K h a i n i e m : Gia tri nhan dao la gia tri co ban nhat ciia tac pham van hoc chan chi'nh, duoc tao nen bod niem cam thong sau sac doi voi noi kho dau ciia con nguoi, su nang niu, tra
Trang 1Cai chet ciia cy co to k h o n g chi l a m cho n g u o i t r o n g gia d i n h cu c6 H o r
v u i s u o n g ma con m a n g hanh p h i i c den cho n h u n g n g u o i ngoai gia d i n h C a r ,
sat M i n d o va M i n Toa b o n g c6 vi^c l a m va c6 tien Ban be cvia cy c6' c6 di
khoe cac h u y c h u o n g " v a n tug-ng b p i t i n h " va d i i k i e u rau ria n h u n g sun^
s u o n g nhat va cam d o n g nhat la d u g c n h i n thay Ian da t r a n g thap t h o tren I
canh tay v a n g y c Tuyet Gia d i n h , p h o p h y a n g t u n g b i r n g h u y e n nao nhu
ngay h o i Bpn con chau v 6 tarn ai cGng sung s u o n g thoa t h i c h " N g u o i ta
t u n g b u n g v u i ve d i d u a giay cao pho", goi p h u o n g ken, thue xe d a m m a
V o i n h u n g m a n thuan tren, dac bi^t la vi^c m i e u ta t i m i n i e m hanh p h i i c cua
m p i n g u o i t r u a c cai chet ciia cy co'to, V i i T r o n g P h y n g da l o t bo mat that cua xa
h p i lo lang, c h u p n g h i n h thuc, k h o n g chiit t i n h n g u o i , vach chan t u o n g C L M
n h i i n g h a n g n g u o i m a n g danh t h u g n g l u u , t r i thiic, v a n m i n h n h u n g thuc chat
la can ba, la dao due gia D o la chua ke den viec I p i d y n g d a m tang de giai q u ^ t
viec hon nhan cho c6 Tuyet hong xoa d i tieng xau h u h o n g " m o t n u a " ciia c6
d D e to d ^ m y n g h i a trao p h i i n g , n h a v a n da xay d y n g va c h p n Ipc dugc
n h i e u c h i t i e t an t u p n g :
D o la canh d a m m a d u p e to chiic rat d o n g rat to "c6 k i e u bat cong, I p n qua\
d i I p n g " , CO d i i ca ker ta, ken tay, ken tau, cQng c6 toi ba tram cau doi Nguoi
d y a tang den vai ba tram, c6 d i i ca giai thanh gai Hch D i t a i dau l a m huyen
nao t o i do, n h u n g tat ca m p i n g u o i d i d u a m a k h o n g he c6 ai q u a n t a m deii
n g u o i chet N g u o i t h i t r o chuyen ve v p con, nha cua, ve m p t cai t i i m a i sam,
m o t cai ao m o i m u a , n g u o i t h i tan d y n g ca h p i d u a m a de choc gheo, c y o i tinh
hoac b i n h p h a m , che bai nhau N h a van da phai dau l o n g m a b i n h l u a n : "Dam
m a to tat c6 the l a m cho n g u o i chet t r o n g quan tai c i i n g p h a i m i m c u o i sung
suong, neu k h o n g gat g i i cai d a u " M i e u ta h i n h thuc d a m tang v o i m p i nghi
thuc l o n g t r p n g , tac gia l a m n o i bat len cai can c6 m a lai k h o n g c6 ciia dam
tang nay la t i n h n g u o i D i e u nay that khac v o i d a m tang ciia lao G o r i o tron;.;
trang v a n ciia Banzac D i i G o r i o b i con cai bo r o i n h u n g d u sao c y o i t r u y f n con
CO gipt nuoc mat ciia chang sinh vien Ratinhac rot xuong n h u m p t lai tien biet
con a m len m p t c h i i t t i n h n g u o i C o n o day, d a m con chau d a i bat hie'u nha cu
c o ' H o n g chi la nhi>ng ke CO hpi
6 m p t d i e m khac V u T r p n g P h y n g bat gap "Phai tre la 6", "cay T i i tan dien j
n g u o i " , ba V a n M i n h sot r y p t , o n g T y p n bye m i n h M p i n g y a i d i e n len H t "
ra n g u o i ta sot r u p t k h o n g v i n g u o i chet ma v i cai xac chet ay sao k h o n g mm'
chong d u p e chon de hp d u p e h u o n g " H a n h p h i i c ciia m p t tang gia" M i a m a i
thay cai gia d i n h ay
M i a m a i thay n u a la canh cau T i i tan b i t m p i n g u o i p h a i d o n g kjch de chij
h i n h : n g u o i p h a i chong gay, gyc dau, n g u o i phai lau n u a c m a t N e u coi doc?
trich la m p t tan b i hai kich t h i m o i n g u o i la m p t v a i he t r i n h dp
C u o i c u n g p h a i n o i den canh o n g Phan oat n g u o i d i , khoc t h a m thiet r o i nga Xuan M i a m a i thay, d i i n g liic xot t h u o n g len d e n cao d p c u n g la liic ong phan t r a n h t h i i t h a n h toan song p h a n g so tien thue X u a n b a n g each " d i i i vao tay no m o t cai giay bac n a m d o n g gap t u "
e G o p phan cho tieng cuoi day mia mai con phai ke den ngon n g u cua tac
ham: K h i ke chuyen, bao g i o V u T r p n g P h y n g c u n g c6 sy ket h o p n h u n g
^gon t u trai n g u p c n h a u t r o n g m p t cau van de l a m bat len sy v 6 nghia l y ciia cupc d o i C h a n g han, tac gia gpi nha d a m la "bay con chau chi hie'u chi n o n g rupt d e m chon cho chong cai xac chet ciia cy t o " , hoac tac gia m i e y ta : "That
la mpt <l3m to tat c6 the l a m cho n g y o i chet n a m t r o n g q y a n tai c u n g phai m i m
cuai sung suong, neu k h o n g gat g i i cai d a u " V u T r p n g P h y n g qua d i i n g la b?c thay cua n g o n n g i i trao p h i i n g
L u u T r p n g L u nhan xet ve con n g y o i VCi T r p n g P h y n g ; " T r e n t r a n g vie't V i i Trpng P h y n g s i c sao bao nhieu thi t r o n g cupc d o i Via T r p n g P h y n g cang chan thanh bay n h i e u C o n n g u o i ay k h o n g giet qua m p t con m u o i N h u n g that k i
dieu, van c h u o n g ciia con n g u a i ay l a m cho ke trpc p h i i p h a i giat m i n h , ke
truong gia phai cau k i n h " Dpc "So d o " nhieu nha n g h i e n c i i u c u n g nhan xet rSng: "Day la cai b i ciia n g u o i chet, cai hai ciia xa hpi, cai v 6 p h i i c ciia gia d i n h giau sang l a m tien nhieu ciia n h u n g thieu t i n h n g u a i "
I I I K E T B A I '
D a m tang cy co to da d u p e m i e u ta bang m p t n g h | t h y a t trao p h i i n g dieu luy?n k h i e n cho n g u o i ta phai m i m c u o i n h u n g la n y c u o i xot xa cho sy lira doi V o i " H a n h phuc ciia m p t tang gia", V u T r p n g P h y n g da p h a n h p h u i , boc trail ca m p t xa hpi gia d o i "cho deu" V o i each vie't trao p h u n g , v o i n h i j n g chi tiet day k i c h t i n h , tac gia da khSc hpa m p t each sau sac n h i i n g chan d u n g bie'm hpa trao p h i i n g Q u a tieng c u o i ay la noi dau xot cua nha v a n t r u o c xa h p i lira Ipc, gia d o i , 16' lang, v 6 dao due N g o i b i i t tai hoa ciia V i i T r p n g P h u n g da g i i i p nguoi dpc n h i n tha'u va suy n g a m sau s i c h o n ve cupc d a i , ve con n g u o i
C H i PHEO Nam Cao
^ > L 6 I B I N H V E N A M C A O
" N a m Cao l a n h ICing qua, keo mep len m o i n o d u p e m p t n u c y o i kho nhpc (•••) that ra m a t anh ta lanh n h u n g l o n g anh ta soi n o i " ( N h a n xet ciia n h a v a n
T o H o a i )
"Con n g u o i N a m Cao m a n h khanh, t h u sinh, an n o i o n t o n n h i e u k h i den
re, m o i liic lai d o mat m a k i t h y c m a n g t r o n g l o n g m p t sy p h a n k h a n g
•^anh l i ^ t " ( N g u y e n D i n h T h i )
Trang 2" D u viet ve de tai nao, truy#n ciia N a m Cao cung t l u - i n e n mpt t u tuorig
chung: noi ban khoan den dau don tmoc thuc trang con nguoi b} huy hoai
nhan pham do cupc song doi ngheo day t6i"(?) "Viet ve nguoi t r i thuc tieu tt;
san ngheo, N a m Cao da manh dan phan tich va mo xe tat ca, khong ne tranli
n h u Thach Lam; khong cue doan, phien d i f n n h u V u Trpng Phung, ciing
khong thi v} hoa n h u Nhat Linh, Khai H u n g , ngoi but cua N a m Cao luon lu6n
tinh tao diing m u c " (Ha Minh Diic)
"Trong cac trang truyen ciia Nam Cao, trang nao dang c6 nhung nhan \t
chinh hoac phu dang doi dien vol cai cho ki^t ciing vol doi song con nguoi de r6j
tu do bat bupc nguoi ta phai bpc Ip minh ra, tmoc het la tarn li, nhan each roi tiep
den sau ciing la cai noi dau khon nguoi cua con nguoi" (Nguyen Minh Chau)
J:Phan tich hinh tugng nhan v^t Chi Pheo trong tac pham ciing ten
cua nha van Nam Cao de lam sang to hi kich bi cu tuygt quyen lam nguoi
H l / d N G D A N C H I T I E T
I M 6 B A I
N a m Cao la dai bieu u u tii cua dong van hpc hien thuc phe phan 6ng la
cha de cua n h u n g tac pham ten tuoi : "Chi Pheo", "Lao Hac", " D o i thua"
trong do "Chi Pheo" la kiet tac cua N a m Cao va cGng la kiet tac cua van hoc
hien thuc phe phan Thong qua hinh tupng nhan vat Chi Pheo va con duong
tha hoa cua nguoi nong dan truoc Cach mang N a m Cao da khac hpa thanh
cong tan bi kich bi cu tuyet quyen lam nguoi cua nhan vat Chi Pheo mang den
cho ban dpc bao niem xiic dpng xot thuong
n T H A N B A I
1 Bi kich la gi ? Bi kich la su mau thuan giiia hien thuc doi song va khat
vpng ca nhan H i ^ n thuc doi song khong dii dieu kien de ca nhan thuc hien
dupe khat vpng cua minh dan den ca nhan roi vao hoan canh bi dat (c6 the dan
den cai chet) Trong van hpc Viet Nam ta da tung bat gap bi kich tinh yeu CIM
Thiiy Kieu, bi kjch nghe thuat ciia nha van Hp, bi kich cua Wu N h u To nhunc
bi kich la lung nhat la bi kich " b i cu tuyet quyen lam n g u o i " cua Chi Pheo
2 Nhung bieu hien cua bi kich:
a Bi kich ay ngay tu dau tac pham da hi^n len qua tieng chui ciia Ch'
Pheo Chi Pheo xuat hi^n Ian dau tien truoc mat nguoi dpc khong phai banv;
xuong bang thit ma la bang tieng chui "han vua di vua chui" Do la hinh an'i
vua quen vua la Quen v i do la tieng chui cua nhirng thang say rupu La v
han chui ma khong c6 ai chui nhau voi han, khong ai lay lam dieu Chi "chu'
troi, chui doi, chui ca lang V u Dai, chui cha dua nao khong chui nhau voi han
62
d u a diet m? nao da de ra than han" Do la mpt tieng chui vat va, dau don
]ia ^^^^ P*^^" nguoi ft nhieu nhan thuc dupe bi kich ciia chinh minh
"ch^i Cling la mpt each de giao tiep nhung don dau thay dap lai tieng chui ciia
Chi pheo la mpt su i m lang den rpn nguoi Cay dSng hon niia, dap lai tieng chiii ciia Chi Pheo lai la "tieng cho cSn lao xao" Chi da bi danh bat ra khoi cai
xa hpi loai nguoi Xa hpi ma d u song trong no Chi cung khong con dupe xem
la con nguoi niia Qua tieng chui ay, ta nhan ra bon thai dp: Thai dp ciia nguoi chi>i: han hpc, han thii; thai dp nguoi nghe: dung dung, khinh mi#t; thai dp nha van: xot xa, thuong cam; thai dp nguoi dpc: to mo Vay Chi Pheo la ai?
