Hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở Việt Nam

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.. KHÁI NIỆM TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG .... Đạo luật này đã đề ra những nguyên tắc v

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT o0o

Nguyễn Thị Tố Uyên

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI

TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội - 2013

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Tố Uyên

Học viên cao học luật khoá 8

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

CHƯƠNG 1: MÔI TRƯỜNG VÀ KHÁI NIỆM CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 9

1.1 NHẬN THỨC CHUNG VỀ MÔI TRƯỜNG VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 9

1.1.1 KHÁI NIỆM MÔI TRƯỜNG 9 1.1.2 CHỨC NĂNG VÀ VAI TRÒ CỦA MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

1.2 THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI Error! Bookmark not defined.

1.2.1 MÔI TRƯỜNG NƯỚC : Error! Bookmark not defined 2.1.2 VỀ MÔI TRƯỜNG ĐẤT Error! Bookmark not defined 2.1.3 VỀ MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ Error! Bookmark not defined 1.2.4 VỀ CHẤT LƯỢNG RỪNG VÀ ĐA DẠNG SINH HỌC Error! Bookmark not defined 1.2.5 VỀ CÂN BĂNG SINH THÁI BIỂN VÀ VEN BỜ Error! Bookmark not defined 1.2.6 VỀ CHẤT THẢI RẮN Error! Bookmark not defined 1.2.7 TÁC ĐỘNG CỦA CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TOÀN CẦU Error! Bookmark not defined.

1.3 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

1.3.1 KHÁI NIỆM TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ Error! Bookmark not defined 1.3.2 KHÁI NIỆM TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI

TRƯỜNG Error! Bookmark not defined 1.3.3 CÁC DẤU HIỆU ĐẶC TRƯNG CỦA TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 2 : CƠ SỞ TRUY CỨU TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ , CÁC HÌNH THỨC

TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG THEO PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH Error! Bookmark not defined 2.1 CƠ SỞ CỦA TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

2.2 CÁC HÌNH THỨC TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ CỤ THỂ Error! Bookmark not defined.

2.2.1 TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

2.2.2 TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined 2.2.3 TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

2.2.4 TRÁCH NHIỆM KỶ LUẬT TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

2.3 MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC HÌNH THỨC TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Error! Bookmark not defined.

3.1 THỰC TRẠNG VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not

defined.

3.1.1 ĐẶC ĐIỂM VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.

3.1.2.THỰC TRẠNG CHẤP HÀNH PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

3.1.3 NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG VIỆC ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Error! Bookmark not defined.

3.2 TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ VỀ MÔI TRƯỜNG Ở MỘT SỐ NƯỚC Error! Bookmark not defined 3.3 CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ VÀ NÂNG CAO Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở NƯỚC TA Error! Bookmark not defined.

3.3.1.HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

3.3.2 GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined 3.3.3 CÁC BIỆN PHÁP KHÁC NHẰM NÂNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống của con người, sinh vật và sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của một đất nước, dân tộc và nhân loại Do vậy, bảo vệ môi trường đã trở thành một vấn đề trọng yếu của toàn cầu và đang được nhiều quốc gia trên thế giới đặt thành quốc sách Bảo

vệ môi trường gắn liền với sự phát triển bền vững đã trở thành một nội dung quan trọng của chiến lược cũng như kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia Trong những thập kỷ gần đây môi trường đang có những thay đổi theo chiều hướng xấu đi, như sự thay đổi của khí hậu toàn cầu, sự suy giảm tầng ôzôn đang làm cho trái đất ngày càng nóng lên Sự suy giảm của nhiều giống, loài động vật, thực vật, sự diệt vong của nhiều loài động vật quý hiếm, vấn đề cháy rừng, vấn đề chất thải, ô nhiễm

Ở nước ta từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường cùng với sự phát triển của xã hội, đã làm nảy sinh nhiều vấn đề môi trường quan trọng Môi trường đất, nước, không khí ở một số thành phố lớn, khu công nghiệp trung tâm và các khu đông dân cư đã và đang bị suy thoái, tài nguyên thiên nhiên đa dạng,

sinh học bị cạn kiệt, môi trường biển, ven bờ và hải đảo có dấu hiệu xuống cấp, sự cố môi trường ngày một ra tăng

Để giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường theo hướng phát triển bền vững Ngày 27/12/1993 Quốc hội nước

ta đã thông qua Luật Bảo vệ môi trờng Đạo luật này đã đề ra những nguyên tắc về bảo vệ môi trường như : đảm bảo quyền con người sống trong môi trường trong lành, nhà nước thống nhất quản lý việc môi trường, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường gây ra luật bảo vệ môi trường năm 1993 đã có các quy định về phòng, chống, khắc phục suy thoái môi trường, ô nhiễm môi trường, quy định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước trong việc bảo vệ môi trường Đặc biệt luật cũng xác lập những cơ sở pháp lý về trách nhiệm hành chính và trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực bảo vệ môi trường Cùng với Luật Bảo vệ môi trường năm 1993 thì Nhà nước cũng ban hành một loạt các văn bản pháp luật quy định trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự, trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực bảo vệ môi trường như : Chương XVII của Bộ luật Hình sự quy định các tội phạm về môi trường, Nghị định 175/CP ngày 18/10/1994 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành luật bảo vệ môi trường, Nghị định số 26/CP ngày 26/4/1996 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, Nghị định 121/NĐ - CP ngày 12 - 5- 2004 của Chính phủ thay thế Nghị định 26/NĐ - CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường để phù hợp với tình hình thực tiễn hiện nay

