pháp luật về môi trường ở việt nam liên quan đến quản lý chất thải

Việc phân loại chất thải hiện nay chưa có những quy định chung thống nhất, tuy nhiên bằng những nhìn nhận thực tiễn của hoạt động kinh tế và ý nghĩa của nghiên cứu quản lý đối với chất t

BỘ MÔN LUẬT THƯƠNG MẠI

PHÁP LUẬT VỀ MÔI TRƯỜNG Ở VI T NAM

LI N QUAN ĐẾN QUẢN LÝ CHẤT THẢI

Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Anh Thư Bùi Thị Trúc Nghi

MSSV: 5116000

Lớp: Luật Tư pháp 2 - K37

Cần Thơ, 12/2014



Cần Thơ, ngày 11 tháng 12 năm 2014

Giảng viên hướng dẫn



Cần Thơ, ngày 11 tháng 12 năm 2014

Giảng viên phản biện

Trải qua bốn năm học tập dưới mái trường Đại học Cần Thơ đã trang bị cho tôi những vốn kiến thức, những trải nghiệm và bài học quý báu làm hành trang bước vào tương lai Để đạt được những kết quả như ngày hôm nay cũng như để hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp thì ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến:

Quý Thầy, Cô trường Đại học Cần Thơ, quý Thầy, Cô Khoa Luật đã tận tình truyền đạt cho tôi những vốn kiến thức quý giá trong suốt quá trình học tập tại trường

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Cô Nguyễn Anh Thư, Cô đã nhiệt tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp Cô đã giúp tôi có những định hướng nghiên cứu, phương pháp tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách hoàn chỉnh

Dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện đề tài nhưng chắc chắn vẫn không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của quý Thầy, Cô và các bạn sinh viên để đề tài luận văn được hoàn thiện hơn

Cuối lời tôi xin kính chúc quý Thầy, Cô và các bạn sinh viên thật nhiều sức khỏe và thành công trong công việc

Cần Thơ, ngày 11 tháng 12 năm 2014

Người viết

Bùi Thị Trúc Nghi

TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh

UBND Ủy ban nhân dân CTNH Chất thải nguy hại CTR Chất thải rắn CTL Chất thải lỏng CTK Chất thải khí

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI Ở VIỆT

NAM HIỆN NAY 4

1.1 Khái quát chung về quản lý chất thải ở Việt Nam 4

1.1.1 Khái niệm và phân loại chất thải 4

1.1.1.1 Khái niệm chất thải 4

1.1.1.2 Phân loại chất thải 5

1.1.2 Khái quát về quản lý chất thải 7

1.1.2.1 Khái niệm quản lý chất thải 7

1.1.2.2 Hoạt động quản lý chất thải 8

1.2 Ảnh hưởng của chất thải và vai trò của quản lý chất thải ở Việt Nam 10

1.2.1 Ảnh hưởng của chất thải và sự cần thiết của quản lý chất thải 10

1.2.2 Vai trò của quản lý chất thải ở Việt Nam 12

1.3 Những kinh nghiệm về quản lý chất thải trên thế giới 13

CHƯƠNG 2 NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT MÔI TRƯỜNG VIỆT NAM LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ CHẤT THẢI 15

2.1 Chủ thể quản lý chất thải 15

2.1.1 Hệ thống cơ quan nhà nước có trách nhiệm quản lý chất thải 15

2.1.1.1 Cơ quan có thẩm quyền chung 15

2.1.1.2 Cơ quan có thẩm quyền chuyên môn 17

2.1.2 Các chủ thể khác 21

2.2 Các hoạt động quản lý chất thải cụ thể 22

2.2.1 Hoạt động quản lý chất thải nguy hại 22

2.2.2 Hoạt động quản lý chất thải thông thường 28

2.2.2.1 Quản lý chất thải rắn 28

2.2.2.2 Quản lý chất thải lỏng 30

2.2.2.3 Quản lý chất thải khí 31

2.3 Xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến quản lý chất thải 32

2.3.1 Xử phạt vi phạm hành chính 33

2.3.2 Trách nhiệm hình sự 35

2.3.3 Trách nhiệm dân sự 36

2.3.4 Xử lý kỷ luật 37

CHƯƠNG 3 THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 40

3.1 Thực trạng về quản lý chất thải ở Việt Nam 40

3.1.1 Thực trạng về quản lý chất thải nguy hại 40

3.1.2 Thực trạng về quản lý chất thải thông thường 43

3.2 Những thuận lợi và khó khăn về quản lý chất thải ở Việt Nam 46

3.2.1 Những thuận lợi về quản lý chất thải 46

3.2.2 Những khó khăn về quản lý chất thải 47

3.3 Một số tồn tại và giải pháp đề xuất nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về quản lý chất thải ở Việt Nam hiện nay 48

3.3.1 Một số tồn tại trong việc quản lý chất thải 48

3.3.2 Giải pháp đề xuất 50

KẾT LUẬN 54

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, chất thải là một trong những vấn đề đang được sự quan tâm của

nhân loại, nó hoàn toàn có thể trở thành một thảm họa đối với sự phát triển bền

vững của các nước trên thế giới Là một quốc gia đang phát triển, Việt Nam cũng

đang phải đối mặt với thách thức chung của toàn cầu từ chất thải Đặc biệt là trong

tiến trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa của đất nước thì việc giải quyết các vấn

nạn nhức nhối này càng trở nên khó khăn hơn Bởi vì chất thải chính là một trong

những nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm môi trường, từ quy mô nhỏ, đến ảnh

hưởng trên quy mô rộng lớn và tác động xấu không chỉ tới sức khỏe, đời sống con

người mà còn làm suy giảm chất lượng môi trường chung Hiện nay, tác nhân tiêu

cực này đã và đang trở thành một trở ngại lớn trong quá trình thực hiện mục tiêu

phát triển bền vững của Việt Nam Do đó, Nhà nước bên cạnh những nỗ lực cố gắng

để đẩy nhanh sự tăng trưởng về kinh tế và nâng cao đời sống của người dân cũng

không quên việc quan tâm kìm chế sự gia tăng chất thải, giữ gìn môi trường sống

Xuất phát từ mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia, một trong những vấn đề cấp

bách của các cấp, các ngành là công tác BVMT, cần phải đưa vấn đề quản lý chất

thải trở thành một bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội

của đất nước Bắt kịp xu hướng chung của toàn cầu cũng như nhìn nhận thực tiễn,

Nhà nước ta cũng rất quan tâm đến vấn đề chất thải và đã ban hành nhiều văn bản

pháp luật để ngăn chặn và điều chỉnh về vấn đề khó khăn này Tuy nhiên vẫn chưa

đạt được hiệu quả vì thực tế cũng cho thấy việc giảm thiểu và loại bỏ chất thải rất

phức tạp do chất thải chính là sản phẩm tất yếu của quá trình sản xuất và tiêu dùng

xã hội Bên cạnh, sự quan tâm của Nhà nước là chưa đủ và đúng mức vì hiện tại vẫn

còn những quy định của pháp luật về vấn đề chất thải chưa được các cá nhân, cơ

quan, tổ chức đảm bảo thực hiện và các biện pháp xử phạt cũng chưa đủ mạnh Do

vậy, hoàn thiện và nâng cao hệ thống pháp luật quản lý chất thải đầy đủ là một mục

tiêu quan trọng mà chúng ta phải hướng tới Bởi, một khung pháp luật đồng bộ và

hoàn thiện về vấn đề này sẽ là điều kiện tiên quyết giúp chúng ta thực hiện được

mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đã đặt ra Không những thế, việc quản lý tốt chất

thải sẽ góp phần BVMT, nâng cao đời sống nhân dân và tạo điều kiện, động lực để

phát triển đất nước

Từ những vấn đề nêu trên, việc nghiên cứu đề tài “Pháp luật về môi trường ở

Việt Nam liên quan đến quản lý chất thải” là cấp thiết và mang tính thời sự Đó

cũng chính là lí do để người viết lựa chọn và nghiên cứu đề tài luận văn này

2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu những quy định của pháp luật về quản lý chất thải, tức là

nghiên cứu các vấn đề pháp lý liên quan đến quản lý chất thải Tuy nhiên, đứng trên

khía cạnh quản lý chất thải nói chung, người viết chỉ tập trung nghiên cứu về chủ

thể quản lý chất thải, các hoạt động quản lý từng loại chất thải cụ thể, những biện

pháp xử lý khi có hành vi vi phạm về quản lý chất thải theo quy định của Luật

BVMT 2005 và các văn bản hướng dẫn

3 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu đề tài “Pháp luật về môi trường ở Việt Nam liên quan

đến quản lý chất thải” là nhằm tìm hiểu những nội dung cơ bản của pháp luật về

quản lý chất thải Pháp luật quản lý chất thải phân định rõ chức năng, nhiệm vụ,

quyền hạn cho các cơ quan Nhà nước giúp cho hoạt động quản lý của Nhà nước đối

với vấn đề này đạt hiệu quả cao Đồng thời pháp luật còn định hướng hành vi, xử sự

của các chủ thể khi tham gia các hoạt động liên quan đến các loại chất thải Qua đó,

ngăn ngừa, hạn chế việc gia tăng số lượng chất thải vào môi trường, giảm thiểu

những ảnh hưởng bất lợi của nó đối với sức khỏe con người cũng như môi trường

sống Bên cạnh, người viết sẽ phân tích, đánh giá, tổng hợp tìm ra những giải pháp

hoàn thiện các quy định của pháp luật có liên quan đến quản lý chất thải

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong đề tài luận văn này, người viết đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu

sau: phương pháp nghiên cứu và phân tích luật viết; phương pháp nghiên cứu trên

tài liệu, sách vở; sưu tầm số liệu thực tế và tổng hợp các thông tin thông qua các bài

viết, các văn bản pháp luật có liên quan, một số sách và tạp chí chuyên ngành

5 Cấu trúc đề tài

Đề tài nghiên cứu luận văn này gồm có ba chương:

