48 THÀNH KIẾN NHẬN THỨC sẽ làm đảo lộn

Hy vọng giúp bạn lần ra manh mối của những thành kiến đó đã định hình các quyết định của bạnnhư thế nào, chúng tôi đã thu thập được một danh sách dài gồm những thành kiến nhận thức đángc

48 THÀNH KIẾN NHẬN THỨC SẼ LÀM ĐẢO LỘN, PHÁ HỎNG MỌI THỨ CHÚNG

TA LÀM

rubi | February 18, 2016 | Nhận Thức & Hành Vi | 1 Comment

Chúng ta thích xem mình là những người có lý trí Trên thực tế, chúng ta có xu hướng mắc phảihàng trăm thành kiến đã được chứng minh là khiến chúng ta suy nghĩ và hành động một cách vô lý

Nghiên cứu về con người thường xuyên làm những việc phi lý trí như thế nào đã đủ giúp cho nhàtâm lý học Daniel Kahneman giành được giải Nobel kinh tế, và nó mở ra lĩnh vực về kinh tế họchành vi đang phát triển nhanh chóng Những hiểu biết sâu sắc tương tự cũng định hình lại tất cảmọi thứ từ marketing cho đến ngành tội phạm học

Hy vọng giúp bạn lần ra manh mối của những thành kiến đó đã định hình các quyết định của bạnnhư thế nào, chúng tôi đã thu thập được một danh sách dài gồm những thành kiến nhận thức đángchú ý nhất

1 CẢM XÚC SUY NGHIỆM (AFFECT HEURISTIC)

Cách bạn cảm nhận ảnh hưởng đến cách bạn giải thích thế giới.

Lấy ví dụ, nếu các từ rake, take, và cake chạy nhanh qua màn hình máy tính trong 1/30 giây

Bạn sẽ nhận ra từ nào?

Nếu bạn đang đói, nghiên cứu cho rằng tất cả những gì bạn thấy là cái bánh (cake)

2 THÀNH KIẾN “BÁM CHẶT” MỘT ĐIỂM/ MỎ NEO (ANCHORING BIAS)

Đố bạn biết Abraham Lincoln sinh vào thời gian nào? Nếu năm sinh của ông này không bật ra từ bộnhớ của bạn ngay tức thì, và pin chiếc smartphone của bạn thì vừa mới tịt, làm sao bạn trả lời câuhỏi trên được? Có thể bạn biết rằng ông này là Tổng thống trong thời Nội Chiến Nam Bắc hồi nhữngnăm 1860 và ông là Tổng thống Mỹ đầu tiên bị ám sát Khi nhìn vào Đài tưởng niệm Lincoln tạiWashington, bạn không thấy một chàng thanh niên trẻ trung, hoạt bát, nhưng là một thứ gì đó gầngiống hơn với một cựu chiến binh sáu chục tuổi đầy mệt mỏi Đài tưởng niệm một danh nhân phảimiêu tả ông ta vào đỉnh cao quyền lực chính trị, tức ở đây là vào tuổi 60 Ta cùng giả định rằngLincoln bị ám sát vào giữa thập niên 1860, nên ta đoán 1805 hẳn là năm ông sinh ra đời (đáp ánđúng là năm 1809) Vậy ta đã giải quyết vấn đề ra sao? Ta tìm thấy một chiếc mỏ neo (anchor) đểgiúp chúng ta – năm 1865 – và từ đó ta đưa ra một dự đoán có học thức

Bất cứ khi nào ta phải đoán một thứ gì đó – độ dài sông Mississippi, mật độ dân số ở Nga, số nhàmáy hạt nhân ở Pháp – ta sử dụng những chiếc mỏ neo Chúng ta bắt đầu với một thứ gì đó màchúng ta chắc chắn và từ đó dấn thân vào lãnh địa xa lạ Ta có thể làm khác đi không nào? Chỉ cầnchọn một con số nảy ra từ trong óc mình chăng? Điều đó hẳn thật là phi lý.

