cẩm nang luyện thi đại học ngữ văn p2

An tuong han ni>a la vi#c "Ngoi trong khoang do qua quang ay, dang mua he ma cung thay lanh, cam thay minh nhu dang 6 he mpt cai ngo ma ngong vpng len mo* khung canh ciia so nha nao a

nang tren than h i n h n h u n g v u n u Digan hoc Ivra Truoc giay p h u t t u H, charig

da ngmic n h i n len bau troi xanh tha thiet "bau trai cd gdi ay" D o la bau troi cug

khat vpng, bau t r o i yeu t h u o n g noi c6 bong hinh nang Maria thuy chung DQJ

lap vai mau nau tram tinh la mau xanh cua "tie'ng ghita Id xanh biel may" Ma^

xanh la sv hoa than cua Lorca va tieng dan vao thien nhien mang s\xc song

cay: mau xanh ciia n h i i n g v u o n cam, mau xanh cua thao nguyen va nhurig

rang O l i u hay hang bach d u o n g n o i Lorca dang yen nghi H a i tieng biet may

nam 6 cuoi cau v u a la su tha thiet trong tinh cam cua n g u o i nghe sT Thanh

Thao vua de ton them ve d?p cua tuoi tre Lorca - ve d?p cua nguai chie'n sj

suot d a i h i sinh v i l i tuong

Tieng dan khong chi mang sac mau bien ta'u ma con mang h i n h khoj

d u o n g net n h u h i n h hai cua sinh menh N o ciing tuc t u o i v a 6a, ciing biet noi

tieng noi cua su cam phan bao tan Hay noi d u n g hon do la tieng keu cuu ciia

ngh$ thuat k h i b i day den ba vuc ciia su t u y f t di^t

tieng ghi -ta trdn hot nuac va tan tieng ghi -ta rang rang mau chay

' Hai tieng v d tan, vua la su v 6 ra ciia bpt nuac vua la su phap phong thon

thuc ciia tieng dan N o da cat len loi ca tranh dau len an be l u phat xit da huy

di^t cai tai, hiiy d i ^ t cai d?p Va v i the ban ghita b i trang day den do cao trao

ciia su b i phan, no rong rong mau chay, no ua't ngh^n, tuc t u o i den bat mau

thanh t u n g dong dau t h u a n g trong mpt ban dan giao h u a n g hao sang N o i dau

ciia tieng dan cung la n o i dau ciia nguai nghe si k h i khat vpng chua thanh Ta

ciing da t u n g bat gap noi dau ciia nguoi nghe si trong T r u y ^ n Kieu ciia

N g u y e n D u "Mot cung gio thdm may saul Bon day nho mau nam dau n^on tay"'

N o i dau ciia Kieu k h i hau dan H o Ton Hien khie'n cho day dan cung nho mau

Do chinh la su dong cam giira n g h f thuat va tam hon ciia n g u a i sinh ra no Thi

ra nghe thuat trong ban the ciia no ciing la mot sinh menh

Vai thii phap nghe thuat so sanh va lien tuong, Thanh Thao da lam song

day m p t khong gian sinh ton day sue song manh li^t

khong ai chon cat tieng dan 8' " ' '••' tie'ng dan nhu c6 moc hoang

giot nuac mat vang trdng long lanh trong day gieng

"Khong ai chon cat tie'ng dan" hay khong ai c6 the chon ca't du<?c tie'ng dai^;

Co le nen hieu theo each t h i i hai T h i i nha't boi no la d i san van hoa p h i vat

la san pham ciia tinh than duoc ke't tinh tit h u a n g sic cupc d a i ciia nguai fJ^*^^

SI nhan dan T h u hai b o i sue song manh lift va hoang d ^ i ciia no n h u lo^i ^

hoang khong g i c6 the ngan noi chiing Day chinh la sy ba't tir, sy v i n h hang ciia ngh§ thuat D i i Lorca h i sinh n h u n g san pham tinh than ma ong de

Igi do chinh la tam hon m i n h , n g h f thuat cua minh NhGng bai ca tranh da'u

ciia Lorca van dong hanh ciing thoi gian va d i ciing nam thang thang tram ciia Ijch sir va no mai mai dup-c hat vang trong long ciia nhan dan yeu chupng hoa binh tren toan the gidi ;

Khong chi bat t i i , tie'ng dan ciia chang ca si hat rong con mang ve d?p ciia

gipt nuoc mat vang trang M p t h i n h anh mang nhieu lien t u o n g gpi nhieu t h i

yj phai chang do chinh la ve dep ciia nghe thuat dupe ke't tinh t u nhiJTig gipt

ino hoi, t u mau va nuac mMt ciia su lao dpng n g h f thuat chan chinh qua bao thoi gian cong sue da nhao nan thanh vien ngpc lap lanh mang h i n h hai ciia

gipt nuac mat vang trang tinh khie't Hay do chinh la ve d?p ciia cupc doi

Lorca da hoa than thanh vien ngpc quy lung linh toa sang giiia d o i Bat nga

thay, noi day gieng toi tam va lanh leo, noi ma bpn phat xit ngo t u o n g da viii

lap dupe linh hon va the xac ciia nguai cong dan Lorca, lai la nai toa sang tam hon anh O kho cuoi ciia bai tho, Thanh Thao dua n g u a i dpc vao the gioi suy

tu ve sy giai thoat ciia Lorca:

duang chi tay da diet dong song rong vd cung Lorca bai sang ngang tren chiec ghita mau bqc chang nem la biia cd gdi Digan vao xody nuac

chang nem trdi tim minh vdo Iqng yen bat chat li-la, li-la, li-la

Va CUOI cung chang n g h f si ciia chiing ta da d i m g buoc giang ho truoc

dong song ciia d i n h m f n h k h i d u o n g chi tay da dut Sinh m f n h chain dut

Chang rii bo m p i h f luy tran gian de t r a ve coi vTnh hang Dong song v6 hinh

'^ung la dong song cupc dai, dong song ciia so' phan va ciing la d u o n g ranh gioi ngan each giira su song va coi che't Tren dong song ay, Lorca dang bai

sang ngang ciing di vat dan ghita M a u bac ciia cay dan la sy bien ao t u mau

•^^u tram tinh sang xanh thiet tha hi vpng va cuoi cung la mau ciia su h u ao

trong coi sieu sinh Lorca dang bai tren con thuyen t h i ca ma cay dan chinh la

^on thuyen bang bac cho tinh yeu va noi nha ciia chang dang troi dan vao ben

^0" bat t i i Chang diit khoat rii bo mpi hf lyy tran gian nem la bua vao xoay

'^^oc, nem trai t i m vao coi lang yen Xoay nuac la cupc tranh da'u hay sy hiem

\\xy tren d o n g song ciia d i n h m f nh? Coi lang yen phai chang la phiit giay ma

2 4 1

•^guy tr

trai I n n n ^ L i a i ngh^ si ngvmg d§p? Co le ta khong can phai li giai ve no B6i

Lorca da ve noi an nghi cuo'i cung Chi con vang vpng nai day am vpng cua

tieng dan li-la, li-la, li-la nhu ban nhac thie't tha, tha'm dam huong thorn cu

loai hoa Lila dua nguai nghf si - chien si ve voi coi vTnh hang voi bao niern

tiec thuong v6 han Toi chgt nho toi bai tho Ghi nha ciia anh: ''^ <•'

Khi nao toi chel hay viii thdy toi cung voi cay dan du&i l&p cat hang bach ducmg Khi nao toi chel

hay viii thay toi giiea rang cay cam

va dam bqc ha

Khi nao toi chel hay viii thay toi, toi xin cdc nguai do, nai mot chie'c chong chong gio

Co le 6 mot noi nao do, chang ngh# si nhan dan dang dugc song giiia nhOng

su yen vui va day anh nang aia tu do noi do khong c6 bao tan va chet choc

Bai tho da rat thanh cong khi tao dung mot tuong dai Lorca bang ngon ngu

cua tho va am nhac Voi loi tho khong viet hoa dau dong, cam xiic lien mach,

Thanh Thao da mang den cho nguoi doc mot mi cam hi?n dai giau tinh sang tao

Su trpn Ian giCra truong phai tuong trung sieu thuc va sue sang tao aia Thanh

Thao da cho ra doi mot tuyet but day ngau hung giau chat nhac Tren het la nha

tho da mang den cho nguoi doc mpt tinh yeu v6 bo ben doi voi nha tho nhan

dan chong phat xit bao tan Bat ky mot cuoc chien nao cung c6 nguoi chien

thSng va ke bai tran nhung nhung nguoi biet hi sinh vi moi nguoi luon luon ia

nguoi anh hung voi chien thang vT dai nhat Gacxia Lorca la mpt nguoi nhu the

1 V a i n6t ve tac gia va tac pham:

Che Lan Vien la but danh cua nha tho Phan Ngoc Hoan (1920-1989) Trudc

1945, Che Lan Vien noi tieng voi tap tho "Dieu tan" Sau 1945, ong noi tieng

voi tap "Anh sang va phu sa" Do la CUQC hanh trinh tir "Thung lung dau

thuong" ra "canh dong v u i "

242

i'hong each: Tho Che Lan Vien giau chat suy tuong, mang v6 d^p tri tue, liinh anh luon moi la, ngon ngir sac sao