b Bi kich ciia mpt dua con hoang b i bo r o i Lat lai trang doi ciia Chi, nguoi dpc khong sao cam dupe nuoc mat truoc mpt hoan canh dang thuong Ngay t u khi moi ra doi Chi da bi bo roi ben canh chiec 16 gach cii giira mpt canh dong inua dong suong trang Roi Chi dupe dan lang nhat ve nuoi nahg Tuoi tho ciia anh song trong bat hanh, tiii cue "het lang thang d i 6 cho nha nguoi nay lai di 6 cho nha nguoi khac, nam hai tuoi thi lam canh dien cho nha Ba Kien" Day la quang thoi gian d?p nhat trong cupc doi ciia Chi, bai do la quang doi luong thi?n, quang doi tuoi tre nhieu mpng d?p Chi giau long t u trpng, biet ghet nhung gi ma nguoi ta cho la dang khinh Bi con m y chii bat lam dieu khong chinh dang, Chi vua lam vua run, thay nhvc hon la thieh Chi ciing n h u bao con nguoi khac, anh cGng c6 uoc m o gian dj: "c6 mpt gia dinh nho nho Chong cuoe muon cay thue, vp d?t vai Chiing lai bo mpt con Ipn nuoi de lam von liehg Kha
gia thi mua dam ba sao rapng lam" Do chinh la mpt uoc m o luong thifn
Nhung don dau thay, cai xa hpi bat luong ay da bop chet cai uoc m o do ciia Chi khi con trung nuoc M p t con ghen vu vo ciia lao cao gia Ba Kien da day anh vao canh tpi tii Chinh nha tii thuc dan da tiep tay cho lao cao gia bien Chi Pheo t u mpt anh canh dien khoe manh thanh mpt ke l u u manh hoa, mpt ke tpi do
c Bi kich tha hoa, l u u manh la con ducmg dan den b i c\ tuy^t quyen lam ngttoi Nha t i l thuc dan da vam nat bp mat nguoi ciia Chi, pha hiiy ca nhan tmh d?p de Sau bay tarn nam ra tii Chi khong con la anh canh dien hien lanh nhu dat niia Truoc mat nguoi dpc la mpt ten l u u manh v o i mpt nhan hinh gorn ghiee "cai dau thi trpe 16c, cai mat thi den ma lai rat cong cong, hai mat guom g u o m trong g o m chet cai nguc phanh, day nhung net cham tro rong Phupng voi mpt ong tuong cam chuy, ca hai canh tay ciing the" Ca cai nhan tihh cung bi xa hpi tan hai Gio day la Chi Pheo say, Chi Pheo v o i nhung tpi ac
^•"oi khong dung thii k h i han bong d u n g tro thanh tay sai dac Ivc cho lao cao
Ba Kien, quay ngupc lai Ipi ich ciia dan lang V i i Dai, doi lap v o i nhan dan
0 dpng can lao T u mpt nguoi nong dan hien lanh luong thi#n Chi tro thanh
""^8 l u u manh "con quy d i i ciia lang V u Dai" Dang buon thay, m o i ngay nao
63
Trang 3chinh d a n lang V u Dai nuoi Chi I a n len trong v o n g tay yeu t h u o n g v$y m a nay
Chi da quay l u n g lai v o i chinh cai n o i ma han dupe yeu t h u o n g vk cho che Tu
day Chi song b l n g ruQ'u v a mau v a nuoc mat ciia biet bao nhieu n g u d i dan
l u o n g thi^n: "HSn da dap nat biet bao nhieu canh yen v u i , lam chay mau vg
nuoc mat ciia biet bao nhieu n g u o i dan l u o n g thi^n" H a n l a m n h i i n g vi?c ay
trong liic say " an trong liic say, n g i i trong liic say, thiic day van con say dap
dau, rach mat, giet n g u o i trong liic say de roi say nua say v6 tan" Chua bao
gio han t i n h de thay m i n h ton tai tren doi boi v i "nhiJTig con say ciia han tran
t u con nay sang can khac thanh n h i j n g con dai menh mang" N a m Cao da cho
n g u o i doc thay m o t thuc te dau long ve cuoc song ciia nhan dan ta truoc Cach
m a n g thang Tam D o chinh la cupc song bi bop nghet uoc m o va khat VQng,
n g u o i nong dan ban cung hoa dan den l u u m a n h hoa M p t cupc song toi tam
khong anh sang N h a van xot t h u o n g cho nhan vat, cay dang va dau d o n cung
nhan vat Day chinh la ve dep cua tam long nhan dao va yeu t h u o n g ciia nha
van danh cho n h u n g kie'p nguoi n h u Chi Pheo
d Gap T h i N o va khao khat hoan l u o n g N a m Cao k h o n g trach gian Chi
Pheo, ngoi b i i t ciia ong danh cho nhan vat van nong nan yeu t h u a n g O n g phat
hi^n trong chieu sau ciia nhan vat la ban t i n h tot d^p, chi can chiit tinh thuong
cham khe vao la c6 the song day manh li?t, tha thie't Sy xuat h i ^ n ciia nhan vat
Thj N o trong tac p h a m c6 mpt y nghia that dac sac Con n g u o i xau den "mn
che quy hon", ky dieu thay, lai la nguon anh sang d u y nhat da roi vao chon toi
tam ciia tam hon Chi Pheo de thiic tinh, ggi day ban t i n h n g u o i n o i C h i Pheo,
ihhp sang m p t trai t i m da ngii me qua bao ngay thang b i dap v u i , hat hui
C h i n h cupc t i n h ngan ngiii v o i T h i N o trong mot dem trang da v6 t i n h thap len
ngon Ilia C U Q C song trong Chi Co nha phe binh da cho rang: T h i N o la mot su
gia ma N a m Cao phai den de thiic tinh Chi Pheo Do la sii gia ciia tinh yeu
thuang va tain long nhan d?o sau sac ciia nha van N h u n g c6 le can phai nci
them, T h i N o khong chi la vai tro sii gia ciia long nhan dao ma T h i con la mpt
"thien s i i " ciia tinh yeu Vj thien sii nay khong c6 doi canh thien than n h u n g co
doi tay day ap tinh nguoi Thien sii ay n h u mpt ngpn gio, m p t ngpn liia thoi vao
tam hon ciia Chi Ne'u la gio, gio se thoi bay lop tro tan dang vay quanh anh
Ne'u la Ilia, liia se dot chay lop v6 quy dCf de tra ve cho anh mpt con nguoi
Lan dau tien trong cupc d o i Chi tinh day Chat nhan ra n o i can leu aim thap
la anh nang ngoai kia rue ro biet bao, nghe dupe tieng c h i m hot ngoai kia vui
ve qua, tieng anh thuyen chai go mai cheo duoi ca tren song, tieng lao xao cu^
n g u o i d i chp ban vai ve N h i i n g am thanh ay ngay nao cha c6 N h u n g horn
nay C h i m a i nghe thay Chao 6i la buon! A m thanh cupc song nay khien ta lien
t u o n g den tieng sao ciia dem tinh mii a xuan trong tac p h a m " V p chong A
64
^ h i i " - Tieng sao da lay d p n g tiem thiic xa xoi ciia M i , d a n h thiic tam hon M i , thu>c day ca m p t qua k h i i d?p t u o i Do chinh la n h u n g chi tiet ngh# thuat dac sac l a i " nen chat t h o cho tac pham C h i n h cupc sorig da lay d p n g trong tiem thiic xa xoi ciia Chi N o n h u con gio thoi t u n g dam tro tan n g u p i lanh, n h u
gipt nuoc nho vao tam hon soi da, can kho l a m tan d i gia bang t a m hon ficrn het, no lam song day uac m o m p t t h o i trai tre: "c6 m p t gia d i n h nho nho
Chong cuoc m u a n cay thue, v p d^t vai C h i i n g lai bo m p t con Ion n u o i de lam vo'n lieng Kha gia t h i m u a d a m ba sao rupng lam" Roi cung trong cai p h i i t giay t i n h tao ay, C h i Pheo da c6 d a n h o n bao gio het " N h i n phia truoc n g u o i than chang c6/ N g o sau l u n g qua k h i i rpn ghe n g u o i " H a n n h u da thay "tuoi gia ciia han, doi ret, 6'm dau va c6 dpc - cai nay con sp h o n d o i ret va 6'm dau" phai chang C h i dang hoi han va an nan n h i i n g v i f c ma m i n h da lam? Chang
biet CO phai hay k h o n g ma Chi thay long b u o n m a n mac Va neu n h u Thj N o
khong qua, chac la han da khoc dupe mat
Va roi chinh ban tay an can ciia Thi N o ciing voi t i n h yeu ciia t h i da k h o i day trong C h i phan n g u a i Bat chao hanh chinh la lieu thuo'c giai dpc gop phan thiic tinh phan n g u o i trong con quy d i i Chao hanh da tay o d i men r u p u , gpt riia n h i i n g tpi loi con n g u o i Chao hanh c6 h u o n g v i dac biet qua, n h i i n g ke v6 nhan tinh n h u cha con nha Ba Kien lam sao ma biet dupe D o la h u o n g v i ciia tinh nguoi, h u o n g v i ciia t i n h yeu K h i ma ca lang V u D a i k h o n g chap nhan Chi la con n g u o i t h i T h i N o da giang rpng v o n g tay de d o n lay anh Va bat chao hanh kia v6 h i n h d u n g da suoi am cho trai t i m ngupi lanh va m o dau cho mpt moi thien duyen N h i n bat chao boc khoi ma long C h i Pheo xao xuyen bang khuang H a n an chao hanh va lay lam man nguyen v i v i ngon ciia no Chi Pheo quen song v o i m p t kieu d i n h nghia : M u o n c6 cai an han phai keu lang, phai rach mat an va, han phai thuc su hoa than vao con quy du M o i mieng
an hang ngay ciia C h i deu c6 m a u va nuoc mat ciia n h u n g n g u o i dan l u o n g thi^n lang V i i Dai N h u n g horn nay cai triet ly song ay ciia C h i d u o n g n h u da thay doi, n h i i n g gi han da t u n g c6 gio phan bpi lai han trong h u o n g chao hanh cua n g u o i dan ba xau n h u ma che quy h a n kia H a n hieu rang n g u o i ta song voi nhau khong chi bang tpi ac ma con bang ca t i n h t h u o n g yeu niia M a t han lan dau tien u o n u 6 t H o i chao hanh phang phat phuc sinh phan n g u o i trong
^ i - H a n c6 the song v o i n g u o i ta bang tinh yeu, han nhen n h o m m p t m o uoc cupc song b i n h di H u o n g chao la h u o n g cupc doi, h u o n g tinh yeu ma t u truoc den gio chua ai cho Chi ca Bat chao hanh gian d i n h u n g bao nhan tinh chiia, no g i i i chan C h i Pheo d u n g lai 6 bo ciia phan nguoi N h i n T h i han
'^hw m u o n khoc, han cam dpng va ngay trong choc lat "Hin cam thay long
*hanh tre con, han m u o n lam n u n g v o i thi n h u l a m nQng v o i mo " D o la giay
Trang 4phiit ma han nguoi nha't Da hai Ian chi'nh Thi No da phai tho't len: "Oi sao ma
han hien!" roi "Nhiing liic tinh tao han cuoi nghe that hien" Cam giac dugc
yeu thuong va cho che da lam Chi troi day mot tinh yeu cuoc song Phan quy
tam thoi rii bo Do la giay phiit Chi "them luong thi^n va khat khao lam hoa
vdi moi nguoi" Roi den khat vong hanh phuc vai Thi No "Gia cu nhu the nay
mai thi thich nhi? Hay la minh sang day 6 voi to mot nha cho vui" 6 i ! Phai
la loi ciia Chi Pheo do khong? Nghe sao ma hien lanh, c6 chiit gi ngo nghech,
hon nhien ma lai rat doi chan thanh Loi cau hon khong tinh t i i nhu bao ko
khac nhung lai khien cho trai tim chung ta nghen ngao thuong cam Tu mot
con qui du, nho Thi No, diing hon nho tinh thuong ciia Thi No, Chi thuc su
duoc tro lai lam nguoi, voi tat ca nhiing nang luc vo'n c6 Mot chiit tinh
thuong, du la tinh thuong ciia mot con nguoi do hoi, benh hoan, tho kech, xau
xi, cijng du de lam song day ca mot ban tinh nguoi noi Chi Pheo The moi
biet sue cam hoa ciia tinh thuong ky dieu biet nhuong nao!