Thật không may, chúng ta cũng dùng những chiếc mỏ neo vào những khi ta không cần đến Lấy ví

dụ, một hôm nọ, trong giờ giảng, một giáo sư đặt một chai rượu nho lên bàn Ông yêu cầu các sinhviên của mình viết ra 2 chữ số cuối trong số Mã An Sinh Xã Hội (Social Security Number) của họ, rồisau đó xác định xem liệu họ có sẵn lòng trả mức tiền tương ứng 2 chữ số trên để mua chai rượuvang nọ Trong cuộc bán đấu giá sau đó, các sinh viên có những con số cao hơn đặt mức giá gầnnhư gấp đôi số sinh viên với những con số thấp hơn Những chữ số An sinh Xã hội hoạt động nhưmột chiếc mỏ neo – mặc dù theo một cách ẩn khuất và sai lệch

Nhà tâm lý học Amos Tversky đã tiến hành một thí nghiệm trong đó có một bánh xe may mắn(wheel of fortune) Ông mời những người tham dự quay nó một lượt, sau đó phỏng vấn họ xemnước Mỹ có bao nhiêu tiểu bang Dự đoán của họ xác nhận cho hiệu ứng mỏ neo: Những ước đoáncao nhất đến từ những người đã quay trúng những con số cao trên bánh xe

2 nhà nghiên cứu Russo và Shoemaker đã hỏi các sinh viên có biết Bạo chúa Attila của nước Hung

Nô bị thất bại liểng xiểng tại châu Âu vào năm nào? Cũng như ví dụ về Số An sinh Xã hội ban nãy,những người tham dự bị neo lại – lần này là bởi vài con số cuối trong số điện thoại di động của họ.Kết quả là gì? Người nào có số cao hơn chọn những năm sau đó và ngược lại (Nếu bạn muốn biếtthì vua Attila băng hà vào năm 453.)

Một thí nghiệm khác: Các sinh viên và những người môi giới bất động sản chuyên nghiệp thực thụđược đi tham quan một ngôi nhà và họ phải ước tính giá trị căn nhà đó Sẵn trước đó, họ đượccung cấp thông tin về giá bán đã niêm yết (được tạo ngẫu nhiên) Đúng như kỳ vọng, hiệu ứng mỏneo đã ảnh hưởng lên các sinh viên: giá bán càng cao, họ ước tính tài sản càng cao giá Còn dânchuyên nghiệp thì sao? Liệu họ có định giá căn nhà một cách khách quan? Không, họ bị ảnh hưởngtương tự từ một giá mốc ngẫu nhiên Giá trị một thứ gì đó càng không chắc chắn-như là bất độngsản, cổ phiếu, hoặc nghệ thuật – kể cả các chuyên gia cũng càng dễ bị ảnh hưởng với những mốcneo hơn

Mỏ neo thì nhan nhản, còn ta thảy đều bám chặt lấy chúng “Giá bán lẻ đề xuất” in trên nhiều sảnphẩm chẳng là gì hơn là một chiếc neo Các chuyên gia bán hàng biết rằng họ phải thiết lập mộtmức giá ngay từ giai đoạn đầu – rất lâu trước khi họ nhận được một lời đặt hàng Tương tự, người

ta chứng minh rằng nếu như các giáo viên biết được học lực của học trò trong quá khứ, việc đó sẽảnh hưởng lên cách họ đánh giá học lực tương lai của chúng Thứ hạng gần đây nhất đóng vai trònhư một điểm khởi đầu

Trong những năm mới vào nghề của mình, tôi có một sự hạn chế nhanh chóng (quick stint) tại mộtcông ty tư vấn Sếp của tôi là một dân pro khi vận dụng các mốc neo Trong cuộc đàm thoại đầu tiênvới mọi khách hàng, ông đảm bảo chốt một mức giá khởi điểm, theo đó, giá thành này gần nhưvượt quá các mức giá nội bộ của chúng tôi: “Tôi sẽ nói với ngài điều này ngay bây giờ để ngài bớtngạc nhiên khi nhận được báo giá, thưa Ông-A-hay-B-gì-đó: Chúng tôi vừa mới hoàn thành một dự