Xuat xii: "Tieng hat con tau" viet trong thoi ky mien Bac xay dung XHCN,

(Jac bi^t nam 1958 c6 dgt keu g(?i dong bao mien xuoi len vung niii Tay Bac di

^ay dung vimg kinh te moi Tac pham dug-c riit ra tit tap tho "Anh sang va

phii sa"

2 Y nghia n h a n de Tieng hat con tau:

Truoc 1945, "Vai tap tha "Dieu tan", Che Lan Vien xuat hien giiea lang tha Viet ]\]am nhu mot niem kinh di" (Hoai Thanh) Trong cac nha tho moi "The' L i i 0iuon thoat len tien, Luu Trpng Lu phieu luu trong truong tinh, Xuan Di^u dot canh bong lai xua minh ve ha gioi", con hp Che tron tranh cupc doi trong "tinh cau gia lanh":

Hay cho toi mot tinh cau gia lanh , ^ ^ Mot VI sao tra trpi cuoi trai xa

Be nai do thang ngay toi lan tranh Nhimg uu phien dau khovai sau lo

Che Lan Vien dam chim trong suy tu v6 trong "the gioi dieu tan", the gioi ciia "Muon ma Hoi so soang dat nhau d i " Nhung su thanh cong ciia Cach mang thang Tam nhu mpt luong gio moi thoi vao tam hon con nguoi, vao tarn hon nguoi ngh^ sT, da lam phuc sinh tam hon tuong chung nhu da vut tat ciia

hp Va tu do Che Lan Vien da tim cho minh mpt niem vui moi va le song moi

bang "Anh sang va phu sa" Do cung chi'nh la liic Che Lan Vien tix bo "tinh cau

gia lanh", tu bo noi c6 don, dua cai toi hoa nhap vao cupc doi rpng Ion ciia nhan dan, nha tho gpi qua trinh tu bo do la "Tu thung lung dau thuong" ra

"canh dong vui", tu the gioi "Dieu tan" den voi "Anh sang va phu sa" Hay

muon each noi ciia mpt nha tho Phap "Tu chan troi mpt nguoi den chan troi moi nguoi" Bai tho "Tieng hat con tau" chinh la hahh trinh deh voi Tay Bac, den voi nhan dan, voi cpi ngupn sang tao

Hinh tuong con tau: su that nhung nam Che Lan Vien viet bai tho nay thi

chua CO duong tau cung nhu chua c6 con tau nao len Tay Bac Hinh tupng con

tau 6 day la mpt hinh anh lang man, mang y nghla bieu tupng: bieu tupng cho

^ u n g cupc len duong, bieu tupng cho khat vpng di xa vupt ra khoi nhung gi '^hat h?p til tiing, quan quanh de den voi cupc song Ion ciia nhan dan, de den voi

f^oi khoi nguon cho cam hung ngh^ thuat va cung la de ve voi tam hon minh

3 C a m nhan ve hon cau de tin

Chiing ta nen hieu rang tinh trang chung ciia tang lop van nghe si truoc

^^45 la tinh trang song trong cupc doi nho h^p, Che Lan Vien cung da tung

^let nhu the trong bai tho "Nguoi di tim hinh ciia nuoc": /c i Uo'

1A3

"Lu chung ta ngii trong gite&ng chieu hep , * Giac ma con de ndt cugc dai con "

Nhiing C U Q C doi nho h?p do da thuc su ma rong sau Cach mang, do la liic

tam h o n cua nguoi nghe sT da mo rong don gio, don nhan huong sac cuoc doi,

tu bo cai toi be n h o de buoc vao C U Q C doi rQng Ion va bon cau de tu la noi long,

la sy tran tro ciia nha tho:

• Tdy Bac u? CO riing gi Tdy Bdc

KM Idng ta da hod nhimg con tdu i

-Khitoquocbonbelentienghdt • Tdm hon ta Id Tay Bac chie con ddu

"Tay Bac" la a dau? Tay Bac chi vung cue Tay cua To quoc, noi trai qua

CUQC chien tranh chong thuc dan Phap day dau thuong nhung hao hung cua

dan tQC, do la noi "Mau ro tam hon ta tham dat", do cung la n o i "Tmh em

dang mong tinh me dang cho", noi hoi sinh dat chet "Nay dat dao da chin trai

dau xuan", la noi can nhung ban tay kien thiet, can nhimg tam hon xay dung

Tac gia khang dinh trong cau hoi: "Tay Bac u? Co rieng gi Tay Bac"

Tay Bac khong chi la mot hinh anh cu the ma Tay Bac con la bieu tuong cua

dat nuoc, ciia To quoc, c6 nghia la noi nao tren To quoc ciia chiing ta can den

nhung ban tay lao dong, nhiing ban tay kien thie't thi 6 do c6 "long ta" " Khi

To quoc bon be len tiehg hat" thi do la liic "Long ta hoa nhung con tau" Dac

biet hon nua, do la su gSn ket giiia "Long ta", "tam hon ta" voi To quoc To

quoc khong 6 dau xa ma 6 ngay tam hon ta: "Tam h o n ta la Tay Bac chu con

dau" Nhu vay "Con tau" chinh la long ta, tam hon ta mang tat ca sue manh,

mang niem vui, mang khat vQng, mang cong hien de len duong theo tiehg goi

To quoc Cung nhu vay, bon cau tho de tu la nguon cam hung cho toan bo bai

tho do la cam hung len duong, cam hung hoa nhap vao cuoc doi rong Ion ciia

nhan dan, ttr do khoi nguon cam hung sang tao cho tho ca va ngh^ thuat: "O

ddu chua di thi long se din/ Khi ta vi Idng nggm nhirng cdnh tha"

4 H a i kh6 t h a ddu (giuc gia len dircmg):

Hai kho tho dau la tam trang va noi niem ban khoan cua thi nhan ve

chuy?n di hoac a lai Di tuc la den voi vung dat Tay Bac nhieu kho khan, gian

k h d 6 chinh la 6 lai Ha NQi (CUQC song day du) Tam trang ngai di xa, ngai

kho khan gian kho la mot su that, khong chi rieng nha tho ma 6 rat nhieu tam

trang con nguoi sau ngay hoa binh lap lai, kho tho chinh la cuoc dau tranh tu

tuong "Bang khuang dung giiia hai dong nuoc/ ChQn m o t dong hay de nuoc

troi" (Xuan Dieu)

Va de to dam tam trang va noi niem ban khoan ay, nha tho da su dyng

hang loat cau hoi tu tu voi am di^u tho day am anh, giuc gia:

244 '

"Con tdu nay len Tay Bac anh di chdng? "

"Anh CO nghe gio ngdn dang ru ggi? "

"Tdu goi anh di, sao chiea ra di?"

Day chinh la nhi>ng cau hoi day hoi thiic, day giuc gia lam lay dQng tam hon nguoi nghe sT Neu nhu chQn "giu troi Ha Noi" thi do la C U Q C song ich ky, huang thu, chi song rieng cho ban than minh, do chac chan la C U Q C song tii tiing chat h?p Nha tho cung tu phe binh chinh ban than minh qua phep doi l^p, doi lap giiia dat nuoc menh mong va su nho hep ciia doi anh Va chac chan song trong C U Q C doi nhu vay thi khong bao gio tim duoc cam hung cho van ngh?: "Chang c6 tho dau giiia long dong khep" Nguoi ngh^ sT se c6 the rim duQC cam hung van ngh? khi di ve phia nhan dan, ve phia sang tao "tam hon anh cho gap anh tren kia" "Tren kia" chinh la Tay Bac, la To quoc, la nhan dan, la nguon cam hung manh li^t, doi dao cho sire song ciia ngh^ thuat "Tay Bac oi Nguoi la cua hon tho" Do la noi "gio ngan dang rii gQi" dang moi gQi giuc gia nha tho len duong

Chi tiet "Tau doi nhiing vanh trang" chi su ngheo doi cua cam hung tam hon ngh$ SI va cung cho tha'y con tau mang khat vQng len duong nhung chua thuc

sv du sue len duong Boi no dang thieu di niem nhi^t huye't ciia con nguoi

5 Hai kho tho tiep theo la khat vpng tro lai Tay Bit Chinh la hoi hrong cua nha tho ve cpi nguon Tay Bac, nhung ky ni?m ve muoi nam chien dau anh hung:

Tren Tay Bad Oi muoi nam Tay Bac Xie thieng lieng rimg nui dd anh hiing Noi mau ro tdm hon ta tham dat Nay rat rdo da chin trai dau xuan

Oi khang chien! Muoi nam qua nhu nggn lua Nghin nam sau, con du sue soi duong Con dd di nhung con can vugt nua ,,; Cho con ve gap lai me yeu thuong ' > • •

Nha tho da viet bang niem tu hao manh liet, the hien qua each gQi Tay Bac, each dung tir - nha tho goi Tay Bac la xu thieng lieng, la viing da't cua anh hiing boi Tay Bac la noi biet bao xuong mau eon nguoi da do xuong, la viing dat khai

^mh ra nguon cam hung cho tho ca ngh^ thuat trong do c6 "Tiehg hat eon tau"

Che'Lan Vien Nha tho con tu hao gQi Tay Bac la ngQn lira, ngQn lira truyen thong yeu nuoc, ve d?p quat cuong NgQn lira ay khong chi chay trong muoi

•^am qua khu ma con chay sang trong tuong lai "Ngan nam sau con du sue soi duong" Dae biet Che Lan Vien eon tu hao gQi Tay Bae la "M? yeu thuong"