e Dinh diem ciia bi kich bi cu tuy^t quyen lam nguoi. Nhung, bi kich va
dau don thay, ro't cuoc thi ngay Thi No ciing khong the gan bo voi Chi Pheo
Loi noi ciia ba c6 Thi No nhu mot gao nuoc lanh tat thSng vao mat Chi Pheo
lam tat ngiim ngon liia long vua duoc nhen len trong Chi " A i lai dam dau di
lay mot thang khong cha khong me nhu cai thang Chi Pheo" da tro thanh djnh
kien khac nghiet lap mat loi ve ciia Chi Canh ciia cuoc doi vua he mo thi ciing
ngay lap tuc dong sam lai truoc mat ciia anh Do chinh la bi kich ciia mpt con
nguoi chet tren nguong cua tro ve voi cuoc song luong thien Chiit hanh phuc
nho nhoi cuoi cung van khong den dugc voi Chi Pheo Va that la khac nghiet,
khi ban tinh nguoi noi Chi Pheo trSi day, ciing la liic Chi Pheo hieu rang minh
khong con tro ve voi luong thien dugc niia Canh ciia tro ve voi xa hoi luong
thi^n, xa hoi loai nguoi vua mo ra thi ciing la liic dong sam lai ngay truoc mat
Chi Pheo Thi No nhu tia sang loe len trong cuoc doi den toi ciia Chi Pheo vua
dii de soi len mot niem cam thong ciing la liic no tat ngam giua dem den cuoc
doi Chi Noi xa hon, cai xa hgi thuc dan niia phong kien do da cuop di ciia Chi
quyen lam nguoi va vTnh vien khong tra lai No da tieu hiiy va da be gay chiec
cau noi Chi voi cuoc doi
Chi Pheo tim den rugu nhung rugu khong phai bao gio cung lam cho
nguoi ta say Mot khi rugu khong con dii sue de lam lu mo l i tri con nguoi thi
no se quay ngugc tro lai thuc tinh ly tri ay Cang uong Chi cang tinh, cang tinh
cang nhan ra bi kich ciia cuoc doi minh Chi dau don khi nghe "thoang thoang
miii chao hanh" roi Chi 6m mat khoc rung riic Phan uat, Chi xach dao di, dinh
den nha Thj No Trong y djnh, Chi djnh den nha dam chet con "khgm gia", con
"di No" nhung su thiic tinh y thiic ve than phan va bi kjch da day chech huong
cii3 '^^^ thang nha Ba Kien Hon ai het liic nay Chi hieu ra rang:
da l a i " cho minh phai mang lot quy, ke da lam minh ra nong noi kho'n ciing
xihy chinh la Ba Kien Anh cang thain thia tgi ac ciia ke da cuop di quyen lam
nguoi, cuop di ca nhan hinh va nhan tinh ciia minh Chi Pheo den nha Ba Kien "
y/di W ^^'^^ " ° ^^^'^ quy^" lam nguoi: , s f '
Tao mu on lam nguoi luong thien! , j^nrr
A i cho tao luong thien!
£)o la nhiing cau hoi viit len day cay dang va khong loi giai dap Cau hoi chat chiia noi dau ciia mot con nguoi tharn thia dugc noi dau khon cung ciia bi
Icjch ca nhan Cau hoi danh thang vao bg mat ciia xa hgi bat luong Cau hoi
nhu ciia vao tam can nguoi dgc ve mot than phan con nguoi day dang cay
trong xa hgi cii Luong thien c6 ngay trong moi con nguoi la di san tinh than ciia moi nguoi Tai sao phai di doi luong thien ? A, thi ra Chi da bj cai xa hgi
v6 nhan tinh ay cuop mat Khon nan thay cho Chi, ngay ca cai quyen dugc lam
mgt con nguoi ciing bj xa hgi nguoi an thit nguoi ay bop nat Va Chi Pheo
ciing da tu ket lieu cuoc doi minh sau khi ke't lieu cuoc doi ten cao gia Ba Kien
Cai chet bi tham ciia Chi Pheo la loi ket tgi danh thep cai xa hgi v6 nhan dao, la
tieng keu ciiu ve quyen lam nguoi, cung la tieng ggi tham thie't cap bach ciia
nha van: Hay ciiu lay con nguoi! Hay yeu thuong con nguoi!
3 Danh gia chung ve noi dung va nghe thuat:
Ve npi dung, Tac pham Chi Pheo thong qua tan bi kjch bj cu tuy?t quyen lam nguoi ciia nhan vat chinh, nha van da mang den nhiing gia trj nhan van
cao dep Tac pham da len an, to cao tgi ac ciia che do thuc dan nua phong kien
da dan ap va boc lot nhan dan lao dong Qua do nha van dong cam voi nhiing noi kho dau, bj day doa va lang nhuc ciia nguoi nong dan Dong thoi nha van ciing kip thoi phat hien va tran trgng truoc ve dep tam hon ciia nhan vat va Idiao khat thay doi thuc tai de mang den mgt cuoc song tot dep hon
Ve ngh^ thu^t, Biit phap dien hinh hoa dat toi trinh do bac thay trong xay dimg nhan vat Nam Cao c6 bi^t tai trong vi^c mieu ta, phan tich tam ly nhan
Vat. Tac gia c6 kha nang trong vi^c mieu ta tam ly phiic tap ciia nhan vat, lam cho nhan vat hien len truoc mat nguoi dgc rat song dong, c6 ca tinh dgc dao '^gh^ thuat tran thuat ke truyen linh hoat tu nhien phong tiing ma van nha't Ruan, chat che, dao Ign trinh tir thoi gian, mach tu su c6 nhiing doan hoi tuong, 'ien tuong tat ngang, tuong nhu long leo ma thuc su rat t u nhien, hop ly, hap dan Ngon ngii ciia Nam Cao ciing dac bi^t tu nhien, sinh dong, sii dung khau quan chiing mgt each triet de, mang hoi tho doi song, gigng van hoa doi
^ong Ngon ngu ke chuyen vua la ngon ngii ciia tac gia, vua la ngon ngii ciia
•^han v£it, nhieu gigng di^u dan xen, tao nen mgt thii ngon ngii da thanh d^c sac
Trang 5L-wm imiij; myt^ii in
III K E T B A I
"Chi Pheo" la rriQt k i f t tac bat hii bod no chua d i m g trong do la t u tucmg, tinh
cam Ion mang gia tri nhan dao va hien thxfc sau sac ma nguoi doc n i t ra dirge tu
nhiSng trang sach giau tinh ngh§ thuat cua N a m Cao Tac pham "Chi Pheo" maj
mai bat tvr, mai mai c6 kha nang danh thuc tri tu? va khoi day nhung tinh earn
d?p de trong tarn hon nguoi dQc m p i thai dai Co mpt nha tho da tung viet rang:
"Nam Cao mat va Chi Pheo van song - Nao c6 dai chi mpt kiep nguoi - Nha van
chet, nhan vat t u trang sach - Van ngay ngay Ian 16c giira tran ai" Vang! Gan mgt
the k i qua, gia trj ngh^ thuat va y nghia t u tuong cua tac pham, v u p t qua gio bui
thoi gian, da chung m i n h sue song manh me, bat h u aia no
2.Phan tich gia tri nhan dao ciia tac pham " C h i Pheo" ciia nha van
Nam Cao
C A C Y C A N D A T
1 T a c gia, tac p h a m :
- N a m Cao la dai bieu u u tu ciia dong van hoc hien thuc phe phan, mot
nguoi ngh^ sT suot cupc doi tan tuy cho nhiing trang van sang ngai chu nghta
nhan van Nhieu tac pham cua ong da tro thanh dinh cao sang gia ciia chu
nghTa nhan dao n h u : " C h i Pheo", " D o i thua", "Lao Hac"
- " C h i Pheo" la mot kiet tac ciia N a m Cao va ciing la kiet tac ciia trao luu
van hpc hien thuc phe phan
2 K h a i n i e m : Gia tri nhan dao la gia tri co ban nhat ciia tac pham van hoc
chan chi'nh, duoc tao nen bod niem cam thong sau sac doi voi noi kho dau ciia
con nguoi, su nang niu, tran trong nhiing net d?p trong tam hon con nguoi;
dong thoi tac pham ciing da diing ve phia cac nan nhan ma len an nhung the
luc tan bao cha dap len hanh phiic, quyen song va pham gia ciia con nguoi
\ N h i m g b i e u h i e n ciki gia tri n h a n dao trong tac p h a ^
a T u tuong nhan dao ciia N a m Cao 6 day truoc het duoc bieu hien 6 cho
da kham pha ra noi kho bi day doa, lang nhuc, bj cu tuy^t quyen lam nguoi
ciia nguoi lao dpng luong thien N a m Cao bay to niem cam thong sau sac voi
noi kho va sy bat cong do
b T u tuong nhan dao ciia N a m Cao trong tac pham "Chi Pheo" con the hien
qua thai dp len an gay gat nhung the lyc tan bao da gay nen tan bi kich dau
thuang cho nguoi lao dpng (bpn thong tri dpc ac; nha tu thuc dan; nhung
thanh kien, dinh kien v6 nhan dao)
c T u tuong nhan dao dac sic, dpc dao ciia N a m Cao 6 day con dupe the
hi?n d thai dp tran trpng, nang n i u nhirng net d?p ciia nguoi nong dan Cao
hon nua, nha van eon kham pha ra nhiing pham chat luong thi^n ciia hp an
*'u d i n g sau nhung tam hon tu6ng n h u u me, cSn coi (Chiing m i n h bang ve
l p c u a C h i P h e o , T h i N 6 )
d Qua tan bi kich va so' phan bi tham a i a Chi Pheo, N a m Cao da eat len
tiehg 1^^" '^^^ ^^^^ nguoi lao dpng luong thi^n:
Lam the nao de cho con nguoi dupe song mpt cupe song xxing dang trong cai
- hpi v u i dap nhan tinh ay; hay tieu di?t hoan canh p h i nhan tinh, hay lam
cho hoan canh tro nen nhan d^o hon
e Qua tan bi kich va so ph|n bi tham a i a Chi Pheo, N a m Cao da cat len
tiehg keu citu tham thiet va day phan uat cho nguoi lao dpng luong thi^n:
Lam the nao de cho eon nguoi dupe song mpt cupe song xung dang trong cai
xa hpi v u i dap nhan tinh ay; hay tieu di?t hoan canh p h i nhan tinh, hay lam cho hoan canh tro nen nhan dao hon
4 N g h e t h u a t : bi^t tai mieu ta tam ly nhan vat sac sao; ngon n g u mpc
m^c, gian d i ; gipng van tinh tao, sac lanh nhung tham dam yeu thuang
L U Y E N T A P
De 1: Cam nhan ciia Anh/chi ve nhan vat Thi N o trong tac pham "Chi Pheo"
ciia Nam Cao va nhan vat nguoi vp nhat h-ong tac pham " V p nhat" ciia K i m Lan
De 2: Phan tich dien bieh tam trang nhan vat Chi Pheo ke hi' k h i gap Thj N o
cho den ket thiic tac pham Phat bieu gia tri nhan dao a i a tac pham
N a m C a o
1 : Phan tich hai tan bi kich tinh than ciia Hp - nguoi tri thuc ngheo
trong xa hpi cu, tvr do chi ra tu tuong nhan dao sau sic, moi cua Nam Cao
H l / O N G D A N C H I T I E T
I M O B A I
N a m Cao la mpt nha van h i f n thyc Ion c6 t u tuong nhan dgo sau sac, mai
"^e va phong phii Ong am hieu kha tuong tan cupe song a i a tang lap t r i thuc
*ieu t u san ngheo V i vay, viet ve tang lop nay, ong da kham pha ra nhieu tan
^'i kjch tinh than c6 tam ca thai dgi M p t h'ong nhung bi k}ch do la nguoi t r i
^hwc khao khat lam mpt su nghi?p tinh than cao ca de nang cao y nghia gia tri song eiia eon nguoi nhung ket eye bi cupe song tan nhan day vad kiep " D o i
**»^a" M u o n coi trpng va m u o n song theo nguyen tac tinh thuang, nhung
- - 69
Trang 6chinh m i n h lai v i pham le song cao d?p do N h a n v$t H p trong tac pham " D o i
t h u a " dupe N a m Cao mieu ta mot each chan thuc, cam dong la hi^n than ciia
hai tan bi kich noi tren Qua do nha van da de lai gia t r i nhan dao sau sac
I I T H A N B A I
1 Giai thich khai ni^m:
Bi kjch hieu theo nghia thong thuong la noi dau kho trien mien ve tinh than
khong CO gi giai thoat duoc N h u n g theo van hoc, bi kich chi xay ra khi c6 s u
xung dpt giira khat vpng, hoai bao, ly tucmg chan chinh voi thuc tai Thuc t ^ chua
du dieu kien cho phep ca nhan thuc hi^n hoai bao, ly tuong ciia m i n h nen roi vao
that bai, song trong dan vat, dau don, tham chi d i n den cai chet tham thuong
2 N6i dung bi kich tinh than cua H6 the hien o- cac mat sau:
a La n g u o i yeu van chuotig n h u n g H p lai r o i vao b i kich trong sir nghi^p
Do la sy tan v d giac m p n g van chuong ma anh t u d n g n h u anh c6 tat ca trong tay
H p la mot nha van c6 tai nang, c6 khat vpng hoai bao Ion lao va l u o n g tarn