án tương tự cho một trong những đối thủ cạnh tranh của ngài và chi phí tầm 5 triệu đô la.” Chiếcneo đã được thả xuống: Chuyện thương lượng giá cả bắt đầu chính xác từ con số 5 triệu

3 THÀNH KIẾN XÁC NHẬN (CONFIRMATION BIAS)

Chúng ta có xu hướng chỉ nghe những thông tin xác minh những định kiến của chúng ta – đó là mộttrong nhiều lý do tại sao quá khó để có một cuộc trò chuyện thông minh về biến đổi khí hậu

Gil muốn giảm cân Anh chọn cho mình một chế độ ăn kiêng và kiểm tra quá trình của anh theo mộtthang đo vào mỗi sáng sớm Nếu anh giảm được vài cân, anh tự khen ngợi mình và cho rằng mìnhđang ăn kiêng đúng Nếu anh tăng cân lại, anh coi nó như biến đổi thường ngày rồi lờ nó đi Vàitháng sau, anh chìm trong ảo giác rằng anh đã ăn kiêng tốt, dù khối lượng cơ thể anh vẫn giữnguyên Gil là một nạn nhân của thiên kiến xác nhận – mặc dù đây là dạng thức vô hại của nó

“Thiên kiến xác nhận” là mẹ của tất cả quan niệm sai lệch Đó là xu hướng diễn dịch thông tin mớisao cho thông tin ấy trở nên hợp lệ với các lý thuyết, niềm tin (conviction) và tín ngưỡng (belief) cósẵn Nói cách khác, chúng ta lọc bỏ bất cứ thông tin mới nào mâu thuẫn với quan điểm hiện có củamình (“chứng cớ phản bác”) Đây là một thực tế nguy hiểm Nhà đầu tư tài giỏi Warren Buffet nhậnđịnh: “Điều con người đang làm tốt nhất là diễn dịch mọi thông tin mới sao cho các kết luận trước đócủa họ vẫn nguyên vẹn.”

Thiên kiến xác nhận sống khỏe v à sống tốt trong thế giới kinh doanh Một ví dụ: Một nhóm điềuhành quyết định chọn một chiến thuật mới Nhóm này ăn mừng nhiệt liệt bất cứ dấu hiệu nào chothấy chiến thuật đang thắng lợi Bất cứ nơi nào mà nhóm điều hành trông thấy, họ thấy đủ các bằngchứng xác nhận, trong khi các dấu hiện về phần ngược lại hoặc bị vô hình trong mắt họ hoặc nhanh

chóng bị lờ đi như là những “ngoại lệ” hoặc “trường hợp đặc biệt” Họ mù quáng trước các chứng

BANDWAGON

Xác suất một người tin theo một niềm tin tăng lên dựa vào số lượng người tin vào niềm tin đó Đây

là một hình thức mạnh mẽ của tư duy tập thể (groupthink) – và đó là một lý do tại sao các cuộc họp

là rất vô ích

5 ĐIỂM MÙ ĐỊNH KIẾN (BIAS BLIND SPOTS)

Không nhận ra những thành kiến nhận thức của bạn cũng là một thành kiến.

Nhà tâm lý học trường Princeton, Emily Pronin phát hiện thấy “các cá nhân nhìn thấy được sự tồntại và hoạt động của những thành kiến nhận thức và động cơ ở những người khác nhiều hơn ởchính bản thân họ.”

6 THÀNH KIẾN ỦNG HỘ SỰ LỰA CHỌN (CHOICE-SUPPORTIVE BIAS)

Khi bạn lựa chọn một thứ gì đó, bạn có xu hướng cảm thấy tích cực về thứ đó, ngay cả nếu sự lựachọn của bạn có những sai lầm Bạn nghĩ rằng con chó của bạn là tuyệt vời – ngay cả nếu nó thỉnhthoảng cắn người khác – và những con chó khác là ngu ngốc vì chúng không phải chó của bạn.

