Quản lý nhà nước và sự tham gia của cộng đồng trong lĩnh vực phòng chống buôn bán người ở việt nam

đại học quốc gia hà nội khoa luật hoàng văn lai quản lý nhà n-ớc và sự tham gia của cộng đồng trong lĩnh vực phòng chống buôn bán ng-ời ở việt nam luận văn thạc sĩ luật học Hà nội -

đại học quốc gia hà nội

khoa luật

hoàng văn lai

quản lý nhà n-ớc và sự tham gia của cộng đồng trong lĩnh vực phòng chống

buôn bán ng-ời ở việt nam

luận văn thạc sĩ luật học

Hà nội - 2007

đại học quốc gia hà nội

khoa luật

hoàng văn lai

quản lý nhà n-ớc và sự tham gia của cộng đồng trong lĩnh vực phòng chống

buôn bán ng-ời ở việt nam

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà n-ớc và pháp luật

Mã số : 60 38 01

luận văn thạc sĩ luật học

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: PGS.TS Hoàng Thị Kim Quế

Hà nội - 2007

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Hoàng Văn Lai

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ BUÔN BÁN

NGƯỜI, QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VÀ SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG PHÒNG CHỐNG BUÔN BÁN NGƯỜI

9

1.1 Khái niệm, chu trình, mục đích, nguyên nhân và hậu quả của

buôn bán người

9

1.1.1 Khái niệm buôn bán người 9 1.1.2 Chu trình của hoạt động buôn bán người 14 1.1.3 Mục đích của buôn bán người 16 1.1.4 Nguyên nhân của buôn bán người 18 1.1.5 Hậu quả của buôn bán người 20 1.2 Quản lý nhà nước về phòng chống buôn bán người 24 1.2.1 Khái niệm quản lý nhà nước về phòng chống buôn bán người 24 1.2.2 Mục tiêu, đặc điểm của quản lý nhà nước về phòng chống buôn

bán người

26

1.2.3 Nội dung quản lý nhà nước về phòng chống buôn bán người 27 1.2.4 Các hình thức quản lý nhà nước về phòng chống buôn bán người 27 1.2.5 Phương pháp quản lý nhà nước về phòng chống buôn bán người 28 1.2.6 Hệ thống các cơ quan nhà nước phòng chống buôn bán người 29 1.3 Sự tham gia của cộng đồng trong phòng chống buôn bán người 31

1.3.1 Cơ sở lý luận về sự tham gia của cộng đồng trong phòng chống

buôn bán người

31

1.3.2 Vai trò của cộng đồng trong phòng chống buôn bán người 33 1.3.3 Nội dung hoạt động của cộng đồng trong phòng chống buôn

bán người

35

Chương 2: thực trạng buôn bán người, quản lý nhà nước và sự tham gia

của cộng đồng trong phòng chống buôn bán người ở Việt Nam

36

2.1 Thực trạng tình hình buôn bán người trên thế giới, ở khu vực

Châu á và Việt Nam trong những năm gần đây

36

2.1.1 Tình hình buôn bán người trên thế giới và sự tác động của nó

tới khu vực Châu á, các nước ASEAN và Việt Nam

36

2.1.2 Tình hình buôn bán người ở các nước ASEAN

và sự tác động của nó đối với Việt Nam

41

2.1.3 Tình hình buôn bán người ở Việt Nam trong

những năm gần đây

44

2.2 Thực trạng quản lý nhà nước trong phòng chống buôn bán người 55 2.2.1 Chính sách hiện hành về phòng chống buôn bán người ở Việt Nam 55 2.2.2 Hệ thống pháp luật hiện hành về phòng chống buôn bán người ở

