Cẩm nang luyện thi đại học ngữ văn (3)

T u truyen thong danh giac ngo^i xam Nguyen Khoa Diem tiep tuc khai thac them nhieu yeu to mang ve d?p thuan phong my ti^c ciia con nguai Vi^t: Toe me thi hoi sau dau Cha me thuang nhau

Slic nhan dan khoe nhu ngua sat Chi cam thu ta ren thep thanh roi Liea chien dau ta phun vao mat

Lu sat nhan cu&p nude hqi ndi

(ToHuu)

Truyen thong ve vang ay da theo suo't chang dirong dai ciia Ijch su dan

tpc mai den horn nay trong thoi dai chong My bao tarn guong tuoi tre da anh

diang chien dau bao gio'ng noi Phai chang, do chinh la ve d?p cua cac chi,

cac anh da tac vao l}ch su Vi^t Nam dang dung kieu hiing bat khuat: V6 Thi

Sau, Tran Van On, Nguyen Van Troi

Ve d?p ay song hanh voi hinh anh cay tre Vi^t Nam Cay tre hien hau tren

moi lang que No nhu la su dong hifn nhimg pham chat trong cot each con

nguoi Vi?t Nam: that tha chat phac, don hau thuy chung, yeu chupng hoa

binh nhung cung kien cuong bat khuat trong tranh dau Tre dung thang hien

ngang bat khuat ciing chia lua vai dan tpc "Mpt cay chong cung tien cong

giac M y " , boi:

"Ndi tre dau chiu moc cong Chua len da nhon nhu chong Iq thuong"

d T u truyen thong danh giac ngo^i xam Nguyen Khoa Diem tiep tuc

khai thac them nhieu yeu to mang ve d?p thuan phong my ti^c ciia con

nguai Vi^t:

Toe me thi hoi sau dau Cha me thuang nhau bang gifng cay muoi man Cdi keo, cdi cot thanh ten

Hat gqo phai mot ning hai suang xay, gia, gian, sang

Do la ve d?p gian di cua nguoi phy nir Vi$t Nam, khong ai khac la nhiJng

nguoi m? voi phong tuc "biii toe sau dau" (toe cugn thanh biii sau gay tao

cho nguoi phy nvt mpt ve d?p n u tinh, thuan hau rat rieng) Net d?p ay gQi

nha ca dao:

Toe ngang lung vita chieng em bai

De chi dai cho roi long anh

Nguyen Khoa Diem tiep tuc gan dong suy tuong den con nguoi ngan do'

eu trii, lao dpng, chien dau tren manh dat Vi?t de giii gin ton tao manh dat

than yeu O do dao l i an nghia thuy chung da tro thanh truyen thong nga^^

doi ciia dan tpc: "Cha m? thuong nhau bang gung cay muo'i man" Y th<?

dupe toat len t u nhiing cau ca dao d^p:

"Tay bumg dia muoi chin gimg Gimg cay muoi man xin dieng quen nhau "

isn

H Hay:

"Muoi ha nam muoi dang con m&n Gimg chin thang gimg hay con cay Doi ta tinh nqng nghia day Dii ha van sau ngan ngdy ciing chang xa" ' ' '

Thanh ngir "gung cay muoi man" dupe van dung mot each dac sac trong cau tho nh? nhang ma tham dupm bie't bao an tinh No gpi len dupe an nghia thiiy chung 6 doi Quy luat ciia t u nhien la gung cang gia cang cay, muoi

cang lau r\am cang man Quy luat trong tinh cam con nguai la con nguoi

so'ng voi nhau lau nam thi tinh nghia cang dong day Co le chinh vi vay ma pat Nude eon ghi dau an eiia cha ciia m? bang Hon trong mai, niii Vpng phu • • <Ji vao nam thang T u cha m^ thuong nhau moi di den "Cai keo cai ept thanh ten" Cau tho gpi nhae cho nguoi dpc nho den tyc lam nha eo ciia nguoi Vift Do la t\ie lam nha su dung keo ept giang giii vao nhau lam cho

nha virng chai, ben chat tranh dupe mua gio, thii du Do ciing la ngoi nha to

am cho mpi gia dinh doan tu ben nhau; sieng nang tich gop mo mau don thanh su song Tu do, tuc dat ten con cai Keo, cai Cpt ciing ra doi

Dau chi c6 nhung ve dep tren, dan tpc ta eon eo truyen thong lao dpng can cii, chiu thuong chiu kho "Hat gao phai mpt nang hai suong xay gia dan sang" Cau tho gpi nhae bai ca dao:

Cay dong dang buoi ban trua

Mo hoi thanh thot nhu mua ruong cay

Ai ai bung bat cam day Deo tham mot hat dang cay mudn phan

Thanh ngir "Mpt nang hai suong" gpi nen su can cii cham chi ciia cha ong

ta nhiing ngay long dong, Ian dan trong doi song nong nghi^p lac hau Do la truyen thong lao dpng can cu, chju thuong chiu kho De lam ra hat gao ta an hang ngay, nguoi nong dan phai trai qua bao nang suong vat va gieo cay, '^ay gia, gian sang Tham vao trong hat gao be nho ay la mo hoi vi man nhpc

•^han evia giai cap nong dan bao doi nay

e Cau tho cuoi cung khep lai mpt cau khing dinh vai niem ty hao: Dat

^^ac CO tie ngdy do "Ngay do" la ngay nao ta khong ro nhung chac chan ngay

la ngay ta c6 truyen thong, c6 phong tuc tap quan, eo van hoa ma c6 van hoa nghia la c6 dat nuoc Diing nhu loi Bae dan truoc liic di xa "Rang muon

To quo'c minh, phai yeu nhung cau hat dan ca" Dan ca, ca dao la dac tfUng van hoa ciia Viet Nam, muon yeu Dat Nuoc truoc he't phai yeu va quy

^^^^g van hoa nuoc nha Boi van hoa chinh la Dat Nuoc That dang yeu dang

dang t u hao biet bao loi tho dung dj, ngpt ngao ciia Nguyen Khoa Diem

3, T6ng ket ngh6 thu&t: Thanh cong ciia doan tho tren la nho vao vi^^

v|n dyng kheo leo cha't li^u van hoa dan gian nhu phong tyc an trau, tyc biij

toe, truyen thong danh giac, truyen thong nong nghi#p Nha tho sang tao

thanh ngu dan gian, ca dao t\ic ngii, thanh ngii Ta't ca lam nen mgt doain tho

dam da khong gian van hoa nguoi Vi?t Ngon ngit mpc mac, gian di, lai tho

nh? nhang diing gipng thii thi tarn tinh nhung van mang dam hon tho triet li

I I I KET B A I

Tom lai, bang cam nhan ra't doi than thuong, gan giii Nguyen Khoa

Diem da mang den cho chiing ta mpt hinh anh Dat Nuac binh di nhung

khong kem phan tuoi d?p DQC doan tho noi rieng va bai tho noi chung, ta

cam nghe nhu cpi nguon dan tpc, cpi nguon van hoa dang tha'm vao tan

tung mach hon ta, dong mau ta Dieu do cang lam ta them yeu them quy

que huong To quoc minh

2: Phan tick doan tho sau trong bai Dai Nude (Nguyen Khoa Diem)

Dat la noi anh den trucmg Cung hiet cui ddu nho ngay gio to

H l / d N G D A N C H I T I E T

I M 6 B A I

Dat Nuoc la nguon cam hung bat t^n ciia tho ca va nghf thuat Moi nha tho

deu CO nhung cam nhan rat rieng ve Dat Nuoc, boi the Dat Nuoc, To quoc hi?n

len muon mau muon ve Neu nhu cac nha tho cimg thai thuong chon diem

nhin ve Dat Nuoc bang nhung hinh anh ky vl, my 1? hay cam hung ve Ijch su

qua cac trieu dai thi Nguyen Khoa Diem lai chpn diem nhin gan giii, quen

thupc binh di de mieu ta ve Dat Nuoc Den voi bai tho Dat Nuoc ciia Nguyen

Khoa Diem ta nhu dung truoc muon mau van hoa, truyen thong, phong tuc

tuoi d^p v6 ngan Ve d^p ay dupe hi^n len sau s3c nha't qua doan tho sau:

Dat la noi anh den trucmg CUng biel cui dau nho ngay gio To

II T H A N B A I

1 Khdi quat: "Dat nuac" la do^n tho duQC trich tu chuang V truong ca

"M$t duong khat vpng" dupe hoan thanh 6 chien truong Binh Trj Thien nav^

1971 Trucmg ca viet ve su thuc tinh cua tuoi tre mien Nam xuong duong tranh

dau hoa hgp voi cupc khang chien cua dan tpc Voi Nguyen Khoa Diem, D^t

Nuoc khong o dau xa ma 6 ngay xung quanh chiing ta, gan giii, than thuong

1 0'>

quanh ta la cai keo cai cpt, h^t g^o ta an hang ngay, cau truyen m? ke, mieng trau ba an Va de lam ro hon ve Da't Nuoc, Nguyen Khoa Diem da tach Da't ivfuoc thanh hai thanh to Da't va Nuoc - mpt yeu to'thupc am, mpt yeu to thupc duong, de giai thich mpt each dan gian nhung cy the ve Dat Nuoc

2 N6i dung phan tich:

a Bon cau tho dau nha tho giii thich ve Dat Nuoc theo loi chiet di tu

cai rieng den cai chung: " '

Dat la noi anh den trucmg * IK" :

-Dat Nuoc la noi ta ho hen Dat Nuoc la noi em ddnh roi chiec khSn trong noi nho tham

Khi Dat Nuac dupe tach ra thanh hai thanh to' no gan voi ki ni^m dang yeu, dang nho, than thupc cua mpt doi nguoi Tach thanh to' DAT - de chi con duong hang ngay anh tai truong, la ngoi truong cung cap hanh trang tri thuc cho moi chiing ta tu tin de lam chu cupc song Tach thanh to'NLTC^JC - La dong song noi em tam mat, dong song cho nang phu sa lam to't xanh nhih\ canh dong, bai mia, nuang dau Cach dien giai ay giiip ta hinh dung cu the: Da't Nuoc la noi ta Ian len, hpc tap va sinh hoat, noi ta dang Ian len hang ngay