- Chương 1: Những vấn đề chung về quản lý chất thải ở Việt Nam hiện nay

- Chương 2: Những quy định của pháp luật môi trường Việt Nam liên quan

đến quản lý chất thải

- Chương 3: Thực tiễn về quản lý chất thải ở Việt Nam hiện nay

Đề tài nghiên cứu “Pháp luật về môi trường ở Việt Nam liên quan đến

quản lý chất thải” là một vấn đề khá rộng và phức tạp Nó đòi hỏi người viết cần

có kiến thức sâu rộng và nắm bắt được các vấn đề cốt lõi cả về lý luận lẫn thực tiễn

của công tác quản lý chất thải, cũng như về những thay đổi của pháp luật môi

trường ở nước ta hiện nay Để từ đó nhận thức được những tồn tại và vướng mắc

còn gặp phải và đề xuất giải pháp giải quyết Là một sinh viên năm cuối, lần đầu

tiên được tiếp cận với một đề tài nghiên cứu khoa học cũng như vốn kiến thức hiểu

biết có giới hạn Vì vậy, có những thiếu sót hay sai lầm trong đề tài nghiên cứu này

là điều không thể tránh khỏi Người viết rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến

đánh giá, phê bình của Thầy, Cô và các bạn sinh viên

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI Ở VIỆT NAM

HIỆN NAY

Chất thải nói chung và quản lý chất thải nói riêng hiện đang là vấn đề hết sức

bức xúc đối với công tác BVMT của các nước trên Thế giới cũng như của Việt

Nam Để có thể quản lý tốt các loại chất thải, trước hết chúng ta phải nắm vững các

khái niệm liên quan như định nghĩa chất thải, quản lý chất thải cũng như phân loại

được các loại chất thải để có thể tìm ra những phương pháp xử lý hiệu quả chất thải

Bên cạnh, Việt Nam phải học hỏi những kinh nghiệm của các nước trên thế giới

trong vấn đề quản lý chất thải

1.1 Khái quát chung về quản lý chất thải ở Việt Nam hiện nay

1.1.1 Khái niệm và phân loại chất thải

1.1.1.1 Khái niệm chất thải

Chất thải là những thứ tồn tại xung quanh con người và thông thường chúng ta

hiểu chất thải là những chất con người bỏ đi, không tiếp tục sử dụng Khi thải bỏ

những chất này tồn tại trong môi trường dưới những trạng thái nhất định và có thể

gây bất lợi cho môi trường cũng như sức khỏe con người Nhưng thật ra khái niệm

chất thải cũng rất phong phú, theo từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học thì

định nghĩa chất thải là rác thải và những đồ vật bị bỏ nói chung Với cách hiểu này,

chất thải gồm rác là những thứ vụn vặt, làm bẩn và đồ vật không còn giá trị, không

có tác dụng nên không giữ lại Hiểu theo cách thông thường là vậy còn theo pháp

luật định nghĩa “Chất thải là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí được thải ra từ sản xuất,

Từ những định nghĩa nêu ở trên thì chúng ta có thể hiểu “Chất thải là những

vật và chất mà người dùng không còn muốn sử dụng và thải ra môi trường” Chất

thải được sản sinh trong các hoạt động khác nhau của con người thì được gọi với

những thuật ngữ khác nhau như CTR phát sinh trong hoạt động sản xuất gọi là rác

thải; chất thải phát sinh sau khi sử dụng nguyên liệu trong quá trình sản xuất được

gọi là phế thải; chất thải phát sinh sau quá trình sử dụng nước gọi là nước thải 2

Trong cuộc sống, chất thải được hình dung là những chất không còn được sử dụng

cùng với những chất độc được xuất ra từ chúng

1 Khoản 10 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005

2 Nguyễn Văn Phương, Chất thải và Quản lý chất thải, Tạp chí Luật học, số 4, 2003

1.1.1.2 Phân loại chất thải

Có rất nhiều cách phân loại chất thải khác nhau Việc phân loại chất thải hiện

nay chưa có những quy định chung thống nhất, tuy nhiên bằng những nhìn nhận

thực tiễn của hoạt động kinh tế và ý nghĩa của nghiên cứu quản lý đối với chất thải,

có thể chia ra các cách phân loại sau đây:

 Phân loại theo nguồn gốc phát sinh

- Chất thải từ các hộ gia đình hay còn gọi là chất thải hay rác thải sinh hoạt được

phát sinh từ các hộ gia đình như là bao bì vứt ra, thực phẩm thức ăn dư thừa

- Chất thải từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh, thương mại là những chất thải

có nguồn gốc phát sinh từ các ngành kinh tế như công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ

Những chất thải trong công nghiệp là loại chất thải phát sinh chủ yếu trong các cơ

sở sản xuất, nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp, khu chế xuất, các khu công nghệ

cao, các hoạt động sản xuất, chế biến gia công, đóng gói thải ra các chất có chứa

kim loại, chất nhiễm dầu, axít, chất độc hại khác Còn chất thải trong nông nghiệp

là loại chất thải phát sinh từ hoạt động nông nghiệp bao gồm các loại thực vật chết,

lá cành, cỏ, rơm, rạ, trấu, cám, lõi ngô, thân ngô, phân gia súc, gia cầm, động vật

chết, giết mổ động vật, chai lọ, bao bì đựng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu,

thuốc thú y, đựng phân bón

- Chất thải y tế là bất kì chất thải nào phát sinh trong việc chuẩn đoán điều trị

hoặc tiêm chủng cho người, động vật trong bệnh viện, phòng nghiên cứu hoặc trong

thử nghiệm sinh học Cụ thể, chất thải trong y tế là nguồn chất thải phát sinh từ hoạt

động của các cơ sở y tế, từ các hoạt động khám chữa bệnh, chăm sóc, xét nghiệm,

phòng bệnh, nguồn thải ra bao gồm kim tiêm, găng tay, bao bì đóng gói dụng cụ y

tế, vỏ, chai lọ đựng thuốc, dược phẩm quá hạn

 Phân loại chất thải theo tính chất hóa học

Theo cách này người ta chia chất thải dạng hữu cơ, vô cơ hoặc theo đặc tính

của vật chất như chất thải dạng kim loại, chất dẻo, thủy tinh, giấy, bìa…

 Phân loại theo mức độ, đặc tính nguy hại của chất thải đối với con người

và sinh vật thì có CTNH, chất thải thông thường

- CTNH là chất có chứa yếu tố độc hại, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn, dễ

lây nhiễm, gây ngộ độc hoặc đặc tính nguy hại khác “CTNH là chất thải có một

Các chất dễ phản ứng là chất không bền vững trong điều kiện thông thường Nó dễ

3

Trịnh Thị Thanh - Nguyễn Khắc Kinh, Giáo trình Quản lý chất thải nguy hại, Nxb Đại học Quốc gia Hà

Nội, 2005

dàng gây nổ hay là phóng thích khói, hơi mù, khí độc hại, khi chúng tiếp xúc với

nước hay các dung môi Đối với chất dễ bốc cháy thì đặc tính của nó là những chất

ứng oxy hóa khử rất mạnh với nguyên vật liệu kim loại hoặc chứa kim loại thì gọi

đó là chất dễ ăn mòn Đặc biệt, những chất độc hại cũng rất nguy hại bởi đây là các

chất có tính độc hại hoặc gây tai họa khi con người ăn uống thực phẩm có chứa

chúng, hoặc hít thở hấp thụ chúng, như các hóa chất độc hại, các kim loại nặng,

xianua, cadimi… Bên cạnh đó, những chất có tính phóng xạ cũng là CTNH Hiện

nay, có các CTNH điển hình như axit và kiềm, dung dịch xyanua và hợp chất, chất

oxy hóa, dung dịch kim loại nặng, dung môi, cặn dầu thải, amiăng CTNH có thể

tồn tại ở nhiều trạng thái, tùy vào trạng thái mà có các loại như CTNH ở thể rắn

(CTR nguy hại), CTNH ở thể lỏng hoặc bùn nhão, CTNH ở thể khí

- Chất thải thông thường là chất thải ở thể rắn, lỏng, khí được thải ra từ quá trình

sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác Từ khái niệm

trên, ta có thể thấy chất thải thông thường bao gồm các loại CTR, CTL, CTK Trước

hết, chúng ta có thể hiểu CTR là tất cả các chất thải ở dạng rắn sản sinh do các hoạt

động con người và sinh vật Đó là các vật liệu hay hàng hóa không còn sử dụng

được hay không hữu dụng đối với người sở hữu của nó nữa nên bị bỏ đi, kể cả chất

thải của các hoạt động sống của sinh vật Hơn nữa, CTR còn có thể tồn tại trong rác

nhà bếp (vỏ hộp sữa, bã cà phê…), vật phế thải (phế liệu kim loại, các chai lọ rỗng,

giấy bìa…), bùn từ hệ thống xử lý nước thải, nước cấp hay các hệ thống xử lý ô

nhiễm, các chất thải khác ở dạng rắn, bán rắn, lỏng hay khí trong các vật chứa

Ngoài lợi ích kinh tế có thể tính toán được, việc phân loại CTR tại nguồn còn mang

lại những lợi ích đối với môi trường Còn CTL được hiểu là nước thải đã được thải

ra sau khi đã sử dụng hoặc được tạo ra trong một quá trình công nghệ và không còn

giá trị trực tiếp đối với quá trình đó Cụ thể hơn, “Nước thải có thể hiểu là nước đã

bị thay đổi đặc điểm, tính chất do sử dụng hoặc do các hoạt động của con người xả

nước thải được phân thành các loại sau nước thải gia đình, nước thải sinh hoạt, nước

thải đô thị, nước thải bệnh viện, nước thải sản xuất nông nghiệp, nước thải từ hoạt