cao ca A n h m u o n nang cao gia t r i d o i song ciia m i n h bang su sang tao nghe
thuat CO ich cho xa hpi V o i H p , van chuong la tren he't " d o i ret khong c6 nghia
ly gi doi v o i ga tre tuoi say me ly t u o n g H a n m u o n v u n xoi tai nang cho
ngay cang nay n o " Tham chi H p quy d o i van ciia m i n h h o n ca tien vang bac
van tren d o i H p da noi v o i T u se khong bao gio chiu danh doi cai dia v i cao
quy ay Ca d o i m i n h H p phan dau cho mot su nghi^p van chuong chan chinh
CO ich cho m p i n g u o i boi nhirng tac pham giau tinh sang tao "biet dao sau,
k h a m pha, khoi n h i i n g nguon chua ai k h o i va sang tao n h i i n g gi chua c6" va
H p cho rang, m p t nha van nhan dao la nha van biet mang vao tac pham ciia
m i n h m p t noi d u n g nhan dao tham thia "Tac pham phai ngpi ca tinh thuong,
long bac ai, su cong bang N o lam cho nguoi gan n g u o i h o n " Khong nhiing
the^ H p con h i v p n g tac pham ciia m i n h se dat toi d i n h cao v i n h quang "an giai
Nobel va djch ra m p i t h i i tieng tren toan cau" N h u n g nhirng y nghi ay khong
chiing to H p la con n g u o i hao danh ma da chiing to anh la ngh^ sT c6 hoai bao
Ion lao, CO ly t u o n g cao dep H p m u o n k h i n g d m h ca nhan m i n h truoc cupc
doi, mup'n cong hien tai nang tan dp cho xa hpi Do la thai dp song khong bang
long v o i cupc sp'ng tam thuong v6 danh, v6 nghia "Tha m p t phiit h u y hoang
roi v u t tat/Con h o n buon le loi suot tram nam"
N h u n g cupc song trong cai xa hpi tan nhan m p t each "cho d e u " ay voi
n h u n g lo toan vat vanh hang ngay: " N o i d o i co cue dang gio vuot/ C o m ao
khong diia v o i khach t h o " (Xuan D i f u ) da pha v d giac m p n g d?p ciia H p
N h u n g dua con ciia H p da ra d o i " d i i a nay chua k i p Ion len thi diia khac da
vpi chui ra, ma diia nao cCing nhieu d^n nhieu sai, quay rue suot ngay va
quanh n a m uo'ng thuoc" N o i n h u nha phe binh Le Dat " T u k h i n h i j n g dua con
dudi bai viet, anh phai " d o mat" xau ho A n h gian Au wax chinh anh A n h
khinh ghet nhiSng tac pham chi biet " g p i n h i i n g tinh cam rat nhe rat nong bang mpt thii van qua u bMng phang de d a i " ciia chinh m i n h D u o n g n h u anh hoang hot, anh ngae nhien trude n h i i n g bai viet ciia m i n h m d i ra d o i A n h dan vat ghe gdm A n h t u thay xau h d va t u len an m i n h n h u m p t thang k h d h nan "Su cau tha trong bat eii nghe gi ciing la mpt su bat luong, con su cau tha trong van chuong thi that la de tien" HSn chinh la mpt ke bat l u o n g la de ti$n la m p t
ke vd ich, mot n g u o i t h u a " N h u n g van khdng the nao khac dupe H p tv
day diit dau kho mai (Hp cam thay m i n h phai sdhg cupc " D o i thua") Va do chinh la cai bi kich ciia anh - b i kich ciia mpt d d i viet van - bi kich ciia ngudi hieu m i n h biet m i n h phai lam gi va danh lua biit thep n h i i n g dieu m i n h chang
he mudh Ta cam thay cai dau d o n k h i i n g khie'p t u chdh sau tham ciia tam hon anh M p t cai gi do bdng choc sup do trong anh Day chinh la su sup do ciia mpt khat vpng d?p va chan chinh Day la mpt nhan thiic diing dan ciia n g u d i ngh?
sT chan chinh, khac v d i kien triic su tai ba V i i N h u To trong " V i n h b i f t C u u
Triing D a i " V u N h u To cd hoai bao Idn lao, cd khat v p n g hien dang cao ca nhung lai khdng l i giai noi md'i quan h^ giiia n g h f thuat va cupc d d i Con Hp, ngudi nghf sT ay dang t u nhan thiic dupe ve m i n h ve bi kich ciia m i n h n h u n g
khong CO each gi ciiu van Danh bat lue sdhg cupc " d d i thua"
b Bi kich thii nhat con chat chua kho dau trong tam hon Hp thi Hp lai bi
•lay vao bi kich thu hai: bi kich t\ minh cha dap len le song tinh thucfng, nhan each lam ngudi
H p CO trai t i m nhan ai bao la, anh da "ciii xudhg noi dau ciia T u " , nhan T u
la v p ciia m i n h , nhan dua con trong b y n g Tir la con ciia m i n h , nhan m? ciia T u
la ciia m i n h A n h sdhg het m i n h v i v p cpn, v i gia dinh H p yeu Tir, m p t tinh
g i n lien v d i tinh t h u o n g v d ben b d v i H p nhan ra " T u rat yeu dud'i can cd chd che" V d i cac eon H p la n g u d i cha tot M d i liic d i xa ve anh chay nhao 6m lay cac con, h d n hit ehiing, "mat ang ang nude" N h u n g giac mpng van
^huong da sup d d tan tanh keo theo su syp do ciia m p t nhan each
71
Trang 7Hp coi trpng va muoh song theo nguyen tic tinh thucng Neu khong c6 tinh
thuang, con nguoi chi la con vat bi sai khien bai long ty ai Trong ccm khunj^
khoang, be tSc muoh dupe giai thoat Hp da nghi den cau noi ciia mpt nha triet
hpc sac mui phat xit: 'Thai biet ac, biet tan nhan de song cho manh me" nhung
roi Hp da phan doi lai triet ly, sue manh do de di theo triet ly song tinh thuorig
day nhan ban ciia minh: "Ke manh khong phai la ke dam len vai ke khae de
thoa man long ich ki Ke manh chinh la ke giiip do ke khae tren doi vai minh"
Nhu vay doi voi Hp (cung la vai Nam Cao), tinh thuong yeu, long nhan ai la
tieu ehuan cao nhat quyet dinh tu each lam nguai
Nhung oai am thay Hp lai vi pham le song cao d?p ay Ruau da lam Hp thay
doi tinh net Sau moi con say la hanh ha vp eon, doi vai Hp dua nao cung dang
"v^t mpt nhat cho chet ea" De roi sau moi Ian tinh lai Hp an nan, sam hoi, tu
dau dan, tv dan vat minh nhu mpt thang khon nan Cao diem do la ket thuc
truy^n Bao nhieu dau dan, bao nhieu hoi han don nen lai a Hp de roi bat len
thanh tieng khoc Tieng khoe nuc no, tieng khoc bat ra nhu qua ehanh nguoi tn
bop manh eua Hp cho ta thay su hoi han va dau kho len den tpt cung ciia nguoi
tri thuc tieu tu san ngheo eo nhan each Gipt nude mat ay da nang da Hp, thanh
Ipe tam hon anh, giiip anh dung viing tren ba vue thkm ciia sy tha hoa Hp noi
trong nude mat "Anh anh chi la mpt thang khon nan" nhung ta thua hieu
rang chang eo mpt thang khon nan nao lai c6 the rod nuoe mat dupe nhu anh
c Qua hai tan bi kich tinh than day dau don ciia Hp, Nam Cao da mang
den tu tuong nhan dao sau sic:
Nha van da phat hi^n va phan tich sau sac tan bi kich tinh than ciia Ho,
Nam Cao da to' cao cai xa hpi day dpa con nguai trong su ngheo doi, vui dap
nhiing uae ma lam chet mon doi song tinh than, le song, nhan each cao d?p
ciia con nguai Vai "Doi thua" Nam Cao da dong tinh vai khat vpng duac
cong hien dupe sang tao ciia nguoi nghf sT chan chinh Qua tan bi kjch tinh
than ciia nhan vat Hp, Nam Cao the hif n khat vpng ciia con nguai vuon toi
mpt cupe song c6 ich, eo y nghia, dupe phat huy cao dp kha nang tiem tang
chiia dung trong moi eon nguoi Nam Cao benh vyc con nguoi, dat niem tin
vao eon nguai va len an hoan canh xa hpi tan nhan da day con nguoi vao
nhirng bi kich vo mpng ("Dai thua", "Song mon") hoac vao nhimg trang thai
phi nhan tinh ("Chi Pheo"), tu do viit len tieng keu khan thiet: "Hay tieu diet
hoan canh xa hpi den toi, bat cong, phi nhan tinh duang thai" thi mai cham
diit dupe nhCmg bi kich dau ddn noi tren
3 Nghe thuat x^y dung nhan v&t:
nhan vat sau sac, khi nha van mieu ta trye tiep, khi de cho nhan vat dpc thoai
npi tam
72
^g't cau truy?n khong theo trinh ty thoi gian, khong c6 tinh huong gay can ' loi ''^"^ nhirng mach npi tam cua nhan vat, liic la nhiing y h" ciia nhan vat Tu, liic la dong tam tuong ciia Hp Do do, truyfn vua hi^n
vua tm tinh, triet l i , nhan vat Hp vua la nhan vat ciia cupe song, vita
van tinh tao, sac lanh nhung van triu nang cam xiic va suy tuong, tieu bieu cho phong each van chuong Nam Cao
I I I K E T B A I o ^ ' ' ^ ' •
tu tudng nhan dao tham duom trong sang tac ciia Nam Cao 6 day, mpt mat nha van ke thua tu tuong nhan dao truyen thong, mat khae lai eo them nhimg net sau sac, mdi me Nam Cao xiing dang la nha van hi^n thuc xuat sac, nha nhan dao chii nghia Ion
^ 1 2 Phan tich gia tri nhan dao ciia tac pham "Doi thua" (Nam Cao)
(Sdch gido khoa Ngit van 11- Nang cao, NXB Gido due 2012)
I. M 6 B A I
Nam Cao la mpt nha nhan dao Idn, mpt cay biit xuat sac ciia van hpc hien thyc phe phan trude nam 1945 Nha nhan dao ay da de lai cho ddi nhiing tac pham that su cd "tam long Idn" nhu "Ddi thua", "Chi Pheo" Trong do, "Ddi thua" thuc su da de lai dau ah ciia Nam Cao ve gia tri nhan dao sau sac va mdi me
II T H A N B A I
1 K h a i quat: Gia tri nhan dao la gia tri ca ban ciia mpt tac pham van hpc dua tren niem cam thuong sau sac ciia nha van doi vdi so phan nhan vat Nha van tu long thuong ngudi ma len an to cao nhirng the lue da eha dap len quyen song ciia eon ngudi Cung tu long nhan dao, nha van cung phat hien va
"goi ca nhiing pham chat tot dep ciia con ngudi va keu gpi giai phdng ca nhan
ra khoi nhiing khd dau va bat hanh Truy?n ngan "Ddi thira" ra ddi nam 1943,
la tac pham phan anh sau sac va ro net ve cupe song ciia nhirng ngudi tri thiic tieu tu san ngheo d nude ta trong boi canh dat nude bi ngoai bang giay xeo Tac pham da gay tieng vang Idn va thuc su trd thanh "tieng keu dau khd kia thoat ra tu nhiing kiep lam than" Nam Cao da phan anh mpt each ro net va chan thuc nhung bi kich Idn ciia ngudi tri thuc duong thdi va eat tieng keu euu tliam thiet ddi quyen song cho hp
2 Trong tac ph&n "Doi thua", Nam Cao da xay dung thanh cdng
Trang 8a Bieu hi#n thu nhat cua gia tri nhan dao la nha van xot xa thuang carii
truac nhtmg noi khd dau ciia nha van Hp khi syp do giac mpng van chuong
va bi kich tinh thuong
N a m Cao da xot t h u a n g va dong cam truac bi kich tinh than cua nhan vat
H p , mot nha van - mot t r i thuc gii>a "con dau be" ciia cuoc doi, giua mot xa
hoi "cho d e u " (Via Trpng Phung) - Nha van ay g i i i duac pham gia cua minh, y
thuc duoc "thien chuc" cao ca cua m i n h vay ma danh bo tay bat luc Co the
noi, bi kich dau tien trong tan bi kich tinh than ciia cuoc dai H p la b i kich v{
nhirng giac m p n g van chuang A n h m o uoc den mot ngay anh se viet dupc
mot tac pham Ion chung cho ca loai nguai No de cap den nhCrng van de buc
xiic ciia ca xa hpi cua ca nhan loai N o noi dupe n h i j n g cai Ion lao, manh me
vua dau d o n vira phah khoi, no ca tung long thuang tinh bac ai, su cong binh
N o lam cho n g u a i gan nguai h o n " Va nhat d j n h anh se giat giai N o b e l !