Cam ttattg luyen thi dai HQC Ngii Van - fhan Uanh Hieu

Cach goi ay cho thay nhan thiic sau sac aia Che'Lan Vien ve cpi nguon dat nuoc

cua dan tpc Nha tho viet hoa chir "M?" dxxgc xem nhu my tu, do la To quoc,

la m? aia da't nuoc, la me aia cpi nguon cam hung ngh^ thuat

6 B 6 n k h 6 t h a tiep: la su tro ve a i a nha tho v o i viing dat Tay Bac,

cpi nguon a i a yeu thuang Do la su tra ve de den an dap nghla, de song trong

long aia nhan dan Do chinh la ve voi m? nuoi, nguoi anh du kich, dua em lien

lac, C O gai l a y Bac

Voi nha tha Che Lan Vien thi viec gap lai nhan dan la mot niem v u i Ion,

khao khat Ion, hanh phuc lan dupe the hien qua bon cau tha:

Con gap Iqi nhan dan nhu nai vesuoi cu >??•'

Co don gieng hai, chim en gap mm '•'' ' Nhu dua tre tha doi long gap sua '''''' Chiec noi ngimg bong gap cdnh tay dua

Nha tho su dung thii phap ngh? thuat so sanh qua hinh anh "nai ve suoi

cu", "c6 don gieng hai", "chim en gap mua", "dua tre tha doi long gap sira"

Cach so sanh nay vua quen lai vira la, the hien niem hanh phuc ciia nha tho

khi tim ve nguon cpi bai cupc doi d?p nhat la khi gan bo vai To quoc, voi nhan

dan Cau tho dau vai 161 so sanh rat doc dao Neu miia dong dan nai d i vac

rtmg heo lanh xa xoi de tim kiem nguon thuc an, khi mua xuan am ap tro lai

thi chiing lai t i m ve suoi cu Va con gi v u i bang khi nai ve suoi cu va v u i gi

bang khi con gap lai nhan dan Cach so sanh lam dong hi^n an nghTa thuy

chung 6 doi Niem v u i do con dupe the hi$n qua so sanh v o i the giai ciia thien

nhien, gap lai nhan dan ma v u i nhu "c6 don gieng hai", v u i nhu ky uc tuoi tho

"doi long gap dong sua ngpt lanh", v u i nhu khi "gap canh tay dua noi cho giac

ngii tre tha" Dac biet nha tho lai sir dung nhung cap tir hinh anh d i doi voi

nhau, cai nay la su song cho cai kia va ngupc lai: Con gan vai nhan dan, ngai

gan vai suoi cu, c6 gan voi gieng hai, chim en gan voi mua xuan, tre tho - sua,

noi - canh tay

Gap lai nhan dan chinh la de soi lai long minh nhu nha tho Xuan Di^u da

timg noi:

Toi Cling xuang thU voi nhan dan cua toi, Cling do mo hoi, ciing soi giot man Toi song vai cuoc dai chien dau Cua trieu nguoi yeu dau gian lao

Nhan dan la ai? Nhan dan chinh la nhung nguai da h i sinh, nhving nguoi

da san se cung voi bp dpi trong cupc khang chien gian lao D6 chinh la anh

du kich:

Cty TNHH MTV nVMi Khatt}^ Viet

"Con nha anh con nguoi anh du kich Chiec do ndu anh mac dem cong don

Dem cuo'i ciing anh cai lai cho con"

Oo la ve d?p aia con nguoi can lao anh dung Nha tho da gpi la "anh con"

j j i u the mau m i i rupt ra va nha tha dac biet nhan manh mot chi tiet "chiec ao nau" Do chinh la hinh anh aia su ngheo kho mpt doi va rach nhung chiec ao do

la chiec ao nau ciia an tinh an nghia "Dem cuoi cung anh gui lai cho con" Chiec

io nau do dupe truyen lai cho con nhu truyen lai su song va tinh than chien dau

Nhan dan eon la hinh anh aia nguoi em lien lac giau long dGng cam, gan d?, hoan thanh xuat sac nhiem vy ma each mang giao pho: "Sang ban Na, chieu em qua ban Bae/Muai nam tron chua mat mpt phong thu" Hinh anh nguai em lien lac trong tho aia Che'Lan Vien khien ta nha toi nhan vat Tnii trong tac pham "Rung xa nu", chii be Lupm trong tho To H u n , anh Kim Dong, anh Le Van Tam

Tap trung tinh cam nhieu nhat do chinh la hinh anh nguoi me nuoi da gan

bo voi nha tho trong nhiing nam thang dau soi lira bong ciia chien tranh:

Con nha me! Liea hong soi toe bac Nam con dau, me thuc mot mua dai Con voi mekhong phdi hbn mau cat Nhung tron dai con nha mdi on nuoi ' '

Hinh anh lira hong soi toe bac la hinh anh d?p Ngpn lira do la hi?n than cua ngpn lira yeu thuang, ngpn lira chieu sang toe bac cua m? hien mien niii - nguoi da danh rat nhieu tinh cam vai nha tho mac d i i khong phai la tinh mau niu mpt thit nhung nguoi me do luon xem can bp nhu la con de Chinh v i vay

"trpn doi con nho mai an nuoi" Nha tho da sir dung rat nhieu nhiing tir ngir

* i sir g^n bo "mpt miia dai", "trpn doi", "nho mai", Do chinh la nhirng tir

"gO' the hien quan h? gan bo khong the tach rai giira cai ea nhan va cai cpng '^ong Hinh anh m? nuoi trong tho Che Lan Vien la hinh anh trong v6 van l^himg nguai m? v6 danh da gop c6ng sue khong nho trong v i f c nuoi giau can 1^ trong nhirng nam thang gian lao Trong bai tho "Vi?t Bac", To H i h i viet Nho nguai m? nang chay lung/Diu con len ray be timg bap ngo", hay nguai

trong bai tha "M? Tam" aia To Hiru: J ' " "> "

"Con da veddy ai me Tom •«-»• ''>'^''' ''

Hai nguoi me khodd danh com ' ^ Sv n.dA i> ;• i

-Cho con cho Dang ngdy xua ay Khong so til gong chap sung guam " '"^

Bon kho tha tren: Kho mpt tap trung the hien niem v u i cua nha tho khi tr6

ve voi nhan dan Ba kho tho tiep theo c\ the hoa hinh anh nhan dan: ngucri mcj,

nguoi anh, nguoi em Nhiing hinh anh nay gSn ke't trong khong khi gia dinh

chung la nhan dan va To quoc Tat ca deu de lai trong trai t i m nha tho va ban

dQC tinh cam thiet tha , gan bo

7 Nh& nguroi r 6 i l a i n h a c a n h : neu r\hu trong Tay Tien, nha tho Quang

Diang "nho ve rimg niii nho choi v o i " va trong tho To Hviu "Nho gi nhu nho

nguoi yeu/Trang len dau n i i i nang chieu lung nuong", con Che Lan Vien nho

Tay Bac bang noi nho mang mau triet ly:

Nha ban suanggiang, nha deo mai/phu : Nai nao qua, long Iqi chang yeu thuang ?

Khi ta a, chila naidat a Khi ta di, dai da hod tarn hon!

Cau tho dau dia kho: nha tho su dung dau phay o giira tao the dang doi

can xiing hai hoa, cung do la d i | p t u "nho" lam cho ta khi doc len tuong chung

nhu mpt bai hat Do chinh la noi nho vua thuc vua ao, noi nho da diet khon

nguoi mang mpt mau sac suong khoi hoai ni^m khien ta lien tuong den cau

tho cua To' Hijoi: "Nho timg ban khoi cung suong/Som khuya bep lua nguoi

thuong di ve" Dang sau nhung cau tho nhu cau hat ay, nha tho t y hoi long

minh " N o i nao qua long lai chang yeu thuong?", hoi cung la t u do long minh,

do yeu thuong tinh nghia " N o i nao" chinh la " N o i nao" do chinh noi "mau ro

tam hon ta tha'm dat" Day ciang chinh la each noi the hi$n tinh yeu dac bi^t:

"Khi ta a chi la nai dat a Khi ta di dat da hoa tam hon"

"Da't" la c\ the hoa ciia vat chat nhung trong hai cau tho nay, "dat" da duoc

chuyen hoa thanh tinh than, thanh tam hon K h i ta 6 roi den k h i ta d i chac

chan phai trai qua nhieu nam thang 6 va di de chi hoan canh song thay doi

theo thoi gian, khong gian ciia qua khu va ca hi?n tai Tuy nhien c6 mpt dieu

rat that, dieu ma khong the nao thay doi dugc do chinh la tam long con nguoi'

Ke v6 tam thi di la quen het, con noi 6 xua kia la su dung dung trong tam hon

Nguoi CO tam hon cao d?p thi du c6 xa each may van mang theo trong tam hon

nunh nhiing ky ni^m v u i buon, nhiing nho thuong ma noi minh tung gan bo

Dieu ky di^u ciia tam hon ta chinh la 6 day

8 K h d t h e tiep theo: Nha tho dpt ngpt chuyen sang mpt rung cam va

suy tuong khac ve tinh yeu dat la:

Anh bong nha em nhu dongve nha ret Tinh yeu ta nhu canh kien hoa vang,

Nhu xuan den chim rimg long tra bie'c Tinh yeu Idm dat Iq hod que huang ,,•

Nha tho lai tiep tuc su dung mpt loat nhiing so sanh de dien ta tinh yeu va rung cam trong long minh, dac biet mugn quy luat ve t u nhien de dien ta tinh yeu Miia dong gan lien voi ret muot, nh^c toi mua dong con nguoi khong the quen cai ret, nhlc toi tinh yeu khong the thieu noi nho anh va em Chu "bong"

trong cau "Anh bong nho em nhu dong ve nho ret" the hi^n tinh cam chan thgt/ nong bong, dot ngot tran ng^p trong long thi nhan Ca dao c6 cau:

"Nha aiboihoiboihoi Nhu dimg dong lua nhu ngoi dong than "

Mat khac, cau tho con c6 y nghia la vao mua dong doi lua can hoi am cua nhau nhirng doi lua khat khao gan giii de tim hoi am xua di lanh leo ciia thien nhien "Tinh yeu ta n h u canh kien hoa vang" dugc hieu theo nhieu each Theo nhieu tai li?u: "Canh kien con dugc gpi la A n Tuc Huong dugc dieu ehe t u nhua cay bo de do con bg canh kien tiet ra djch the quanh set theo cac tuyen bao quanh khMp minh c6 mau vang lam tam nhu diem hoa, nguoi ta ggi do la

"canh kien hoa vang", canh kien c6 mui thorn giong n h u mat ong rimg" T u nhiing kien thuc khoa hoc do, cac nha phe binh van hgc da phat trien y tho thanh "Do la tinh yeu thom nhu canh kien, rye ra nhu hoa vang hay tinh yeu khang khit ben chat n h u canh kien va tho mgng nhu hoa vang hoae la tinh yeu

da trai qua thang nam t h u thach de dat den dg chin can thiet"

Va tinh yeu ay lai dugc nay no, ke't tinh trong mua xuan Do la thoi khac tram hoa dua no, la miia cua sy song, la mua cua tinh yeu lam cho chim rung long tro bie'c day sue song Cau tho ke't lai them mgt lan ta lai thay su chuyen hoa cua cac vat chat thanh su song cua tam hon qua cau tho: "Tinh yeu lam da't 1? hoa que huong" Day la sy chuyen hoa day m l cam the hi^n each song an nghia boi chi eo an nghia thi da't la moi c6 the hoa tam hon dugc Chi c6 nhiing con nguoi nhan hau biet song theo dao ly, biet an 6 trong tinh nghia thiiy

chung, CO cai tam d?p, cai tai Ion moi vie't nen nhiing cau tho mang mau sac

triet ly d?p va hay n h u the

Trong tinh yeu nhan dan ciia tac gia, ta con bat gap mgt hinh anh rat hi^n '^Vc nhung ciing day lang man do la hinh anh nguoi em gai Tay Bac:

"Anh nam tay em : // !•

nha miii huang"

Ta lien tuong hai cau tho ciia Quang Diing; -i^xoi y

"Nha di Tay Tien cam len khoi • • Mai Chdu mua em thom nep xoi" '' • ' "

Cam nang, hniCu lln ilaUuu N^ii Van - Phan Danh Hieu ^

H i n h anh vat xoi n u o i quan the hi#n h i n h anh d?p ve t i n h quan dan ciia

n h i i n g n g u o i em gai danh cho bp d p i cu H o dong thoi do cung la h i n h anh goj

len cho cau tho su am ap, gan gui, than thiet

9 B 6 n k h 6 t h o c u 6 i : l a k h i i c h a t l e n dvrcmg

M o dau doan tho la cau hoi "Dat nuoc gpi ta hay long ta gpi?" the hi^n su gjue

gia len d u o n g trong tam hon nha tho N o i n h u loi cua mpt co tong thong M\

" D i m g hoi To quoc da lam gi cho ta ma hay hoi ta da lam gi cho To quoc" Cau hoi

do cung chinh la ve dep cua cai toi ca nhan, cai toi a i a nha van buoc ra khoi cuoc

doi chat chpi tu h?p cua doi m i n h de den voi cupc song mod, cupc song a i a nhan

dan N h i i n g t u ngix n h u " t i n h em dang mong,tinh m? dang cho", "mat ta them"

da lam cho doan tho mpt nhip di?u don dap, am di^u rpn rang day phah chah, sav

me Dac biet la each n o i : "Re nguoi ma di, v i n tay ma den" " M i i a nhan dan" chd

thay niem v u i va khat vpng manh li?t cua tac gia khi t i m ve v o i cpi nguon boi coi

nguon chirJi la su song, la nguon tho, nguon cam h i i n g manh li^t

"Tay Bac ai nguoi la me cua hon tha"

Va k h o n g chi khat vpng d i t i m nguon tho, hon tho ma tac gia m u o n lay lai

"vang ta", lay lai n h u n g gia t r i tinh than, dem tinh yeu cua m i n h , khat vong

cua m i n h v u n dap, xay dap cho Tay Bac trong dong tro tan sau chien tranh:

"Chung muon dot ta thanh tro bui

Ta hoa vang nhan pham lucmg tri Chung muon ta ban minh o nhuc

Ta lam sen tham ngdt giua dam"

Kho tho cuoi khep lai bang h i n h anh mang tinh bieu t u p n g the h i f n tarn

hinh tinh yeu cua nha tho v o i Tay Bac, v o i " m i i a nhan dan"

^, 10 B6n cau thacudi:

Den giay p h u t nay thi con tau m o i thuc su tro thanh khat v p n g song, khat

vpng len d u o n g den Tay Bac, het long v i To quoc " K h i To quoc bon be len

tieng hat" Bay gio con tau khong " d o i vanh trang" nua ma tro thanh "con tau

m p n g t u o n g " ciia uoc mo, khat vpng Dac biet, con tau " m o i d e m khuya khong

uohg mpt vang t r a n g " t u p n g t r u n g cho ve d?p Tay Bac va nhan dan D o cung

la vang trang cua t h i ca " M a t hong e m " la an d u noi ve hi^n thuc d o i song the

hien su thanh cong, bpi thu cua Tay Bac v o i n h i i n g thanh cong ban dau trong

xay d u n g va doi m o i D o n g thoi do cung chinh la mua bpi t h u cua thi ca nghc

thuat Kho tho cuo'i the hi^n m p t niem t i n ve long yeu To quoc va nhan dan

trong chinh ban than m i n h Day ciing chinh la ve dep cua cai toi nhan dan

mang khat v p n g Ion, song hoa m i n h v o i cpng dong

Ngh? thu?t: Xay d u n g h i n h anh trong tuong quan d o i lap Giau tinh bieu

tupng N g o n ngir tho m o i me, dpc dao; N h i e u h i n h anh so sanh, an d y Gipng

tho trCr tinh triet luan

NGIfOI LAI DO S O N G DA

N g u y e n T u a n

* L O T B I N H pay la pham tieu bieu cho giai doan sang tac sau Cach mang thang Tarn ciia N g u y ^ " Tuan " N o noi rang ngoi biit ay da dat toi dp chin m o i ve t u tuong vanghe thuat"

(Nguyen Dang Manh)

" Dpc "Song D a " thay To quoc ta that la giau d?p Chi noi rieng Than Uyen

CO nao mo xi mang thien tao, mo thach ar\ lam thuy tinh ngu sac va do su, mo than mo, mo Ian tinh, m o dong, mo chi Canh Tay Bac thi tuy?t d?p, 6 dau tac

gia Cling noi h u n g nghe sT m u o n cam ngay gia ve ma ve N i i i lop lop menh

mong n h u bien, song trang xoa n h u tung siic lua h m g trai ra, n h i i n g thung lung ilia chin vang choe len, tren do may trang diem lo l u n g n h u theu noi v v

N h u n g "Song D a " khong chi noi ve dep thien nhien ma con d i t i m ve dep

cua long n g u o i O n g gpi do la chat vang m u o i a i a tam hon con n g u o i Tay Bac

Ong ngupc d o n g lich sir t i m chat vang do 6 n h u n g chieh sT each mang kien

cuong da theo g u o n g bat khuat 6 nha t i i Son La, 6 nhirng can bp hoat dpng bi mat hoi Tay Bac bi giac chiem dong, da v u p t qua n h u n g t h u thach k h i i n g

khiep de gay co so each mang, 6 n h i i n g chieh sT quan dpi, n h i i n g anh chi em

dan cong hon tien quan vao Di?n Bien "

(Nguyen Dang Manh - "Song Da" Trich "Nha van Tu tuong va phong each"

WXB Van hoc - 1983)

l P h a n tich hinh tugmg con Song D a trong tuy but "Nguoi lai dd

§ongDd" cua nha van Nguyen Tuan

,,, HI/6NG D A N C H I T I E T

I - M O B A I

^ ^ i ^ t N a m - dat nuoc - n o i n h i i n g dong song t h u o n g n h o chay ve da d f t