Khi tach ra thi Da't Nuac gan voi ky ni^m rieng tu ciia moi nguoi con khi gpp lai Da't Nuoc lai song trong cai ta chung "Khi ta ho h^n", Da't Nuoc hoa nhap vao mpt, tro thanh khong gian h?n ho, nang buoe va minh chung cho tinh yeu ciia hai diia Noi trai gai h?n ho gpi nen nhiing khong gian lang que thanh binh yen a: mai dinh, hang cau, luy tre lang, chiec cau tre nho nho tat

ca deu d^p deu hai hoa va nong dupm lam sao Va khi hai dua yeu nhau thi Da't Nuoc nhu cung song trong noi nho tham ciia hai diia "Da't Nuoc la noi em danh roi chiec khan trong noi nho tham" Cau tho dam da chat dan ca ca dao,

<lac trung ciia van hoa Vif t xua xa, gpi nhac cho ta bai ca dao noi tie'ng:

Khan thuong nho ai Khan roi xuong dat - ' Khan thuong nho ai * •

Khcin vat len vai i

Khan thuong nho ai Khan chui nuoc mat

Chiec khan be nho, gian di ciing that dang yeu va de thuong lam sao, no cung 1^ vat chung cho tinh yeu doi lua "Goi mpt chiim hoa/ Trong chiec khan

*ay/ Co gai ngap ngung/ Sang nha hang xom" (Phan Thi Thanh Nhan)

b Hai cau tho tiep theo, nha tho tiep t\ic tach hai thanh to Dat Ntfoc de

li giii sau sic hon nira ve Dat Nuoc:

"Dai la nai "con chim phumg hoang bay vehdn nui bac"

Nte&c la noi "con cd ngu ong mong nuac bien khai"

Tac gia Nguyen Khoa Diem da mugn cha't li^u dan ca Hue de cam nhan Dat

Nuoc tren binh di^n khong gian dja ly Dat Nuoc du<?c cam nhan la "khong

gian menh mong" Co the hieu do la niii song, bo coi, la Bac - Trung - Nam

mpt dai "Hon niii bac" la day Truong Son hung vi "Bien khoi" la bien Dong

rpng Ion ciia dat nuoc Cach noi ay giiip ta hinh dung: Dat Nuoc ta la dat nuoc

rung vang bien bac Trong khong gian menh mong ay, bao the h? noi tiep

nhau quan li dat nuoc tir day Truong Son hiing vT - " N o i con chim phupng

hoang bay ve hon mii bac" cho den bien bo Thai Binh Duong v6 song menh

mang - noi "Con ca ngu ong mong nuoc bien khoi" Do la noi "dan minh

doan t u " , phat trien giong noi va lam an sinh song lam nen non song gam

voc Vi^t Nam

c Tac gia ckm nhan Dat Nu6c khong chi gan lien voi bien cuomg, lanh

tho, dia ly ma Dat Nuoc con gan voi lich sis: dat nuoc dugc cam nhan bang

chieu sau "thoi gian dang d i n g " Nguyen Khoa Diem voi mpt tinh cam tu hao,

ong gpi lai huyen su lung linh ve dong doi con Rong chau Tien cua dan Lac

Vi|t Do la truyen thuyet:

"Dai la nai Chim ve Nuac la nai Rong a Lac Long Quan vaAuCa

De ra dong bao ta trong hoc trimg"

Cau truyin co "Su tich tram trung" da ra doi tu lau doi nham ly giai nguon

goc cua ngudi Vi^t Tu cau truyen ay dan ta muon doi ta tu hao minh la con

rong chau tien, con chau Vua Himg Cho nen dat nuoc luon tiem tang moi

quan h? giiia cac the h? qua khu, hifn t^i va tuong lai: "Nhung ai da khuat /

Nhiing ai bay gio" "Nhiing ai da khuat" la nhung nguoi trong qua khu

- nhiing con nguoi song gian di chet binh tarn, nhiir^ con nguoi da c6 cong

dung nuoc va phat trien dat nuoc "Nhung ai bay gio" la nhiing nguoi trong

hifn tai, dang song va chien dau Tat ca deu y thiic sau sac ve su m^nh "Yen

nhau va sinh con de cai" bao ton noi giong con dan Vi^t de gop vao mo*

nhi^m v\ to Ion va thieng lieng "Ganh vac phan nguoi di truoc de lai" Tat ca

deu y thiic ve to tien va nguon goc to tien, khong bao gio dupe quen cpi

iivtcmS ^° Hiing Vuong da gop cong dung nen nuoc nha Van

Lang ma nay la nuoc Vi^t Nam hung cuong sanh vai bon be nam chau Nguoi Vi?t minh du di khap the gioi nhung trong tarn linh ciia hp luon c6 mpt ngoi nha chung de quay ve Do chinh la Que cha dat To Vua Hung

3 T6ng ket nghe thuat: The tho txf do; loi tach tir dpc dao, phep di?p a i

phap; su dung nhuan nhuyen, linh boat, sang tao nhiing chat li^u cua van hoa dan gian; chat tru tinh hoa quy^n voi chat chinh luan dac sac

III TONG K E T Tom lai, qua doan tho tren, da neu nhirng dinh nghia da dang, phong phii

ve dat nuoc, tu chieu sau cua van hoa van tpc, chieu dai cua thoi gian lich sir den chieu rpng cua khong gian dat nuoc Nha tho cung van dung rpng rai cac chat li?u van hoa dan gian, tir truyen thuye't lich sir, phong tuc, tap quan den sinh boat, lao dpng cua dan tpc ta, ke't hpp voi nhirng hinh anh, ngon ngir ngh^

thuat dam da tinh dan tpc va giau chat tri tuf

3: Phan tich doan tho sau trong bai Dai Nuac ciia Nguyen Khoa

da de lai cho nen van hpc dan tpc bao van tho d?p ve Dat nuoc To quoc

E>at nuoc" cua Nguyen Khoa Diem trich tir chuong V truong ca "Mat duong '^at vpng" la mpt trong nhirng van tho dep ve tinh yeu que huong dat nuoc

^'?t Nam Doan tho ta sap phan tich sau day la doan tho de lai dau ah ve npi

^ " i g va nghe thuat sau sac nhat:

"Trong anh va em horn nay

Lam nen dai nu&c muon dai" > > ' - •

II.THANBAI «

1 K h ^ i qu^t: "Da't nuoc" la doan tho trich t u chuong V truang ca "M^t

ducmg khat vpng" duoc hoan thanh 6 chien truong Binh Tri Thien nam 197l

T m o n g ca viet ve su thuc tinh ciia tuoi tre mien Nam xuong duong tranh da'u

hoa hpp vai CUQC khang chien ciia dan tQC 6 doan tho tren tac gia tiep can y

thuc con nguoi trong hi^n thuc doi song, trong mo'i quan h? ca nhan - cpng

dong, Nguyen Khoa Diem dan dSt dpc gia tro ve v o i hi$n thyc true tiep ciia

CUQC khang chien chong My, noi len tieng noi day trach nhi^m cua ca mpt the

h^ chong M y that sy truong thanh trong nhan thuc va tinh cam

2 N 6 i d u n g phkn t i c h :

a Sau cau tha dau nha tho dien giki ve moi quan giua con nguoi va

Dat Nuoc, do la sv g^n bo huii co khong the tach roi:

Trong anh va em horn nay Deu CO mot phan Dat Nude Khi hai dita cam tay Dat nude trong ta hai hoa nong tham Khi chung ta cam tay moi nguoi Dat Nuac trong ta ven tron to Ian

Truac het, Dat nuoc gan lien voi tinh yeu doi lua:

Trong anh va em horn nay Deu CO mot phan Dat Nude Khi hai dua cam tay Dal Nude trong ta hai hoa nong tham

V i sao Da't Nuoc lai la "mpt phan" trong anh va em? V i Dat Nuoc la noi ta

sinh ra, noi ta Ion len, sinh hoat va hpc tap Dat nuoc la chii quyen, lanh tho,

niii song ba coi do bie't bao con nguoi dung nen Dat Nuoc la hoi tho cua ta la

mau thit thieng lieng cua ta Khong ai song trong da't nuoc cua minh ma lai

khong dupe thua huong nhirng gia trj vat chat va tinh than: mpt mieng an

thon da ciang la mau thjt " A n h di anh nho que nha/ Nho canh rau muo'ng nho

ca dam tuong" M p t tieng noi, mpt hoi tho ta cung la Da't Nuoc:

Moi sdm day nghe boh be than thiet Ngudi qua dudng chung tieng Viet eiing tdi Nhu vi muot chung Idng bien man

Nhu dong song thucmg men ehdy muon ddi

(Luu Quang Vu) Vay nen, trong ta luon c6 mpt phan Da't Nuoc la n h u vay Da't nuoc la mpt

phan khong the thie'u trong hai chiing ta Day la each noi cho tha'y niem t y hao

cua tuoi tre ve Da't Nuoc Dat Nuoc tro thanh mau thjt thieng lieng trong moi

con nguoi

Di?p ngiJ "Cam tay" dupe nhac lai hai Ian, the hi^n mpt tinh ckm d^p: khi

hai dua "cam tay" la khi hai dua hieu nhau, yeu thuong nhau va Da't Nude

cung nhu d?p them, hai hoa them de eo vij va so'ng trong tinh cam yeu thuong

ciia lua doi "Da't Nuoc hai hoa nong tham" N o i each khae tinh yeu ciia anh va

em da hoa vao tinh yeu To quoc:

Anh yeu em nhu anh yeu dot nude Vat va gian lao tuoi tham vo ngan

Tu tinh yeu lua doi, nha tho huong vao tinh yeu cpng dong, ve mo'i quan h^ giua ca nhan va tap the:

Khi chung ta cam tay moi ngudi Da't Nude trong ta ven tron toldn

T u "hai dua cam tay" cho den "ehiing ta cam tay mpi n g u d i " la mpt sy vuon xa, sy Idn day ciia cai toi ea nhan Neu nhu tinh yeu chi hudng ve cai ca nhan khong thoi thi that la v i ki Hp da m d rpng tinh yeu den mpi ngudi T u

the gidi ciia anh va em hp vupt qua cai toi be nho den v d i cai ta chung " T u

chan trdi ciia mpt ngudi den vdi chan trdi ciia mpi ngudi" (P E luya) Nen

vong tay eiia hp rpng m d de "cam tay mpi ngudi", rpng m d tinh doan ke't, hi>u

ai Tinh yeu ehi thuc su d?p khi tinh yeu ay hoa vao tinh yeu cpng dong Nha't

la nhiJTig thang nam nay Nam Bac dang bi ehia eat thi cai cam tay ay that y

nghla bie't bao nhieu Vi vay, moi ngudi hay chung tay lai, hay:

Toi buoc Idng toi vdi mpi ngudi

De tinh trang trdi khdp muon ncfi Dehon toi vdi bao hon kho

Can gui nhau them mqnh kho'i ddi

( T d H u u ) Da't Nude v i vay mdi t r d nen "v?n tron, to Idn"!