The nhung, trong sang tac ciia m i n h anh da viet n h i i n g gi? A n h da cho ra doi
nhung sang tac n h u the'nao ? Chao 6i! A n h da viet n h i i n g bai ma tham chi khi
dpc thay ten ciia m i n h d u a l bai viet, anh phai "do mat" xau ho A n h gian du voi
chinh anh A n h khinh ghet nhiing tac pham chi biet "gpi n h i i n g tinh cam rat nhe
rat nong bang mot t h u van qua u bang phMng de d a i " ciia chinh minh A n h dan
vat ghe gom, anh len an chinh m i n h "Su cau tha trong bat cu nghe gi d i n g la mot
su bat luong, con su cau tha trong van chuong thi that la de tien"
Chinh noi lo ve tien bac da bupc anh phai viet n h i i n g bai trai v o i l u a n g tarn
va trach nhiem Trong dau anh luon quay cuong v o i nhiJng tinh toan ve gia ca
sinh hoat, ve biia an hang hang t h i dau con cho cho van chuang niia Anh
phai viet that nhanh, that nhieu de nguai vp, dan con va chinh anh khoi chet
doi Gia n h u anh c i i bo d i i t cai m p n g van chuong t h i chac d o i anh chang khon
don den the ! Nhvmg anh can n g h l toi tac pham ciia anh - cac tac pham cho
toan nhan loai nen anh lai cang dau dan, cang kho dau Chao 6i ! " D a u don
thay cho n h u n g kie'p song m u o n cat canh bay cao n h u n g lai b i ao cam ghi sat
da't" (Song mon) D o chinh la bi kjch ciia cuoc dai viet van ciia anh - bi kich
ciia n h i i n g giac m p n g van chuong chinh la 6 cho do !
Bi kich dau tien ciia cupc d o i nha van H p va do cung la nguyen nhan cho bi
kich t h i i hai - b i kich ciia mpt con nguoi Giac mpng van chuong syp do qua
n h u n g bai viet au The n h u n g H p van con chiit an lii D o chinh la cupc song, su
ton tai ciia v p con anh Qua la mpt sai lam k h i anh ket luan: nguyen nhan tritx
tiep cho su sup do cac giac mpng van chuong chinh la v p anh va dan con nheo
nhoc kia That vpng trong van chuang, buon chan trong khong k h i gia d i n h da
khien anh t i m niem v u i trong men r u p u Va r u p u - ke "lam do mat va den
danh d u " da dua H p thanh ke v i pham nguyen tac tinh thuang A n h t r o thanh
74
vu p h U ' ^^^^ ^ 9 "^^^ '^"^ Chinh anh
khong hieu tai sao anh ve dupc den nha A n h chi biet anh da tinh d^y
"^""rfgiu-ang nha m i n h k h i tay chan ra rai M e n r u p u "chet tiet" ay chinh la cai
"^^c tiep l a i " ^^^^ ^^^^ '^^ ^^^^ '^^P " 8 " ' ^ '
lanh tan tuy ciia m i n h khong biet bao nhieu Ian niia ma ke A n h chi mat
ma quat m i n g : "Ca con m? may niia cung dang vat chet" A n h da lam tat , ^-'j ca trong say Sao ma tai hai qua ! A n h da v i pham le song ciia m i n h , v i
ugrn cai tot dep - cai phan " n g u o i " v6 ciing cao d ? p t u o n g con dupc an l i i bai
anh da g i i i trong le song tinh thuong ciia minh A i ngo, cupc song van khong cho phep anh thuc hien dieu do The ma nay, chinh cai le song ay anh ciing cha
dap not- Le song tinh t h u a n g la cai dupc anh de cao nhat ma anh con v i pham
thi chang con gi niia ca Bi kich nay ciia anh, Ian h o n gap bpi b i kich kia boi le
song tinh t h u o n g , cho dua ciia bao gia t r i nhan pham khac sup do Viet ve noi
dau nay N a m Cao d u o n g n h u cung dang thon thiic ciing nhan vat
b Bieu hi?n thu hai ciia gia tri nhan dao trong tac pham " D o i thvra' la tieng noi ciia nha van len an to cao the l^c da gay ra noi dau cho nha van Hp, day Hp den bo vuc ciia s u tha hoa, ciia bi kich khung khiep Bi kjch ay c6
nguyen nhan sau xa chinh tir xa hpi d u o n g thoi Chinh xa hpi ay da day anh
phai lo " c o m ao gao tien" N6i lo sinh ke da khien anh phai tir bo giac mpng
van chuang Va chinh n h i i n g that vpng ay da khien anh cha dap len le song tinh thuong cua m i n h Nguyen nhan ay c6 le anh khong hieu dupc - nguyen
nhan ciia xa hpi thuc dan niea phong kien - nguyen nhan ma ngay ay nguoi ta
da nhan ra A n h chua t i m dupc loi thoat cho su be tac D o la cai be tac ciia thoi dai ma anh dang song
c Bieu hi?n thii ba ciia gia tri nhan dao trong tac pham "Doi thira' do chinh la nha van phat hi?n va tran trpng nang niu ve d?p tarn hon ciia nha van Hp
H p la nha van chan chinh A n h la nha van rat c6 y thiic ve nghe nghiep Anh me van, say van va c6 giac mpng d?p, mpt ngay nao do, anh se viet dupc nipt tac pham ma se "lam m o het tat ca cac tac pham ra ciing thoi" Do la tac
pham "ca ngpi tinh thuang, long bac ai, su cong binh N o lam n g u o i gan nguoi hon" Tac p h a m do phai dat giai Nobel Do la cuon tieu thuyet v i dai trong dai
Viet van ciia anh N o se lam rang danh cho anh, cho nen van hpc nuac nha Do
qua la uoc m o chinh dang ! Khong phai nguoi ngh? si nao ciing khao khat n h u
khi buoc vao con d u o n g van chuong day kho ai Nha van phai biet xay
^oc m o dep, va khat vpng ciia H p la khat vpng manh me nhat va dep nhat H p
^ac dinh d i i n g con d u o n g cho m i n h - xac d i n h t u t u o n g cho m i n h
H p len an t h i i van chuong re tien, hai hpt, de dai T h i i van chuang "cau
"bat luang" H p yeu cau van chuong phai sang tao, bai "van chuong chi
75
Trang 9dung n?p nhung nguoi biet dao sau, biet tim toi, khai nhung nguon chua
khoi va sang tao nhung gi chua c6" Ho day hoai bao ve gia'c ma chinh phuc
dinh cao A n h la nha van chan chinh
Khong chi vay Nam Cao con phat hien ra Ho la con nguoi giau long nhan
ai Chinh trong Idi khang dinh ve tac pham trong tuong lai ciia minh, anh da
noi: tac pham c6 gia t r i la tac pham "ca tung long tuong, tinh bac ai, sy cong
binh" Trong van chuong, anh muon ca ngpi tinh thuong va trong cupc doi
thuc, tinh thuang la tat ca Chinh v i le song tinh thuong aia minh, anh da don
Tu, giiip T u thoat khoi nhimg tiii nhuc khi mot minh tra troi voi dua con
khong cha Nhirng giot nuoc mat ciia T u va ciia ba m? gia ciia T u da khieh anh
xiic dpng Ho muon khoc cho den khi "bao nhieu xuong thit cu tan ra thanh
nuoc mat" nhung gap anh, tinh thuong cua anh da toa rang den giup hp thoat
khoi nhung dan dau Mpt nguoi dam bo cai doi bay nhay ciia tuoi xanh de
nuoi nang vp con chang la nguai diing cam lam sao ! Chinh tinh thuong - le
song tinh thuang da khien anh lam vi^c ay Anh cao dep biet duang nao!
d Bieu h i | n cuoi cung ciia gia tri nhan dao la niem tin ciia Nam Cao vao
kha nang \vtan day ciia nhan vat Cuoi tac pham la hinh anh Hp 6m t u vao
long Bao nhieu dau don, bao nhieu hoi han don nen lai a Hp de roi bat len
thanh tieng khoc Tieng "khoc nuc nb, tieng khoc bat ra nhu qua chanh nguai ta bop
mqnh" cua Hp cho ta thay su hoi han va dau kho len den tot cung ciia nguai tri
thuc tieu t u san ngheo c6 nhan each Gipt nuoc mat ay da nang do Hp, thanli
Ipc tam hon anh, giiip anh dung vimg tren bo vuc thSm ciia su tha hoa Chac
chan dang sau nhCrng gipt nuoc mat ay la su "tro ve" cua nha van Hp
3 D a n h gia chung: T u tuong nhan dao moi me ciia Nam Cao the hien d
viec nha van biet de cao nhirng khat vpng dep ciia nguoi t r i thiic, da biet thong
cam vai nhirng noi kho ciia hp Nhirng " t u tuong nhan dao moi me, dpc dao"
ay da la dang quy, dang tran trpng bie't bao ! Dpc dao, m o i me chinh la a long
thuang nguoi - tinh nguai nong dupm bao la dang sau lo'i viet van tuong nhu
dung dung lanh dam Duong nhu nhung day dirt trong cupc doi ong - cupc
dai van sT kho ai - da nhap vao nhijug suy t u ciia Hp, da nhap vao tan bi kich
tinh than ciia Hp Co nguoi noi Hp chinh la hinh anh ciia nha van Nam Cao
thoi ki truac Cach mang
Co the t u tin ma noi rang v d i "Doi thira" Nam Cao da bpc 16 dupe t u tuong
nhan dao m o i me, dpc dao ciia minh khi vie't nhung dong bi kich ve Hp Kinh
nghi^m va von s6ng da cho ong viet nhirng dieu c6 sue rung dpng, lay chuyen
long nguoi den thel Do chinh la nha t u tuong nhan dao m o i me, dpc dao ciia
nha van Nam Cao Nhan dao 6 sir ca ngpi khat vpng d?p de ciia Hp, nhan dao
a su cam th6ng sau sac v o i nguoi t r i thuc Va viet len dupe nhirng dong nhu
the Cling la nho cai nhan dao "moi me" dpc dao ciia Nam Cao
Qua bi kich nay ciia Hp, Nam Cao da boc 16 duoc su cam thong, tran trpng
o kiep ng^^'i trong cupc doi nay Va phai chang t u tuong ay da ke
^^'^ dveQC ciia cha 6ng long nhan dao truyen thong Nha van khong "phan anh phan anh" ma sau nhirng cau chir tuong nhu lanh dam, tho a chinh la mpt
^ i i tim nhiet thanh, s6i noi - mpt trai t i m ciia tinh nghia = j
ViNH BIET CUU TRUNG DAI
Loi binh ve Nguyen Huy Tuong va vd kich "Vii Nhu To"
Nha phe binh Pham Xuan Nguyen danh gia y thuc lich su ciia Nguyen Huy Tuong va nhan dinh: "Thanh tuu Ion nhat va cao nhat ciia Nguyen Huy Tuong
6 v6 kich lich su "VQ N h u T6" da khang dinh y thiic lich sii ciia 6ng de cho nguoi tiep nhan lich su van con mai thao thirc" T u mpt su kien lich sii xay ra 6 the ky XVI, duoi thoi vua Le Tuong Due, Nguyen Huy Tuong da sang tao nen
va kich "Via N h u To" Lay de tai lich su nhung kh6ng nham muc dich lam sii