Việt Nam, pháp luật quốc tế về phòng chống buôn bán người và

tiến trình tham gia của Việt Nam

61

2.2.3 Thực trạng hệ thống các cơ quan nhà nước phòng chống buôn

bán người ở Việt Nam

74

2.2.4 Thực trạng nguồn nhân lực và tài chính trong phòng chống buôn

bán người ở Việt Nam

76

2.2.5 Hợp tác quốc tế trước đây và hiện nay về phòng chống buôn

bán người ở Việt Nam

78

2.3 Thực trạng tham gia của cộng đồng trong phòng chống buôn 87

bán người ở Việt Nam

2.3.1 Hoạt động của Hội phụ nữ Việt Nam 88 2.3.2 Hoạt động của Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh 90 2.3.3 Hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 93 2.3.4 Hoạt động của Hội Nông dân Việt Nam 94 2.3.5 Hoạt động của Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam 96 2.3.6 Hoạt động của các đơn vị hành chính sự nghiệp 96 2.3.7 Hoạt động của các Trung tâm bảo trợ xã hội 97 2.3.8 Sự tham gia của gia đình trong phòng chống buôn bán người 98

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP CƠ BẢN HOÀN

THIỆN HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VÀ SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG PHÒNG CHỐNG BUÔN BÁN NGƯỜI Ở VIỆT NAM

99

3.1 Cơ sở của việc hoàn thiện hoạt động quản lý nhà nước và sự

tham gia của cộng đồng trong phòng chống buôn bán người ở

Việt Nam

99

3.2 Phương hướng hoàn thiện và các giải pháp cơ bản đối với hoạt

động quản lý nhà nước trong phòng chống buôn bán người ở

Việt Nam

105

3.2.1 Phương hướng hoàn thiện hoạt động quản lý

nhà nước trong phòng chống buôn bán người

ở Việt Nam

105

3.2.2 Các giải pháp cơ bản đối với hoạt động quản lý nhà nước trong

phòng chống buôn bán người ở Việt Nam

106

3.3 Phương hướng hoàn thiện và các giải pháp cơ bản đối với các

hoạt động của cộng đồng trong phòng chống buôn bán người ở

119

Việt Nam

3.3.1 Phương hướng hoàn thiện hoạt động của cộng đồng trong

phòng chống buôn bán người ở Việt Nam

119

3.3.2 Các giải pháp cơ bản đối với hoạt động của cộng đồng trong

phòng chống buôn bán người ở Việt Nam

119

MỞ ĐẦU

Hiện nay, pháp luật quốc tế và hầu hết các quốc gia trên thế giới đều sử dụng khái niệm "buôn bán người" để chỉ hành vi phạm tội buôn bán phụ nữ, trẻ em

và nam giới Pháp luật hiện hành của Việt Nam vẫn sử dụng khái niệm "mua bán phụ nữ" và "mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em" Trong các văn bản có liên quan của Nhà nước thường dùng khái niệm "buôn bán phụ nữ, trẻ em" tuy nhiên, hiện nay đã có nhiều văn bản đã dùng khái niệm "buôn bán người"

Tuy dùng các khái niệm khác nhau, nhưng người viết và sử dụng đều hiểu

đó là các hành vi "mua bán phụ nữ" và "mua bán trẻ em" Khái niệm "buôn bán người" được hiểu rộng hơn bao gồm các hành vi "mua bán phụ nữ", "mua bán trẻ em" và "mua bán nam giới"

Thật là khó cho tác giả khi thực hiện luận văn này nếu sử dụng tất cả các khái niệm nói trên, do vậy tác giả xin phép được dùng khái niệm "buôn bán người" theo chuẩn mực quốc tế trong suốt quá trình trình bày luận văn này Riêng phần trích dẫn, xin được giữ nguyên các khái niệm mà các tác giả đã sử dụng

Tác giả xin chân thành cảm ơn độc giả về sự cho phép này!