Tuy nhiên, thực tế từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường do bị chi phối bởi yếu tố lợi nhuận mà ngày càng nhiều các tổ chức, cá nhân vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường Theo đánh giá của Cục Tài nguyên- Môi trường, trong giai đoạn 1996 đến nay toàn ngành quản lý Nhà nước về bảo vệ

môi trường đã tiến hành thanh tra thực hiện luật bảo vệ môi trường đối với 19.946 lượt cơ sở và đã xử phạt vi phạm hành chính đối với 7.479 lượt cơ sở, trong đó phạt cảnh cáo là 4.306 lượt cơ sở và phạt tiền là 3.173 lượt cơ sở với tổng số tiền là 2.496,73 triệu đồng Những hành vi vi phạm chính là: không lập báo cáo đánh giá tác động môi trường, hoặc không thực hiện các giải pháp khắc phục ô nhiễm môi trường: chiếm 76%, gây ô nhiễm trong sản xuất kinh doanh, không xử lý chất thải chiếm 18% gây ô nhiễm bởi tiếng ồn độ rung, chiếm 1,2%, vi phạm trong xử lý chất thải chiếm 3,7%

Từ những thực trạng trên, việc hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp luật

về bảo vệ môi trường cũng như hoàn thiện cơ chế nhằm nâng cao trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trường đang là vấn đề cần được quan tâm ở nước ta hiện nay

Đó là lý do tại sao tôi chọn đề tài "Trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực

bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay"

2 Tình hình nghiên cứu

Cho đến nay, ở nước ta về phương diện lý luận và thực tiễn thì đây là một vấn đề còn mới mẻ và ít công trình nghiên cứu Chỉ có một số công trình nghiên cứu về vấn đề môi trường nhng ở khía cạnh khác như :

Năm 2001 nhà xuất bản chính trị quốc gia phát hành cuốn “ tiến tới kiện toàn hệ thống cơ quan quản lý nhà nớc về bảo vệ môi trờng ở Việt nam “ ( do GS,VS Phạm Minh Hạc , GS TS Nguyễn Hữu Tăng chủ biên )

Cuốn “ Quản lý môi trường “ của nhà xuất bản Lao động - xã hội năm

2002 do PGS,TS Nguyễn Đức Khiển viết

Đề tài của Cục môi trường năm 2000 “ nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp môi trường “

Ngoài ra trên một tạp chí nghiên cứu khoa học cũng có một số bài viết đề cập đến vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực môi trường

nh-ư “ Trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực môi trnh-ường ở Việt nam” của tác giả Đinh Mai Phương trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 12/2003 , “ Trách nhiệm pháp lý về môi trường ở một số nước “ của tác giả Trần Thắng Lợi trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 3 tháng 3/2004 v.v

3 Mục đích của đề tài

Với những kết quả nghiên cứu các vấn đề mà được nêu trong bản luận văn Tác giả hy vọng sẽ góp phần hoàn thiện cơ chế trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, từng bước nâng cao ý thức pháp luật, ý thức bảo vệ môi trường trong nhân dân và các cơ sở sản xuất kinh doanh, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về lĩnh vực môi trường

4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành bản luận văn tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau đây:

Phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp phân tích - tổng hợp, ph-ương pháp điều tra xã hội học cụ thể, phph-ương pháp thống kê, phph-ương pháp quy nạp và diễn dịch, phương pháp phân tích thuần tuý quy phạm, phương pháp so sánh pháp luật

5 Két cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận thì luận văn được chia thành 3 chương :

Chương 1: Môi trường và khái niệm chung về trách nhiệm pháp lý

trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

Chương 2: Cơ sở truy cứu trách nhiệm pháp lý, các hình thức trách

nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

Chương 3: Một số giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng

cao hiệu quả áp dụng các biện pháp trách nhiệm pháp lý trọng lĩnh vực bảo vệ môi trường

Chương 1

MÔI TRƯỜNG VÀ KHÁI NIỆM CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ

TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 1.1 Nhận thức chung về môi trường và bảo vệ môi trường

1.1.1 Khái niệm môi trường

Mỗi một cơ thể sống dù là cá nhân con người hay bất kỳ một loại sinh vật nào tồn tại trên trái đất ở trong mọi trạng thái đều bị bao quanh và bị chi phối bởi môi trường Vậy môi trường là gì ? nó được hình thành và có quá trình biến đổi như thế nào ? môi trường có vai trò gì đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người ?