^^"^ bao van tho dep Da co song H u o n g trong trang viet a i a Hoang Phu Ngpc

„^°^g hay ciia Thu Bon, da co " V a m Co D o n g " trong tho a i a Tan Hoai, co

^% H o n g tieng hat bon nghin n a m " trong tho Che Lan V i e n nay ta lai co

'^g E>a trong trang viet tai hoa tai h i a i a nha van N g u y e n Tuan

^^•THANBAI , o v

^ q u a t : N a m 1958, N g u y e n Tuan co d j p len Tay Bac de thuc te viing con n g u o i n o i day Chinh v u n g dat nay da de lai trong tam hon nguoi

ngh# sT ay mpt "c6' nhan" - Song Da Nam 1960, tuy but "Song Da" ra doi vg

thyc sy nguoi ta da t i m thay 6 day mpt thien tiiy but bac thay D|ic bi^t cot^

Song Da da tro thanh mpt hinh tup-ng ngh$ thuat dpc dao

D u o i ngoi but ciia Nguyen Tuan, con Song Da khong phai la thien nhien v6

tri v6 giac ma la mot sinh the song dpng, mpt nhan vat day sue song va c6 tinh

each h i n hoi Ngay tix loi dau tien ciia tac pham, tac gia da dan hai cau tho noj

tieng cua Nguyen Quang Bi'ch " Chung thuy giai Dong tau/ Da giang dpc Bac

l u l l " Co nghia la: moi dong song deu chay ve huang dong, chi c6 song £)g

chay theo huong bac Do chinh la net ngang tang khac la ciia dong song khie'n

nguoi dpc khong the khong di sau vao kham pha nhirng trang tiiy biit tai hoa

viet ve Da giang ciia cu Nguyen

2 Co the kham pha ve dep ciia Song Da tren hai net dai the la;

hung bao du dkn va tru tinh tho mdng

a Song Da dual ngoi but Nguyen Tuan la dong song mang tinh each

hung bao:

Truoc het tac gia giai thieu lai lich ciia con Song Da "No khai sinh 6 huyen

Canh Dong, tinh Van Nam ben Trung Quoc lay ten la Ly Tien, d i qua mot

viing niii ac, roi den niia duong thi xin nhap Quoc Tjch V i ^ t Nam, truong

thanh mai len va den nga ba Trung Ha thi chan hoa vao song Hong"

Sau do, bang nhirng trang viet sinh dpng, bang nhirng cau van, hinh anh

dpc dao, gpi cam, bang ngon ngu da dang phong phii, Nguyen Tuan da khac

hpa dupe hinh anh mpt con Song Da d i i dan va hung bao lam sao Ca dao c6

cau: "Duong len Muang he bao xa - Tram hay cdi thdc, tram ba cdi ghenh"

' Hung b^o 0 cho doi bo xich gan nhau, lam cho long song h^p lai nhu cai

yet hau that giua hai vach da dung dung hiem trd H^p den noi ma "liic dung

ngp moi nhin thay anh mat trai", c6 the "nh? tay ma nem hon da qua ben kia

vach" 6 day "con nai con ho da c6 Ian vpt tir bo nay sang ba kia" An tuong

han ni>a la vi#c "Ngoi trong khoang do qua quang ay, dang mua he ma cung

thay lanh, cam thay minh nhu dang 6 he mpt cai ngo ma ngong vpng len mo*

khung canh ciia so nha nao a tang nha t h i i may vua tat phut den di?n" ^

doan nay tac gia da dimg tri thiic ngupc sang ciia d i f n anh de cam nhan, t?"

cho nguoi dpc mpt an tuong ve ve d^p a i a su hiing vT ma thien nhien Tay

B^*-da mang lai (neu them cam nghl ciia em)

Hung bao a cai dii d3n c\xk gio - nuoc Lai qua quang mat ghenh H^'

Loong, dai hang cay so, gio phoi hpp voi nuoc, voi da, voi song tao nen nhiJ'^^

con xoay that kinh hai: "Nuoc x6 da, da x6 song, song x6 gio cuon cupn lu^i^^

gio ghun ghe suot nam suot thang n h u liic nao cung doi np xuyt" 6 do^n

nay, Nguyen Tuan da su dung dpng t u manh "\b", nhieu dau phay lien

^ J ^ n e n su liet ke trung diep cua hanh dpng "x6": x6 da, x6 song, x6 gio lam

c\iO sV hung bao tro nen dir tpn hon

Hung bao hon nvea la d nhung cai hiit nuoc giong n h u nhung cai gieng be

tdng nguoi ta tha xuong de chuan bi lam mong cau: "Tren nhirng cai hiit nuoc

.y j,{jng dang quay l u l u nhijng canh qua dan" Nuoc 6 do cii "tho va keu nhu cira cong cai bi sac" c6 liic lai nghe ran ran nhu tieng "rot dau soi" Diing la con

g^ng Da khong khac gi mpt loai hung thii di deh dau la gieo giac hiem nguy den

Jo "Cho nen khong mpt chiec thuyen nao dam men gan cai hiit nuoc ay Be go ngheng ngang qua day v6 y la bj cai hiit nuoc do loi tupt xuong, c6 chiec thuyen

bi no giong ngay cay chuoi ngupc roi vut bieh di, bi dim duoi long song den niuoi phiit sau, mod thay tan xac a khuynh song duoi" Cach so sanh, v i von, ni6 ta ciia tac gia gay cam giac rat manh lam cho nguoi dpc nhu nghe thay, nhin

thay A^Q*^ t?" iTi^t cai hung d u cua Song Da ma thot tim lai .ij j ; :

Nhung con Song Da hung bao nhat 6 may chuc con thac da tao thanh cac th?ch thuy tran v6 cung hiem tro voi biet bao cua t u Truoc het la am thanh

ciia tieng thac gao rimg rpn, hoang da: Con Song Da da tra thanh mpt loai thiiy quai vua hung ac, vua nham hiem: Con xa lam mai den cai thac duai nhung

da thay tieng nuoc reo gan mai len, reo to mai len Tieng nuoc thac nghe nhu

la can trach gi, roi l^ii nhu la van xin, roi lai nhu la khieu khich, gipng g3n ma

che nhao The roi no rong len n h u tieng mpt ngan con trau mpng dang long Ipn giCra rung vau, rung tre niia no lira, dang pha tuong rung liia, rung liia cimg gam thet voi dan trau da chay biing bung" O doan van nay, tac gia da huy dong rat nhieu bien phap ngh^ thuat nhu: nhan hoa, lien tuong, so sanh, sir

dung dpng til" manh lam cho hinh anh song Da that ghe rpn n h u mpt nhan vat mang tam dja hiem ac voi cai kieu khon kheo, ranh ma f

Thii hai la hung bao va d i i dan ciia da song Da, do la nhiing cira h i dang mai phyc an nap de gieo rac kinh hoang cho ong lai do Da a day chia thanh ba tuyen nam cira, bon cira tir va duy nhat chi mpt cira sinh Long song thi trang xoa 'am noi bat nhimg tang da dan bay the tran, tang nao, hon nao, "trong cung ngo

•^ghjch" va nhu nhung vj tuong "c6 vj trong oai phong lam liet"; "c6 vj thi nhu hat ham bat cai thuyen phai xung ten xung tuoi truoc khi giao chien" Co

^' ' 1 ^ lui mpt chiit va thach thiic cai thuyen c6 gioi thi tien gan vao"

Nhirng tri thiic ve quan su, ve v6 thuat, the due the thao, di?n anh cua tac S'a dupe djp nem ra de dien ta sy dpc ac, xao quyet het siic nguy hiem cua con

"^^c khi no mai phuc de dot nhien nhom ca day v6 lay con thuyen noi khiic

ngoat, khi thi no lai to ra so ho de dy con thuyen vao roi bat nga quay lai

quat vu hoi K h i da giap la ca thi no dam thang vao hong ong lai do, be

Can cheo, roi da trai thiic goi vao bung, gio dii don am, don tia, roi tum lay

253

th^t lung doi l^t ngua byng ong lai do tren tran nude N6 vua danh vua reo ho

la het vang dpng ca mpt viing song nuoc hoang vu

Co the noi: Tinh each hung bao cua song Da cho thay: thien nhien Tay Bap

that hiing vT va tinh yeu cua Nguyen Tuan do'i voi Song Da that bao la

b Ben c ^ h net tinh each hung bao Song Da eung rat trir tinh, tha mpng;

Ben canh tinh each hung bao, duoi ngoi biit Nguyen Tuan, con song Da laj

rat tru tinh, ggi bao cam xiic lam me say long nguoi Tac gia tha thiet goi con

song Da la c6' nhan di xa thi nhd nhung, gap lai thi mung vui khon xiet

Va vi yeu song Da nen tac gia khong bo qua co hoi ngam nhin "cai day thurig

ngoan ngoeo dual chan minh kia " Do la luc nha van nhin con Song Da bang

con mat tham my van hoa de phat hi^n ra nhung ve d?p va sac mau da dang cua

con Song Da chay dpc suo't mien Tay Bac nay O nhimg quang yen tinh, thi Song

Da qua that rat tho mpng nhu mpt nguoi dan ba kieu diem voi ve d?p "Con

song Da tuon dai tuon dai nhu mot ang toe tru tinh, dau toe chan toe an hien

trong may troi Tay Bac bung no hoa ban hoa gao thang hai va cuon cuon khoi

niii Meo dot nuong xuan " Ngh^ thuat nhan hoa da dupe mo ra tuy^t doi lam

nguai doc duong nhu khong con nhan ra day la con song nua ma la mot my

nhan dang lam duyen lam dang voi Tay Bac That gpi cam biet bao!