7 ẢO GIÁC GOM NHÓM (CLUSTERING ILLUSION)

Đây là xu hướng nhìn thấy những kiểu mẫu trong những sự kiện ngẫu nhiên

Vào năm 1957, ca sĩ opera người Thụy Điển Friedrich Jorgensen mua một máy chơi băng để ghi lạigiọng của mình Khi ông nghe lại đoạn thâu âm, ông nghe thấy những tiếng nhiễu kỳ lạ trong đó, thìthầm như những thông điệp siêu nhiên Vài năm sau đó, ông thu âm tiếng chim hót Lần này, ôngnghe thấy giọng người mẹ đã khuất của ông trong âm thanh nền đang thì thầm với ông: “Ôi! Fried

bé bỏng của mẹ, con nghe tiếng mẹ chứ? Mẹ đây con.” Vậy đấy Đời Jorgensen thay đổi từ lúc đó

và ông đã dành trọn đời mình để liên lạc với người đã khuất qua những đoạn băng ghi âm

Vào năm 1994, Diane Duyser từ bang Florida cũng có một cuộc gặp gỡ với thế giới bên kia Sau khicắn một mẩu bánh nướng và đặt lại xuống đĩa, bà thấy khuôn mặt của Đức Mẹ Đồng Trinh trên đó

Bà dừng ăn tức thì và cất thông điệp thần thánh (trừ miếng bị cắn) vào một chiếc hộp plastic Vàotháng 11 năm 2004, bà bán đấu giá bữa ăn vẫn còn được bảo quản kỹ lưỡng của mình trên eBay.Miếng ăn của bà đem lại chủ nhân của nó 28,000 Đô-la Mỹ

Diane Duyser và chiếc bánh có mặt Đức Mẹ Đồng Trinh

Vào năm 1978, một phụ nữ từ New Mixeco cũng có trải nghiệm tương tự Các điểm đen trên chiếcbánh tortilla của bà hợp thành khuôn mặt Chúa Jesus Báo chí đã đeo bám câu chuyện này, vàhàng ngàn người lũ lượt kéo đến New Mexico để xem đấng cứu thế dưới hình hài chiếc bánhburitto 2 năm trước đó, tức năm 1976, tàu vũ trụ Viking đã chụp từ trên cao một thành hệ đá (rockformation) trông như mặt người “Khuôn mặt trên sao Hỏa” trở thành tít chạy trên khắp mặt báo thếgiới

Tortilla có mặt chúa Jesus

Còn bạn? Có bao giờ bạn thấy những khuôn mặt trong những đám mây hay viền nét của nhữngloài thú trên những tảng đá? Tất nhiên rồi Điều này hoàn toàn bình thường Não người cố tìm kiếmcác khuôn mẫu và quy tắc Thực tế là, não lại tiến thêm một bước xa hơn: Nếu nó không tìm thấykhuôn mẫu quen thuộc nào, nó đơn giản sẽ tự sáng chế ra vài cái Tín hiệu càng nhòe (diffuse), như

là nhiễu nền trong băng ghi, não càng dễ tìm thấy “các thông điệp ẩn” trong đó 25 năm sau khingười ta phát hiện “khuôn mặt trên sao Hỏa”, tàu thăm dò Sao Hỏa (Mars Global surveyor) gửi vềcác hình ảnh rõ nét, sinh động về các thành hệ đá: khuôn mặt người quyến rũ hóa ra là những quảđồi nham nhở mà thôi