Trong những thập kỷ gần đây, bảo vệ môi trường đã trở thành những vấn

đề của thời đại được các quốc gia và cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm Xung quanh khái niệm môi trường, hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau của các nhà khoa học, các tổ chức nghiên cứu ở trong nước và trên thế giới Mỗi quan điểm đều cố gắng diễn đạt để đưa ra những lập luận hợp lý có sức tuyết phục ở các mức độ khác nhau

 Quan điểm thứ nhất : cho rằng môi trường là sinh quyển, sinh

thái cần thiết cho sự sống tự nhiên của con người, môi trường cũng là nơi chứa đựng những nguồn tài nguyên làm thành đối tượng của lao động sản xuất, và hình thành các nguồn lực cần thiết cho việc sản xuất ra của cải vật chất của loài người, trong số này một số có thể tái tạo được, một số khác không thể tái tạo được Trong quá trình khai thác nếu mức độ khai thác nhanh hơn mức độ tái tạo thì gây ra tình trạng khan hiếm, suy kiệt hoặc khủng khoảng môi trường Theo quan điểm này, khái niệm môi trường đề cập nhiều hơn tới môi trường tự nhiên, chưa thể hiện được môi quan hệ giữa tự nhiên và

xã hội trong quan hệ tác động qua lại lẫn nhau hợp thành thể thống nhất của môi trường nói chung Nét nổi trội và ưu điểm của quan điểm này là đã nêu được những yếu tố cấu thành của môi trường đó là sinh quyển, sinh thái cần thiết cho sự sống tự nhiên của con người Điểm hạn chế ở đây là các yếu tố sinh quyển, sinh thái được đề cập rất chung chung, chưa được cụ thể hoá Trong khái niệm này các yếu tố cấu thành môi trường chưa được đề cập đầy

đủ, qua cách diễn dạt thì khái niệm toát lên tính không gian của môi trường “

là nơi chứa đựng những nguồn tài nguyên làm thành đối tượng của lao động “

ở trong khái niệm này còn thiếu những yếu tố cơ bản cần thiết cho sự hợp thành của môi trường đó là đất đai, động thực vật, hệ sinh thái, còn tài nguyên không phải là yếu tố cơ bản duy nhất cấu thành môi trường, đồng thời khái niệm này cũng chưa thể hiện được quan hệ giữa con người với môi trường cũng như giữa các yếu tố cấu thành của môi trường với nhau

 Quan điểm thứ hai : quan điểm này cho rằng môi trường là tổng

hợp các điều kiện bên ngoài ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của một sự vật hiện tượng nào đó Bất kỳ một sự vật, hiện tượng nào cũng tồn tại và phát triển trong môi trường nhất định Đối với cơ thể sống thì môi trường là tổng hợp những điều kiện bên ngoài ảnh hưởng đến sự phát triển của cơ thể Tương

tự như vậy đối với con người thì “ môi trường là tổng hợp tất cả các điều kiện vật lý, hoá học, kinh tế, xã hội bao quanh có ảnh hưởng đến sự sống và phát triển của từng cá nhân của cộng đồng người Khái niệm này mang tính bao quát hơn so với khái niệm trên, môi trường được đề cập toàn diện hơn với dầy

đủ các yếu tố cấu thành của nó bao quanh cơ thể sống Điểm nổi trội của quan điểm này là đã đặt môi trường trong mối quan hệ với sự sống, môi trường gắn với sự sống, đặc biệt quan niệm này nhấn mạnh quan hệ giữa các cơ thể sống với môi trường, qua đây có thể hiểu môi trường sống của con người là những điều kiện cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của con người, của xã hội loài người Môi trường sống của con người bao gồm môi trường tự nhiên

 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

* Văn bản pháp luật

1 Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1992

2 Bộ luật dân sự của nước CHXHCN Việt Nam đợc Quốc hội thông qua ngày 28/10/1995

3 Bộ Luật Hình sự năm 1999

4 Bộ luật hàng hải 1990

5 Luật bảo vệ môi trường1993

6 Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998

7 Luật dầu khí năm1993 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật dầu khí năm 2000

8 Luật khoáng sản 1996

9 Luật khuyến khích đầu tư trong nước ( sửa đổi) năm 1998

10 Luật tài nguyên nước 1998

11 Luật khoa học và công nghệ 2000

12 Luật dầu tư nước ngoài tại Việt Nam ( sử đổi) năm 2000

13 Luật di sản văn hoá năm 2003

14 Luật đất đai 2003

15 Luật xây dựng năm 2003

16 Luật bảo vệ và phát triển rừng năm2004

17 Luật du lịch 2005

18 Luậtdân sự 2005

19 Pháp lệnh chất lượng hàng hoá năm 2000

20 Pháp lệnh bảo vệ và kiểm dịch thực vật năm 2001

21 Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính năm 2002

22 Pháp lệnh vệ sinh an toàn thực phẩm năm 2003