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tình hình buôn bán phụ nữ và trẻ em ở Việt Nam trong những năm gần đây diễn biến phức tạp Hơn 10 năm qua, đã có hàng chục ngàn phụ nữ và trẻ em bị lừa gạt bán ra nước ngoài Từ năm 1998 tới nay, có tới 1.434 vụ đã bị khởi tố và 2.488 đối tượng đã bị bắt giữ về tội mua bán phụ nữ và trẻ em, trong đó có 1.112 vụ và 1.991 đối tượng bị truy tố về tội mua bán phụ nữ và 322 vụ và 497 đối tượng bị truy tố về tội mua bán trẻ em và hàng ngàn phụ nữ và trẻ em đã được giải cứu khỏi tình trạng bị bóc lột như nô lệ [26]

Khảo sát gần đây cho thấy, hiện nay ở Campuchia có khoảng 18.000 người làm việc trong lĩnh vực tình dục, trong đó có 66% là người Khơ-me, 33% là người Việt Nam và 1% là người nước khác gần 5.000 phụ nữ và trẻ em Việt Nam đang bị khai thác và bóc lột tình dục tại Campuchia Một số phụ nữ và trẻ em Việt Nam được đưa qua biên giới Việt Nam vào Campuchia rồi vượt biên vào Thái Lan, sau

đó được tiếp tục bán cho các nhà chứa ở Malaysia [11]

Trước tình hình nói trên, Chính phủ đã phê chuẩn "Chương trình hành

động phòng chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em từ năm 2004 đến năm 2010" và thành lập Ban chỉ đạo của Chính phủ để triển khai Chương trình trên

phạm vi toàn quốc

Chương trình hành động phòng chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em đã được các cấp, các ngành tổ chức thực hiện tích cực, đã làm được nhiều việc theo chương trình đề ra, bước đầu đạt được một số kết quả tốt, góp phần hạn chế tình hình phức tạp của hoạt động tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em, tạo chỗ dựa cho quần chúng chủ động phòng ngừa và tích cực tham gia đấu tranh chống tội phạm… Các hạn chế là: 1) Công tác phòng chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em mang tính xã hội sâu sắc, song sự quan tâm chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương cơ sở và vai trò hoạt động của các ngành chức năng làm chưa hết trách nhiệm, chưa tạo ra được phong trào rộng khắp và chưa thu hút được các tầng lớp nhân dân tham gia, nâng cao cảnh giác, tích cực chủ động phòng ngừa, tham gia đấu tranh chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em nên hiệu quả còn chưa cao 2) Tình hình hoạt động của tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em vẫn còn diễn biến phức tạp, có xu hướng tăng và quốc tế hóa, trong nước còn tiềm ẩn nhiều đường dây, băng ổ nhóm hoạt động ngầm mà ta chưa có điều kiện khám phá, bóc gỡ Trong khi đó, lực lượng chuyên trách để đấu tranh chống loại tội phạm này vừa thiếu, vừa yếu Đến nay, Bộ Công an mới thành lập một phòng đấu tranh gồm 20 cán bộ, chiến sĩ thuộc Cục Cảnh sát điều tra tội phạm hình sự, còn lực lượng Biên phòng

và tất cả Công an các địa phương đều không có lực lượng chuyên trách, chỉ hoạt

động kiêm nhiệm 3) Công tác truyền thông để mọi người dân, mọi gia đình, tổ chức đoàn thể chủ động phòng ngừa và tích cực tham gia đấu tranh chưa đủ mạnh, chưa chú ý nhân rộng, phổ biến các kinh nghiệm, mô hình tốt trong phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em 4) Công tác tiếp nhận nạn nhân,

hỗ trợ giáo dục, tạo việc làm, tái hòa nhập cộng đồng cho phụ nữ, trẻ em bị buôn bán trở về còn bị động, lúng túng, thiếu kinh nghiệm, thiếu quy trình, thiếu các chính sách đảm bảo như: xem xét đề xuất thành lập các trung tâm tiếp nhận nạn nhân, tư vấn về tâm lý, tinh thần, sức khỏe, chữa bệnh, hỗ trợ ăn ở, đi lại, đào tạo, tái hòa nhập cho nạn nhân 5) Công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật còn chậm Nhiều văn bản pháp luật về phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em còn phân tán, chưa tập trung vào một đầu mối nên quá trình vận dụng thực hiện gặp nhiều khó khăn và thiếu thống nhất Đặc biệt, đến nay ta chưa có một đạo luật riêng trong khi đó các nước Tiểu vùng sông Mê Kông như Thái Lan, Myanmar, Lào, Campuchia đã có luật về phòng chống buôn bán người và đã thành lập Cục phòng chống buôn bán người và Bảo vệ vị thành niên để có điều kiện chỉ đạo chuyên sâu 6) Công tác hợp tác quốc