Những ví dụ phù phiếm trên đây khiến cho ảo giác gom nhóm (clustering illusion) có vẻ vô hại;nhưng thực ra là không Lấy thị trường chứng khoán làm ví dụ, vốn cho ra những cơn lũ thông tin

vô tích sự mỗi giây Cười toét mang tai, anh bạn tôi bảo rằng y vừa khám phá ra một khuôn mẫutrong biển dữ liệu kia: “Nếu anh nhân tỷ lệ phần trăm sự thay đổi của Dow Jones với tỷ lệ phần trăm

sự thay đổi của giá dầu, anh sẽ biết được sự dịch chuyển giá vàng trong vòng 2 ngày tới.” Nói cáchkhác, nếu giá cổ phiếu và giá dầu cùng nhau lên hay xuống, giá vàng sẽ lên trong ngày sau ngàymai Lý thuyết của anh bạn tôi hoạt động tốt trong vài tuần, cho đến khi anh bắt đầu đầu cơ với mộttổng số lớn hơn trước giờ và cuối cùng phung phí hết số tiết kiệm của ảnh Anh đã cảm nhận mộtkhuôn mẫu ở nơi vốn không tồn tại

oxxxoxxxoxxoooxooxxoo Đây là chuỗi ngẫu nhiên hay có định trước? Giáo sư tâm lý học ThomasGilovich đã phỏng vấn hàng trăm người với câu hỏi này Hầu hết không muốn tin rằng chuỗi trênđược sắp xếp tùy ý Họ đoán hẳn phải có một luật nào đó chi phối thứ tự các ký tự trên Sai lầm,theo như Gilovich giải thích, và ông chỉ ra cho thấy trong trò tung xúc xắc: Có thể tung ra cùng một

con số đến 4 lần liên tiếp khá dễ, điều này làm một số người bị mê hoặc Hiển nhiên chúng ta gặprắc rối trong việc chấp nhận những sự kiện như vậy có thể diễn ra hoàn toàn ngẫu nhiên.

Trong thế chiến II, quân Đức thả bom London Trong các loại vũ khí, họ dùng các tên lửa V1, mộtloại máy bay không người lái tự dẫn đường (self-navigating drone) Với mỗi đợt tấn công, nhữngvùng ảnh hưởng được đánh dấu cẩn thận trên bản đồ, và người London khiếp hãi: Họ nghĩ rằng họkhám phá được một khuôn mẫu và phát triển các lý thuyết về các vùng trong thành phố sẽ là nơi antoàn nhất Tuy vậy, sau khi chiến tranh kết thúc, các khảo sát thống kê xác nhận rằng sự phân phốitrên hoàn toàn ngẫu nhiên Ngày nay nguyên nhân lý giải điều này khá rõ ràng: Hệ thống dẫnđường của tên lửa V1 vô cùng kém chính xác

Khi nhận thức về một khuôn mẫu nào đó, chúng ta thường nhạy cảm thái quá Hãy khôi phục thái

độ hoài nghi của bạn Nếu bạn nghĩ là bạn mới khám phá một khuôn mẫu nào, trước hết hãy chorằng nó chỉ thuần ngẫu nhiên Và nếu những phần bánh pancake giòn tan của bạn bắt đầu trôngnhư khuôn mặt Chúa Jesus, hãy tự hỏi: Nếu thực sự Người muốn hiện thân, sao ngài không làmvậy ở Quảng Trường Thời Đại hay trên đài CNN?

9 SỰ TUÂN THEO (CONFORMITY)

Đây là xu hướng con người tuân theo những người khác Thành kiến này mạnh đến nỗi nó có thểkhiến con người làm những việc lố bịch, buồn cười, như từng được chứng minh trong thực nghiệmcủa Solomon Asch

Hỏi một đối tượng và nhiều đối tượng giả (người đang làm việc cho thực nghiệm viên) trong cácđoạn thẳng B, C, D, và E, đoạn thẳng nào dài bằng đoạn A? Nếu tất cả các đối tượng giả trả lời là Ddài bằng A, thì đối tượng thật sẽ đồng ý với câu trả lời sai đó tới 3/4 lần.