Chinh v i y thiie cpng dong nhu vay nen trudng ca "Mat dudng khat vpng" da thuc tinh tuoi tre do thi mien Nam xuong dudng tranh da'u va "vdng tay Idn mai

de noi son ha" cii the ma lien mpt dai Bac - Trung - Nam Noi nhu nha van Chu

Lai: "Tuoi tre cua chung toi da xuong dudng chie'm linh tam cao cua mdi nha, cua nhip '^u, cua qud doi dem ca luang tam va nhan phd'm ban toa len bau trdi day giae gia"

b Ba cau tho tiep theo, nha tho huong ve tuong lai phia truoc vol uoc mo giin di:

"Mai nay con ta Idn len Con se mang Dat Nude di xa Den nhimg thdng ngdy ma mgng"

Tu hifn tai ciia cupc chien da'u ac lift, khi ma "bom napan dpi lua mai nha", ' ^ i ma hang tram hang ngan ngudi phai song dudi dja dao, trong mua bom

bao dan n h u n g hp van yeu nhau, van udc m o va t r o n g cho phia truoc v o i niem

t i n quyet thang N g u y e n Khoa D i e m m o ve t u o n g lai " M a i nay k h i con ta Ion

l e n " va nhSc n h o d u a con t u o n g lai ciia m i n h ciing the'h? tre hay ke tyc truyen

thong lam rang danh dat nuoc que h u o n g " C o n se mang Dat N u o c d i xa" L o i

nhSn n h u tha thiet, hay d u a dat nuoc d i len n h u v i sao tien ve phia truoc de

den v o i n h i r n g thang ngay t u o i d?p, "thang ngay m o m p n g " , thang ngay hoa

binh t u do D o k h o n g chi la m o u6c ciia rieng N g u y e n Khoa D i e m ma con la

niem m o n g m o i cua hang chuc tri?u con n g u o i Viet N a m m o n g m p t ngay dupe

song t r o n g hoa b i n h , t u do C h u n g to m u a b o m bao dan cua ke t h u c6 the v i i i

lap duoc " n g o i nha, n g p n n i i i , con song" n h u n g k h o n g dap tat dupe khat vpng

va niem t i n cua con n g u o i Vi^t N a m

c K h o n g d u n g l a i a do, n h a t h o tiep tuc d i sau vao m o i q u a n h$ g i i i a Dat

N u o c v o i t a m Hon ciia tvmg con n g u o i V o i g i p n g t h o n h l n n h u tam t i n h

t h a m t h i a nha t h o nhac n h o the h ^ tre:

"Em ai em Dat Nuac la mdu xuong cua minh i Phai biei gan bo va san se

Phai biei hod than cho dang hinh xusa i Lam nen Dat Nuac mudn dai"

-N g u y e n Khoa D i e m viet nen n h u n g cau tho nay bang ta't ca sy trai nghi^m

cua m p t n g u o i Ian Ipn trong phong trao tranh dau ciia thanh nien do t h i mien

Nam N h a tho da thay mat the h^ m i n h de phat bieu tam t u v o i tinh than cong

dan, v o i n h i f t tinh tuoi tre D o cung la loi dap cho cau hoi mang tinh chinh luan

ve su t r u o n g ton ciia Dat Nuoc Dat N u o c bat t u chinh vha a t i n h than ciia

nhChig con n g u o i san sang dang bau m a u ciia tuoi thanh xuan, biet song c6 trach

n h i ^ m v o i thoi dai va day khat vpng ve t u o n g lai t r u o n g ton ciia Dat Nuoc

Ba tie'ng " E m o i e m ! " vang len that that ahn ap n h u khiic dao dau cho loi

nhan n h i i an tinh L o i nhan n h i i ay that nh? nhang va cam d p n g "Da't nuoc la

mau x u o n g ciia m i n h " Day la each so sanh that gan g i i i va gpi cam: dat nuoc

la m p t phan k h o n g the thieu trong anh va em, quy n h u m a u n h u x u o n g cau

thanh co the Dat nuoc ciing la m p t phan m a u thit trong ta la m a u x u o n g a i a

biet bao nhieu con n g u o i da nga xuong trong biet bao cupc chien dau chong

ngpai xam, t r o n g lich sii h i n h thanh va xay d u n g bao v f To quoc L o i t h o gian

d i ma sao d o i thieng lieng Phai chang tinh yeu To quoc, t i n h yeu da't nuoc

trong long t u o i tre la tren het la cap ca nhat?

Xua yeu que hucmg vi co chim c6 buam

Co nhung Ian iron hoc bi don roi Nay yeu que hucmg vi trong timg nam dai

Co mot phan xuang thit cua em toi

(Giang N a m )

N h i i n g cau t h o dupe viet theo the m e n h lenh, giau chat d u y ly n h u n g khong len gan, k h o khan, cung nhac ma t r o thanh l o i nhan nhii tha thiet Di§p pgiJ "Phai b i e t " dupe nhac lai hai Ian n h u ghi khSc n h u nhSc nho O day co

n h u n g t u t u o n g t r u n g rat dang ehii y: "gan bo", "san se", "hoa than" Dat nuoc la " m a u x u o n g " co nghia la da't nuoc ton tai n h u m p t sy song va de co sy song ay han p h a i co rat nhieu h i sinh Qua d i i n g n h u vay, biet bao eon nguoi, bao the h? da nga xuong cho su song con ciia da't nude V i the, m o i m p t con j^giroi " p h a i biet gan bo va san se" "Gan b o " la yeu t h u o n g , quan h ^ mat thiet voi nhau T u sy gan bo ay m o i co the "san se" San se trach n h i ^ m , san se niem vui, niem hanh p h i i c cho nhau Dat nude vT d?i n h u n g dat nude la m p t thye the song T h y e the ay khong phai la su tap h p p ciia n h i r n g ca nhan r o i rae ma

la mpt cpng dong " H o a t h a n " ciing cd nghia la dang hieh V d i quan n i ^ m xua, hoa than cd nghia la hda m i n h thanh nhCrng h i n h song the n i i i (Vpng p h u , hon Trong M a i , ba Den, ba Diem ) n h u n g trong t h o i hi?n dai, hda than cd nghia la: cong hien, h i sinh v i sy nghi^p giai phdng dan tpc " D a n g d u n g Vi§t N a m tac vao the'ky" T h o i binh, n g u o i ta dang hien sue lyc, m o h o i cho To quoc Sy dang hien ay, theo suy ngam ciia nha tho, la cupc hoa than

Neil la chim, toi se Id lodi bo cau trang > , ^, Neu Id hoa, toi se Id mot doa hu&ng ducmg

Neu la may, toi se la mot vang may am Neil Id nguai, toi se chei cho que hucmg

( T u nguyen) Ngay nay, dat nude da sach bdng quan t h i i N h u n g trach n h i e m ciia m o i cong dan d d i v d i da't nude van rat can dat ra t h u o n g xuyen, b d i d d la cau chuyfn k h o n g bao g i d eii La n g u o i hpc sinh, phai biet eham lo hpc gidi de ngay m a i gdp phan d u n g xay da't nude Bdng dang m o i n g u o i da lam nen bdng dang que h u o n g x u so, da't nude Khong cd sy hoa than kia lam sao da't nude truong ton, lam sao cd dupe da't nude m u o n d d i !

3 T 6 n g k e t n g h e t h u a t : Doan tho de lai dau an ve n p i d u n g va ngh§

thuat dac sac Cac di?p tir, di^p ngu cd ti'nh chat bieu t u o n g "cam tay", " p h a i

biet" The tho t u do, ngon n g i i mpe mac, gian d i ket h p p v d i n h i r n g cau tho i n chat d u y ly (kha chat che, logic) eat len n h u tie'ng gpi ciia trai t i m , v i the

nd thiet tha, thiic giue long n g u o i

I I I K E T B A I

T o m l ^ i , doan t h o tren la m p t doan tho hay trong bai Dai Nude N h a tho da

*he h i ^ n nhCrng suy n g h i m d i me eiia m i n h ve da't nude bang m p t giong tru

hnh, ngpt ngap Cau chuy?n ve da't nude doi v d i m o i n g u o i l u d n la cau chuy?n

^ua trai t i m , vira thieng lieng, cao ca, ciing vira gan bd, than thiet T u suy nghi

^ 3 tinh cam ay, k h i dd'i di?n v d i ke thii ciia dan tpc, han n g u d i ta phai biet lam

§1 cho To quoc, giang son

189

4 Ckm nh?n ciia Anh/chi ve tu tu6ng "Dat Nude ciia nhan dan"

dug^c the hi?n trong doan tho sau:

Nhitng nguai nha chong cdn gop cho Dai Nu6c nhtbtg niti Vpng Phu

Cap VQ chong yeu nhau gop nen hdn Trong Mai

Got ngua cua Thanh Giong di qua cdn tram ao dam de'lai

Chin mucri chin con voi gop minh dung dat To Hung Vuang

NhOng con rong nam im gop ddng song xanh tham

Nguai hgc trd ngheo gop cho Dai Nuoc minh nui But, non Nghien

Con coc, con ga que huang ding gop cho Ha Long thanh thang cdnh

Nhitng nguai dan ndo da gop ten Ong Doc, Ong Trang, Bd Den, Bd Diem

Vd d dau tren khap ruong dong go bdi

Chang mang mgt ddng hinh, mgt ao uac, mgt lot song ong cha

Oi Dai Nuoc sau boh nghin nam di dau ta ding thay

Nhitng cugc dai da hoa nUi song ta

H I / O N G D A N CHI TIET

I MOBAI

Dat Nuoc la mpt de tai muon thuo cua tha ca va nghf thuat Hinh hai dat

nuoc cijng duqc tac thanh nhieu ve d^p khac nhau tu nhiing goc nhin khac

nhau To Hini thay Dat Nuoc trong bong dang nguoi anh hung, ngudi M?