động công nghiệp như công nghiệp thực phẩm, nước thải các ngành công nghiệp

khác (nước thải sản xuất) và nước thải đô thị từ các hệ thống cống thoát Đối với

CTK thì được khái niệm là những khí thải tồn tại xung quanh con người và nó được

4 Nghị định số 88/2007/NĐ-CP ngày 28 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ quy định về thoát nước khu đô thị

và công nghiệp

thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các hoạt động khác CTK này

có thể là khí nhà kính (các khí trong khí quyển gây ra sự nóng lên toàn cầu và biến

đổi khí hậu) hoặc các khí được sinh ra từ hoạt động của các khu công nghiệp, các

nhà máy, xí nghiệp và đặc biệt là từ các ngành công nghiệp như ngành điện, hóa

chất, chế tạo cơ khí

Cùng với sự phát triển của xã hội thì lượng chất thải ngày nay không ngừng

gia tăng Các loại chất thải đang đe dọa đến môi trường và con người, do đó chúng

ta cần có biện pháp kiểm soát và biện pháp ngăn chặn, áp dụng phương tiện kỹ thuật

cao xử lý kịp thời sự lan rộng hoặc rò rỉ phát tán ra môi trường Chính vì vậy, mỗi

cách phân loại chất thải nêu trên đều có một mục đích nhất định nhằm phục vụ và

giúp cho việc nghiên cứu, sử dụng, kiểm soát và quản lý chất thải có hiệu quả hơn

1.1.2 Khái quát về quản lý chất thải

1.1.2.1 Khái niệm quản lý chất thải

Quản lý chất thải là quá trình bao gồm thu gom, vận chuyển, xử lý, tái chế,

tiêu hủy và quan trắc các loại chất thải Mục đích của quản lý chất thải là nhằm làm

giảm các nguy cơ, tác động của chất thải tới sức khỏe con người và môi trường

Theo Luật BVMT năm 2005, Khoản 2 Điều 3 thì “Quản lý chất thải là hoạt động

phân loại, thu gom, vận chuyển, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hủy, thải

loại chất thải.” Với định nghĩa trên, ta có thể thấy hoạt động quản lý chất thải

không chỉ thuộc về đối tượng phát sinh chất thải mà còn thuộc về các đối tượng

khác Như vậy, nhiệm vụ quản lý chất thải là nhiệm vụ chung của chủ thể phát sinh

chất thải và của cả chủ thể quản lý chủ thể phát sinh chất thải Tùy theo vị trí, nhiệm

vụ mà mỗi đối tượng thực hiện công việc của mình Quản lý chất thải là sự kết hợp

kiểm soát nguồn thải, tồn trữ, thu gom, trung chuyển và vận chuyển, xử lý và đổ

chất thải theo phương thức tốt nhất nhằm đảm bảo không ảnh hưởng đến sức khỏe

cộng đồng, thỏa mãn các yếu tố về kinh tế, kỹ thuật, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên,

giữ gìn cảnh quan đô thị và hạn chế tất cả các vấn đề môi trường liên quan Việc

thống nhất quản lý chất thải là việc lựa chọn, áp dụng kỹ thuật, công nghệ và

chương trình quản lý thích hợp nhằm hoàn thành mục tiêu đặc biệt quản lý tốt các

loại chất thải Mỗi chất thải sẽ có cách quản lý khác nhau và Luật BVMT năm 2005

cũng đã có những quy định cụ thể đối với việc quản lý từng loại chất thải gồm

Công tác quản lý CTNH là tập hợp các hoạt động nhằm kiểm soát CTNH từ nguồn phát đến suốt quá trình thu gom,

5 Nguyễn Văn Phương, Việt Nam với việc thực thi công ước Basel về kiểm soát chất thải xuyên biên giới và

việc tiêu hủy chúng, Tạp chí khoa học pháp luật, số 2, 2006

vận chuyển và tiêu hủy CTNH Riêng đối với CTR, NĐ số 59/2007/NĐ-CP của CP

về quản lý CTR quy định hoạt động quản lý CTR bao gồm các hoạt động quy hoạch

quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở quản lý CTR, các hoạt động phân loại, thu gom, lưu

giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý CTR nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu

những tác động có hại đối với môi trường và sức khỏe con người Cụ thể hơn quy

định của pháp luật, thực tế quản lý CTR còn bao gồm các hoạt động phòng ngừa và

giảm thiểu phát sinh CTR, phân loại tại nguồn, thu gom, vận chuyển; tăng cường tái

sử dụng, tái chế, xử lý và tiêu hủy.6

Tóm lại, “Quản lý chất thải là việc thu gom, vận chuyển, xử lý, tái chế, loại bỏ

hay thẩm tra các chất thải.” Quản lý chất thải thường liên quan đến các chất thải do

hoạt động của con người sản xuất ra, đồng thời đóng vai trò giảm bớt ảnh hưởng

của chúng đến sức khỏe con người, môi trường hay tính mỹ quan Quản lý chất thải

cũng góp phần phục hồi các nguồn tài nguyên lẫn trong chất thải Quản lý chất thải

có thể bao gồm chất thải thông thường hoặc chất thải phóng xạ, mỗi loại được quản

lý bằng những phương pháp và lĩnh vực chuyên môn khác nhau

1.1.2.2 Hoạt động quản lý chất thải

Để có thể quản lý tốt các loại chất thải thì trước hết ta phải biết cách phân loại

được các chất thải Có nhiều cách để phân loại nhưng theo quy định của pháp luật

thì có các loại chất thải sau, đó là chất thải thông thường và CTNH Mỗi loại chất

thải này sẽ chứa đựng nhiều loại chất thải khác nhau và đặc biệt chúng đều có ảnh

hưởng nhất định đến môi trường và con người Do đó, để có thể quản lý tốt các loại

chất thải thì trước hết phải dựa vào cách phân loại chất thải trên để xác định đó là

chất thải gì Việc làm này rất quan trọng vì chỉ khi biết được chất thải đó là gì,

thuộc dạng nào thì chúng ta mới nhanh chóng tìm ra giải pháp phù hợp để ngăn

ngừa và quản lý tốt chất thải đó

Thu gom chất thải là một hoạt động gồm tập hợp, phân loại, đóng gói và lưu

giữ tạm thời các loại chất thải tại nhiều điểm thu gom tới địa điểm hoặc cơ sở được

cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận Việc thu gom chất thải sẽ do các tổ

chức, cá nhân có hoạt động làm phát sinh chất thải thực hiện Trước khi thu gom

phải tiến hành phân loại chất thải tại nguồn để công tác thu gom có hiệu quả và

đúng theo quy định của pháp luật

Vận chuyển chất thải là quá trình chuyên chở chất thải từ nơi phát sinh, thu

gom, lưu giữ, trung chuyển đến nơi xử lý, tái chế, tái sử dụng hoặc bãi chôn lấp

6 TS Trần Thị Mỹ Diệu, Giáo trình quản lý chất thải rắn sinh hoạt, Trường Đại học Văn Lang, tháng 9 năm

2010

cuối cùng Có thể kèm theo việc đóng gói, bảo quản, lưu giữ tạm thời, trung

chuyển, sơ chế chất thải Các chất thải phải được vận chuyển bằng thiết bị, phương

tiện chuyên dụng phù hợp và bảo đảm không rò rỉ, rơi vãi, xảy ra sự cố môi trường

trong quá trình vận chuyển Phương tiện vận chuyển phải đáp ứng các yêu cầu về an

toàn kỹ thuật và BVMT tương tự như các phương tiện vận chuyển hàng hóa cùng

loại theo quy định của pháp luật

Giảm thiểu chất thải là một quá trình có liên quan đến việc giảm lượng chất

thải sản xuất trong xã hội, giúp loại bỏ các phát sinh chất thải và dai dẳng, hỗ trợ

các nổ lực thúc đẩy phát triển một xã hội bền vững hơn Một phương pháp quan

trọng của quản lý chất thải là công tác phòng chống chất thải được tạo ra, còn gọi là

giảm chất thải Phương pháp này bao gồm tái sử dụng các sản phẩm đã qua sử dụng,

sửa chữa những đồ bị hỏng thay vì mua mới, thiết kế sản phẩm tái sử dụng, khuyến

khích và thiết kế sản phẩm sử dụng ít vật liệu để đạt được cùng một mục đích Ví dụ

giảm trọng lượng của lon nước giải khát, bên cạnh phải tìm ra giải pháp giảm lượng

Tái sử dụng, tái chế chất thải là một việc làm thực tế phục hồi nguồn tài

nguyên đề cập đến việc thu thập và tái sử dụng các vật liệu phế thải như thùng chứa

đồ uống rỗng, các vật liệu mà từ đó được tái chế thành các sản phẩm mới Nguyên

liệu để tái chế có thể được thu thập một cách riêng biệt từ chất thải chung, sử dụng

các thùng chuyên dụng và xe thu gom Ở một số nơi, chủ sở hữu của các chất thải

được yêu cầu phân loại vật liệu vào thùng khác nhau, ví dụ như giấy, nhựa, kim

loại Còn ở một số nơi khác, tất cả các vật liệu tái chế được đặt trong một thùng duy

nhất và việc phân loại được xử lý sau tại cơ sở trung tâm Các sản phẩm tiêu dùng

phổ biến nhất bao gồm nhôm từ lon nước giải khát, đồng từ dây, thép từ bình phun,

chai lọ thủy tinh, hộp bìa, báo, tạp chí, nhựa PVC Các mặt hàng này thường được

làm từ một vật liệu duy nhất, làm cho chúng tương đối dễ dàng để tái chế thành các

sản phẩm mới Các loại vật liệu được chấp nhận để tái chế khác nhau theo thành

phố và quốc gia Mỗi thành phố và quốc gia có chương trình tái chế khác nhau, có

thể xử lý các loại vật liệu tái chế khác nhau Sau khi chất thải được tái chế thành sản

phẩm thì chúng ta có thể sử dụng và từ đó giúp hạn chế được phần nào chất thải cho

môi trường và cuộc sống

Hiện nay có rất nhiều hoạt động để xử lý và tiêu huỷ tốt chất thải, đó là các

phương pháp như chôn lấp chất thải, đốt chất thải, đổ thải ra Đại dương, phát triển

bền vững, tái chế sinh học, phục hồi năng lượng Đầu tiên, muốn có một phương

pháp vệ sinh và tương đối rẻ tiền của việc xử lý chất thải trước hết phải xây dựng

