những chủ đề mang nội dung logic và phù hợp với năng lực nhận thức học sinh

Các chủ đề có thể sẽ được đưa ra hoặc gợi ý trong chương trình Tuy nhiên, các GV có thể cùng nhau xác định các chủ đề cho phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh địa phương, tâm lí học sinh Để xác định lí do thiết kế chủ đề cần lưu ý những điều sau:

- Đối tượng học sinh: Cần xem xét và cân nhắc trình độ, kinh nghiệm

và sở thích của học sinh để lựa chọn chủ đề sao cho phù hợp và hấp dẫn

- Năng lực định hướng phát triển cho học sinh trong chủ đề: Đó có thể

là năng lực chung và các năng lực chuyên biệt, tuy nhiên cần có sự lựa chọn các năng lực định hướng hình thành để tránh ôm đồm phát triển quá nhiều năng lực cùng một lúc sẽ không đạt được kết quả như mong muốn

- Các phạm vi môn học liên quan trong chủ đề: Khi xác định các chủ đề học tập không nhất thiết phải đảm bảo sự công bằng về phạm vi nội dung giữa các môn học mà chỉ cần dựa vào mực đích xây dựng chủ đề, việc giải quyết các nhiệm vụ liên quan đến chủ đề bao gồm những phạm vi kiến thức nào

- Xác định logic và mạch phát triển của chủ đề

- Xác định thời lượng cho chủ đề ( trong bao nhiêu tiết)

- Xác định cấp/lớp tiến hành dạy học chủ đề

BƯỚC 2: Xác định mục tiêu dạy học của chủ đề

Xác định mục tiêu của chủ đề bao gồm: kiến thức, kĩ năng, thái độ, định hướng các năng lực cần hình thành ở người học (các năng lực chung và năng lực chuyên biệt định hướng phát triển/ hình thành cho HS khi kết thúc chủ đề)

Khi xác định mục tiêu cho phép, giáo viên có thể hoàn thành bảng sau:

Tên chủ đề (từ các bài học

được tích hợp lại thành chủ

đề, hoặc chủ đề xây dựng mới)

Số tiết (dự kiến)

Mục tiêu dạy học

Đóng góp của môn (các môn) vào chủ đề

Khi xác định rõ mục tiêu chủ đề, GV định hướng sản phẩm đầu ra là những kết quả (dự kiến) mà HS sẽ phải đạt được khi kết thúc chủ đề Kết quả này là sự cụ thể hóa mục tiêu học tập của chủ đề

Sơ đồ Mục tiêu, định hướng sản phẩm đầu ra của dạy học theo chủ đề

Khi xác định mục tiêu dạy học theo chủ đề, giáo viên cần lưu ý các

phẩm chất, năng lực hướng tới cho học sinh theo định hướng sau:

Có ý thức tìm hiểu và giữ gìn các truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam,…

Yêu thương con người; sẵn sàng giúp đỡ mọi người và tham gia các hoạt động tập thể, xã hội; hoà nhập, hợp tác với mọi người xung quanh; tôn trọng

sự khác biệt của mỗi người; Phê phán và tham gia ngăn chặn các hành vi bạo lực,…

Sống hoà hợp với thiên nhiên, thể hiện tình yêu đối với thiên nhiên; có ý thức tìm hiểu và sẵn sàng tham gia các hoạt động tuyên truyền, chăm sóc, bảo vệ

hình thành năng lực hợp tác

Hợp tác với bạn

để thực hiện tốt nhiệm vụ trong nhóm

Phẩm

chất

Biểu hiện

thiên nhiên; phê phán những hành vi phá hoại thiên nhiên,…

Tôn trọng các dân tộc, các quốc gia và các nền văn hoá trên thế giới,…

Tự trọng, có những hành vi đúng mực trong giao tiếp và trong đời sống, …

Có ý thức giải quyết công việc theo lẽ phải, công bằng,…

Tự lực, chủ động, tích cực học hỏi để thực hiện những công việc hàng ngày của bản thân trong học tập, lao động và sinh hoạt,…

Tự tin trong giao tiếp, sinh hoạt, học tập, hoạt động cộng đồng, …

Ý thức được thuận lợi, khó khăn trong học tập và sinh hoạt của bản thân và chủ động khắc phục vượt qua., …