Che Lan Vien "tim hinh ciia nuoc" trong vj cha gia Ho Chi Minh Nguyen Trai

tu hao ve trieu dai Tri^u, Dinh, Ly, Tran con Nguyen Khoa Diem, mpt nha

tho chong My lai tim ve d^p ciia Dat Nuoc trong chieu sau van hoa, phong tyc

mang dam dau ah tu tuong "Dat Nuoc ciia nhan dan" Chieu sau tu tuong ay

da the hi^n sau sac qua doan tho:

"Nhvmg nguai vg nha chong con gop cho Dat Nuac nhitng nui Vong Phu

Nhitng cuoc dai da hoa nui song ta"

II THAN B A I

1 K h ^ i quat: "Dat nude" la doan tho trich tu chuong V truong ca "Mat

duang khdt vong" dugc hoan thanh 6 chien truong Binh Tri Thien nam 1971

Truong ca viet ve su thuc tinh ciia tuoi tre mien Nam xuong duong tranh dau

hoa hgp voi CUQC khang chien aia dan tpc Doan tho ta s3p phan tich n5m 6

phan hai cua chuong V Npi dung bao trum ca doan tho la tu tuong "Dat Nuoc

ciia nhan dan"

Ngay xua, nguoi ta thuong quan ni?m: Dat Nuoc la cua cac trieu dai, ciia

vua Trong "Nam quoc son ha" - Ly Thuong Ki^t ding noi "Nam quoc son ha

190

gjji de'cu "• Trong "Binh Ngo dgi cao" - Nguyen Trai viet "Txx Tri?u, Dinh, Ly,

•fraVi bao dai xay nen dgc lap" Ngay nay trong thdi dai Ho Chi Minh, khi

i^ai ta nhin thay sue manh ciia nhan dan, su dong gop mau xuong ciia nhan j'ti da lam nen Dat Nuoc cho nen Dat Nuoc phai thuQc ve nhan dan va ciia

(Jan nhan dan

2.N6idung

a Tu tu6ng "Dat Nu6c ciia Nhan dan" truoc het dugrc the hi?n qua sv biet

fffi sau nang ciia nha tha doi voi nhan dan da "gop" cupc doi minh, tuoi ten

^{li minh, so phan minh de hoa than thanh nhung dia danh, thang c^h

pJhiJng danh, th^ng canh ay gan voi CUQC song, so ph^n, tinh each cua nhan dan:

Nhitng nguai vg nha chong cdn gop cho Dot Nuac nhitng niii Vong Phu

Cap vg chong yeu nhau gop nen hdn Trong Mai j , r ; /

Got ngua cua Thanh Giong di qua cdn tram ao dam delai Chin muai chin con voi gop minh dung dat To Hung Vuang , ;

Nhitng con rong nhm im gap ddng song xanh tham i ; Ngudi hoc trd ngheo gop cho Dat Nuac minh nui But, non Nghien - i •

Con coc, con ga que huang ciing gop cho Ha Long thanh thSng cdnh Nhieng nguai dan ndo da gop ten Ong Doc, Ong Trang, Bd Den, Bd Diem

Thuc ra tu tuong "Dat Nuoc ciia Nhan dan" ding da dugc Nguyen Khoa Diem the hi$n o nhiing doan truoc Do chinh la hinh anh dat nuoc trong khong gian van hoa thuan Vi^t Dat nuoc trong phong tue biii toe sau dau ciia nguoi

phy nit, trong mieng trau ba an, eau ehuyfn m? ke, Thanh Gong giet gi^e,

nghia vg chong g i n bo keo son gung cay muoi man, dat nuoc trong truyen thuye't cha Rong m? Tien nhung c6 le doan tho ta sap phan tich la cao diem ciia tu tuong cot loi ay

Truoc het ta c6 the thay dugc, nha tho da sii dung ngh^ thuat lift ke va (ipng tir "gop" de dien ta hinh anh ciia nhan dan hoa than thanh nhung danh

lam thang canh tuyf t d?p cho Dat Nuoc Cac danh thang ay dugc nha tho li?t

tu Bac den Nam, dau dau cung mang bong dang nhan dan

6' mien Bac, danh thang hifn len voi niii Vgng Phu, hon Trong Mai bieu

^"•^ng cho ve dep ciia tinh yeu thiiy chung viing ben Neu khong c6 nhiing l^guoi vg mon moi cho chong ve tu nhiing cugc chien tranh thi lam sao c6 niii '^'^g Phu? Hon vgng phu nay van con 6 Lang Son gan lien voi tich nang To

\g con cho chong hoa da Tir do nguoi xii Lang c6 cau "Dong Dang cd pho

^Z''*' Cd nang To thi cd chiia Tarn Thanh" Hon Trong Mai 6 Sam Son Thanh

tuong truyen do hai vg chong yeu nhau hoa than thanh Thai gian da di

H!*^' cung tue nguyft Ve d?p thiiy chung, nghia tinh cung vdi

^ g i a n d a b a t t u ^ ^

191

Do con la ve d?p cua nguoi anh hiing Thanh Giong vdi danh thang "ao

dam" hinh mong chan ngya mpc day quanh chan niii Soc Son (Ha Npi),

quan the mil non hiing vT "chin muoi chin con voi" bao quanh niii H i Cuong

(Phii Thp) noi den tho cac Vua Himg ngu tri Hai hinh anh ay nham nhSc nho

chung ta nho den truyen thong danh giac cua cha ong va cong lao to Ion ciia

18 doi Vua Hung da c6 cong dyng nuoc va giir nuoc Cho den ca "Con c6c

con ga que huong ding gop cho Ha Long thanh thang canh" de Ha Long ngay

nay tro thanh danh thang Quoc tekhien ca the'gioi phai nguong mp

6 mien Trung, nha tho dua ta ve voi vung dat Quang Ngai de chiem

nguong "nui Biit, non Nghien" do cong sue cua nhirng cau hoc tro ngheo dung

nen Do la bieu tugng cua truyen thong hieu hpc ciia nhan dan da gop cho dat

nuoc bao ten tuoi Phai chang do la nhung Le Quy Don, nhirng Luong The

Vinh, Mac DTnh Chi da lam rang danh nuoc nha trong thoi ky phong kien xa

xua ciia dan tgc va con luu tieng thorn den hom nay va mai sau

6 mien Nam, danh thang la dong song Ciru Long hien hoa tuoi d^p

"Nhiing con rong nam im gop dong song xanh thkm" La nhihig nguoi dan

hien lanh, cham chi da gop nen "ten xa ten lang trong moi chuyen di dan" Do

la "ong Doc, ong Trang, ba Den, ba Diem" Moi con nguoi mang cho minh mot

cai ten moc mac, gian d} va ciing gop nen nhCing ten dat ten lang voi nhirng ten

goi rat doi than thuong

2 Bon cau cuoi nang y tho len tarn khai quat: sv hoa than cua Nhan Dan

vao bong hinh Dat Nuoc Nhan Dan chinh la nguoi da tao dytig, da dat ten,

ghi dau an cupc doi minh len moi ngpn mii, dong song, khlp mien dat hinh

chu S nay:

Va a dau tren khSp rugng dong, go hai

Ch&ng mang mot dang hinh, mot ao uac, mot I6i song ong cha

Oil Dai nuoc sau bon nghin nam di dau ta ciing thay

Nhieng cuoc doi da hod nui song ta

Hai cau dau la su khang djnh ve dang hinh aia nhan dan trong khong gia"

dat nuoc "tren khap ruong dong go bai" Bong dang ay ciia nhan dan khong

chi lam cho dat nuoc them phan tuoi d?p vi danh lam thSng canh ma c6n

mang "mpt ao uoc, mpt loi song ong cha" Nghia la nhan dan khong chi gop

danh thang tuoi dep ma con gop vao do nhiing gia tri tinh than, la phong tut

tap quan, la truyen thong van hoa truyen mai den doi sau

Hai cau tho cuoi, hinh tupng tho cang dupe nang dan len va cho't vao m?'

cau day tri tuf:

Oil Dat nuac sau bon nghin nam di dau ta ciing thay

Nhitng cuoc dai da hod niii song ta

3 T6ng ket nghe thu&t: Do?n tho c6 ket cau chat che, ty nhien va duQ»c

viet theo the do Cau tho mo rpng keo dai nhung khong n ^ g ne ma bieh hoa linh hoat lam cho doan tho giau sue bieu hi^n va sue khai quat cao Thii phap ngh? thuat li$t ke d}a danh, nha tho luon viet hoa hai tir Dat Nuoc the hi^n su thanh kinh thieng lieng Dpng tu "gop" dupe nhac lai nhieu Ian Tat ca da lam nen doan tho hay ve Dat Nuoc Do la hinh anh da't nuoc ciia nhan dan - nhan dan da hoa thanh dat nuoc Boi tren khap rupng dong go bai, niii song dau dau ciing la hinh anh ciia van hoa, ciia doi song tam hon, cot each ciia Vi^t Nam

I I L K E T B A I Tom lai, voi ngh^ thuat dac sac, tu ngii giau hinh anh gpi cam, tac gia viet

len nhCrng hinh anh tho sinh dpng, giau sue khai quat Tu hinh song, the niii, tir truyen thong, tac gia da tao nen nhirng lien tuong dpc dao, thii vj, giiip nguoi dpc cam nhan cong lao to Ion cua nhan dan trong qua trinh xay dyng va bao v^ To quoc Tir do, ta them yeu, them quy To quoc - eon nguoi Vif t Nam

5 Cam nh|n cua anh/chi ve doan tho sau trong "Dai Nuac" trich truong ca Mat duang khdt vpng) ciia Nguyen Khoa Diem : ^.^j

Nhung em biet khong

Co biet bao nguoi con gdi, con trai Trong bon nghin lap nguoi giong ta lita tuoi

Ho da sang vd chet

« Gian dj vd binh tam

Khong ai nho mat dat ten Nhung hg da lam ra Dai Nuoc

Ho giii! vd truyen cho ta hat Ma ta trong

Ho chuyen Itca qua moi nha, tit hon than qua can cut

^BjLt Ho truyen gigng di^u minh cho con tap noi

^Hv! Ho gdnh theo ten xa, ten Idng trong moi chuyen di dan <)i.oi

^Hl HQ dap dap be bo cho nguoi sau trong cay hai trai

Co ngaai xdm thi chang ngoai xdm

Co ngi thii thi vung len danh bai DeDat Nuoc nay la Dat Nuoc Nhan dan

(Ngit van 12, Tap mpt, NXB Giao dye, 2009, tr 121)

H I / 6 N G D A N C H I T I E T

I M6 B A I : "Dat Nuoc" la phan dau chuong V du(?c trich tie "Mkt duong

khat vpng" - mpt truong ca syc soi long yeu nuoc cua Nguyen Klioa Diem

Chuong tho da truyen den nguoi dpc bao xiic dpng, t y hao ve dat nude va

nhan dan cua minh Doan tho sau the hi^n quan ni?m Ion cua nha tho ve "Dat

nuoc nay la Dat Nuoc cua nhan dan":

"Nhimg em biel khong

r> De Dat Nude nay la Dai Nude Nhan dan" ^''