được bãi chôn lấp vệ sinh Đặc điểm thiết kế của một bãi chôn lấp hợp vệ sinh và

hiện đại bao gồm các phương pháp để ngăn nước rỉ rác ngấm vào nước ngầm bằng

cách tạo một lớp đất sét hoặc vật liệu nhựa lót dưới đáy Đồng thời bãi chôn lấp hợp

vệ sinh cũng cần có hệ thống khai thác khí được cài đặt để trích xuất các khí bãi rác

Bên cạnh, chúng ta có thể sử dụng phương pháp đốt để có thể hạn chế chất thải Đốt

là một phương pháp xử lý trong đó CTR hữu cơ phải chịu đốt để chuyển đổi thành

cặn và các sản phẩm khí Lò đốt rác chuyển đổi chất thải thành nhiệt, khí đốt, hơi

nước và tro Tiêu hủy được thực hiện cả ở quy mô nhỏ của các cá nhân và trên quy

mô lớn của ngành công nghiệp, không những thế nó cũng được sử dụng để xử lý

CTR, lỏng, khí Hơn thế nữa, tiêu hủy được công nhận là một phương pháp thực tế

để xử lý một số CTNH như chất thải y tế Ở nhiệt độ vừa phải, đốt cũng có thể sản

xuất một loạt các loại khí độc hại, tùy thuộc vào những gì được đốt cháy Ví dụ như

nhựa khi bị đốt cháy có thể tạo ra khí clo và axit clohydric, cả hai đều là chất độc

hại, ăn mòn, hoặc chết người, đốt cháy các hữu cơ lưu huỳnh tạo khí sulfur dioxide

(S02) Một biến thể của đốt trên đất liền là đốt trên tàu trên các đại dương Sau đốt,

vật liệu không cháy được chỉ đơn giản là đổ xuống biển Phương pháp này đã được

áp dụng cho các kho dự trữ chất thải hóa học đặc biệt nguy hiểm Quản lý chất thải

là một thành phần quan trọng trong một khả năng kinh doanh để duy trì tiêu chuẩn

ISO14001 Các công ty được khuyến khích để nâng cao hiệu quả môi trường của họ

mỗi năm bằng cách loại bỏ chất thải thông qua thực hành phục hồi tài nguyên, trong

đó có các hoạt động liên quan đến phát triển bền vững Có một cách để làm điều

này là chuyển từ quản lý chất thải tới thực hành phục hồi tài nguyên như tái chế các

vật liệu thủy tinh, thức ăn thừa, chai nhựa và kim loại Phục hồi năng lượng từ chất

thải là việc chuyển đổi các vật liệu phế thải không thể tái chế thành nhiệt sử dụng

được, điện, nhiên liệu hoặc thông qua một loạt các quá trình bao gồm cả đốt, khí

hóa và thu hồi khí bãi rác Quá trình này thường được gọi là chất thải thành năng

lượng và phục hồi năng lượng từ chất thải là một phần của hệ thống phân cấp quản

lý chất thải không nguy hại Chỉ cần chúng ta biết kết hợp các phương pháp này thì

sẽ đạt được hiệu quả nhất định trong công tác xử lý chất thải

1.2 Ảnh hưởng của chất thải và vai trò của quản lý chất thải ở Việt Nam

1.2.1 Ảnh hưởng của chất thải và sự cần thiết của quản lý chất thải

Chất thải có ảnh hưởng rất lớn đến môi trường và đe dọa sức khỏe của cộng

đồng, nghiêm trọng nhất là đối với dân cư khu vực làng nghề, gần khu công nghiệp,

bãi chôn lấp chất thải và vùng nông thôn ô nhiễm các loại chất thải đã đến mức báo

động Đặc biệt, những đóng rác chính là nơi sinh sống và cư trú của nhiều loài côn

trùng gây bệnh Không dừng lại ở đó, các chất thải hiện nay đang làm giảm mỹ

quan đô thị và phá hoại môi trường đất, nước, không khí Chính vì vậy, Việt Nam

đang đối mặt nhiều nguy cơ lây lan bệnh truyền nhiễm, gây dịch bệnh nguy hiểm do

môi trường đang bị ô nhiễm cả đất, nước và không khí Các chất thải gây ra nhiều

bệnh như đau mắt, bệnh đường hô hấp, bệnh ngoài da, tiêu chảy, dịch tả, thương

hàn… Hậu quả của tình trạng rác thải sinh hoạt đổ bừa bãi ở các gốc cây, đầu

đường, góc hẻm, các dòng sông, lòng hồ mà không được xử lý, đây sẽ là nơi nuôi

dưỡng ruồi nhặng, chuột… và cũng là nguyên nhân lây truyền mầm bệnh, gây mất

mỹ quan môi trường xung quanh Rác thải hữu cơ phân hủy tạo ra mùi và các khí

các bãi rác ngấm xuống đất, nước mặt và đặc biệt là nguồn nước ngầm gây ô nhiễm

nghiêm trọng Các bãi chôn lấp rác còn là nơi phát sinh các bệnh truyền nhiễm như

tả, lỵ, thương hàn Còn đối với loại hình công việc tiếp xúc trực tiếp với các loại

CTR, bùn cặn (kim loại nặng, hữu cơ tổng hợp, thuốc bảo vệ thực vật, chứa vi sinh

vật gây hại ) sẽ gây nguy hại cho da hoặc qua đường hô hấp gây các bệnh về

đường hô hấp Một số chất còn thấm qua mô mỡ đi vào cơ thể gây tổn thương, rối

loạn chức năng, suy nhược cơ thể, gây ung thư

CTNH có thể xuất hiện từ nhiều nguồn thải và nhiều nhất vẫn là các cơ sở

công nghiệp Tuy chỉ chiếm một lượng rác thải toàn xã hội nhưng rác thải công

nghiệp chủ yếu lại thuộc nhóm không tự phân hủy, không tự mất đi và mang tính

độc hại Chúng có khả năng tích lũy sinh học trong nông sản, thực phẩm, cũng như

trong mô tế bào động vật, nguồn nước và tồn tại bền vững trong môi trường Chúng

có thể gây ra hàng loạt bệnh nguy hiểm đối với con người như vô sinh, tác động lên

hệ miễn dịch gây ra bệnh tim mạch, tê liệt thần kinh, giảm khả năng trao đổi chất

trong máu, ung thư Theo thống kê của Bộ TNMT hiện cả nước còn tồn lưu một

khối lượng lớn các loại chất thải hữu cơ bền như DDT, Dioxin, dầu biến thế chứa

Polychlorinated Biphenyl Đây là những hợp chất hữu cơ độc đứng đầu bảng danh

sách các loại độc chất nguy hiểm, chúng luôn tìm tàng trong không khí, thức ăn

Một trong những dạng CTR nguy hại xem là ảnh hưởng đến sức khỏe của con

người và môi trường là các chất hữu cơ bền Những hợp chất này vô cùng bền vững,

tồn tại lâu trong môi trường, có khả năng tích lũy sinh học trong nông sản phẩm,

thực phẩm, trong các nguồn nước mô mỡ của động vật gây ra hàng loạt các bệnh

nguy hiểm đối với con người, phổ biến nhất là ung thư Đặc biệt, các chất hữu cơ

7 Trịnh Thị Thanh - Nguyễn Khắc Kinh, Quản lý chất thải nguy hại, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005

trên được tận dụng nhiều trong đời sống hàng ngày của con người ở các dạng dầu

thải trong các thiết bị điện trong gia đình, các thiết bị ngành điện như máy biến thế,

đèn huỳnh quang, dầu chịu nhiệt, chất làm mát trong truyền nhiệt Hiện kết quả

phân tích mẫu đất, nước, không khí đều tìm thấy sự tồn tại của các hợp chất hữu cơ

trên Cho đến nay, tác hại nghiêm trọng của chúng đã thể hiện rõ qua những hình

ảnh các em bé bị dị dạng, số lượng những bệnh nhân bị bệnh tim mạch, rối loạn

thần kinh, bệnh đau mắt, bệnh đường hô hấp, bệnh ngoài da Chính CTR gây ra và

đặc biệt là những căn bệnh ung thư ngày càng gia tăng mà việc chuẩn đoán cũng

như xác định phương pháp điều trị rất khó khăn Điều đáng lo ngại là hầu hết các

Lượng rác thải y tế độc hại chiếm số lượng không lớn trong cơ cấu rác thải y

tế nhưng chúng lại có khả năng truyền bệnh rất cao như kim tiêm, chai thuốc, hóa

chất, bộ phận cơ thể người bị cắt bỏ, dụng cụ y tế Khi các dụng cụ này tiếp xúc

với môi trường xung quanh khiến cho các loại vi rút, vi khuẩn, mầm bệnh được lan

truyền nhanh chóng Theo các kết quả phân tích cho thấy nước do các bệnh viện

thải ra bị ô nhiễm nặng về mặt hữu cơ và vi sinh Những mầm bệnh trong nước thải

khi được thải ra ngoài đã xâm nhập vào cơ thể các loại thủy sản, vật nuôi, cây trồng

và dễ dàng gây bệnh cho con người khi con người tiếp xúc với chúng qua nhiều con

đường Thuốc bảo vệ thực vật cũng là một trong những nguồn gây hại lớn cho sức

khỏe con người Do ý thức bảo quản thuốc của người dân không cao nên một phần

dư lượng thuốc đã phát tán vào môi trường, mặt khác do người dân ở nhiều nơi đã

lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật đối với rau quả đã khiến dư lượng quá cao trong sản