tế về phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em còn nhiều hạn chế Đặc biệt là thiếu các hiệp định tương trợ tư pháp phòng chống buôn bán người nên rất khó khăn trong phối hợp, trao đổi thông tin, hỗ trợ điều tra xác minh, truy bắt, dẫn độ tội phạm cũng như tiếp nhận nạn nhân bị buôn bán trở về 7) Các ngành Trung ương tham mưu, tư vấn cho Chính phủ trong chỉ đạo thực hiện Chương trình 130/CP phối hợp chưa chặt chẽ và chưa làm hết trách nhiệm, phân công, phân cấp có lúc,

có nơi bị chia cắt và trùng giẫm Đặc biệt tiến độ xây dựng để trình Chính phủ phê duyệt 4 đề án để cụ thể hóa Chương trình 130/CP còn chậm (đến ngày 30/11/2005, Thủ tướng Chính phủ mới phê duyệt) đã gây ảnh hưởng đến việc triển khai ở địa phương [3]

Xuất phát từ tình hình trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài "Quản lý nhà nước và sự

tham gia của cộng đồng trong lĩnh vực phòng chống buôn bán

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

VĂN BẢN PHÁP LUẬT

1 Tòa án nhân dân tối cao (1986), Nghị quyết số 04/HĐTP ngày 29/11 của Hội đồng

thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định trong phần các tội phạm của Bộ luật Hình sự, Hà Nội

CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO KHÁC

2 Ban Chỉ đạo 130/CP của Chính phủ (2004), Quán triệt và triển khai thực hiện

Chương trình hành động phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em từ năm

2004 đến 2010, Hà Nội

3 Ban Chỉ đạo 130/CP của Chính phủ (2005), "Báo cáo sơ kết một năm thực hiện

Chương trình hành động phòng chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em",

Tài liệu Hội nghị sơ kết năm 2005 và triển khai kế hoạch năm 2006, Hà

Nội

4 Ban Chỉ đạo 130/CP của Chính phủ (2007), Báo cáo sơ kết thực hiện Chương

trình hành động phòng chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em giai đoạn

I (2004-2006), Hà Nội

5 Báo cáo đánh giá hệ thống pháp luật của Việt Nam trên tinh thần các Nghị

định thư của Liên hợp quốc về chống buôn bán người và di cư trái phép,

bổ sung cho Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (2004), Nxb Tư pháp, Hà Nội

6 Báo cáo đánh giá hệ thống pháp luật của Việt Nam trên tinh thần Công ước

của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (2005),

Nxb Phụ nữ, Hà Nội

7 Báo cáo đánh giá hệ thống pháp luật của Việt Nam trên tinh thần Nghị định

thư của Liên hợp quốc về chống đưa người di cư trái phép bằng đường

bộ, đường biển và đường hàng không, bổ sung cho Công ước của Liên

hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (2006), Nxb Phụ

nữ, Hà Nội

8 Vũ Ngọc Bình (2002), "Tổng quan về pháp luật quốc tế liên quan đến việc

buôn bán phụ nữ và trẻ em", Kỷ yếu Hội thảo: Pháp luật quốc tế về phòng

chống buôn bán phụ nữ, trẻ em, Hà Nội

9 Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2005), Báo cáo kết quả thực hiện Chương trình hành

động phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em từ năm 2004 đến năm 2010,