Trix tinh va dang yeu hon nua la mau sac cua con song Da Nguyen Tuan

cijng da nhan ra nhirng sac mau khac nhau cua Song Da theo tung mua mang

ve d?p rieng Qua Ian may miia xuan Song Da xanh mau ngoe bich Xanh ngoc

bich la xanh trong, xanh sang, khong c6 su pha tap c6 the hieu la trong vat chu

no khong gpn thu sac mau dung due nhu mau xanh canh hen ciia song Gam

va song L6 Qua anh nang mua thu "Song Da l u l u chin do nhu da mat nguoi

ban di vi rupu bCra" Cach nhan hoa va so sanh nay tao cho nguai dpc khong

ghe rpn truoc mau do ma ngupc lai rat thich thii boi mau nuac song Da mang

ve d^p cua mau do rat dang yeu tren mat nguoi "bam di vi rupu hua"

Tru tinh va dang yeu han nira khi Nguyen Tuan diing nhiing hinh anh dju

dang trong sang nhat de ta doi bo song Da Do la thai diem cho cau chu

Nguyen Tuan lai lang chat tho ca ngpi ve d^p ciia dong song, bang cai nhin va

tinh cam ciia mot nguoi ty nhan song Da nhu mpt "co nhan" Khong gian lang

dpng trong ve d?p ciia "bo song Da, bai song Da, chuon chuon buam buo^

song Da" Ve dep ay nhu trang nghiem trong mach Duong thi co dien, vif^

lang dpng hoai vpng ve mpt thuo Ly Tran Le, vua bang khuang cam giac ve si*

song nay"Thuyen toi troi qua mpt nuong ngo nhii len may la ngo non da^"

miia Ma tinh khong mpt bong nguoi Co gianh doi niii dang ra nhimg n^"^

blip Mpt dan huou ciii dau ngon blip co gianh dam suong dem Ipc dam cho'

Bo song hoang dgi nhu mpt bo tien su B6 song hon nhien nhu mpt noi ni^*^

254

'^tich tuoi xLia N h c i V c w i da de cho dong cam xiic dao d^t tho't len thanh loi doi tho^i im lang voi thien nhien, bo bai ven song, duong nhu con nguoi muo'n hoa vao cung canh vat, de chiem nguong ve df p day siic cuon hiit ciia dong song, jsjgdi biit nha van den liic nay mod that su tung hoanh trong su say sua kham

pha cpi nguon, ke ve lieh sir dong song gan voi cupc song va con nguoi Tay Bac,

nhiJTig nguoi da don nhan nhimg tang vat hao phong ciia song Da Cam xiic tu

thyc tai ciia Nguyen Tuan con khoi nguon cho nhiing mo uoe mang tinh du bao yg" tuong lai, bien sue manh ciia dong song trai rinh trai net thanh nguon thiiy

jj^n doi dao R6 rang, thue tai cupc song moi da giiip cho Nguyen Tuan co nhiiTig du cam chinh xac, co niem tin viing chae vao nhiing con nguoi dang xay dung mpt che dp moi, dem lai sinh khi moi cho cupc song 6 song Da

3 Tdng ket nghe thuat: Thanh eong ciia tiiy biit "Song Da" la nho vao

ngon ngu dac sac, su dung nhieu ngon ngii ciia nhieu Rnh vue (the thao, dien anh,

quan su •); van phong khoa hpc; nhieu bi^n phap tu tir: nhan hoa, so sanh

III KET BAI

Bang tinh yeu thien nhien dat nude ket hop voi ngon tix dpc dao, tai hoa

Nguyen Tuan da tai hi^n len mpt khung canh Tay Bac that hiing vi ma eiing

that tru tinh, lam ta them tu hao ve niii song To quo'c nguy nga, trang 1^ Song

Da qua la mpt qua tang v6 gia ciia thien nhien la mpt eong trinh nghe thuat

tuy?t voi ciia bac thay tiiy biit Nguyen Tuan

2: Phan tich hinh hi-gng nguoi lai do Song Da trong tac pham

^ g u a i lai do Song Da" - Nguyen Tuan < ^

HI/6NG DAN CHI TIET

I MO BAI

Nguyen Tuan la nha van co hai giai doan sang tac truoc va sau each mang Truoc 1945 ong noi tieng voi cac tac pham nhu "Vang bong mpt thai", "Mpt chuyen d i " sau nam 1945 ong noi tieng voi the loai tiiy biit ma tieu bieu la cac tac pham: "Ha Npi ta danh My gioi", tiiy biit "Song Da" "Nguoi lai do Song Da" la tac pham trieh trong tiiy biit "Song Da" dupe vie't nhan chuyen 'hyc te'Tay Bac nam 1958 Tac pham de lai dau ah sau sac trong long nguoi khong chi la hinh tupng con Song Da "hung bao, trii tinh" ma con la boi tupng nguoi lai do hien ngang tren thae dii - mpt tay lai ra hoa

THAN BAI r

^ Khai quat: The gioi nhan vat tren trang van ciia Nguyin Tuan that

^•^8 yeu v6 cimg Mpt cu Kep, Ipng may bac, toe bac, rau bac, thap thoang '^'^a vudn Ian "nguyin dem cai quang doi xe'ehieu ciia mpt nha nho de phung

255

su hoa thorn c6 q u y " ( H u a n g Cupi) M p t cy A m thuc day luc m o sang, mang

phong thai "mot triet nhan ngoi tinh buoc d i cua thai gian" Trong a m tra pha

ngon, cu da "nhan tha'y c6 mpt m u i tha va mpt v j triet l i " (Chen tra suang) Mot

H u a n Cao tir t u chan v u a n g xieng, c6 mang gong, v u n g b u t viet len tarn ly^

bach n h i i n g chii' n h u rong bay p h u p n g miia, the hi?n " n h u n g cai hoai bao tung

hoanh cua m o t d o i con n g u o i " (Chu nguoi til tu) Va h i n h anh o n g lai do

n g u a i Thai (Tay Bac) c6 "tay lai ra hoa" D o la nhiSng con n g u o i eye k i tai hoa

mang cot each ngh^ si

2 N6i dung can phan tich:

a Ve d?p ngoai hinh ong lac dupe Nguyen Tuan khac hpa: Buoe vao cai

tuoi bay m u o i , dau toe bac trSng, than hinh ong lai d o van d?p n h u mpt pho

tupng tac bSng da cam th^eh Nuoe da anh len chat sung chat m u n Canh tay

ran chae tre trang "Tay o n g leu ngheu n h u cai sao, chan o n g liie nao cung

khuynh k h u y n h n h u k?p lay mpt cuong lai tuong t u p n g " Cap mat tinh anh,

nhan luc nhin xa voi v p i Tren nguc ciia ong noi len mpt s6'"cu nau" thuong tich

tren "chien truong Song Da" ma Nguyen Tuan nguong m p gpi la " t h u Huan

chuong lap dpng sieu hang" Ong lai do spng Da nay c6 "tay lai ra hpa" da tung

vupt qua bao trung vay thach tran, giao phong sinh t u v o i " l u da noi ai nuoc"

Sau hon m u a i nam cheo do va chi huy mpt cpn thuyen c6 6 mai cheo da ngupc

xuoi song Da tram chuyen, cho da trau, xuong ho, che, canh kien ve xuoi, ong

nam v i i n g t i m g con thac, cai ghenh, nam chae binh phap than Song, than Da

b Khong chi mang ve d?p ngoai hinh gin voi lao dpng song nuoc, 6 ong

con in dam ve d?p tarn hon tinh each:

Thu nhat, the hien a su t u n g trai, giau k i n h n g h i f m , c6 su hieu biet sau sac

ve luong lach tren song Da

O n g lai do the hi^n su h i n h thanh " t i n h each" cua m i n h qua " t r i nho ong

dupe ren luy^n cao dp bang each lay mat ma n h o t i m i n h u dong danh vao

long tat ca n h u n g luong nuoc ciia tat ca n h u n g con thac hiem t r a Song Da, doi

voi o n g lai d o ay, n h u m p t t r u o n g thien anh h i i n g ca m a ong da thupc den ca

nhirng cai cham than cham cau va n h i i n g dpan xuong dong " " C h i n h v i vay

"ong lai da n a m ch3c dupe b i n h phap cua than song, than da O n g da thupc

qui luat phye kich ciia l u da" D o ehinh la hinh anh eiia m p t con n g u o i gSn bo

voi lao dpng, yeu nghe song nuoc, t i m g trai va giau k i n h nghi?m

Thu hai, 6 su thong m i n h linh boat, d u n g cam n h u m p t vien t u o n g tai ba^

n h u mpt nghe si trong ngh^ thuat v u p t thac song Da

' Cupc song cua nguoi lai do song Da la mpt cupe chien dau hang ngay

ngay nap cung phai gianh n h u n g cai song t u tay n h u n g con thac Ve d?p

dupe ngoi biit N g u y e n Tuan the hi?n qua hinh anh o n g lai d o v u p t thac:

256

^^d?P " g h ? sT cua o n g l a i do la s y tai ba diang m a n h cua m p t v j thuyen trUong day dan k i n h nghi#m thuy chien Chat tai hoa n g h | si cua ong lai d o la a ban ITnh chien dau va tinh than diang cam phi thuong Canh v u p t thac eiia ong lai do da the hi^n ro ve d^p va eo't each ay O trung vay t h u nhat, ong lai do xung

^an v o i k h i the nghenh chien quye't thang: "Thach tran dan bay vvra xong thi cai thuyen v u t toi" Canh hon chien ae li^t dien ra N h i m g hon da "b^ v$ oai phong

l l m li^t" ^^^^ nuoc thac "reo ho l a m thanh vi#n" chiing lieu mang xong vao m a

"da trai" ma " thiie goi vao byng va hong thuyen Co liic chiing dpi ca thuyen len" N g u y hiem la vay nhung ong lai do van binh tinh "hai tay g i i i mai cheo