phẩm Khi chúng xâm nhập vào cơ thể con người qua con đường tiêu hóa đó gây ra

nhiều căn bệnh nguy hiểm

1.2.2 Vai trò của quản lý chất thải ở Việt Nam

Chất thải không phải là cái gì đó dễ dàng loại bỏ và xử lý được nếu chúng ta

không biết cách quản lý tốt các loại chất thải cũng như tìm cách để sử dụng chất thải

trong tương lai Nếu chất thải được giải quyết chính xác, thông qua những chính

sách của Nhà nước và tình hình trên thực tế thì nó có thể là một nguồn tài nguyên có

giá trị Vì vậy, vấn đề quản lý chất thải là rất quan trọng, luôn được quan tâm trên

thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng, đặc biệt nếu hoạt động quản lý chất thải

mà hợp lý và nhất quán thì sẽ đem lại những lợi ích nhất định cho đất nước

8 Nguyễn Văn Phước, Giáo trình Quản lý và xử lý chất thải rắn, Nxb Xây dựng Hà Nội, 2013

 Về kinh tế

Hiệu quả kinh tế sẽ được hoàn thiện và nâng cao thông qua việc sử dụng tài

nguyên, xử lý, tiêu hủy và tạo ra thị trường cho tái chế Ngoài ra, các vật liệu sản

phẩm có giá trị được thu hồi để tái sử dụng, tái chế sẽ góp phần tạo ra việc làm cho

người lao động và những cơ hội kinh doanh mới

 Về xã hội

Việc quản lý tốt chất thải sẽ hạn chế được ảnh hưởng của chất thải đối với môi

trường và nâng cao sức khỏe con người Với cuộc sống tốt hơn thì lợi thế xã hội sẽ

cao hơn và cộng đồng có thể thoát khỏi đói nghèo

 Về môi trường

Việc tái sử dụng, tái chế, giảm thiểu khai thác tài nguyên sẽ giảm hoặc loại bỏ

tác động xấu của chất thải tới môi trường Bên cạnh, có thể cải thiện không khí, chất

lượng nước và giúp đỡ việc giảm lượng khí thải nhà kính, qua đó góp phần BVMT

sống cho con người

 Về thế hệ tương lai

Thực hiện quản lý chất thải hiệu quả có thể cung cấp cho các thế hệ tiếp theo

một nền kinh tế mạnh hơn, một xã hội công bằng hơn, toàn diện hơn và một môi

trường sạch hơn Không những thế, thế hệ tương lai sẽ có cuộc sống tốt hơn và có

nhiều cơ hội để phát triển đất nước

1.3 Những kinh nghiệm về quản lý chất thải trên thế giới

Mỗi nước trên thế giới đều có những quy định khác nhau về quản lý chất thải,

có một số nước đã đạt được hiệu quả trong công tác BVMT nói chung và quản lý

chất thải nói riêng Từ đó, các nước đã có những kinh nghiệm đối với lĩnh vực này

và những giải pháp để khắc phục ô nhiễm môi trường do các loại chất thải gây ra

Các kinh nghiệm của Trung Quốc, Philipin và Côlômbia đã chỉ ra rằng các loại phí

có khả năng làm giảm phát thải công nghiệp một cách nhanh chóng Các loại phí có

vẻ như là một công cụ lý tưởng bởi vì nó đem lại sự linh hoạt cho cả các cơ sở công

nghiệp và các nhà quản lý môi trường, là những người có thể sử dụng các loại phí

này để theo đuổi những mục tiêu ở mức độ khác nhau về chất lượng môi trường

Trung Quốc đã có những kinh nghiệm trong việc sử dụng các loại phí để kiểm

soát ô nhiễm và chỉ ra rằng, các loại phí này phải linh hoạt theo từng hoàn cảnh cụ

thể tại địa phương Trong một dự án hợp tác với SEPA, các nhà nghiên cứu của

Ngân hàng thế giới đã tiến hành khảo sát kinh nghiệm đó Bằng cách sử dụng một

cơ sở dữ liệu mới về 29 tỉnh và khu đô thị của Trung Quốc từ năm 1987 đến 1993,

các nhà nghiên cứu đã so sánh phí ô nhiễm nước thực tính đã thu được với lượng

nước thải của mỗi khu vực Họ đã thấy rằng các mức phí thực tính cho mỗi đơn vị

phát thải rất khác nhau mặc dù mức phí chính thức được quy định áp dụng thống

nhất cho toàn Trung Quốc Sự khác biệt này không hề ngẫu nhiên: mức phí ở các

tỉnh đã đô thị hóa, công nghiệp hóa, đặc biệt là các tỉnh vùng ven biển miền Đông

cao hơn rất nhiều Có hai yếu tố có thể giải thích được sự khác biệt này Thứ nhất là

mức giá cộng đồng định cho mức thiệt hại do ô nhiễm thay đổi theo tổng lượng ô

nhiễm, mức dân cư phải hứng chịu thiệt hại và thu nhập bình quân đầu người Thứ

hai là năng lực của cộng đồng trong việc nhận thức và hành động để giải quyết các

vấn đề môi trường của địa phương Năng lực này chịu ảnh hưởng rất nhiều của mức

độ tiếp cận thông tin, trình độ giáo dục và sức mạnh thương lượng Những linh hoạt

tương tự trong việc cưỡng chế thực hiện các tiêu chuẩn phát thải cũng được áp dụng

tại một số nước khác như Canada, Ấn Độ Tài liệu cho thấy, tại cả hai nước việc

thực hiện cưỡng chế thay đổi một cách có hệ thống theo hoàn cảnh của từng địa

phương Sự linh hoạt ở mức cộng đồng trong công tác quản lý quốc gia có tính

quyết định đối với việc hỗ trợ liên tục từng loại phí, các tiêu chuẩn ở nước có điều

9 Nguyễn Đức Khiển, Quản lý chất thải nguy hại, Nxb Xây dựng Hà Nội, tháng 4 năm 2010

CHƯƠNG 2 NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT MÔI TRƯỜNG VIỆT NAM

LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ CHẤT THẢI

Tất cả các quốc gia tiến bộ trên thế giới đang đối mặt với vấn đề quản lý chất

thải Quản lý chất thải liên quan đến việc thu thập, vận chuyển, xử lý, tái chế và xử

lý chất thải Các loại chất thải sẽ có những quy định về hoạt động quản lý cụ thể và

khác nhau nhưng chủ thể quản lý các loại chất thải thì giống nhau Từ những ảnh

hưởng của chất thải mà Nhà nước sẽ có biện pháp xử phạt phù hợp để giúp cho hoạt

động quản lý chất thải đạt hiệu quả

2.1 Chủ thể quản lý chất thải

2.1.1 Hệ thống cơ quan nhà nước có trách nhiệm quản lý chất thải

Hệ thống cơ quan nhà nước có trách nhiệm quản lý chất thải nói chung được

thiết lập từ trung ương đến địa phương gồm nhiều cơ quan khác nhau và các cơ

quan này đều thực hiện chức năng quản lý chất thải Tuy nhiên, trong phạm vi nội

dung dưới đây chỉ tập trung vào các cơ quan quản lý chất thải có mức độ tham gia

mang tính chất thường xuyên và có chuyên môn trong công tác quản lý chất thải

2.1.1.1 Cơ quan có thẩm quyền chung

 Ở Trung ương

CP thống nhất quản lý nhà nước về BVMT trong phạm vi cả nước.10 CP có

nhiệm vụ, quyền hạn tổ chức thực hiện biện pháp BVMT, thi hành các chính sách

bảo vệ, cải tạo, tái sinh và sử dụng hợp lý các tài nguyên thiên nhiên

 Ở địa phương

UBND cấp tỉnh có trách nhiệm: Ban hành theo thẩm quyền quy định, cơ chế,

chính sách, chương trình, kế hoạch về BVMT; Chỉ đạo, tổ chức thực hiện chiến

lược, chương trình, kế hoạch và nhiệm vụ về BVMT; Chỉ đạo xây dựng, quản lý hệ

thống quan trắc môi trường của địa phương; Đánh giá hiện trạng môi trường; Thẩm

định, phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường thuộc thẩm quyền; Tuyên

truyền, giáo dục pháp luật về BVMT; Chỉ đạo công tác kiểm tra, thanh tra, xử lý vi

phạm pháp luật về BVMT, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo, kiến nghị về môi

trường theo quy định của pháp luật có liên quan, phối hợp với UBND cấp tỉnh liên

theo phạm vi địa phương; người vận hành, quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch

vụ hoặc khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung có trách nhiệm quan trắc các

10 Khoản 1 Điều 121 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005

11 Khoản 1 Điều 122 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005

tác động môi trường từ hoạt động của cơ sở mình Hệ thống quan trắc môi trường

gồm: Các trạm lấy mẫu, đo đạc phục vụ hoạt động quan trắc môi trường; các phòng

thí nghiệm, trung tâm phân tích mẫu, quản lý và xử lý số liệu quan trắc môi trường

Trách nhiệm của UBND cấp tỉnh có vai trò rất quan trọng trong việc xử phạt vi

phạm hành chính và biện pháp khắc phục hậu quả do hành vi của cá nhân, tổ chức

gây ô nhiễm môi trường Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của Chủ tịch

UBND cấp tỉnh được quy định tại Khoản 3 Điều 50 NĐ số 179/2013 của CP về xử

phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT như sau: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền

đến 1.000.000.000 đồng; Tước quyền sử dụng Giấy phép môi trường có thời hạn

hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành

chính; Buộc khôi phục tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do vi phạm hành chính gây

ra; Buộc phục hồi môi trường: buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô

nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh do hành vi vi phạm hành chính gây ra