Hà Nội

10 Chính phủ (2004), Chương trình hành động phòng, chống tội phạm buôn bán

phụ nữ, trẻ em từ năm 2004 đến năm 2010, Hà Nội

11 Cục Phòng chống buôn bán người và Bảo vệ vị thành niên Campuchia (2004),

Báo cáo về tình hình buôn bán người qua biên giới Việt Nam - Campuchia,

Thành phố Hồ Chí Minh

12 Cục Phòng chống tệ nạn xã hội (2000), Phòng chống tệ nạn buôn bán phụ nữ

và trẻ em, một nhiệm vụ của toàn xã hội, Hà Nội

13 Phạm Kiên Cường, Hoàng Văn Chức, Đinh Thị Minh Tuyết (2002), Quản lý nhà

nước đối với tổ chức phi chính phủ, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội

14 Nguyễn Quang Dũng (1996), Tổ chức tiến hành một số hoạt động điều tra ban đầu

các vụ án mua bán phụ nữ qua biên giới Việt - Trung, Hà Nội

15 Hội Nông dân Việt Nam (2005), "Báo cáo kết quả thực hiện Chương trình hành

động phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em", Tài liệu Hội nghị sơ kết năm

2005 và triển khai kế hoạch năm 2006 của Ban Chỉ đạo 130/CP, Hà Nội

16 Phạm Hỗ (2003), Tội phạm xuyên quốc gia liên quan đến Việt Nam, Hà Nội

17 Đặng Xuân Khang (2005), Tội phạm mua bán phụ nữ, trẻ em qua biên giới Việt

Nam - Thực trạng và các giải pháp phòng ngừa, Hà Nội

18 Liên hợp quốc (2000), Nghị định thư về Phòng ngừa, Trấn áp và Trừng trị tội

phạm buôn bán người

19 Trương Thị Mai (2000), "Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam và hoạt động

phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em", Kỷ yếu Hội thảo quốc gia: Phòng

chống buôn bán phụ nữ và trẻ em, Hà Nội

20 Hạnh Nguyên (2007), "22 trẻ em Việt Nam bị bán sang Anh", Tuổi trẻ

(161/2007/5124)

21 Nguyễn Thị Oanh (2000), "Phòng chống buôn bán phụ nữ và trẻ em", Kỷ yếu Hội

thảo quốc gia: Phòng chống buôn bán phụ nữ và trẻ em, Hà Nội

22 Phạm Đăng Quyền (1999), Điều tra tội phạm buôn bán phụ nữ và trẻ em qua

biên giới của Lực lượng Cảnh sát nhân dân, Hà Nội

23 Sổ tay hướng dẫn điều tra vụ án buôn bán người (2007), Nxb Phụ nữ, Hà Nội

24 Sổ tay một số kỹ năng về truy tố, xét xử các tội phạm buôn bán người (2007),

Nxb Phụ nữ, Hà Nội

25 Trần Văn Thảo (2003), Tội phạm có tổ chức và phòng ngừa tội phạm có tổ

chức, Hà Nội

26 Tổng cục Cảnh sát (2004), "Tình hình và các giải pháp đấu tranh chống tội phạm

buôn bán phụ nữ, trẻ em", Báo cáo tham luận của Tổng cục Cảnh sát - Bộ

Công an tại Hội nghị toàn quốc triển khai Chương trình hành động phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em ngày 18/12/2004, Hà Nội

27 Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (2007), Nâng cao hiệu quả công

tác truyền thông phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em, Hà Nội

28 Trung ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (2005), Báo cáo công tác

triển khai chỉ đạo Chương trình 130/CP về "Phòng chống tệ nạn buôn bán phụ nữ, trẻ em", Hà Nội

29 Trường Đại học Luật Hà Nội (1997), Giáo trình Luật hành chính Việt Nam,

Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

30 Hoàng Văn Uẩn (1998), Hoạt động xuất cảnh, nhập cảnh trái phép qua biên giới

Việt - Lào và công tác đấu tranh của Bộ đội Biên phòng, Hà Nội