• I I T H A N BAI

' 1 K h a i quat: Doan trich "Da't nuoc" la chuong V ciia truong ca "Mat

duong khat vpng" dupe Nguyen Khoa Diem sang tac n5m 1971 khi cupc khang

chien cho'ng My cihi nuoc dang den hoi ac li^t Tac gia da su dyng mpt each

sang tao cac chat lif u - thi lif u tu tvic ngu, ca dao dan ca, t u truyen thuyet c6 tich

den phong tuc, ngon ngu cua nen van hoa dan tpc de khoi nguon cam hung

ve Dat nuoc, mpt Dat nuoc c6 nguon goc lau doi, mpt Dat nuoc aia Nhan dan

vinh h^ng muon thuo Doan trich ta dang phan tich la t u cau 61 den cau 88

2 N6i dung ckn phan tich, ckm nh^n:

a Trong bon nghin nim ciia dat nuoc, nha tho khong diem lai cac trieu

dai, cac anh hung noi tieng ma nhan m^nh den v6 van nhung con nguoi v6

danh, binh df:

"Em ffi em hay nhin ral xa Vao bo'n nghin nam dat nuac Nam thdng nao eiing nguai nguai lap l&p Con gdi con trai bing tuoi chung ta Can cu lam lung

Khi CO giae nguai con trai ra tran

Nguai con gdi a nha nuoi edi ciing con

Nha tho nhin ve Ijch su ciia dan tpc "bon nghin nam dat nuac" va t y hao ve

nhiing c6 gai chang trai, ty hao ve tuoi tre "Nam thang nao ciing nguai ngW^

Idp lop" Cach dimg tu "Nam thang nao" roi "nguoi nguoi lop lop" la de ch'

sy dong dao con nguoi trong lich su, lap nguoi nay den lop nguoi khac

thay nhau lam nen lich su nuoc nha, lop nguoi nay nga xuo'ng thi lop ng^'^^

khac dung len:

"Mot cay nga cd rung cay lai mgc I Nguai not nguai dd may van miia xudn"

I (Nguyen Trung Thanh)

Khi da't nuoc hoa binh: Hp chSm chi, "can cu lam lyng" va "chi biet rugng

Sanh, Thanh Giong len duong vao tran mac Nguoi con gai 6 nha lo vi^c hau phucmg, tang gia san xuat, nuoi day con cai: ,^

"Khi CO giac nguai con trai ra tran <(::; •,

Nguai con gdi a nha nuoi cdi ciing con"

Tuy hp la dan ba, con gai nhung: ', L ^ •<- ,

"Ngay giac den nha dan bd ding ddnh r:- :

Nhieu nguai da tra thanh anh hiing '

Nhieu anh hiingcd anh vd em deu nha" ' 7

To quo'c da ghi danh biet bao nhieu anh hiing nu tudng ma "ca anh v^ em

deu nhd": Ba Trung, Ba Trifu, V6 Thi Sau, ch} Ut Tich, chi Tran Thi Ly la nhiing nguoi phu nir anh himg qua cam lam nen ve d?p aia nguoi phy nii Vi?t Nam trung hau, dam dang

b Nguyen Khoa Diem nhan manh Nhan dan - hp la nhung con ngutri v6 danh tuoi d?p v6 ngan:

"Co biet bao ngucti con gdi con trai Trong bon nghin lap nguai giong ta liea tuoi

Hg da song vd chei, Gian di vd binh tdm Khong ai nha mat dat ten ' Nhung hg da Idm ra Dat nuac" ^ Doi tupng ma Nguyen Khoa Diem nhan manh do la tuoi tre "Co biet bao

nguoi con gai con trai" Do chfnh la the'hf dupe nha tho diem danh trong "bon

d?p, so'ng la so'ng he't minh cho tat ca, song ngang cao dau "song gian d i " nen chet ciing that "che't binh tam" Trong bon nghin lop nguoi ay c6 v6 so nhiing con nguoi "khong ai nhd mat dat ten" nhung cong lao va sy nghif p ciia hp da

lai la Da't Nude do hp lam ra, da hoa than thanh i

c Khong chi vay, nhiing con nguoi v6 danh va binh di ay da giir gin \k

truyen lai cho cac the h^ sau mpi gia tri van hoa, van minh tinh than va vat chat cua dat nude, cua dan tpc: hat lua, ngpn lira, tieng ndi, ngon ngii dan tpc, ten xa, ten lang Nhan dan v6 danh nhung that la v l dai - Hp da lam ra cua cai gia trj vat chat tinh than, lam ra da't nude

"Hg giQ-vd truyen cho ta hat Ilia ta trong '

Hg chuyeh liea qua moi nhd, tie hon than qua con ciii

Hg truyen giong dieu minh cho con tap noi

195

Ho gdnh theo ten xa ten lang trong moi chuyen di dan

Hg dap dap be ha cho nguai sau trong cay Mi trai"

Di?p tu "HQ" cung voi each noi: hp giii, hp chuyen, hp truyen, hp ganh

cho thay dupe sv dong gop tich eye cua nhan dan vi su phat trien cua da't

nuoc Chinh nhan dan mang cho ta gia tri vat chat, la hat liia ta trong qua bao

doi, la ngpn lua giii qua bao nam thang suoi am bao gia dinh, la nguon thuy

nong, vuon rupng doi dao cho con chau doi sau "trong cay hai trai" Khong

chi v$y, hp con mang den cho ta nhijng gia trj tinh than quy bau: hp bao v^

tieng noi ngudi Vi^t, hp de lai phong tuc t^p quan qua nhimg "ten xa ten lang

trong nhung chuyen di dan"

d Nhan dan la nhvrng ngudi khong tiec mau xuang, sin sang dung len

bko vf dat nuac tnrac nhung bien dpng Ijch su va hiem hga xam lang;

Co ngoqi xam tht chong ngoai xam it

Co noi thii thi viing len ddnh hai

:, Dac bi?t, nhan dan la nhijng nguoi mang trong minh dong mau chong

ngoai xam Dan ta c6 truyen thong danh giac ngoai xam tir bao doi nay, het

giac Tau 1000 nam lai den giac Tay 100 nam Ta lai danh duoi phat xit Nhat, lat

do che dp Phong kien de dua nuoc Vi^t Nam dpc lap thong nhat Va horn nay

day, ta dang chong lai ke thia de quo'c xam lupc Va sue manh nhan dan se la con

song Ion de nhan chim be lii ban nuoc va cuop nuoc ay Tran chien ay se chien

thSng trong nay mai de mai mai "Dat Nuoc nay la Da't Nuoc cua Nhan dan"

3 T6ng ket nghe thuat: Doan tho de lai dau an sau dam cua phong each

tha Nguyen Khoa Diem: Cam xiic tho chan thanh, tha thiet; gipng di^u tam

tinh, CO sy hoa quyfn giiia chat tru tinh va chinh lu^n The tho ty do; ngon tu,

hinh anh vira gan gui quen thupc vua mang tinh khai quat; cac bi^n phap tu tu

dupe su dung mpt each linh hoat

I I I K E T B A I ,a^f

Doan tho la nhihig suy nghl, phat hi^n moi me ve vai tro ciia nhan dan

trong Ijch sir; khang dinh mpt tu tuong mang tinh thoi dai: Dat Nuac Nhan dan

Dat Nuac khong chi the hi?n tinh cam yeu nuoc sau sac cua Nguyen Khoa

Diem ma con khoi day niem ty hao ve que huong, to quoc trong long moi con

nguoi Vi?t Nam ,

196

i^i 6: Cam nhan ciia anh/chj ve v^ d?p cua do^n tho sau trong bai tho

"Dat Nude" ciia nha tho Nguyen Khoa Diem:

DeDai Nuoc nay Id Dai Nuac Nhan dan Bat Nuac cua Nhan dan, Dat Nude cua ca dao than thoai Day anh hiei "yeu em tic thud trong noi"

Biei quy cong cam vdng nhung ngdy Ian loi ' ^ Biei trong tre dqti ngdy thanh gay

DI tra thu ma khong s(r datlau

di nhung ddng song bat nuoc tu dau

Ma khi veDat Nuoc minh thi bat len cdu hat Nguoi den hat khi cheo do, keo thuyen vuat thdc Ggi tram mau tren tram ddng song xuoi : u f

(Ngt? van 12, Tap mpt, NXB Giao dye, 2009, tr 121)

Hl/dNG DAN CHI TIET ^

De Dat Nuac nay la Dat Nuac cua nhan dan , ,

Gai tram mau tren tram ddng song xuoi , rvn.i

II THAN BAI r h

1 Khai quat: Nguyen Khoa Diem thupc the h$ nha tho truong thanh

trong thai ki chong Mi ahi nuoc; tho ong giau chat tri tu^, suy tu sau ISng,

cam xiic nong nan "Dal nuac" la doan tha trich tu chuong V truong ca "Mdt

^^ong khat vong" dupe hoan thanh 6 chien truong Binh Trj Thien nam 1971

Truong ca viet ve sy thuc tinh ciia tuoi tre mien Nam xuo'ng duong tranh dau hoa hpp voi cupc khang chien cua dan tpc Doan tho ta sap phan tich nam 6 Plian hai ciia ehuong V Npi dung bao trum ca doan tho la tu tucmg "Da't Nuoc

nhan dan"

-v'-Ngay xua, nguoi ta thuang'quan ni§m: Da't Nuac la cua cac trieu dgi, aia

vua Trong "Nam quo'c son ha" - Ly Thucmg Ki^t cung noi "Nam quo'c son ha

nam de cu" Trong "Binh Ngo dai cao" - Nguyen Trai Viet " T u Tri^u, Dinh,

Ly, Tran bao dai xay nen dQc lap" Ngay nay trong thoi dai Ho Chi Minh, khi

nguoi ta nhin thay sue manh a i a nhan dan, sy dong gop mau xuong aia nhan

dan da lam nen Dat Nude cho nen Da't Nude phai thupe ve nhan dan va ciia

nhan dan

2 Ndi d u n g c a m n h a n :

a Doan tho m6 dau bang mpt lod khang dinh, Icri khang dinh ay la cam

hung chung cho ci do^n tho:

"Be Dot Nuac my la Dot Nuac cua nhan dan

Dai nuac cua nhan dan, Dat Nuac ciia ca dao than thoai"