UBND cấp huyện có trách nhiệm: Ban hành theo thẩm quyền quy định, cơ

chế, chính sách, chương trình, kế hoạch về BVMT; Chỉ đạo, tổ chức thực hiện chiến

lược, chương trình, kế hoạch, nhiệm vụ BVMT; Tổ chức đăng ký, kiểm tra việc

thực hiện cam kết BVMT và tuyên truyền, giáo dục pháp luật về môi trường; Chỉ

đạo công tác kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm pháp luật về BVMT, giải quyết tranh

chấp, khiếu nại, tố cáo, kiến nghị về môi trường theo quy định của pháp luật về

khiếu nại, tố cáo và quy định khác của pháp luật có liên quan; Phối hợp với UBND

cấp huyện liên quan giải quyết các vấn đề môi trường liên huyện; Thực hiện nhiệm

vụ quản lý nhà nước về BVMT theo ủy quyền của cơ quan quản lý nhà nước về

Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của Chủ tịch UBND cấp huyện được quy

định tại Khoản 2 Điều 50 NĐ số 179/2009 của CP về xử phạt vi phạm hành chính

trong lĩnh vực BVMT như sau: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến 50.000.000 đồng; Tước

quyền sử dụng Giấy phép môi trường có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời

hạn thuộc thẩm quyền; Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính có giá trị

đến 50.000.000 đồng; Buộc khôi phục tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do hành vi

vi phạm hành chính gây ra; Buộc phục hồi môi trường: buộc thực hiện các biện

pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh do hành vi vi

phạm hành chính gây ra…

Bên cạnh, theo quy định tại Khoản 1 Điều 28 NĐ số 59/2007 của CP về quản

lý CTR thì “UBND cấp tỉnh, cấp huyện còn có trách nhiệm tổ chức hoạt động quản

12 Khoản 2 Điều 122 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005

lý CTR trên địa bàn địa phương; công bố, công khai quy hoạch quản lý CTR; tổ

chức hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thu

gom, vận chuyển CTR.”

UBND cấp xã có trách nhiệm: Chỉ đạo, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực

hiện nhiệm vụ BVMT, giữ gìn vệ sinh môi trường trên địa bàn, khu dân cư thuộc

phạm vi quản lý của mình; tổ chức vận động nhân dân xây dựng nội dung BVMT

trong hương ước của cộng đồng dân cư; hướng dẫn việc đưa tiêu chí về BVMT

trong việc đánh giá thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc và gia đình văn hóa Kiểm

tra việc chấp hành pháp luật về BVMT của hộ gia đình, cá nhân Phát hiện và xử lý

theo thẩm quyền các vi phạm pháp luật về BVMT hoặc báo cáo cơ quan quản lý

nhà nước về BVMT cấp trên trực tiếp Hòa giải các tranh chấp về môi trường phát

sinh trên địa bàn theo quy định của pháp luật về hòa giải Quản lý hoạt động của

thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, tổ dân phố và tổ chức tổ tự quản về giữ gìn vệ

Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của Chủ tịch UBND cấp xã được quy định tại Khoản 1 Điều 50 NĐ số 179/2009

của CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT như sau: Phạt cảnh

cáo; Phạt tiền đến 5.000.000 đồng; Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành

chính có giá trị đến 5.000.000 đồng; Buộc khôi phục tình trạng ban đầu đã bị thay

đổi do hành vi vi phạm hành chính gây ra; Buộc phục hồi môi trường: buộc thực

hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, buộc tháo dỡ các công

trình không đúng quy định về BVMT; Buộc tiêu hủy các hàng hóa, vật phẩm gây ô

nhiễm môi trường Hơn nữa, UBND cấp xã còn có trách nhiệm giám sát quá trình

thu gom, vận chuyển CTR trên địa bàn của mình

2.1.1.2 Cơ quan có thẩm quyền chuyên môn

 Ở Trung ương

Bộ TNMT chịu trách nhiệm trước CP trong việc thực hiện quản lý nhà nước

về BVMT và có trách nhiệm sau đây trình CP hoặc ban hành theo thẩm quyền các

văn bản quy phạm pháp luật, quyết định chính sách, chiến lược, kế hoạch quốc gia

về BVMT; chủ trì giải quyết hoặc đề xuất CP, TTCP giải quyết các vấn đề môi

trường liên ngành, liên tỉnh; xây dựng, ban hành hệ thống tiêu chuẩn môi trường

theo quy định của CP; chỉ đạo xây dựng, quản lý hệ thống quan trắc môi trường

quốc gia và quản lý thống nhất số liệu quan trắc môi trường; chỉ đạo, tổ chức đánh

giá hiện trạng môi trường cả nước phục vụ cho việc đề ra các chủ trương, giải pháp

về BVMT; quản lý thống nhất hoạt động thẩm định, phê duyệt báo cáo đánh giá môi

13 Khoản 3 Điều 122 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005

trường chiến lược, báo cáo đánh giá tác động môi trường thuộc thẩm quyền; hướng

dẫn việc đăng ký cơ sở, sản phẩm thân thiện với môi trường và cấp giấy chứng nhận

đạt tiêu chuẩn môi trường; hướng dẫn, kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm pháp

luật về BVMT; giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo, kiến nghị liên quan đến

BVMT theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo và các quy định khác của

pháp luật có liên quan; trình CP tham gia tổ chức quốc tế, ký kết hoặc gia nhập điều

ước quốc tế về môi trường; chủ trì các hoạt động hợp tác quốc tế về BVMT với các

nước, các tổ chức quốc tế; chỉ đạo, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về BVMT của

UBND các cấp; bảo đảm yêu cầu BVMT trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

của cả nước Bên cạnh, Bộ này cũng có trách nhiệm chủ trì hoặc phối hợp với các

Bộ, ngành trong việc quản lý chất thải theo quy định của pháp luật.14 Cụ thể, Bộ sẽ

quy định điều kiện, hướng dẫn việc cấp giấy phép hành nghề quản lý CTNH; ban

hành danh mục và hướng dẫn việc đăng ký chủ nguồn thải CTR nguy hại

Theo quy định tại Khoản 4 Điều 121 Luật BVMT năm 2005 thì Bộ Nông

nghiệp và Phát triển nông thôn có các trách nhiệm sau “Chủ trì phối hợp với Bộ

TNMT, Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc CP có liên quan và UBND cấp tỉnh

để chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về BVMT và các quy định

khác của pháp luật có liên quan đối với sản xuất, nhập khẩu, sử dụng hóa chất,

thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, chất thải trong nông nghiệp.”

Bộ Xây dựng có trách nhiệm chủ trì phối hợp với Bộ TNMT, Bộ, cơ quan

ngang Bộ, cơ quan thuộc CP có liên quan và UBND cấp tỉnh để chỉ đạo, hướng dẫn,

kiểm tra việc thực hiện pháp luật về BVMT và các quy định khác có liên quan đối

với các hoạt động xây dựng kết cấu hạ tầng cấp nước, thoát nước, xử lý CTR và

nước thải tại đô thị, khu sản xuất dịch vụ tập trung, cơ sở sản xuất vật liệu xây

dựng, làng nghề và khu dân cư nông thôn tập trung.15 Bên cạnh, Bộ Xây dựng

hướng dẫn quy hoạch xây dựng các công trình xử lý, tái sử dụng mặt bằng cơ sở xử

lý CTR và các công trình phụ trợ sau khi chấm dứt hoạt động

Trách nhiệm của Bộ Y tế cũng được quy định rõ ràng tại Khoản 9 Điều 121

Luật BVMT năm 2005 như sau “Chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra hoạt động quản lý

chất thải y tế; công tác BVMT trong các cơ sở y tế, bệnh viện cũng như vệ sinh an

toàn thực phẩm và hoạt động mai táng.”

14 Điểm b Khoản 8 Điều 2 Nghị định số 21/2013/NĐ-CP ngày 04 tháng 3 năm 2013 của Chính phủ quy định

chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tài nguyên và Môi trường

15 Khoản 7 Điều 121 Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005

Không những thế, Luật BVMT năm 2005 còn quy định trách nhiệm của Bộ

Quốc phòng, Bộ Công an trong lĩnh vực môi trường, cụ thể tại Khoản 10 Điều 121

như sau “Huy động lực lượng ứng phó, khắc phục sự cố môi trường; chỉ đạo,

hướng dẫn, kiểm tra, thanh tra công tác BVMT trong đó có quản lý chất thải và lực

lượng vũ trang thuộc thẩm quyền quản lý Hơn nữa, “Bộ Công an có lực lượng cảnh

sát điều tra tội phạm môi trường để điều tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về

giúp Tổng Cục trưởng Tổng cục Cảnh sát thống nhất quản lý, tổ chức chỉ đạo,

hướng dẫn lực lượng Cảnh sát môi trường trong cả nước thực hiện chủ trương, kế

hoạch, biện pháp BVMT, phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh chống tội phạm và các

vi phạm pháp luật khác về môi trường, trong đó có quản lý chất thải Ngoài ra, Bộ

Quốc phòng cần chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương liên quan lập, phê

duyệt quy hoạch xây dựng, quản lý bãi chôn lấp, tiêu huỷ vật liệu nổ và CTNH

được thải ra từ các hoạt động quân sự, quốc phòng

Các Bộ khác, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc CP có trách nhiệm thực hiện

các nhiệm vụ được quy định cụ thể tại Luật BVMT 2005 và phối hợp với Bộ

TNMT chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về BVMT thuộc phạm

vi trách nhiệm quản lý của mình.17

 Ở địa phương

Sở TNMT là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh có chức năng tham

mưu, giúp UBND cấp tỉnh thực hiện việc quản lý Nhà nước trong các lĩnh vực bao

gồm đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, địa chất, môi trường, khí

tượng thuỷ văn, biến đổi khí hậu, đo đạc và bản đồ, quản lý tổng hợp và thống nhất

về biển và hải đảo (đối với tỉnh có biển và hải đảo).18 Đồng thời, TT liên tịch số