Ichoi bj hat len khoi song" Ngay ca liic b} con thuy quai nay danh mieng don j

hiem nhat " b o p chat lay ha b p " dau dieng nhung v j thuyen truong van " hai chan van k?p lay euohg l a i " d u mat meo b^ch v i dau d o n n h u n g tieng chi huy ciia ong van sac lanh, tinh tao, dua con thuyen thoat khoi nguy hiem

That la m p t canh t u p n g xua nay chua t i m g c6! Cao cuong biet bao ! Triing vay t h i i hai lai v 6 cung hiem tro, bo' tri nhieu cua t u hem: "Dong thac hiim beo dang hong hpc te manh tren song da" O n g lai do bat dau cype tan cong bang each "nam chat dupe cai b a m song diing luong r o i " ong cho eon thuyen "phong nhanh vao cua sinh ma lai miet m p t d u o n g cheo ve phia cua da ay" Bpn t u o n g da, d u a thi "png tranh ma rap boi chep len", diia thi bj "6ng de sa'n len ma chat d o i ra de m o d u o n g tien" Cuo'i cung o n g thang eon b p n da tuong that bai tham hai dua cai mat "tiu nghiu, xanh le that vpng"

Triing v a y t h i i ba, ben phai ben trai deu la "lupng chet ca" D a vay, eon bo' tri "bpn da hau v $ " canh eira hong "bat chet" cai thuyen O n g l a i d o m u u t r i

"phong thang con thuyen", "ehpc thiing" triing vay roi "viit qua cong da canh

mo canh khep" Chiee thuyen n h u mpt m i i i ten tre "viit, v i i t " xuyen nhanh qua hoi nuoc The la het thac Song nuoe lai thanh binh

Qua do, ta tha'y ong lai do oai phong lam li^t n h u m p t v i danh tuong, t r i dung song toan, quye't doan va quye't thang D o la ve d^p tai hoa n g h | si ciia ong lai do dupe N g u y e n Tuan k h a m pha va ca ngpi N h i i n g an d u , so sanh, nhan hoa dupe tae gia su d u n g sang tao g p i len cam giac m a n h li^t day ah

^<?ng Canh v u p t thac la bai ca chien tran hao hiing N g u y e n Tuan da tung ra

^ 9 t dpi quan ngon ngu that h i i n g hau, da dang, bien ao than k i v o i lien tyc

i^hihig phep tu tir v6 ciing sinh dpng : sp sanh n g a m , nhan h p a , cuong di^u Cau chii tupn chay ao a t , di^p di^p triing triing tao ra m p t bue tranh hoanh trang Nha van da d y n g tam dien ta cupc chien giiia ong lai do v o i dong song theo h u o n g thpat dau t u o n g n h u khong can sue N h u n g cuoi ciing phan t h i n g thupc ve con n g u o i n h o su thong m i n h va diing cam Cupc v u p t thac that '^Soan muc, ong lai d o thuc s u la m p t n g u o i ngh^ sT tai hoa

257

Thru ba, 6 sy k h i e m nhuang, b i n h d j , phong thai u n g d u n g mang co't each

ngh? SI

Doi vai n g u o i lai do, hiem nguy tren dong song cijng chinh la m p t phan

trong CUQC song cua ong K h i v u g t qua gian nguy , song nuoc lai tan xeo xeo

trong t r i n h o "song nuac lai thanh binh D e m ay nha do dot lira trong hang da

, n u o n g 6'ng com lam , va toan ban tan ve ca anh v u , ca d a m xanh Cung

ch5ng thay ai ban them m p t loi nao ve CUQC chieh thang v u a qua " Nha van

nhu m u o n nghi ngoi sau chang d u a n g dai cung nhan vat ciia m i n h dua tranh

tai t r i v o i thien nhien hung dCr Song qua giong van nh? nhang , ta lai tha'rn

thia them m p t ve d^p cua n g u o i lai do D o la sy khiem nhuong, b i n h d i , ung

d u n g bai v i "ngay nao ciing gianh lay cai song t u tay nhirng cai thac , nen no

Cling khong c6 gi la hoi hop dang nho " Cai phi t h u o n g da tro thanh binh

thuong Pham chat chieh si da hoa quy^n v a i phong thai tai t u , ngh^ s i

3 Tong ket ngh? thu?t: Co the noi N g u o i lai d o song Da dupe mieu ta

trong tac pham vua c6 t u the ciia m p t nguoi lao dpng t r i diing, vira c6 phong

thai ciia m p t ngh^ sT tai hoa H i n h t u p n g n g u o i lai do the hi^n phong each

ngh^ thuat doe dao eiia N g u y e n Tuan o giai doan sau Caeh mang Thang Tam:

n g u o i lai do d u la n g u o i lao dpng binh d j van hi^n len v a i chat tai hoa, ngh^ si;

de mieu ta ve d^p cua h i n h tupng, nha van su d u n g kien thuc cua nhieu nganh

khoa hpc khae nhau; ngon ngu sinh dpng, giau hir\ anh; cau van triing diep,

nhieu nhan hoa, so sanh, an dy

III K E T B A I

' T o m l a i , qua hinh t u p n g n g u a i lai do, nha van to thai dp yeu men, ty hao

va cam phuc truac n h i i n g con nguai lao dpng binh d i viing Tay Bac, nhiing

eon nguai ma nha van gpi la "chat vang m u o i " q u i gia ciia To quoc Qua nhan

vat nguoi lai do, N g u y e n Tuan cho rang chii nghia anh h i i n g dau phai tim

kiem dau xa N o c6 trong cupc song t i m mieng com manh ao ciia nhan dan lao

dpng N h i i n g n g u o i b i n h d i c6 t r i diing tai ba hp c6 the tao h i n h tac mau cho

ngh? thuat H p la doi t u p n g ciia cai d^p, ciia anh sang tham m l hi?n dai

Xs, Le T h i H u a n g ( D H S P Hue): Hue trong nhung trang van cua Hoang Phu

tJgC^ Xwi^Mg mang am huang huyen hoac cua nhimg thanh qudch reu phong, nhung l(hu vucm tram mac, cokinh, nhimg rimg thong u tick, net trie tinh cua nui Ngu song liiecmg- ^^"^ Huang nui Ngu da tra thanh bieu tugng gan ket trong tha van Trong dai song van hoa tinh than cua cu dan Hue, song Huang niii Ngu mang

ve dep can xieng, hai hoa Nha van da tim thay trong ve dep san thiiy him tinh nay mot su hoa nhap "van hoa dong song", va "van hoa nui" Song Huang da tra thanh dot tuang tham my cua tha ca nhac hoa, nhung chi du&i ngoi hut ciia Hoang Phu Ngoc Tuang, dong song thi ca nay mai duac soi chie'u tie nhieu phia Dong Huang chdy tran tren nhirng trang ky cua anh, nhieu dang ve Co khi song Huang la "mot co gdi di-gan phong khodng vd man dai, c6 khi Id "me phu sa ciia mot vung van hoa xie

sa", CO luc song Huang tra thdnh "mot nguai tai nH ddnh ddn luc dem khuya" Den

vai nhimg trang ky cua Hodng Phu Ngoc Tuang, nguai doc c6 dip hieu ro them vecoi nguon song Huang vd van hoa Hue Song Huang vd "van hoa song ngoi" ay duang nhu duac Hodng Phii Ngoc Tuang thu tom lai trong mot mau huyen thoai dep khep Iqi nhieng trang ky hoc 16 mot cai toi tram tu vd nong chdy suy tu: "Ai dd dqt ten cho dong song? Co nhieu each tra lai cho cau hoi dy Trong do, toi thich nhat mot huyen thoai kerang vi yeu quy con song xinh dep cua que huang, con nguai a hai ba dd nau nuac tram lodi hoa doxuong long song, de'ldn nuac tham tho mai mai Toi linh hoi y ciia truyen thuyel dy nhu the nay: con nguai da dat ten cho dong song nhu nhd tha chon biit hieu ciia minh, giei gam vdo day tat cd uac vong muon dem cdi Dep vd tie'ng Tham de xdy ddp van hoa vd lich sie"

(Trich Tap chi Song Huong- so 161 nam 2002)

l P h a n tich ve d?p a i a Song Huong trong tuy but " A i da d|t ten

i i l g j o n g song" cua nha van Hoang Phu Ngpc Tuang

H l / O N G D A N C H I T I E T

^- M 6 B A I

On ^gQC T u a n g la nha van chuyen ve biit ky, tan van Sang tac ciia

\l ' l " ^ huong, dat nuoc, con nguai, dae bi?t la van hoa nhu: " N g o i sao tren d i n h Phu Van Lau", " A i da dat ten cho dong song?"