10 TAI HOẠ CỦA KIẾN THỨC

Khi người có nhiều kiến thức không thể hiểu được những người bình thường Ví dụ, trong chươngtrình truyền hình “The Big Bang Theory,” thật khó để nhà khoa học Sheldon Cooper hiểu được côphục vụ Penny của ông

11 ĐƯA RA “MỒI NHỬ” ĐỂ DỤ DỖ

Để giải thích về “hiệu ứng mồi” (decoy effect), nhà kinh tế học hành vi Dan Ariely đã lấy ví dụ vềcách bán quảng cáo của hãng Economist

Một ví dụ về “lựa chọn mồi” – decoy option

Hãng này đưa ra ba mức đăng kí quảng cáo như sau: 59 USD cho quảng cáo online (khoảng 1,3triệu VND), 159 USD (khoảng 3,5 triệu VND) cho quảng cáo trên giấy và gói 159 USD nếu sử dụng

cả quảng cáo giấy và online

Ariely giải thích rằng gói quảng cáo giấy chỉ tồn tại với mục đích khiến gói quảng cáo kép trên giấy

và online trở nên hấp dẫn hơn, kích thích khách hàng mua gói quảng cáo này

Khi muốn kích cầu khách hàng, “lựa chọn mồi” sẽ là một phương pháp hữu hiệu

Nói một cách khác, khi bạn gặp khó khăn trong việc bán 2 sản phẩm với giá thành đắt, hãy tạo thêmmột “lựa chọn thứ 3” sao cho các lựa chọn ban đầu trở nên “bớt đắt” và vì vậy hấp dẫn hơn đối vớikhách hàng.

12 AVAILABILITY HEURISTIC

Khi con người đânh giâ quâ mức tầm quan trọng của thông tin có sẵn đối với họ.

Ví dụ, một người có thể tranh cêi rằng hút thuốc không phải lă không lănh mạnh dựa trín cơ sở lẵng nội của anh ấy đê sống tới 100 tuổi vă đê hút 3 gói thuốc một ngăy, một lập luận phớt lờ khảnăng ông nội của anh ấy lă một trường hợp ngoại lệ

Tất cả những người bân xổ số đều sử dụng một định kiến đơn giản trong câch thức hoạt động củatđm lý con người, được gọi lă định kiến về sự có sẵn (the availability bias) Đđy lă xu hướng đânhgiâ xâc suất dựa trín sự xuất hiện dễ dăng của những ví dụ

Khi câc tổ chức xổ số đẩy mạnh quảng câo về những người thắng giải xổ số, mọi người liín tụcnghe tin về những người trúng độc đắc Mặt khâc, họ hầu như không nghe được gì về đại đa sốnhững người không trúng giải Do đó, mọi người giả định lă họ có nhiều khả năng trúng số hơn thực

tế Trong xổ số của Anh được quảng câo lă “Người đó có thể lă bạn”, tất nhiín cđu năy lă đúng mộtcâch nghiím túc Để nói toăn bộ sự thật thì bạn nín đọc lă:” Người đó có thể lă bạn, nhưng gần nhưchắc chắn sẽ không phải lă bạn.”

Câ mập tấn công thì sao?

Định kiến năy ảnh hưởng đến tất cả câc phân quyết của chúng ta, dựa trín trí nhớ Sau đđy lă mộtvăi ví dụ

Mọi người đánh giá họ có nhiều khả năng bị sát hại hơn là bị ung thư dạ dày, bởi vì những vụ sáthại được thông báo rất thường xuyên trên tin tức (Brinol et al., 2006) Thực tế thì bạn có khả năngchết vì ung thư dạ dày cao gấp 5 lần so với nguy cơ bị sát hại, dù nguy cơ bị ung thư dạ dày là kháhiếm.

Điều này cũng đúng với những cuộc tấn công của cá mập, mọi người nghĩ là nó xảy ra thườngxuyên vì truyền thông đưa tin Thực tế thì bạn có nhiều khả năng bị chết bởi một phần nào đó rơikhỏi máy bay (Read, 1995)

Khi 2 người bạn của bạn bị tai nạn xe cộ, bạn sẽ đánh giá con đường đó trở nên ít an toàn hơn vàbạn cũng cảm thấy mình có nhiều khả năng bị một tai nạn

Khi thông tin trở nên rõ ràng hơn, sinh động hơn hoặc dễ dàng hơn khi nhớ lại , thì nó sẽ ảnhhưởng đến cách thức chúng ta đánh giá về xác suất của sự kiện đó

Lý do chúng ta có định kiến này là thỉnh thoảng nó là một cách hiệu quả để đưa ra những quyết địnhnhanh chóng Ví dụ, những sự kiện đáng ghi nhớ – như ngộ độc thực phẩm – dạy cho ta những bàihọc quan trọng (về những quán ăn rẻ tiền)

Vượt qua định kiến này như thế nào?