ma qua do, nha van xay dung dupe bi kich ciia mpt nguoi ngh§ si giiia khat vong va hien thuc xa hoi Via N h u To la mpt kien triic su thien tai, khao khat muon xay dung mpt cong trinh kien true v i dai, tuyet m l cho non song De c6 the hien thuc hoa khat vpng ciia minh Via N h u To nghe theo lai khuyen ciia Dan Thiem - mpt cung n i i cung mang nhiong khat vpng nghe thuat Ion lao nhu Via - muon uy quyen va tien bac ciia hon quan Le Tuong Due de xay dung "Ciiu Trung dai" Chinh dieu do da day Vu N h u To - nguoi von luon tran tro ve cupc song ciia nguoi dan - vao bi kich di ngupc lai quyen Ipi ciia nhan dan, bi hp coi
"con yeu con quy hai dan hai nuoc" Cuoi cung, Ciiu Trung dai bi d6't va Via
^ h u To t u dpng di ra phap truong nhan cai chet tren bi kich ciia chinh minh Theo Pham Xuan Nguyen, cau hoi ma Nguyen Huy Tuong nhac lai den hai
^an cuoi vo kich " V u N h u T6": "Chang biet Via N h u T6 phai hay nhirng ke giet
N h u T6 phai" cho den nay van chua mat tinh thoi dai Do van con la mpt hoi can nhirng cau tra loi ciia nhieu the'he tiep no'i
(Hoi thao nhan 100 nam ngay sink cm Nguyen Huy Tuang (1912 -2012)
77
Trang 101: Phan tich tan b i kich cua V u N h u To trong doan trich " V i n h bi^t
C m i T r u n g D a i " - Nguyen H u y Tucmg
H l / O N G D A N
I M 6 B A I i n
" V u N h u T o " la v 6 kich Hch su c6 qui mo hoanh trang xuat sSc cua Nguyen
H u y Tuong va ciia nen kich noi Vi^t N a m hi^n dai Tac pham duQC sang tac
vao nam 1941, dua tren mot su k i ^ n Uch su xay ra 6 kinh thanh Thang Long
vao thai hau Le Tac pham gom V hoi Doan trich " V i n h biet C u u Trung Dai"
la hoi V, hoi cuoi ciia v 6 kich Trong doan trich duoc hpc, gay an t u g n g sau sac
nha't trong long nguoi dpc la nhan vat V u N h u To cimg bi kich cua nguoi nghe
sTthientai
n T H A N B A I
1. K h a i q u a t : V u N h u To la mot nhan vat c6 that da t u n g duoc "Dai Viet
su ky toan t h u " ghi chep rat ti m i : "Truoc day Via N h u To mot nguoi tho 6
Cam Giang, xep nhung thanh nua lam thanh kieu mau cung dien Ion tram noc,
dang len nha vua; nha vua bang long phong cho N h u To lam do doc dung
trong n o m viec d u n g hon tram noc cung dien Ion c6 gac, lai khoi cong lam
Cuu triang dai "(Kham D j n h Viet Su Thong Giam Cuong M u c Chinh Bien,
quyen 26) Tuy nhien, C u u Triing Dai da lam "Dan chiing dau kho, binh linh
met nhoc Quan nam phii dap thanh chua xong dug-c, den day lai c6 l^nh bat
cac nha mon a trong ngoai kinh thanh phai lam, tap hop nhau lay ho, khieng
da't Vua hang ngay bat than ngu choi cac noi, cho nao vua y thi thuong cho
bai vang, bai bac Co cho da lam xong lai phai lam lai, sua doi xay dap lai, he't
nam nay qua nam khac, lien mien khong dut Quan linh dap thanh mac chung
djch le den mot phan mu6i."(Dai Viet su ky toan thu Ban ky thuc luc, Quyen
XV, Ky Nha Le, Tuong Due De) Sau do, Trjnh D u y San phan nghjch, day
binh, Vij N h u To bj thg thuyen giet chet, xac quang ngoai cho, bj moi nguoi
khinh khi nho nuoc bot Tuy nhien, bi kich do cua hg V i l la su oan khuat bai
ong chi la nguoi thua l^nh ciia vua lam Cuu Trung Dai v i the nhan dan lam
tuong ong chi biet phung su cho hon quan bao chiia N a m 1941, Nguyen H u y
Tuong da m i n h oan cho hg V i j bang v6 kich nam hoi nay
H a n h dgng, su k i ^ n chinh cua hoi nay c6 the torn tit n h u sau:
' ' Lgi dung tinh hinh roi ren va mau thuan giua nhan dan, thg xay dai v o i ViJ
N h u To va bao chiia Le Tuong Due, Trjnh D u y San cam dau mot phe canh doi
nghjch trong trieu d i n h da day binh noi loan, loi keo thg thuyen lam phan
Biet tin eo binh bien, bao loan trong phii chiia, nguy hiem den tinh mang
Via N h u To, Dan Thiem he't loi khuyen va giue chang di troh; N h u n g Via khang
'T-^g khong nghe v i t u tin m i n h "quang m i n h chinh dai", "khong lam gi nen
va hi vgng 6 chu tuong A n Hoa Hau
Tinh hinh cang liic cang nguy kich Le Tuong Due bi giet; dai than, hoang
ji^u cung nix cua y ciang va lay; Dan Thiem bj bat, K i n h thanh dien dao
j^hi quan khoi loan dot Cuu Triang Dai thanh tro Via N h u To m o i tinh ngg Chang trc* ^''9'' ^ ' " ^ Triing Dai roi binh than ra phap truong
2, N p i d u n g p h a n t i c h
a Bi k i c h la g i ? Theo tir dien van hgc, bi kjch la mau thuan giira khat vgng, hoai bao, l i tuong cua ca nhan voi thuc tai Thuc tai chua d i i dieu kien cho ca nhan thuc hien khat vgng, ly tuong ciia m i n h nen roi vao that bai, tham chi dan den cai chet tham thuong Hieu theo nghla thong thuong la noi dau kho v6 xe dai dSng khong eo each nao giai thoat Trong "VTnh bi^t ciru Triing Dai", Vil N h u To la nguoi nghe sT thien tai c6 ly tuong cao dep nhung lam vao canh ngp khong giai quyet dugc mot each d u n g dan van de sang tao nghe thuat cho
ai va de lam gi nghla la khong giai quyet duge mo'i quan he phue tap giira nghe thuat va d o i song cuoi eiing roi vao bi kjch dau don
b Trong v 6 kich V i i N h u To h i ^ n len la mot kien true su thien tai, la h i f n than ciia niem khao khat say me sang tao cai d?p: "la nguoi ngan nam de c6
mot CO the sai khien gaeh da n h u vien tuong cam quan, c6 the xay lau dai
cao ca, noc v o n may ma khong he tinh sai mot vien gaeh nho chi vay but la chim hoa da hien tren manh lua than tinh bien hoa n h u canh hoa cong" Dan Thiem ciang da tirng noi: "Tai kia khong nen de uong Ong ma eo menh he nao
thi nuoc ta khong con ai de to diem nua", "dirng de phi tai t r o i " Qua vai lai
ciia tac gia ta thay Via N h u To la mgt nghe sT Ian mang trong m i n h nhan each cao dep, mgt nghe sT eo hoai bao Ion lao, eo ly tuong ngh^ thuat cao ca Khat vong nghe thuat ciia ong Ion lao hon bao gio he't, ong muon xay d u n g mgt toa lau dai vT dai "ben n h u trang sao" de cho "dan ta nghin thu con hanh dien"
^•6 la mgt cong trinh kien true vT dai, tuyet m l , to diem cho non song da't nuoc:
<Je ta xay mgt Ciru Triing Dai, d u n g mgt k i cong m u o n thuo, vai nam nira Ciru Triing Dai hoan thanh, cao ca huy hoang, giiaa coi tran lao luc c6 mgt canh Bong Lai Doi ta khong quy bang Ciai Triing D a i " Tam H o n ciia V u danh he't cho Ciru triing dai Day la mgt khat vgng cao dep n h u n g lai doi lap
^oan toan voi nhan dan
c V i l N h u To la mgt k i e n triic su tai ba N h u n g V u N h u To v i qua khao '^hat dam me chim dam trong cai d?p ma tro nen mo mpng, ao vpng:
Gia'c m p n g ay bat dau tir khi ong quyet djnh xay Ciru Triing Dai cho Le
^^ong Due, m u o n tay bao chiia de xay d u n g mot cong trinh to diem cho dai
Triing Dai - n h u cai ten cua no - la mpt cong trinh kien triic ma tam voc
79
Trang 11khong the chi t i n h dem bang lu<?ng go cay, da khoi, cho d i i do la n h i m g con SQ
nghe qua cung da du kinh hoang ("hai tram van cay gS chat dong cao n h u nu;
toan n h u n g go quy v6 ngan","hai m u o i van phien da Ion, bo'n m u o i van phie'n
da nho, t u Chan Lap tai ra") Tarn voc cua no, phai h i n h d u n g bang chinh taVn
voc y tudng, khat vpng day ngao nghe ciia n g u o i se tao ra no: m p t cong trin^,
dpc nhat v6 nhj, v u g t xa tat ca n h u n g ky quan 6 T r u n g Quoc, A n Dp, Chierr,
Thanh, va n h u n g cong trinh ma n g u o i doi t u n g biet den, t u n g truyen turig
Lai la m p t ky quan ben vij-ng, bat diet Xay cong trinh, hp V u khong thern
"tranh t i n h xao" v o i n g u o i , chi "tranh tinh xao v o i hoa cong"! D o la hi$n than
ciia cai D^p, khong phai cai D?p noi chung ma la cai Dep "sieu dSng"
Tuy nhien, cang sang suot trong sang tao, thiet ke^ t h i cong C u u T r u n g Dai
ong cang xa roi thuc te^ cang ao vpng Dai Cuu Trung lai la h i ^ n than cho cai
D^p xa hoa Xay nen ky quan ay, tat nhien cue ky ton kem, m p t su ton kein
khong chi tinh bang tien cua ngan kho quoc gia, ma con phai t i n h bang ca m6
hoi, nuoc mat va mau nvea M a Dai chi xay cho ke an choi sa dpa la vua dam Le
T u a n g Due Con nho d a i Tay Chu ben Trung Hoa, U v u a n g v i Bao T y ma bat
dan xay Giao Dai de an choi h u o n g lac, khien cho long dan trong nuoc oan han
roi cuoi cung d o i Tay Chu cCing di?t vong Cai mam m o n g b i kjch ciia ViJ Nhu
To 6 day la uac m o khat vpng to Ion n h u vay n h u n g ban than t h i khong thuc
hi^n dupe v i khong c6 tai chinh Con phung su cho hon quan bao ehiia Lc
T u o n g D y e t h i ong khong bao gio hpp tae N h u n g roX Dan Thiem xuat hien:
sac d?p, l o i ngon tieng ngpt va su ton k i n h ciia Dan Thiem da lam cho V u xieu
long va bang long xay C u u Dai Cai oai oam la 6 do, va m a m m o n g bi kjeh cua
V u N h u To cijng la 6 do
Theo do, y nghia bieu tupng tham tram cua Cuu Trung Dai dupe xae lap tren
nhieu m o i quan he V o i V u N h u To, Cuu Trung Dai hien than cho " m o n g Ian
V o i Dan Thiem, C u u Trung Dai hi^n than cho niem kieu hanh nuac nha Vai Le