Nha tho khiing djnh ehSe njeh "Dat Nuoc nay la Dat Nude a i a nhan dan", 16i

khSng djnh ay da the hi?n mpt each chan thanh, manh li^t tinh cam aia nha tho

doi voi dan tpc H o n ai het, nha tho hieu rang, de eo dup-c Dat Nude trudng ton,

vinh euu thi nhan dan hon ai het la nhung nguoi da do mau xuong, do eong sue

aia minh de lam nen hirJi hai dat nude Vi the Dat Nude khong aia rieng ai ma

la aia ehung, aia rJian dan va mai mai thupe ve nhan dan

6 eau tho thxf hai, nha tho lai mpt Ian niia khang djnh "Dot nude cua nhan

dan, Dat Nude cua ca dao than thoai" D i f p ngii ehuyen tiep "Dat nuac ciia nhan

dan" dupe lap lai n h u them mpt Ian nua nhan manh ve eai su m^nh thieng

lieng a i a nhan dan doi v d i Dat Nude Ve t h u hai, nha tho nhan manh "Dat

Nuac cua ca dao than thoai" Nhac den ea dao than thogi ta lai cang nhd den

nhan dan, v i hon ai het, Nhan dan l ^ i la nguoi tao ra van hda, tao ra ca dao

than thoai Ma dat nude a i a "ca dao than thoai" nghla la Da't Nude tuoi d?p v6

ngan nhu vang trSng eo tich, ngpt ngao n h u ea dao, nhu nguon sira m? nuoi ta

Idn nen nguoi Va khong phai ngau nhien tac gia nhac tdi hai the loai tieu bieu

nha't a i a van hpc dan gian "Than thoai" the hi^n eupc song qua t r i tudng

tupng bay bong a i a nhan dan Con "ca dao" bpc Ip t h e g i d i tam hon cua nhan

dan v d i tinh yeu thuong, v d i su lang man eimg v d i tinh than lac quan Do la

nhiing tac pham do nhan dan sang tgo, l u u truyen va cd kha nang phan chie'u

tam hon, ban sac dan toe mpt each dam net nha't

b V a khi noi den "Dat nuoc a i a Nhan dan", mpt each nhien, tac gia tid

ve vdi cgi nguon phong phii d?p de cua vSn hoa, van hpc dan gian ma tieu

bieu la trong ca dao Ve d?p tinh than cua nhan dan, hon dau het, c6 the tim

thay 6 do trong ca dao, dan ca, truyen c6 tich 6 day tac gia chi chpn Ipc ba

cau de n6i ve ba phuong di?n quan trpng nhat ciia truyen thong nhan daH/

dan tpc:

Day anh biei yeu em tie tha trong noi Biei quy cong cam vang nhung ngay Ian Igi Biei trong tre dai ngay thanh gay 'i^

Di trd thii ma khong sa dai Idu

Chitc n5ng a i a ca dao, ndi n h u Nguyen Khoa Diem la "day" Chuc nSng ay

ciitig vdi y nghia aia no dupe the hi^n qua ba phuong di^n Phuong d i f n thu

phat Nguyen Khoa Diem nhan m^rih ve tinh cam thiiy ehung trong tinh yeu

con nguoi V i f t Nam Tit y tho trong ca dao "Yeu em t u thud trong noi/ Em

nam em khde, anh ngoi anh r u " Nha tho da vie't nen Idi ehan tinh aia chang

tjai dang yeu "Day anh biei yeu em tit thua trong ndi" Tmh yeu a i a chang trai ay

Ichong phai la ngpn gid thoang qua, khong phai la Idi aia budm ong ma la Idi noi la nghi suy ehan that Y tho da khang d}nh dupe mpt tinh yeu thiiy chung ben viing khong gi cd the de'm dong dupe Nhan dan day ta biet yeu thuong lang man, dam say thiiy ehung vdi nhimg cau ca dao ay Day la phat hi^n mdi cua Nguyen Khoa Diem Bdi le t u xua den nay ndi den nhan dan nguoi ta thucmg nghl den nhung pham chat can eu ehiu khd, bat khua't kien eudng Con

a day tac gia lai ngpi ea ve d?p tre trung lang man trong tinh yeu, nhiing moi

tinh tu thud a'u tho cho den liic trudng thanh

ti phuong di^n t h u hai, Nhan dan gin g i i i va truyen I?i cho ta quan ni^m

song d?p de, sau sac, ea dao da "day anh biet" - So'ng tren doi can quy trpng tinh nghia, phai "Biet quy eong cam vang nhung ngay Ian Ipi" Cau tho a'y lay

y tu ca dao "Cam vang ma Ipi qua songA'ang rod khong tie'e tie'e eong cam vang" Nhan dan da day ta rang: d doi nay eon cd t h u quy hen vang bac, chau bau ngpc nga Do la tinh nghia giiia con nguoi vdi con nguoi Bdi vay, nghia vdi tinh con nang hon nhieu Ian gia trj vat chat

0 phuong di^n thu ba, nhan dan da day ta phai biet quyet li^t trong cam thii va chien dau "Biet trong tre dpi ngay thanh gay/ D i tra thii ma khong sp dai lau" Hai eau tho da gpi lai biet bao eupe khang chien oanh lift, trudng k i nhan dan trong biet bao eupe chien v? quo'c v l dgi T u thud lap nude, ong

^ha ta da luon phai duong dau vdi nan ngoai xam Cupe chien dau gianh dpe

'?p t y do nao cung keo dai hang chuc nam, tham chi hang tram nam Sau ck

•^ghin nam Bac thupe nhan dan van dung len gianh chii quyen, roi den nSm do hp giae Tay t h i i hoi ne'u khong cd sy kien tri ben bi va khat vpng

^ do manh lift, dan tpc be nhd nay lam sao cd the vupt qua bao nhieu khd gian kho, mat mat hi sinh de den ngay toan thSng

Bon cau tho cuoi: Hinh i n h nguoi cheo do, keo thuyen vupt thac cat cao

®*>8 hat la mpt bieu tugmg noi len sue m?nh Nhan dan chien thing mpi thijr

he quan tin tudng dua Dat Nude di toi mpt ngay mai v6 cung tuod sang:

Oi nhung dotig song bat nuac tie dau

Ma khi veDal Nuac minh thi bat len cau hat Nguai den hat khi cheo do, keo thuyen vuat thdc Gai tram mau tren tram dang song xudi

Cau tho g(?i cho ta h i n h anh cua n h u n g dong song, n h u n g d o n g song khong

biet den tir ben bo nao n h u n g k h i hoa vao dat Vi^t lai vang len biet bao cau hat

di?u ho Cau tho ciia N g u y e n Khoa D i e m lam ta nho den n h u n g d i ^ u ho hung

trang tren song M a , di#u ca H u e ngpt ngao tren song H u o n g va di^u ho keo

l u o i manh me 6 m i e n Trung, hay d o n ca tai t u tha thiet tren song Tien, song

H a u a m i e n N a m Va " d o n g song" ay vira c6 y nghia la dong song ciia qu§

h u o n g dat nuoc n h i m g vua c6 y nghla la dong song Van Hoa, dong song Ljch

sir Dan tpc ta c6 54 dan tpc anh em, la 54 dong chay van hoa da dang "tram

mau, tram dang" Va do chinh la su da dang va phong p h u a i a van hoa Viet

N a m da v u n dap phii sa qua bao nam thang thang tram de l a m nen mpt dat

nude d a m da ban sac dan tpc

3 T 6 n g k e t n g h e t h u a t : Doan tho da de lai am h u o n g ca dao, dan ca dac

sac n h u n g khong lay lai nguyen van ma sang tao lam nen m p t y tho rieng mem

mai, tai hoa va giau tinh triet ly Diep ngtr "Dat N u o c " dupe nhac lai nhieu Ian

cung v o i vi^c nha tho luon viet hoa hai t u "Dat N u o c " tqio nen m p t tinh cam

thieng lieng xiet bao t y hao ve non song gam voc Vi^t N a m

I I I K E T B A I

T o m lai, doan tho ta v u a phan tich da the hi$n mpt each rat thanh cong tu

t u o n g Ion cua thoi dai "Dat N u o c cua nhan dan" Cam o n nha tho Nguyen

Khoa D i e m da mang den cho ta m p t gipng tho tai hoa va nhirng cau tho giau

tinh triet ly de ta them hieu, them yeu, them t i n vao sue m a n h cua nhan dan va

tin vao tinh yeu Dat N u o c cua chinh m i n h :

Oi ToQuoc ta yeu nhu mau thit Nhu me cha ta nhu va nhu chong

Oi ToQuoc neu can ta chel Cho moi ngdi nha ngon nui dong song

( T o H u u )

7: C a m nhan tu tuang "Dat N u a c ciia Nhan dan" dugrc the hi?n

trong doan trich "Dat N u a c " cua Nguyen Khoa Diem ^

w H L T O N G D A N !

I M 6 B A I :

" Dai nuac" la m p t de tai cao d?p nhat cua van hpe khang chien chong Phap

va chong M y V o i v o n hieu biet sau sac ve ljch su va van hoa dan tpc, Nguy^'^

"Khi ta lorn len Dai Nuac da c6 roi

^KKL Dat nuac cd trong nhimg cai "ngay xua ngay xua "

^HPi' me thuang hay ke"

in Bang gipng tam tinh n h u loi ke c h u y f n eo tich, N g u y e n Khoa D i e m da the

hi?n n h i i n g cam xiic va suy t u d n g cua m i n h ve dat nude C a m h u n g cd ve phong tiing, t u do n h u m p t t h i i tiiy biit bang tho, n h u n g thuc ra n d van cd mpt thong lap luan kha chat che ro rang Tac gia da tap t r u n g the h i f n dat nude tren cac binh di?n chii yeu sau day: Trong chieu dai thdi gian lich sir (qua k h i i

xa xua cho den hi^n tai t u o n g lai); trong chieu rpng khong gian lanh tho, dia ly- Va euoi eiing la trong be day van hoa, tam h o n cot each Ba p h u o n g dien ay '^U'pc the hi^n trong v i f c gan bd thong nhat Nhieu k h i mpt chi tiet dua ra cimg ndi ve ca may p h u o n g di$n ay cua dat nude N h u n g d bat cu p h u o n g di^n nao,

*hi quan n i ^ m "Dai nuac cua nhan dan" cung la t u t u d n g cot loi, la spi chi do

^an chuoi m p i cam xiic va suy t u d n g eu the Chinh nho d d ma tac gia da cd

•nhirng phat hi^n m d i me, cd chieu sau nhieu k h i d chinh n h i i n g h i n h anh chat

•i?ti quen thupc

urn) itil •j^njn if^t' t»i,i

201

3 Dat nuo'c c u a nhan dan d u a c t h ^ hien trong chieu dai thoi

gian lich su"

Noi ve Ijch su may ngan nam cua da't nuac, Nguyen Khoa Diem khong

dung nhung su H^u nhu nhieu nha tho khac 6ng dung loi ke dam da cua

dan gian:

"Dot Nuac bat dau v&i mieng trau bay gia ba an t •

Dai Nuac l&n len khi dan minh biei trong tre ma ddnh giac"

Hinh anh tho phai chang da ggi cho ta ve sy tich trau cau t u dai Hiing

Vuong dung nuoc xa xua, ve truyen thuyet Thanh Giong nho tre danh duoi

giac An da di vao Uch su? NghIa la Ijch su dat nuoc dug-c dpng l^i trong tung

cau chuy?n ke, hi^n hinh trong "mieng trau ba an", trong "cay tre ddnh giac"

Hay noi each khac, dat nuoc da n5m sau trong tiem thuc moi nguoi dan,

truong ton trong doi song tarn hon nhan dan qua bao the h^ Do ciing chinh la

"Dai nuac cua nhan dan "

Vi vay, khi nghi ve may ngan nam lich su cua da't nuac, tac gia khong diem

lai cac trieu dai "tie Trieu, Dinh, Ly, Tran gay nen doc lap" (Nguyen Trai);

"Nuac Viet nghin nam Dinh, Ly, Tran, Le Thanh nuac Viet nhan dan trong mat suoi"

Khong nhac lai ten tuoi nhiing anh hung lung danh trong su sach nhu Ba

Trung, ba Tri?u, Tran Himg Dao, Le Lgi, Quang Trung:

"Hoi Song Hong tieng hat ban nghin nam;

Toquoc bao gia dep the nay chang?