Thường thì định kiến về sự có sẵn làm chúng ta lo sợ nhiều hơn cần thiết Có một cách để vượt qua

nó, ví dụ: Có bao nhiêu người bạn biết mà:

Không bị giết bởi cá mập?

13 KHOẢNG CÁCH THẤU CẢM (EMPATHY GAP)

Đó là khi người ở trong một trạng thái tâm lý này không hiểu được người khác đang ở trong trạngthái tâm lý khác Nếu bạn đang hạnh phúc thì bạn không thể hình dung được tại sao người khác lạibất hạnh Khi bạn không cảm thấy hứng tình thì bạn không thể hiểu được bạn hành xử như thế nàokhi bạn đang hứng tình.

14 ẢO TƯỞNG TẦN SUẤT (FREQUENCY ILLUSION)

Một từ, một cái tên hoặc vật bạn vừa mới học đột nhiên xuất hiện ở khắp mọi nơi Bây giờ bạn đãbiết từ SAT có nghĩa là gì, bạn nhìn thấy nó ở rất nhiều nơi!

15 HIỆU ỨNG QUY CHO CĂN BẢN (FUNDAMENTAL ATTRIBUTION ERROR)

Ở đây bạn quy hành vi của một người cho một phẩm chất nội tại của cô ấy hơn là quy cho tìnhhuống mà cô ấy đang mắc phải Ví dụ, bạn có thể cho rằng đồng nghiệp của bạn là một người haycáu giận, trong khi thực tế cô ấy chỉ bực bội vì bị vấp ngón chân

16 HIỆU ỨNG PYGMALION VÀ HIỆU ỨNG GALATEA

Hay còn gọi là Self-fulfilling prophecy (lời tiên đoán tự trở thành hiện thực) được xem như một bíquyết quan trọng trong quản lý nhân sự Nếu một người (hoặc chính ta) nghĩ ta thông minh hay ngudốt hay sao đó, họ sẽ đối xử với ta theo cách mà họ nghĩ Nếu ta được đối xử như thể ta thôngminh hay ngu dốt hay sao đó, ta sẽ hành xử, và thậm chí trở thành như thế Do vậy, những “tiêncảm” ban đầu của người đó về ta đã trở thành hiện thực! Tóm lại, một khi ý niệm đã hình thành,thậm chí ngay cả khi nó không đúng với thực tế, chúng ta vẫn có khuynh hướng hành xử theo đó.

Và kỳ diệu thay, kết quả sẽ xảy ra đúng theo kỳ vọng đó, như thể có phép lạ!

Hiệu ứng Pygmalion được diễn giải qua bốn quá trình sau:

– Chúng ta hình thành kỳ vọng về con người hay sự kiện

– Chúng ta thể hiện kỳ vọng đó qua những tín hiệu giao tiếp, đối đãi…

– Người ta có khuynh hướng đáp lại những tín hiệu đó bằng cách điều chỉnh cách cư xử của họ chophù hợp

– Kết quả là kỳ vọng ban đầu trở thành hiện thực

Kết quả trở lại tác động vào kỳ vọng ban đầu, tăng cường niềm tin vào những điều chúng ta đã nghĩ

về con người/sự kiện đó Bốn quá trình trên đây tạo nên vòng tròn cho “lời tiên đoán tự trở thànhhiện thực” (the circle of self-fulfilling prophecies) Vòng lặp càng “quay” lại nhiều càng làm tăngcường ảnh hưởng của nó