Tuong Due, C u u T r i i n g Dai la quyen luc va an choi V o i dan ehiing, C u u Trung
Dai la m o n no mo hoi, xuong mau, t u do bi kich da den v o i VCi N h u To
V i qua dam me t h i tho tai nang V u N h u To nao c6 hieu dupe sau xa, tren
thuc te^ C u u T r u n g Dai da xay d u n g bSng mo hoi xuong mau ciia nhan dan \
neu dupe hoan thanh t h i no eiing chi la noi an choi xa xi, sa doa ciia vua chU'i
giong n h u cong t r i n h kien true "Van N i e n " eiia trieu d i n h N g u y e n sau nay :
" V a n nien la van nien nao? Thanh xay xuong linh, hao dao mau dan" N h i '
vay, V i i N h u To da sai lam k h i Ipi dung quyen luc eua bao ehua de thye hien
khat vpng n g h f thuat ciia m i n h Chi d u n g tren lap t r u o n g ngh? si thuan tuv
nen da v6 h i n h chung, t r o thanh ke doi nghich v o i nhan dan, gay dau kho ch^'
nhan dan De xay d u n g C u u dai, trieu d i n h da ra l | n h tang suu thue^ bat them
bi kich O n g khong the nao tra lai eau hoi "xay d u n g Ciru T r i i n g Dai la d i i n g hay sai, la c6 cong hay c6 tpi? That dau dan thay, b i kich thay cho den k h i cupc noi loan no ra, Dan Thiem mat cat khong con hot mau, hot hoang den bao cho V i i N h u To, neu khong chay tron thi ong se b i giet, n h u n g V i i N h u To van khong chju d i va van day d u t mpt eau hoi: " T o i eo tpi gi? Toi lam gi nen tpi? Lam gi phai tron?" Dan Thiem da chi ra: " A i ai eiing cho ong la t h u pham Vua xa xi la v i ong, cong kho hao h y t la v i ong, dan ehiing l a m than la v i ong " O n g van cho la "hp hieu nham" Tham chi V i i N h u To con khang d i n h
"Ba khong nen lo cho toi Toi khong tron dau N g u o i quan tir khong bao gio sp chet M a van nha't eo che't, t h i cung de cho m p i n g u o i biet rang cong vi#e m i n h lam chinh dai quang m i n h Toi song v a i Ciru Triing Dai, chet d i n g v o i Ciru Triing Dai Toi khong the xa Ciru Triing Dai mpt buoc H o n toi de ca day!" Khi dupe Dan Thiem giue gia chay tron bai nguy hiem can ke, V i i N h u To con
"Ngay t h o " : " H p t i m toi nhung c6 ly gi hp giet toi Toi eo gay oan gay thii gi v o i ai" Cau noi the hi^n sy bao thu va c6 phan me mupi Ngay ca k h i b i bat V i i van khong tin la sy that, van vTnh bi$t Dan Thiem " d o i ta ehua tan, m?nh ta chua cung Ta se xay m p t dai vT dai de ta long t r i ky" K h i b i quan sT va vao mi?ng V u van khong n g i m g noi ve Ciru Triing Dai: " vai nam niia, Dai ciru triing se hoan thanh, cao ca, buy hoang giira coi tran lao lyc, c6 mpt canh Bong Lai" Tan mat chung kien canh dot pha, nghe tieng quan reo t i m m i n h phanh thay, ong van cho la dieu " v 6 l y " Den chet van h i vpng se thuyet phyc dupe A n Hoa Hau, mpt cam dau m p t phe noi loan, song sy thyc da dien ra m p t each p h u phang tan
•^an, khong n h u ao t u o n g cua V i i N h u To A n Hoa H a u da cho quan dot pha '^nh thanh, dot pha ca Ciru Triing Dai Ciru Triing dai tan thanh tro b y i
e C h i den k h i C u u Triing D a i bi chay, V i i N h u To moi nhan ra s y thyc ve 6ia^c mpng Ion da tan tanh V i i N h u To " r u len" k i n h hoang va hiyet vpng
" ^ o t thyc roi! D o t thyc roi! 6 i m p n g Ian, Dan Thiem, Ciru T r i i n g D a i ! " N o i
81
Trang 12dau vo mpng hoa thanh tieng keu bi thiet, nao nung, khac khoai - Vii N h u To
"da chet" truoc khi ra phap truang Tat ca chi la ao vpng Dan Thiem va Via bj
bat, Ctru Trung Dai bi thieu huy thi Vu mdi bung tinh, ngvra mat len trdi ma
cat len tieng than ai oan tuy?t vpng "Dot thyc roi! Oi dang ac! Troi oi! Phii cho
ta cai tai de lam gi 6i mpng ion! 6i Dan Thiem! 6i Ctm Trung Dai! Thoi the la
het! Dan ta den phap truang" Trong tieng keu than ay, tieng "Dan Thiem,
mpng Ion Cuu Trung Dai" don d^p vang len hoa nhap vao nhau thanh khiic ca
bi trang, ai oan, day tiec thucmg Do chinh la am huong chu dgo ciia doan trich
"VTnh bi?t Cuu Trimg Dai" Vay la cuoi cimg Vu Nhu To cung da phai tra gia
cho chinh hanh dpng ciia minh Cai chet ciia nguai nghf si vua dang thuong
l?i vua dang gi^n
3 D a n h gia chung n6i dung va ngh^ thu&t:
- Npi dung: Bi kjch Vu Nhu To da thiic tinh y thuc cua chiing ta ve vari de
muon thud : Moi quan h$ giiia nghf thuat va cupc song - NGHE THUAT PHAI
VI N H A N SINK thi nghf thuat moi ton tai va dupe nhan dan ton tho, nang
niu, bao v^ La mpt ngh^ sT day tai nang va giau sang tao, Vu N h u To muon
khang dinh tai nang ciia minh, muon to diem cho dat nuac, muon lam d?p cho
doi, nhung khat vpng ngh? thuat va dam me sang tao ciia ong da dat lam nai
lac chon, lac di^u vai thai the, xa roi thuc te; nen da phai tra gia bSng chinh
sinh m^nh ciia ban than va ciia ca cong trinh tham dam mo hoi tam nao ciia
minh Nguai doc, nguai xem thuong nguoi ngh^ si c6 tai c6 tam, dam me nghe
thuat, khao khat sang tao, san sang hi sinh tat ca cho cai d?p nhung xa roi thyc
te^ ma phai tra gia dat bang ca sinh mfnh va ca cong trinh nghf thuat day tam
huyet sang tao ciia minh Qua tan bi kich ciia nguai ngh^ si thien tai Vu Nhu
To, Nguyin Huy Tuang gpi nhiing suy nghi sau sac ve moi quan h^ giiia
nguoi ngh^ si voi boat dpng sang tao ngh§ thuat va thuc te doi song nhan dan
Vi vay van de tac gia dat ra ngay ay, gio day buoc sang thien nien ki mai, no
van con nguyen gia tri
- Ngh^ thuat: Doan trich da the hi|n mpt ngon ngu kich dieu liiy?n, c6
tinh tong hpp cao Cach dan dat cac xung dot kich the hi^n h'nh each, tam trang
nhan vat thong qua ngon ngu va hanh dpng rat thanh cong Cac lap kich ngan,
thay doi lien tyc, loi thoai gap gap, cac tieng reo, tieng thet tao mpt khong
gian bao luc kinh hoang den chong mat Vifc dat nhan vat trong khong gian
cung cain vai cac ten dat, ten nguai cy the it nhieu c6 yeu to' su sach lam cho
v6 kich hoanh trang, c6 khong khi lich sii
III K E T BAI
Doan trich noi rieng va va kjch noi chung da de lai gia tri nhan vSn sau sac
rang: "Khong c6 cai d?p tach roi cai chan cai thien Tac pham ngh^ thuat khong
82
Cty TNHHMTVDWlI Khang Vi^t
hi marig cai d?p thuan tuy, no phai c6 muc dich chan chinh la ph\ic vy nhan
^ „(, vv cupc doi "Van chuong khong chi la van chuong ma thyc chat la
doi, cupc doi la noi xuat phat va la noi di toi ciia van chuong" Nguai ngh?
'^'^ai CO hoai bao Ian, c6 khat vpng sang tao nhiing cong trinh vi dai cho muon
nhung cung biet xu ly diing dan moi quan h? giiia khat vpng dp voi dieu
te cupc song vai doi hoi ciia muon dan" Mpt van de dat ra nua la "Xa
^"phai biet tao dieu ki^n sang tao cho cac tai nang, vun dip tai nang, quy trpng
niu nhung gia tri nghe thuat dich thuc"
X u a n D i e u
L6I BINH VE XUAN DIEU
1 "Xuan Difu la mpt nha tho Ion, dac sac, doc dao ciia nen tho hien dai Vi^t Nam cho toi nay va nhiing nam thang truoc mat li^u c6 ai vupt dupe Xuan Di^u trong linh vyc tho tinh? Va khong ai c6 the thay the dupe Xuan
Di?u"(T6Hmx)
2 Nha tha nu limg danh, ba Bra-gri-a-ma d chan niii Vi-to-sa (Bungari)
khi tuyen tha tinh tren the giai, ba da khoe vai cac Vif t Nam: "Toi ma
dau tuyen tap hang tram tac gia nay hang nha tho Nga Puskin va ket thiic
bang nha tho Xuan Di^u - Vi?t Nam, Xuan Difu la nha tha tinh Ian ciia phuong Dong vay!"
3 "Xuan Di^u la ca mpt vi?n nghien cuu van hpc trong anh" (Che Lan Vien)
4 "Nha tho Xuan Di^u mat di, thay eo mang theo mpt mang doi van toi" (Nguyen Tuan)
5- "Xuan Di^u la mpt nguoi eiia dai, mpt nguai a giira loai nguoi Lau tho
ciia ong xay dung tren da't ciia mpt tam long tran gian" (The Lir - Lod tua cho t^P "Tho tha")
6 Hoai Thanh la nguai dau tien cho rSng "Xuan Di^u moi nhat trong cac nha tho mai" Tho Xuan Di^u con la mpt ngu on song dat dao chua tung thay a
^hon nuac non lang le nay Xuan Difu say dam tinh yeu, say dam canh troi,
^^rig vpi vang, song cuon quyt muon tan huang cupc doi ngan ngiii ciia minh vui ciang nhu khi buon, nguai deu nong nan, tha thiet
(Hoai Thanh - Hoai Chan, Thi nhan Viet Nam, NXB Van hpc, tai ban Ha
1998) _^ Ne'u bay gio chi can gpi ten mpt nha tho trong tho mai thoi, thi gan nhu
ca se gpi Xuan Di^u" " ' i " I ' '
Trang 13Cam nangluyen thi dai hoc Ngu Van - Phan DanhHieu
8 N g u y i n Dang Manh: "Xuan Di^u khong quan ni%m t m h yeu chi la sij
giao cam xac thjt ma con la su giao cam ciia n h u n g linh hon ma day m a i la caj
khat v p n g cao nhat, cai dich cao nhat trong tinh yeu"
l ; P h a n tich d o ^ tho sau day trong bai tho " V p i vang" cua Xuan
D i ? u :
" T o i muon tat nang di Cho mau dung nhat mat Toi muon bupc gi6 l^i Cho huong dung bay di Ciia ong buom nay day tuan thang m|t
1 V ! is psf^y (Jay hoa cua dong npi xanh ri
' • ' Nay day la cua canh to pho phat v
C u a yen anh nay day khtic tinh si
Va nay day anh sang chop hang mi Moi buoi som, than V u i h i n g go cua Thang gieng ngon n h u mgt cap moi gan Toi sung suong Nhung vpi vang mpt niia Toi khong cho n i n g ha moi hoai xuan."