Chua dau! Vd ngay cd nhimg ngdy dep nhdi Khi Nguyen Trai lam tho vd ddnh giac Nguyen Du viei Kieu, dai nuac hoa thdnh vdn Khi Nguyen Hue cuai voi vdo cita Bac,

Hung Dao diet qudn Nguyen tren song Bach Dang"

Ma Nguyen Khoa Diem da nhan m^nh den muon ngan nhung con nguoi

binh di v6 danh: ^

Trong boh nghin lap nguai giong ta lua tuoi

Ho da song vd chei , Gidn divdbinhtdm

Khong ai nha mat dat ten Nhumg ho da Idm ra Dot Nuac"

Nhiing con nguai v6 danh ay chinh la nhan dan v6 tan da tao dyng va gif

%iu dat nuoc trai qua mpi thoi dai HQ khong chi danh giac ngoai xam, ma c6n

202 >

la ngu'^^ sang t^o va truyen l^i VCXQI gia trj v | t chat va tinh than cho mpi the'h? p6i tiep "hau:

Ho giu vd truyen cho ta hat lua ta trong > •

Ho chuyen liea qua moi nha, tie hon than qua con cui

Hp truyen giong dieu minh cho con tap noi - '

Ho gdnh theo ten xd ten Idng trong moi chuyen di dan "

4 D^t nvro-c ay con c6 mdt khdng gian c u the, n o i s i n h t6n ciia cdng d6ng)

Cung voi "thai gian dang dang" la "khong gian menh mong" dugc tao lap tu thuo so khai vai truyen thuyet Lac Long Quan - Au Co "Dai la nai chim ve liudc la nai rang a"- Mpt dat nuoc d?p de va thieng lieng biet bao!

Nhung da't nuoc cung la cai khong gian rat gan gui vai cupc song hang

ngay cixa moi nguai dan "Dai la nai anh den truong Nuac Id nai em t&m" va da't

nuac ay da chiing kie'n nhung moi tinh dau ciia biet bao lua doi:

Dat Nuac Id noi ta ho hen Dat Nuac Id nai em ddnh rai chiec khan trong noi nha tham"

Tu quan niem "Dat Nuac cua Nhan dan", tac gia da c6 nhiJTig phat hi^n sau

sac va moi me ve ve d?p thien nhien da't nuoc gan lien vai con nguoi, ma truac he't la nhCrng con nguoi binh thuong Va chinh nhimg con nguai binh thuang

ay da lam nen ve dep muon doi cua thien nhien da't nuoc, mpt ve d?p khong chi mang mau sac gam voc ciia non song, ma con la ke't tinh ve d?p tarn hon, truyen thong dan tpc:

Nhimg nguai va nha chong con gop cho Dai Nuac nhung nui Vong Phu Cap vg chong yeu nhau gop nen hon Trong Mai

Got ngua cua Thdnh Giong di qua con tram ao dam delai"

Roi "nguai hoc trb ngheo gop cho dai nuac minh nui But, non Nghien", cho den

•^ung dja danh that nom na binh dj "Nhimg nguai dan ndo da gop ten ong Doc, Trang, bd Den, ba Diem" T u do, tac gia da di tai mpt nhan thiic khai quat

sauxa:

"Oi Dai Nuac sau boh nghin nam di dau ta ciing thdy Nhieng cuoc dai da hoa nui song ta"

5 Dat ninyc trong day van hoa

^at nuac a'y con c6 mpt be day van hoa, tam hon co't each Viet Nam CGng

^hu hai phuang di^n tren, be day van hoa khong dupe noi den qua cac danh van hoa nhu Nguyen Trai, Nguyen Du, Ho Xuan Huong, Ngo Thi

^^^^rn ma dupe the hifn trong nguon maeh phong phii ciia van hoa dan gian neu len truyen thong tinh than va ve d^p tam hon ciia nhan dan tham

nhuan sau sac tu tuang "Dai Nuac cua Nhan dan, ciia ca dao than thoai" Trong

cac kho tang van hoa phong phii ay, tac gia tim thay nhung ve d^p noi bat cug

tarn hon tinh each Vi^t Nann Do la that say dam va thuy chung trong tinh y^^

"Yeu nhau tie thud trong noi"; "Cha me yeu nhau bSng gitng cay muoi man"; Bjej

quy trpng tinh nghia: "Biet quy cong cam vang nhimg ngay Ian loi" Nhung ciing

that quyet li^t voi ke thu: "Biei trong tre dai ngay thank gay Di trd thii khong SQ

dai lau" Ba phuong di^n quan trpng nhat ciia truyen thong nhan dan, dan tpc

da duoc ong noi len sau sSc, tham thia tu nhiing cau ca dao d§p - nhung tie'rig

long ciia nhan dan trai qua tung thai ky lich su

Ket l u ^ : Tom lai "Dat Nuac" ciia Nguyen Khoa Diem la Dat nuoc ciia nhar^

dan, ciia ca dao than thoai Nhiing thi lieu dan gian dam da chat tha, du^c ke't

hop vai nhiing suy nghi giau chat tri tu^ da tao nen net dac sac cho bai tho Do

la mpt dong gop quan trgng ciia Nguyen Khoa Diem lam sau them cho y ni^m

ve Dat nuoc ciia tho ca cho'ng My

"Va cit the nhan dan thuang it noi Nhu me toi lang le sud't dai

Va cit the nhan dan cao voi vgi Han ca nhimg ngoi sac c6 doc giiea trai"

(Nhung nguoi di toi bien - Thanh Thao) j^0r Giao vien: Nguyen Quang Ninh

D E L U Y E N TAP

D e 1: Chung minh rang Nguyen Khoa Diem da dung mot "Dat Nuoc cu£

ca dao than thoai" de the hifn tu tuong "Da't Nuoc ciia Nhan dan"

De 2: C a m hung ve que huang dat nuac dugc the hi^n trong bai tha "Vi?i

Bac" (To Huu) va "Dat N u o c " (Nguyen Khoa Diem)

3u:.,

SdNG Xuan Quynh

* LOI BiNHVE THO XUAN QUYNH

"Tha Xuan Quynh la tha cua mot cdnh chuon chuon bay tlm cho nucmg ihai^

trong nang noi dong bao ciia cuoc dai The gi&i tha ca Xuan Quynh Id su tuc^S

tranh khong ngimg giua khac nghiet vd yen Idnh vai nhimg bieu Men song dong

bien hoa khon ciing ciia chung O do trdi tim tha Xuan Quynh Id cdnh chuon chuot^

bdo bdo cu chao di chao ve, met nhodi giiia bien dong vd yen djnh, bao tovd binh y^'

chien tranh vd hoa binh, thdc lU vd em trdi, tinh yeu vd each tra, ra di vd tra lai, ch^^

trdi phieu bat vd tru vitng kien gan, to am vd dong dai, song vd bo, thuyeh vd bi^^'

^gt suy nghi ciia chi Chi can qua tha ta biei khd ki dai tu cua chi Thdnh that, day Id

^Ql loi tha Xuan Quynh" ( V o V a n T r y c )

7;Cam nhan cua anh/chi ve v^ d?p tam hon ciia nguoi p h ^ nir dang ygu trong doan tho sau cua bai tho " S o n g " - Xuan Q u y n h :

DH dgi vd dfu em Vinvh '•

On do vd lang le n<Vd ; Song khong hie'u noi minh t •' ' '• ' Song tim ra tan be

di con song ngdy xua

Vd ngdy sau van the Noi khdt vgng tinh yeu Boi hoi trong nguc tre x Truoc muon trdng song be

^^^^ ^""S' Thuyeh vd Bien, Hoa c6 may trong do Song la mpt bai tha

^•^ s^c rat tieu bieu cho phong each tho tinh yeu ciia Xuan Quynh Bai tha

^ lai gia tri npi dung va nghf thuat dac sac ma tieu bieu la bon kho tho

sau day c u n g v a i n h u n g c u n g bac t i n h cam ciia n g u o i p h y nvt n h i e u b i e n dpj

t r o n g t i n h y e u :

Die dgi va diu em

Khi nao ta yeu nhau

' I I T H A N B A I

1 K h a i quat: Bai t h o Song d u g c X u a n Q u y n h sang tac tai b i e n D i e m Dien

n a m 1967, sau ditQC i n t r o n g tap Hoa doc chieh hao Bai t h a m a n g a m h u o n g ciia

n h i i n g con song b i e n v a n h u n g con song l o n g d a n g khao k h a t t i n h yeu Bai tho

CO hai h i n h t u p n g c u n g song hanh va hoa d i f u , d o la "Song" va " E m " Hai

h i n h t u g n g nay da tao nen net d a n g yeu cho bai t h o

H a i cau t h o d a u v o l n g h ^ thuat d o i : "'Du d p i - d j u e m " ; " O n ao - lang le" da

l a m h i ^ n len ve d^p ciia nhij'ng con song bien ngan d o i d o i cue N h i r n g luc

b i e n d g n g , bao to p h o n g ba t h i b i e n " d i r d p i - o n ao" con n h u n g giay p h i i t song

g i o d i qua b i e n lai h i e n hoa t r o ve " d i u e m - lang le"