Có thói quen tự chăm sóc, rèn luyện thân thể, …

Có ý thức tự hoàn thiện bản thân,…

Biết xây dựng và thực hiện kế hoạch học tập; có ý thức lựa chọn nghề nghiệp tương lai cho bản thân ,…

h Có ý thức đạo đức trong học tập và trong cuộc sống,…

Tìm hiểu và chấp hành những quy định chung của tập thể và cộng đồng; tránh những hành vi vi phạm kỷ luật, …

Tôn trọng và tuân thủ các quy định của pháp luật; phê phán những hành vi trái quy định của pháp luật, …

Tôn trọng, giữ gìn và tuyên truyền, vận động, nhắc nhở các bạn cùng giữ gìn

di sản văn hoá của quê hương, đất nước …

Quan tâm đến những sự kiện chính trị, thời sự nổi bật ở địa phương, trong nước và quốc tế, …

Một số năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dạy học

thiết; ghi được nội dung thảo luận; nhận ra và điều chỉnh được những sai sót, hạn chế của bản thân khi thực hiện các nhiệm vụ học tập; tự đặt ra yêu cầu và vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tích cực, chủ động t m t i thông tin bổ sung

tư tưởng mới; hứng thú, độc lập trong suy nghĩ, chủ động nêu ý kiến, vấn đề

và tư tưởng mới…

Đề xuất một hoặc nhiều giải pháp khả thi; so sánh và bình luận về các giải pháp đề xuất; lựa chọn được giải pháp phù hợp; h ình thành tư tưởng về giải pháp mới dựa trên các nguồn thông tin đă cho; đề xuất giải pháp cải tiến hay thay thế các giải pháp không c òn phù hợp…

Giải quyết vấn đề theo giải pháp đă lựa chọn; nhận ra sự không phù hợp và điều chỉnh được giải pháp; chủ động t m sự hỗ trợ khi gặp khó khăn; giải quyết được vấn đề…

Suy nghĩ và khái quát hóa thành kiến thức mới khi giải quyết vấn đề; áp dụng tiến t ình đă biết vào giải quyết t ình huống tương tự với những điều chỉnh hợp lí

Nghe hiểu nội dung chính hay nội dung chi tiết các bài đối thoại, chuyện kể, lời giải thích, cuộc thảo luận; diễn đạt tư tưởng một cách tự tin; có biểu cảm phù hợp với đối tượng và bối cảnh giao tiếp; nói chính xác, đúng ngữ điệu và nhịp điệu, trình bày được nội dung chủ đề thuộc chương t nh học tập; đọc hiểu nội dung chính hay nội dung chi tiết các văn bản, tài liệu ngắn; viết đúng các dạng văn bản về những chủ đề quen thuộc

sử dụng được các phần mềm hỗ trợ học tập thuộc các lĩnh vực khác nhau; tổ chức và lưu trữ dữ liệu vào các bộ nhớ khác nhau, tại thiết bị và trên mạng…

Tìm kiếm thông tin với các chức năng tìm kiếm đơn giản và tổ chức thông tin phù hợp; đánh giá sự phù hợp của thông tin, dữ liệu đã tìm thấy với nhiệm vụ đặt ra; xác lập mối liên hệ giữa kiến thức đă biết với thông tin mới thu thập

và dùng thông tin đó để giải quyết các nhiệm vụ học tập và trong cuộc sống…

BƯỚC 3: Nghiên cứu nội dung kiến thức cơ bản (theo định hướng chương trình môn Lịch sử ở trường phổ thông)

Căn cứ vào tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được

sử dụng để tổ chức hoạt động học cho học sinh, từ tình huống xuất phát đã xây dựng, dự kiến các nhiệm vụ học tập cụ thể tiếp theo tương ứng với các hoạt động học của học sinh, từ đó xác định các nội dung cần thiết để cấu thành chủ đề Lựa chọn các nội dung của chủ đề từ các bài/tiết trong sách giáo khoa của một môn học hoặc/và các môn học có liên quan để xây dựng chủ đề dạy học

BƯỚC 4: Lựa chọn các phương pháp, kĩ thuật và tài liệu hỗ trợ khi dạy học chủ đề

Khi thiết kế và tổ chức dạy học chủ đề, giáo viên xác định các yếu tố:

- Hình thức tổ chức dạy học

- Phương pháp và kĩ thuật tổ chức dạy học

- Phương tiện và thiết bị dạy học