C A C Y C A N D A T
t , 1 V a i n6t v e t a c g i a v a t a c p h a m
- Xuan D i | u la nha tho "moi nha't trong cac nha tho mai", da dem den cho
tho ca d u o n g thai m p t nguon cam xiic m o i , the hi^n mot quan niem song moi
me cung v a i n h u n g each tan nghe thuat tao bao
- V o i vang la mot trong n h u n g bai tho tieu bieu ciia Xuan D i ^ u truac 1945
Bai tho the hi^n tap trung so truong ciia Xuan D i f u trong vi^c bpc Ip cai toi va
each cam nhan thien nhien, su song
2 P h a n t i c h n d i d u n g
a H i n h anh thien nhien
- Ve dep a i a thien nhien:
+ Gan gui, than quen (nang gio, hoa la, anh sang, thanh am )
+ T u o i d?p, tran day sue song, niem v u i (dong npi xanh r i , canh to phc
phat, than V u i go cua )
f( + T m h t u , q u y e h r u (ong buom, tuan thang mat, ngon n h u cap moi gan )
- Thien nhien dupe dien ta bang nhirng hinh anh mod la; ngon t u gpi cava,
tinh te v o i nhieu bi?n phap t u t u dac sac (nhan hoa, so sanh ); cii phap tan ki
I , , Cai toi t r u t i n h
Cai toi tiit tinh Xuan Di#u la cai toi c6 y thuc ca nhan manh me, day long
liam song:
+ Cach n h i n d a i tre trung qua lang kinh tinh yeu Ve d^p ciia con n g u o i
^xXQC nha tho lay lam chuan muc cho cai d?p cua t u nhien
+ T i n h cam v u a thiet tha, rao rue, dam say (bpc Ip h a m m u o n khae thtfcmg; each giai thi^u say sua, v6 vap; cam nhan the gioi ehung quanh bang jnpi giac quan) vira v p i vang, quyen luyeh do cam nhan dupe buoc d i nhanh chong ciia thoi gian
Cai toi t r u tinh dupe the h i f n bang gipng di?u say me; n h i p di^u gap gap; chuyen doi the tho linh hoat; t u ngir tao bao
3 D a n h g i a c h u n g
- Thien nhien tran day sue song va xuan tinh; loi the hi^n rat hi^n dai
- Cai toi thiet tha gan bo v o i tran the va khat khao t h u h u o n g n h i i n g huong sac tran gian; bieu hi^n ciia mpt quan ni?m song tich cue
H I / 6 N G D A N C H I T I E T '
I. M 6 BAI
Xuan Dieu la nha tho ciia tinh yeu va tuoi tre O n g dupe menh danh la "ong hoang ciia t h i ca tinh y e u " Truac each mang, v o i hai t^p " T h a T h a " va " G u i huong cho gio", Xuan D i f u da chinh thiic t r o thanh "nha t h o m a i nhat trong cac nha tho m o i " (Hoai Thanh) Bai tha " V p i Vang" nam trong tap "Tho T h o "
la bai tha rat tieu bieu cho phong each tho tinh yeu ciia Xuan D i f u viet ve mua xuan, tuoi tre Tac p h a m de l ^ i dau ah ve n p i d u n g va ngh^ thuat d^c sac ma
tieu bieu la doan tha sau day: f f;,
' " T o i m u o n tat nang d i ri
Toi khong cho nang ha m o i hoai x u a n "
n T H A N BAI
1 K h a i q u a t : Bai tha " V p i Vang" nam trong tap "Tha Tho", xuat ban nam
^^38 la bai tha tieu bieu ciia tap tho noi rieng, ciia hon tho Xuan Di^u noi chung
"Vpi vang" la m p t trong n h u n g bai tho tieu bieu ciia Xuan Di^u Bai tho the hien trung so t r u o n g ciia Xuan Di^u trong vi$e bpc Ip cai toi va each cam nhan
*hien nhien, su song Ca bai tho the hi^n mpt nhan sinh quan mang y nghia nhan sau sac Thien d u o n g la 6 ngay tren mat dat V i vay hay yeu men, hay gan
va song het m i n h v a i cupe song thuc tai day t u o i v u i nay N o bpc Ip niem song, khat song, tan h u o n g den v6 bien va tuy^t dich ciia thi nhan:
85
Trang 14"Ta 6 m bo canh tay ta l ^ m r l n
L a m day da qua'n quyt ca m i n h xuan
K h o n g muo'n d i mai mai a v u o n tran Chan hoa re de hut miia d u o i d a t "
2 N 6 i d u n g p h a n t i c h
a D o ^ n t h o m 6 d a u bkng b o n cau t h a n g u n g o n chua d\mg n h i m g khat
v p n g m a n h l i ^ t va tao bao ciia t h i nhan:
" T o i m u o n t i t n l n g d i " J f i ' '
^ Cho mau d u n g nhat ma't Toi muo'n bupc gio lai '^"^
Cho h u o n g d u n g bay d i "
Bon cau dau c6 le la doc dao nhat trong bai tha v i chi rieng no la the ngu
ngon N o la the t h o p h i i h^p cho vifc the hien nhii'ng cam xiic v6 vap cua
Xuan D i f u bai cau t h a ngan lai giau n h i p d i f u Di$p n g u " t o i muo'n" duoc
nhac lai hai Ian ciing v a i do la hai dpng t u m a n h "tat, bupc" da lam noi bat
khao khat ciia nha tho Do la khao khat " t a t nang, buoc g i o " de g i i i lai mau hoa
"Cho m a u d u n g nhat m a t " de g i u lai sac h u o n g " cho h u a n g d u n g bay d i " Do
la khat v p n g chiem doat quyen nang ciia tao hoa de b u Q C h u a n g hoa t u o i tham
mai ben dai N g o n g cuong h o n ca la nha tho muo'n v u try n g i m g quay, thoi
gian d i m g lai de t h i nhan tan h u o n g duac nhCing p h i i t giay tuoi tre ciia doi
m i n h Bai nha t h a sg " t u o i tre chSng hai Ian tham l a i " , sp- " d a i troi chay, long
ta khong v i n h v i e n " Suy cho cimg khat vong ay ciia Xuan D i f u that ngong
cuong n h u n g cung rat hgp l i
b Bay cau t h a tiep theo, v o l tarn h o n k h a t song, k h a t yeu, tan h i e n , tan
h u o n g va k h a t khao giao cam m a n h l i f t , Xuan D i f u da k h a m pha ra ve d?p
xuan t u o i p h o i p h o i , day t i n h t u o n h u n g canh vat t h i e n n h i e n q u e n thuQC
q u a n h ta:
" C i i a ong b u o m nay day tuan thang mat
,, Nay day hoa ciia dong npi xanh r i ' Nay day la a i a canh to pha pha't
Ciia yen anh nay day khiic tinh si '• Va nay day anh sang chop hang m i
^ M o i buoi som, than V u i hang go ciia
•' Thang gieng ngon n h u mpt cap m o i g a n "
Bay cau t h a tren la m p t buoc tranh thien nhien m u a xuan duoc ve nen bang
mpt hon t h o c6 "Cap mat xanh non bie'c r o n " Canh vat dang vao dp thanh tan,
diem 1? Buc tranh hpi t u day d i i h u o n g tham, anh sang va mau sac, am thanh
^day chinh la phep t u o n g giao giua cac giac quan ma Xuan Di#u hgc dupe 6
the ca p h u a n g Tay) Canh vat hi?n len deu c6 doi, c6 cap: " O n g b u o m - tuan that's m ^ t " ;"Hoa- dong npi xanh r i " ; " la- canh t o " ; "yen anh- khiic tinh si";
£)i?p ngOt "nay d a y " dupe nhac lai nam Ian dien ta su so'ng ngon ngpn phoi
bay/ nhien h i n i tinh x i n h d?p that dang yeu Tir "nay d a y " lai la tvr chi tro
Xuan D i ? " dang d u n g truoc biic tranh va l i f t ke cho ta tha'y ve dep tuoi
jion, non na ciia m u a xuan Thi sT n h u m u o n noi v o i chiing ta rang: "Sao nguai
ta cii phai <li Bong Lai Tien Canh 6 mai chon m o n g l u n g hao huyen nao? N o o "S^y 8^"'^ quanh ta" Thien nhien n h u mpt bira tiec tran gian day n h i m g thyc d o n quyen rii: 6 do c6 canh ong dua va b u o m lupn, tinh
tit ngpt ngao n h u " t u a n thang mat" M a u hoa tro nen tham sac ngat h u o n g hon
"giiia dong npi xanh r i " Cay coi nay Ipc dam choi tao nen n h i i n g "canh t o " vai nhiing chie'c la t u o i non pha't pho tinh t u Diem vao phong canh ay la tie'ng hot dam say ciia loai c h i m yen anh da tao nen " k h i i c tinh s i " say d a m long nguoi
Cap mat "xanh non bie'c r a n " ciia Xuan D i f u con mang den cho nguai dpc mpt nguon nang l u p n g m a i t u miia xuan: "Va nay day anh sang chop hang m i / Moi buoi som, than V u i hang go ciia" A n h sang buoi som m a i n h u phat ra t u cap mat d?p v6 cimg ciia nang cong chiia c6 ten la Binh M i n h N a n g vua tinh giac nong suo't mpt dem qua, mat chop chop hang m i roi b u n g no ra m u o n van hao quang C h i n h anh sang a'y da tuoi len canh vat cang lam cho biic tranh thien nhien gio'ng n h u m p t nguon nhya song chay dao dat xung quanh cupc song ciia con nguai The m a i hieu n h i i n g khao khat ciia Xuan D i f u la diing: , ,
" K h o n g muo'n d i mai mai 6 v u o n tran i, Chan hoa re de h i i t mua d u a l dat" o i 1
Hoac CO k h i ong khao khat den chay bong: >n
-" T o i ke dua rang ba'u mat t r a i fAfll T-"^>l i l
Ke d u n g trai t i m triu mau dat mo '
H a i tay chin m o n g bam vao d a i "
Xuan Dieu da ke't lai biic tranh mua xuan bang m p t cau t h a day gpi cam Thang gieng ngon n h u m p t cap m o i gan" Day la m p t each so sanh day gpi
cam, CO m p t chiit nhuc cam Thang gieng thanh tan, d i e m le, day anh sang,
"^au sSc, am thanh va h u a n g thorn tro thanh "cap m o i g a n " rat "ngon, ngpt" cua nguai tinh nhan M u a xuan la mua d^p nhat trong nam Tuoi tre la tuoi '^^P nhat ciia d a i n g u o i Va chac chan ve ngpt ngao ciia n g u a i thieu n i i la ba
•^oi chin m p n g kia
O day, trong su so sanh giiia thien nhien va con nguai, Xuan D i f u da mang
"^^n cho n g u a i dpc mpt quan n i f m nghf thuat ve con n g u o i rat m a i me Tho ca
<Jien t h u a n g lay thien nhien lam chuan m y c cho cai d?p M p i cai d?p trong v u
87
Trang 15try phdi dem so sanh voi cai d?p ciia thien nhien B6i v|y khi mieu net dep
aia Thiiy Van, Nguyen Du da long vao biet bao nhieu cai dep cua thien nhien:
"Van xem trang trpng khac vai/Khuon trang day d|in net ngai no nang/Hoa
cuoi ngQC tho't doan trang/ May thua nuoc toe tuyet nhuong mau da" C6n
Xuan Di^u dua ra mpt tieu chuan khac: con nguoi moi la chuan myc ciia cai
d ?p trong via try nay Boi con nguoi la tac pham ki di?u nhat ciia tao hoa Nen
mpi ve d?p trong vu tru phai dem so sanh vol ve d?p ciia con nguoi Quan
ni^m ngh^ thuat nay la mpt dong gop moi me oia Xuan D i f u vao tho ca
duong dai Vi^t Nam
c Hai cau tho cuoi la tarn trang cua nhan vat trtr tinh:
"Toi sung suong Nhung vpi vang mgt nua Toi khong cho nang ha mod hoai xuan"
Trong mpt cau tho ma thi si c6 hai tam trang "Toi sung suong" - "Nhung
vpi vang mpt niia" Da'u cham 6 giiia cau da phan tach nha tho thanh hai niia:
niia sung suong va niia vpi vang Tam trang "sung suong" la tam trang: "hanh
phiic, lac quan, yeu doi, tuoi vui don nhan cupc song bang tinh cam triu men,
thiet tha gan bo Con "vpi vang" la tam trang tiec nuoi boi nha tho sp tuoi tre
qua di, tuoi gia mau toi V i the dii dang song trong mua xuan nhung thi nhan
da cam thay tiec nuoi mua xuan ngay khi dang 6 trong mua xuan "Toi khong
cho nang ha moi hoai xuan"
3 T6ng ket ngh6 thu&t: Doan tho de lai da'u ah ngh? thuat sau sac The
tho tvr do, su dyng nhieu di^p ngU, difp tu, so sanh ain d u Cai toi t r u tinh
dupe the hi?n b^ng gipng dif u say me; nhip di^u gap gap; chuyen doi the tho
linh hoat; tir ngu tao bao Tat ca da tao nen mpt doan tho hay mang dam
phong each tho Xuan Di^u
III K E T BAI
Tom l^i, doan tho ta vira phan tich 6 tren la doan tho hay nha't trong bai tho
"Vpi vang" Bang ngon ngii rat d6i Tay phuong, nhung tinh cam ciia nhan vat
trii tinh lai rat gan giii, than quen Xuan Di^u da mang den cho nguoi dpc mot
gipng tho 1?, mpt each cam nh^n ve miia xuan rat doi nong nan Qua do thay
dupe long yeu doi va khat vpng song manh li?t ciia thi nhan Diing nhu nha
phe binh The Lu da nhan xet " N h u mpt tam long sin sang an ai, Xuan Dieu
dang tay chao don nhyta song rao r?t ciia cupc doi"
•^^^^2: Cam nhan cua Anh/ chi ve quan ni|m thoi gian cua Xuan Di^u
-uado^nthosau:
^ Xuan dang toi, nghia la xuan dang qua,
Xuan con non, nghia la xuan se gia
Ma xuan het nghia la toi cung mat
Long toi rpng, nhimg lugng troi cijr chat, Khong cho dai thoi tre cua nhan gian;
Noi lam chi rang xuan van tuan hoan, Neu tuoi tr^ chang hai Ian tham l?i Con trod dat, nhimg chang con toi mai, Nen bang khuang toi tiec ca dat troi;
Mui thang nam deu rom vi chia phoi, Khap song niii van than tham tien bi?t
Con gio xinh thi thao trong la biec, Phai chang htm vi noi phai bay di ? Chim rpn rang bong dut tieng reo thi, Phai chang dp phai tan sap sua ? Chang bao gia, 6i! Chang bao gia ntra
Mau di thoi! Miia chua nga chieu hom, CAN DAT C A C Y SAU
1 G i 6 i thi^u chung
- Xuan Dif u la nha tho noi tieng ciia phong trao Tho moi truoc Cach mang thang Tam Tho Xuan Di^u la tieng noi ciia mpt tam hon khat khao giao cam voi thien nhien, con nguoi va cupc doi
- "Vpi vang" la bai tho ciia long yeu doi, yeu cupc song, dong thoi the hi?n ro net phong each nghf thuat tho Xuan Difu truoc Cach mang Thang Tam Doan trich la niem khao khat dupe song manh lift, song c6 y nghia, song het minh voi mua xuan tuoi tre, thoi gian cupc doi
- Nuoi tiec thoi gian, tuoi tre cung chinh la quy trpng thoi gian cupc doi
^Vr nuoi tiec do khoi nguon t u tinh yeu cupc song cuong nhif t, la niem khao
89