03/2008 của Bộ TNMT và Bộ Nội vụ hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ quyền hạn và

cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn về Tài nguyên và Môi trường thuộc Uy ban

nhân dân các cấp cũng có quy định trách nhiệm của Sở TNMT, cụ thể: Sở TNMT

chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và công tác của UBND cấp tỉnh, bên

cạnh chịu sự chỉ đạo, kiểm tra về chuyên môn, nghiệp vụ của Bộ TNMT có trách

nhiệm sau trình UBND cấp tỉnh gia hạn, thu hồi giấy chứng nhận trên địa bàn tỉnh

theo phân cấp; tổ chức lập báo cáo hiện trạng môi trường, xây dựng và tăng cường

16 Khoản 3 Điều 3 Nghị định 81/2007/NĐ-CP ngày 23 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ quy định tổ chức, bộ

phận chuyên môn về bảo vệ môi trường tại cơ quan nhà nước và doanh nghiệp nhà nước

17 Khoản 11 Điều 121 Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005

18 Khoản 9 Điều 8 Nghị định số 24/2014/NĐ-CP ngày 04 tháng 4 năm 2014 của Chính phủ quy định tổ chức

các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

tiềm lực trạm quan trắc và phân tích môi trường, theo dõi diễn biến chất lượng môi

trường tại địa phương theo hướng dẫn của Bộ TNMT; thẩm định và báo cáo đánh

giá tác động môi trường của các dự án, cơ sở theo phân cấp; tổ chức thu phí BVMT

theo quy định của pháp luật Ngoài ra, Sở TNMT còn có trách nhiệm quản lý hoạt

động và các hồ sơ, hợp đồng, báo cáo, chứng từ liên quan đến các tổ chức, cá nhân

có giấy phép quản lý chất thải do mình cấp

Phòng TNMT là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện có chức năng

tham mưu, giúp UBND cấp huyện thực hiện việc quản lý nhà nước trong các lĩnh

vực bao gồm đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, môi trường, biển và

hải đảo (đối với các huyện có biển, đảo).19 Bên cạnh, theo TT liên tịch 03/2008 của

Bộ TNMT và Bộ Nội vụ thì phòng TNMT có nhiệm vụ tổ chức, đăng ký xác nhận

và kiểm tra thực hiện cam kết BVMT và đề án BVMT trên địa bàn; lập báo cáo hiện

trạng môi trường theo định kỳ và đề xuất các giải pháp xử lý ô nhiễm môi trường

làng nghề, các cụm công nghiệp, khu du lịch trên địa bàn, thu thập, quản lý lưu trữ

dữ liệu về tài nguyên nước và môi trường trên địa bàn; hướng dẫn UBND cấp xã

quy định về hoạt động và tạo điều kiện để tổ chức tự quản về BVMT hoạt động có

hiệu quả Thực hiện tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, thông tin về TNMT

và các dịch vụ công trong lĩnh vực TNMT theo quy định của pháp luật Hướng dẫn

chuyên môn, nghiệp vụ đối với công chức chuyên môn về TNMT cấp xã

Cán bộ phụ trách về BVMT cấp xã có trách nhiệm tham mưu, giúp UBND cấp

xã tổ chức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp xã trong các lĩnh vực đất

đai, tài nguyên, môi trường, xây dựng, giao thông, nông nghiệp và xây dựng nông

thôn mới trên địa bàn theo quy định của pháp luật Thực hiện các nhiệm vụ sau thu

thập thông tin, tổng hợp số liệu, lập sổ sách các tài liệu và xây dựng các báo cáo về

đất đai, địa giới hành chính, TNMT và đa dạng sinh học, công tác quy hoạch, xây

dựng, đô thị, giao thông, nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới trên địa bàn theo

quy định của pháp luật; tổ chức vận động nhân dân áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ

thuật vào sản xuất, BVMT trên địa bàn cấp xã; giám sát về kỹ thuật các công trình

trách về BVMT cấp xã thực hiện việc đăng ký và kiểm tra các tổ chức, cá nhân trên

địa bàn thực hiện cam kết BVMT theo ủy quyền của UBND cấp huyện; triển khai

thực hiện kế hoạch, nhiệm vụ cụ thể về giữ gìn môi trường đối với các khu dân cư,

19

Khoản 4 Điều 7 Nghị định 37/2014/NĐ-CP ngày 05 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định tổ chức các

cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh

20 Điều 6 Thông tư số 06/2012/TT-BNV ngày 30 tháng 10 năm 2012 về hướng dẫn về chức trách, tiêu chuẩn

cụ thể, nhiệm vụ và tuyển dụng công chức xã, phường, thị trấn

hộ gia đình và các hoạt động BVMT nơi công cộng trên địa bàn được phân công

Chủ tịch UBND cấp xã Tham gia hòa giải, giải quyết các tranh chấp, khiếu nại, tố

cáo về lĩnh vực TNMT theo quy định của pháp luật; phát hiện các trường hợp vi

phạm pháp luật về quản lý, bảo vệ TNMT, xử lý theo thẩm quyền và kiến nghị các

cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật Báo cáo công tác lĩnh

vực TNMT và thực hiện các nhiệm vụ khác do Chủ tịch UBND giao

2.1.2 Các chủ thể khác

 Trách nhiệm của chủ nguồn thải

Chủ nguồn thải là các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình có hoạt động phát sinh

các loại chất thải

Đối với tổ chức, cá nhân thì theo Điều 66 Luật BVMT năm 2005 quy định

trách nhiệm quản lý chất thải tại Khoản 1, Khoản 2 và Khoản 4 như sau “Tổ chức,

cá nhân có hoạt động làm phát sinh chất thải có trách nhiệm giảm thiểu, tái chế, tái

sử dụng để hạn chế đến mức thấp nhất chất thải phải tiêu huỷ, thải bỏ”; “Chất thải

phải được xác định nguồn thải, khối lượng, tính chất để có phương pháp, quy trình

xử lý thích hợp với từng loại chất thải”; và “Việc quản lý chất thải được thực hiện

theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan”

Theo Điều 67 Luật BVMT năm 2005 quy định chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh,

dịch vụ còn phải chịu trách nhiệm thu hồi sản phẩm đã hết hạn sử dụng hoặc thải bỏ

như nguồn phóng xạ sử dụng trong sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; pin, ắc quy; thiết

bị điện tử, điện dân dụng và công nghiệp; dầu nhớt, mỡ bôi trơn, bao bì khó phân

hủy trong tự nhiên; sản phẩm thuốc, hóa chất sử dụng trong công nghiệp, nông

nghiệp, thủy sản, thuốc chữa bệnh cho người; phương tiện giao thông; săm, lốp; sản

phẩm khác theo quyết định của TTCP Sản phẩm quy định tại Điều này phải có ký

hiệu về mức độ nguy hại, khả năng tái chế để xác lập trách nhiệm và biện pháp thu

hồi, xử lý sau khi hết hạn sử dụng hoặc người tiêu dùng loại bỏ.21

Ngoài ra, pháp luật còn quy định tổ chức, cá nhân khi thực hiện hoạt động lưu

giữ, vận chuyển, xử lý chất thải phải sử dụng phương tiện, công nghệ thích hợp

nhằm tránh ô nhiễm môi trường Còn đối với các tổ chức và cá nhân có hoạt động

ảnh hưởng, tác động đến môi trường thì phải có trách nhiệm chấp hành nghiêm

chỉnh các luật lệ, quy trình, quy phạm về BVMT, đặc biệt là phải có các giải pháp

kỹ thuật và đầu tư để chống ô nhiễm do chất thải như ô nhiễm do nước thải, mùi hôi

thối, khói bụi và tiếng ồn (không được vượt quá mức cho phép)

21 Khoản 1 Điều 21 Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày 09 tháng 8 năm 2006 của Chính phủ về việc quy định

chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2005

Như vậy, chủ nguồn thải sẽ có các trách nhiệm sau áp dụng các biện pháp làm

giảm thiểu phát sinh chất thải, có biện pháp thu gom đến mức tối đa chất thải mà

mình tạo ra, phân loại chất thải tại nguồn, có trách nhiệm xử lý chất thải Bên cạnh,

chủ nguồn thải phải có trách nhiệm lập và thực hiện Cam kết BVMT theo quy định

tại Điều 24 Luật BVMT năm 2005

 Trách nhiệm của cộng đồng

Mọi người phải nâng cao ý thức chấp hành pháp luật; tìm hiểu, nắm vững và

thực hiện đúng các quy định, hướng dẫn trong các văn bản về BVMT, coi đó là việc

bảo đảm lợi ích cho cộng đồng và cho chính mình Đồng thời, cộng đồng dân cư

nếu phát hiện những vi phạm trong lĩnh vực môi trường thì phải nhanh chóng phản

ánh, tố giác kịp thời các hành vi vi phạm về BVMT với các cơ quan chức năng để

xử lý theo quy định của pháp luật. 22

2.2 Các hoạt động quản lý chất thải cụ thể

Tổ chức, cá nhân xả thải ra môi trường hoặc làm phát sinh tác động xấu đối

với môi trường cần phải chi trả một khoảng tiền tương ứng, đó là phí BVMT Hiện

nay có các loại phí BVMT sau phí BVMT đối với CTR, phí BVMT đối với nước

thải Mức thu phí BVMT đối với CTR được quy định như sau đối với CTR thông

thường phát thải từ hoạt động của cơ sở kinh doanh, dịch vụ, cơ sở sản xuất công

nghiệp, làng nghề là không quá 40.000 đồng/tấn; Đối với CTNH là không quá

Còn phí BVMT đối với nước thải sẽ áp dụng đối với nước thải sinh hoạt và nước thải công nghiệp.24

2.2.1 Hoạt động quản lý CTNH

 Phân định, phân loại CTNH

Theo Điều 5 TT số 12/2011 của Bộ TNMT thì việc phân định, phân loại

CTNH được thực hiện theo quy định tại phụ lục 8 kèm theo TT này và Quy chuẩn

kỹ thuật quốc gia QCVN 07:2009/BTNMT về Ngưỡng CTNH ban hành kèm theo

TT số 25/2009/TT-BTNMT ngày 16 tháng 11 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ TNMT

quy định quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường (sau đây viết tắt là QCVN