N g h | thuat an d u o hai cau d a u la an d u cho t a m trang n g u o i con gai khi

yeu X u a n Q u y n h da m u p n r J i i p song de the h i ^ n n h i p l o n g ciia c h i n h minh

T i n h yeu cua n g u o i p h u nir cung k h o n g chju yen d i n h m a day bien dpng, khao

khat D i i n g n h u vay, t i n h yeu cua n g u o i con gai nao bao g i o yen d i n h b a i c6 luc

hp yeu rat d u d p i , yeu m a n h l i ^ t het m i n h v a i n h i i n g n h a n h u n g , d o i k h i ghen

t u o n g gian h o n v 6 co N h u n g c i i n g c6 liic hp lai t h u m i n h t r o ve v a i chat nxx tinh

d a n g yeu, h p " l a n g le", " d j u e m " n g a m soi m i n h va lang i m c h i e m n g h i ^ m

H a i cau tiep theo tac gia sir d y n g ngh? t h u ^ t nhan hoa de n o i d e n hanh

t r i n h d i t i m t i n h yeu ciia song:

Song khong hie'u noi minh

• Song tim ra tan be

Ba h i n h anh "song", "song", "be" n h u la n h i i n g chi tiet bo sung cho nha^^

song va be l a m nen d o i song, song chi t h y c sy c6 d o i song r i e n g k h i ra v o i bi^"^

k h o i m e n h m o n g v 6 tan Song k h o n g cam c h i u m p t cupc song d o i song chi'

h?p, t i l t i i n g nen n o l a m cupc hanh t r i n h ra b i e n k h o i bao la de thoa sue

206

H i o

" ng M a c h song m a n h me n h u b u t pha k h o n g g i a n chat hep de khat khao m p t

k h o n g g i a n I d n lao H a n h t r i n h t i m ra tan be chat chua sue song t i e m tang, ben

bi de v u o n t o i gia t r i t u y ^ t d i c h cua c h i n h m i n h T i n h y e u ciia X u a n Q u y n h Cling vay, t i n h y e u cua n g u o i p h y n i r c i i n g k h o n g the d u n g y e n t r o n g m p t t i n h yeu n h o h?p ma p h a i v u o n len tren tat ca m p i s y nho h?p t a m t h u o n g de d u p e

song v a i t i n h yeu cao ck, r p n g I o n , bao d u n g D a y la m p t q u a n n i f m t i n h yeu

tien bp va m a n h me cua n g u o i p h y n i i t h o i d a i Co thay ngay x u a q u a n n i ^ m

t i n h y e u c6 h i t "eha m ? dat d a u con n g o i do" t h i m o i thay het d u p e eai m o i me trong q u a n n i f m t i n h y e u cua X u a n Q u y n h : N g u o i p h u n i i c h u d p n g t i m den

v a i t i n h yeu de d u p e song v o i c h i n h m i n h

b K h o t h o t h i i h a i , n h a t h o k h a n g d i n h : T i n h y e u m a i m a i la k h a t v p n g ciia t u o i tre, n o l a m b o i h o i , xao x u y e n r u n g d p n g t r a i t i m ciia l i i a d o i , cua con t r a i con g a i , ciia e m v a a n h

Oi con song ngay xua

Va ngay sau van the Noi khat vong tinh yeu Boi hoi trong nguc tre

H a i cau t h o d a u , t i r " 6 i ! " cam than la n o i t h o n t h i i c ciia t r a i t i m y e u N g h ? thuat d o i lap "ngay x u a " - "ngay sau" cang l a m t o n t h e m net d a n g y e u ciia

song Song la the m u o n d o i v a n the van " d i r d p i on ao" v a n " d j u em lang l e "

n h u t i n h y e u t u o i tre c6 bao g i o d u n g yen:

Co nhung khi vd ca '" ' Song ao at xo thuyen ^'' Bai tinh yeu muon thua '

Co bao gia dimg yen •"

(Xuan Q u y n h )

H a i cau t h o sau, nha t h o khMng d i n h t i n h yeu l u o n song hanh v o i t u o i tre

Boi t u o i tre s i n h ra la de yeu: " L a m sao song d u p e m a k h o n g y e u / K h o n g n h a

k h o n g t h u o n g m p t ke nao" (Xuan D i ? u ) C i i n g t h e m m p t Ian nUa c h i n h X u a n

D i ^ u c i i n g da v i e t " H a y de tre n h o n o i vi ngpt cua v i e n k?o/ V a hay de t u o i tre noi hp t i n h y e u " T i n h yeu la k h a t v p n g la uoc m o ciia bao n g u o i Se n h u the nao neu t h e ' g i o i nay k h o n g c6 t i n h y e u l i i a d o i ? T o i t i n cupc song chang con gi

y nghla T i n h y e u l u o n l a m cho t u o i tre p h a i b o i h o i , d i e n dao X u a n Q u y n h da

^ n g v i e t " N h i i n g ngay k h o n g gMp n h a u / L o n g t h u y e n d a u ran vd" Co yeu

nhau m o i thay d u p e con cao cua vj nho, m d i thay d u p e the nao la b o i h o i t r o n g

nguc tre va c6 y e u n h a u m o i thay het d u p e tan c i m g cua k h o dau, cua c6 d o n :

Buon nhuly rugu day Khong CO ai de can , " >

207

Buon nhu ly ruau can Khong con gi de say Buon nhu trong mot ngay

ri • Hai diea khong gap mat '' '' •

0* Buon nhukhigap mat iv auuv w u j cf^>fi o , i

i - M j ; , t^hong con gi de vul

' (Nguyen Trpng Tao)

Kho dau va hanh phiic la hai thu luon di chung voi tinh yeu va cung chinh

la gia vi chinh cua tinh yeu Chinh hai yeu to cam xiic ay da lam nen cai "boi

hoi trong ngyc tre" cua tinh yeu nhan loai

* c Kho tho thii ba, Xuan Quynh ban khoan nghi suy ve anh va em, ve noi

tinh yeu bSt dau: ^

Tru&cmuontrungsdngbe '

•*>'«, Em nghi ve anh, em

Em nghtvebien Ian Tie noi nho song len ?

Cau tho dau, Xuan Quynh nhin ve bien khai "Truoc muon trung song be"

Nhin nhung con song v6 hoi v6 han dang huong vao bo chj chot bang khuang

nghi suy ve anh va em "Em nghi ve anh, em" roi lai huong nghi suy ve bien

Ion "Em nghi ve bien Ion" Nhung nghi suy ay tat ca la de dat mot cau hoi Ion:

"Tu noi nao song len ?" Day cung la kho tho lam tien de cho noi ban khoan,

tran tro ciia Xuan Quynh 6 kho tho thu tu

d Kho tho thii tu, nha tho ly gidi ve nguon goc ciia song cua gio, va qua

do tv bang khuang ve khoi dau ciia tinh yeu:

Song bat dau tif gio Gio bat dau tit dau

Em ciing khong biel nua

I Khi nao ta yeu nhau

Giua dai duong menh mong ay, noi nao la noi bSt dau ciia song? Kho ma

tra loi cho chinh xac song c6 the noi rang: Song bat dau tu gio Cau tho dau

nha tho tu ly giai nguon goc ciia song la tu gio "Song bat dau tu gio" nghla la

song bien la khoi dau tu gio, nho gio ma c6 song len Nhung d cau tho thu hai

nha tho lai khong ly giai dugc nguon goc ciia gio "Gio bat dau tvr dau" The la

da ro, dau ra deh tan be roi nhung rot cupc "Song" van "chua hieu noi minh"

Em da hoa nhap vao "bien Ion ciia tinh yeu" roi ma em van chua hieu em Deh

liic nay thi diing la nha tho phan van that su va danh lac dau bat lye "Em cung

khong biet nua"

Li giai dugc ngpn nguon cua song thi de boi "Song b^t dau tit gio" nhung

hieu "Gio bat dau tu dau" thi thi nhan lai ap ling "Em cung khong biet

jivia"- Cung nhu tinh yeu ciia anh va em no deh ra't bat ngo va ty nhien boi //tinh yeu deh trong doi khong bao dpng" Cau tho "Khi nao ta yeu nhau" nhu

pipt cai lac dau nhe nh?, rat u la nu tinh Ki la qua, di?u ki qua, em va anh yeu

nhau bao gio nhi ? Cau hoi nay muon doi khong ai l i giai noi nhat la nhihig jj^n tre dang yeu va dam say trong men tinh ai Tinh yeu la vay, kho l i giai, Idio dinh nghia Xuan Dieu - ong hoang ciia thi ca tinh yeu cung da tung ban

khoan khi dinh nghia ve tinh yeu "Do ai dinh nghia dugc tinh yeu/ Co kho gi

dau mot buoi chieu/N6 chiem hon ta bang nSng nhat/Bang may nhe nh? gio hiu hiu" Chinh vi khong the l i giai ro ngpn nganh nen tinh yeu vi the'ma tro nen d?p va la cai dich de cho muon nguoi di tim va kham pha Gang kham pha cang thu vi, cang kham pha cang dep , ;

3 Ngh? thuat: Thanh cong ciia doan tho noi rieng va bai tho noi chung do

la nho vao mpt so thii phap ngh? thuat: The tho nam chi> tao am di^u ciia nhUng con song bien Ngh$ thuat doi lap, nhan hoa, an du ngon ngii mpc mgc, gian di Tat ca da tao nen nhihig van tho tinh yeu hay nhat mpi thoi d^i

Tom lai, bon kho tho mo dau bai tho Song la bon kho tho hay nhat ciia bai

tho Qua do nguoi doc cam nhan dugc trai tim yeu ciia Song va nguoi phy ni>

rat nong nan say dam, manh lift cupn trao nhung cGng rat nu tinh dang yeu

Do^n tho giiip ta hieu dugc tinh cam va hon tho Xuan Quynh, dii trong mpi hoan canh nhu the nao thi tieng tho ciia chi v i n la tieng tho hon h^u voi nhung khat vong hanh phiic doi thuong diing nhu loi chj vie't: ,

Chi rieng dieu dugc song cung nhau juij jj,^ y '

M e m vui suang v&i em la l&n nhat Trai tim nho nam trong long nguc ,, ;„

day phut nao tim chang dap vi anh!

(Xuan Quynh)

2 Cam nh^n cua Anh/chj ve doan tho sau:

Con song dudi long sau Con song tren mat nuoc Nhihig con song nho bo

Ngay dem khong ngii dvegc

Long em nho den anh

Ci trong mo con thuc

209