07:2009/BTNMT) Việc phân định CTNH phải đáp ứng các nguyên tắc sau xác

định một chất thải là CTNH căn cứ vào quy định ngưỡng CTNH; Hỗn hợp chất thải

được phân định là CTNH khi có ít nhất một chất thải thành phần trong hỗn hợp chất

22 Khoản 2 Điều 28 Nghị định số 59/2007/NĐ-CP ngày 09 tháng 4 năm 2007 của Chính phủ về quản lý chất

thải rắn

23

Điều 5 Nghị định số 174/2007/NĐ-CP ngày 29 tháng 11 năm 2007 của Chính phủ về phí bảo vệ môi

trường đối với chất thải rắn

24 Khoản 1 Điều 2 Nghị định số 25/2013/NĐ-CP ngày 29 tháng 3 năm 2013 của Chính phủ về phí bảo vệ môi

trường đối với nước thải

thải là CTNH; Loại chất thải có khả năng là CTNH (ký hiệu *) quy định tại Phụ lục

8 kèm theo TT này khi chưa phân định được là không nguy hại theo quy định tại

QCVN 07:2009/BTNMT thì phải quản lý theo quy định như đối với CTNH

Theo quy định tại TT số 12/2011/TT-BTNMT quy định về quản lý CTNH thì

CTNH được phân loại như sau:

- Chất dễ nổ: Các chất thải ở thể rắn hoặc lỏng mà bản thân chúng có thể nổ do

kết quả của phản ứng hóa học hoặc tạo ra các loại khí ở nhiệt độ, áp suất và tốc độ

gây thiệt hại cho môi trường xung quanh

- Dễ cháy: Các CTR có khả năng tự bốc cháy hoặc phát lửa do bị ma sát trong

các điều kiện vận chuyển Bên cạnh, các CTL và chất thải tạo ra khí cũng dễ cháy

- Ôxy hóa: Các chất thải có khả năng nhanh chóng thực hiện các phản ứng oxy

hóa tỏa nhiệt mạnh khi tiếp xúc với các chất khác, có thể gây ra hoặc góp phần đốt

cháy các chất đó

- Ăn mòn: Các chất thải thông qua phản ứng hóa học gây tổn thương nghiêm

trọng các mô sống hoặc phá hủy các loại vật liệu, hàng hóa và phương tiện vận

chuyển Thông thường đó là các chất hoặc hỗn hợp các chất có tính axit mạnh hoặc

kiềm mạnh theo QCVN 07:2009/BTNMT

- Có độc tính: gây kích ứng, gây hại, gây độc cấp tính, gây độc từ từ hoặc mãn

tính, gây ung thư, gây độc cho sinh sản, gây đột biến gen, sinh khí độc

- Có độc tính sinh thái: Các chất thải có các thành phần nguy hại gây tác hại

nhanh chóng hoặc từ từ đối với môi trường cũng như các hệ sinh vật thông qua việc

tích lũy sinh học

- Lây nhiễm: Các chất thải có vi sinh vật hoặc độc tố sinh học gây nhiễm trùng

hoặc bệnh tật cho người và động vật

 Tái sử dụng trực tiếp CTNH

Tái sử dụng trực tiếp CTNH là việc trực tiếp sử dụng lại các CTNH có nguồn

gốc là các phương tiện, thiết bị, sản phẩm hoặc vật liệu, hóa chất đã qua sử dụng

thuộc danh mục quy định tại Phụ lục 8 kèm theo TT số 12/2011/TT-BTNMT của

Bộ TNMT quy định về quản lý CTNH theo đúng mục đích sử dụng ban đầu của

phương tiện, thiết bị, sản phẩm hoặc vật liệu, hóa chất đó mà không qua bất kỳ khâu

xử lý hay sơ chế nào.25

25 Khoản 6 Điều 3 Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14 tháng 4 năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi

trường quy định về quản lý chất thải nguy hại

 Đăng ký chủ nguồn thải CTNH

Chủ nguồn thải phải làm thủ tục đăng ký chủ nguồn thải CTNH, hiện nay có

hai văn bản đang có hiệu lực pháp luật cùng điều chỉnh đó là Quyết định số

155/1999/QĐ-TTg về quy chế quản lý chất thải và TT số 12/2011/TT-BTNMT về

quản lý CTNH TT số 12/2011/TT-BTNMT ban hành sau nên quy định về các hoạt

động quản lý chất thải cho các đối tượng rất chi tiết và đầy đủ, trong khi đó Quyết

định số 155/1999/QĐ-TTg ban hành đã lâu, các quy định về quản lý chất thải không

đầy đủ và chi tiết như TT số 12/2011 của Bộ TNMT Nhưng vì lý do gì đó, đến nay

Quyết định này vẫn còn hiệu lực pháp luật Trong khi đó theo Luật Ban hành văn

bản quy phạm pháp luật thì Quyết định của Thủ tướng có hiệu lực cao hơn so với

TT của Bộ trưởng Nhưng như đã phân tích nó lại không phù hợp bằng TT, vì vậy,

gây ra khó khăn cho cơ quan quản lý cũng như doanh nghiệp là đối tượng bị điều

chỉnh của hai văn bản này

Các tổ chức, cá nhân sở hữu hoặc điều hành cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch

vụ có phát sinh CTNH phải lập hồ sơ đăng ký chủ nguồn thải CTNH theo quy định

của pháp luật, sau đó gửi đến cơ quan quản lý chủ nguồn thải để xem xét, cấp Sổ

đăng ký chủ nguồn thải CTNH Việc đăng ký sổ chủ nguồn thải không áp dụng đối

với chất thải phóng xạ; chất thải ở thể hơi và khí; nước thải phát sinh nội bộ trong

khuôn viên của cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc khu sản xuất, kinh doanh,

Ngoài ra có một số trường hợp mà chủ nguồn thải CTNH phải đăng ký cấp lại Sổ

đăng ký sổ chủ nguồn thải CTNH được quy định tại Khoản 4 Điều 16 TT số

12/2011 của Bộ TNMT

Tóm lại, việc quản lý CTNH phải được lập hồ sơ đăng ký với cơ quan quản lý

Nhà nước về BVMT Nếu các tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện về năng lực quản lý

CTNH thì được cơ quan quản lý Nhà nước về BVMT có thẩm quyền cấp phép, mã

số hoạt động quản lý CTNH được quy định tại Điều 70 Luật BVMT năm 2005

 Thu gom, lưu giữ tạm thời CTNH

Tổ chức, cá nhân có hoạt động làm phát sinh CTNH phải tổ chức phân loại,

thu gom, hoặc hợp đồng chuyển giao cho bên tiếp nhận quản lý chất thải thu gom

CTNH CTNH phải được lưu giữ tạm thời trong thiết bị chuyên dụng bảo đảm

26 Khoản 2 Điều 2 Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14 tháng 4 năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi

trường quy định về quản lý chất thải nguy hại

không rò rỉ, rơi vãi, phát tán ra môi trường.27 Các thiết bị chuyên dụng để lưu chứa

CTNH có thể bao gồm:

- Vỏ có khả năng chống được sự ăn mòn, không bị gỉ, không phản ứng hóa học

với CTNH chứa bên trong, có khả năng chống thấm hoặc thẩm thấu, có gia cố hoặc

thiết kế đặc biệt tại điểm tiếp nối và vị trí xếp, dỡ hoặc nạp, xả chất thải để tránh các

sự cố rò rỉ

- Kết cấu cứng chịu được va chạm, không bị hư hỏng, biến dạng, rách vỡ bởi

trọng lượng CTR trong quá trình sử dụng

- Có dấu hiệu cảnh báo, phòng ngừa theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN

6707:2009 với kích thước ít nhất 30 (ba mươi) cm mỗi chiều, được in rõ ràng, dễ

- Trường hợp thiết bị lưu chứa CTNH không có các thành phần nguy hại dễ bay

hơi thì có thể không cần nắp đậy kín nhưng phải có mái hoặc biện pháp che hoàn

toàn nắng, mưa khác và biện pháp kiểm soát gió trực tiếp vào bên trong

Ngoài ra còn phải bố trí khu vực lưu giữ tạm thời hoặc trung chuyển CTNH và

khu vực lưu giữ tạm thời này phải đáp ứng các yêu cầu sau:

- Có cao độ nền đảm bảo không bị ngập lụt, mặt sàn trong khu vực lưu giữ

CTNH được thiết kế để tránh nước mưa chảy tràn từ bên ngoài vào

- Có sàn đảm bảo kín khít, không rạn nứt, được làm bằng vật liệu chống thấm,

chịu ăn mòn, không có khả năng phản ứng hóa học với CTNH; sàn có đủ độ nền

chịu được tải trọng của lượng CTNH cao nhất theo tính toán; tường và vách ngăn

bằng vật liệu không cháy

- Có mái che kín nắng, mưa cho toàn bộ khu vực lưu giữ CTNH bằng vật liệu

đặt ngoài trời; có biện pháp hoặc thiết kế để hạn chế gió trực tiếp vào bên trong

- Có phân chia các ô, bộ phận riêng cho từng loại CTNH hoặc nhóm CTNH có

cùng tính chất để cách ly với các loại hoặc nhóm CTNH khác có khả năng phản ứng

hóa học với nhau bằng vách không cháy cao hơn chiều cao xếp CTNH

- Khu vực lưu giữ tạm thời hoặc trung chuyển xây dựng theo dạng nhà kho phải

đáp ứng Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4317:86 - Nhà kho - Nguyên tắc cơ bản thiết

27 Khoản 1 và Khoản 2 Điều 71 Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005

28

Phụ lục 7 Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14 tháng 4 năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường

về quản lý chất thải nguy hại

29 Phụ lục 7 Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14 tháng 4 năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường

về quản lý chất thải nguy hại