"^8 do, tuy b u t " A i da dat ten cho dong song?" thuc sy la m p t trong n h i i n g

trang viet hay nhat cua nha van ve m p t dong song mang bao huyen thoai d^p ^

Song H u o n g

I I T H A N B A I

1 K h a i q u a t : But ky " A i da dat ten cho dong song?" dupe Hoang Phu Ngo^,

Tucmg viet 6 Hue nam 1981, i n trong tap sach cung ten Bai ky eo ba phan Saci

giao khoa trich hpe phan dau V o i but ky nay, tac gia da mang den cho nguoi d(

nhimg cam nhan that day chat tho ve dong song H u o n g theo dong chay cua no tu

Truong Scm cho den k h i chay qua thanh pho Hue va xuoi ve bien

2 V e d e p s d n g HvMmg c 6 the p h a n t i c h t r e n n h u n g n e t s a u :

a Song hircmg v u n g t h u g n g Imi: Song H u o n g n h i n t u cpi nguon la dong

ch^y CO m o i quan he sau sac v o i day T r u o n g Son Song H u o n g v u n g thupng

liru mang ve d?p cua m p t sue song manh li^t, hoang dai, b i an, sau tham

n h u n g cung c6 Itic d i u dang, say d i m Su manh H$t, hoang dai cua eon song

dupe the hien qua n h i j n g so sanh : " N h u mpt ban t r u o n g ca cua r u n g gia, ram

rp giua bong cay dai ngan" K h i chay qua mien dia h i n h hiem tro, song Huong

mang ve d?p d u d p i : " m a n h H^t qua ghenh thac, eupn xoay n h u con loe xoay

vao day vue b i an", n h u n g cung c6 lue no lai hien lanh t r i i tinh " d i u dang, sav

dam giiia nhirng dam dai choi Ipi mau do ciia hoa do quyen rirng" Nha van

da nhan hoa dong song giong n h u " m p t c6 gai D i gan phong khoang va man

dai" Con song dupe r u n g gia h u n due cho " m p t ban ITnh gan da, mpt tam hon

t y do va trong sang" Do la sue manh ban nang cua n g u o i con gai, sue manh

ay dupe che n g u boi cau true dia ly lanh tho de d i ra khoi rung, no "nhanh

chong mang m p t sac dep d j u dang va t r i tu^, tro thanh n g u o i m? p h u sa cua

mpt viing van hoa su so"

b Song H u o n g 6 dong bJing: V o i von hieu biet ve dia l i tac gia da mieu ta ti

m i ve song H u o n g v o i hinh anh: " N h u n g ngay t u dau vira ra khoi v u n g niii,

song H u o n g da chuyen dong mpt each lien tuc, vong giua khiic quanh dot ngot,

uon m i n h theo n h i i n g d u o n g cong that mem" Su chuyen dong ay, trong each

cam nhan cua Hoang Phu Ngpc Tuong giong n h u " m p t cupe t i m kiem c6 y thuc

de d i toi n o i gap thanh pho tuong lai cua no" Van n h u n g d u o n g cong m e m mah

song H u o n g lai c6 su chuyen m i n h : " T u nga ba Tuan, song H u o n g theo huong

nam bac qua di|n H o n Chen ; vap Ngpc Tran, no chuyen huong sang tay b

-vong qua them dat bai Nguy^t Bieu, L u o n g Quan roi dpt ngpt ve m p t hinh cun-^

that tron ve phia dong bac, 6 m lay chan doi Thien M u , xuoi dan ve Hue"

Co luc canh sac song H u o n g n h u biic tranh c6 d u o n g net, c6 h i n h khoi v t "

"sac nude tro nen xanh tham, va t u do no troi d i giua hai day d o i sung sun^

n h u thanh quach, vod n h u n g diem cao dpt ngpt n h u Vpng Canh, Tam T h ^

L\ru Bao m a t u do, n g u o i ta l u o n nhin thay dong song m e m n h u tam lua ^

260

^ { i n g chiec thuyen xuoi ngupc chi be bling con t h o i " N g u o i dpc con bit g $ p

ve d^P ' " ^ ^^^^ P*^^" quang mau sac ciia nen troi Tay N a m thanh

pho- "s^"^ x a n h , trua vang, chieu h'm"

Song H u o n g lai c6 ve d ? p tram mac chay d u o i chan n h i h i g r u n g thong u tjch

nhung lang m p am u ma kieu hanh a i a eac vua chiia trieu Nguyen Do la ve

(j^p mang mau sac triet If, c6 thi khi d i trong am huong ngan nga cua tieng

chuong ehiia Thien M u Co ve d ? p " v u i t u o i " khi d i qua n h i m g bai bo xanh biec

viing ngo^i ^ ' - " " g - C ° <*?P ""^^ "^^ng trong suong k h o i " khi no r o i xa thanh pho de d i qua nhCing bo tre, luy tnie va n h i m g hang cau thon VT Da

c Doan ta song H u o n g k h i d i qua thanh pho da gay dugic n h i e u an t u g n g : Xir K i m Long, song H u o n g da nhin thay hinh anh "Chiee cau trang i n ngan trgn nen troi, nho nhan n h u nhiSng vanh trang n o n " Do ehinh la chiec cau

Trang Tien noi d o i bo song tho mpng Khong chi vay, ve d ? p ciia dong H u o n g

con dupe mieu ta "Giap mat thanh pho 6 con Da Vien, song H u o n g uon mpt canh cung rat nhe sang den con H e n " Nha van n h u thoi l i n h hon vao canh vat:

"duong cong ay lam cho dong song n h u m e m han d i , n h u m p t tieng " v a n g " khong noi ra ciia tinh yeu" " T o i nho song H u o n g , quy di?u chay l i i n g I d ciia

no khi ngang qua thanh p h o " Cai p h u t ban dau de den v o i " n g u o i t i n h " a i a song H u o n g n h u the day! N a n g da t u lam m o i m i n h de hien t ^ g n h i h i g gi

d?p nhat cho n g u o i yeu

Tu song H u o n g x i n h d ? p nha van lien t u o n g t o i nhieu con song tren the

gioi n h u song Xen, song Ne-va, song Da - n u y p va nhan ra diem t u o n g dong

giua chiing la cimg chay giua long thanh pho N h u n g song H u o n g khae v o i

cac dong song khae la boi v i no van g i i i dupe n h i h i g net c6 k i n h va neu song Ne-va chay nhanh qua thi song H u o n g lai rat cham buon n h u d i ^ u Slow "day

la di^u slow tinh cam danh rieng cho Hue*' T i n h cam cria dong song danh cho thanh pho H u e d i n g rat sau nang D u o n g n h u song H u o n g khong m u o n xa thanh pho: "Roi n h u sue n h o lai m p t dieu gi do chua k i p noi N o dpt ngpt d o i

<^ong re ngoat sang h u o n g D o n g Tay de gap lai thanh pho Ian euoi 6 goc Bao

^inh xua eo" N h a van v i v o n song H u o n g giong n h u nang Kieu chi tinh tra tim K i m Trpng V i the nen nhin "khiie quanh nay" thay no "that bat n g d "

^ha van cam nhan "khiic q u a n h " ay giong n h u "la noi v u o n g van, ca m$t IJ^^t iSng lo k i n dao a i a tinh yeu" Do la su chi tinh a i a Song H u o n g t r d lai

^e'noi m p t loi the truoe k h i ve bien ca" Tac gia lien h§ " L o i the ay vang vpng

k h u vue song H u o n g thanh gipng ho dan gian, ay la tain long n g u o i dan Hoa xua mai m a i ehung tinh v o i que h u o n g x u so". > J

^ d Ve d?p song H u o n g dvigc k h a m pha d u o i goc dp van hoa: Tac gia gan

t4i^^ ^"•o'"g v o i am nhae c6 dien Hue: "Song H u o n g da tro thanh m p t n g u o i

'^U' danh dan liie dem khuya Qua d u n g v^y, toan bp nen am rh^e c6 dien

Hue da dupe hinh thanh tren mat nuoc cua dong song nay" Tac gia lien tuong

toi vi#c CO nguoi n g h ^ nhan gia gan t h e k y choi dan, m p t dem khuya nghe con

gai dpc Kieu "Trong n h u tieng hac bay qua/ Dye n h u tieng suo'i m o i sa nug

v o i " N g u o i n g h ^ nhan ay da nhom day, v6 diii chi vao trang sach ma noi

la T u Dgi Canh" Cung t u do ngoi but tai hoa cpng v o i sy rung cam manh me

Hoang Phu NgQC T u o n g da n h o toi Nguyen D u " N g u y e n D u da bao nam lenh

denh tren quang song nay v o i mpt phien trang sau.Va t u do, nhung ban dan

da d i suot d o i K i e u " Day la each lien tuong dpc dao, tai hoa mang den cho

nguoi dpc mpt s u boi hoi, xao xuyen

e Ve d?p song Huong gan lien voi nhung s\f ki^n lich su: N h u n g chang

phai bao gid song H u o n g ciang la nguoi con gai dam tham ,diu dang, m e m maj

trong long Hue^ da c6 mpt thoi song H u o n g mang ten la L i n h Giang, dong song

vien chau da chien dau oanh l i f t bao v f bien gioi phia N a m eiia To quo'c (Ten

cua dong song H u o n g dupe ghi trong " D u dia chi" eiia Nguyen Trai la Linh

giang) Dong song ay la diem tua, bao v$ bien euong thoi k i Dai Vift The ki

XVin, no ve vang soi bong kinh thanh Phii Xuan, gan lien v o i ten tuoi cua nguoi

anh hiing Nguyen H u f N o dpng lai den bam da, t i m mau "no song het lich sir

bi trang eiia the k i XIX" N o d i vao thoi dai cua Cach mang thang Tam bang

nhung chien eong rung ehuyen N o ehung kien eupe noi day tong tien cong tet

Mau Than 1968 Song H u o n g da gan lien voi lich su eiia Hue^ Ijch s i i dan tpc

f Bai k y ket thiic bang mgt ly giai mang huyen thoai d^p: Co m p t huyen

thoai vpng ve t u lang Thanh Trung, mpt ngoi lang trong rau thorn 6 Hue: Vi

yeu quy con song xinh d^p, nguoi dan hai ben bo song H u o n g da nau nuoc

ciia tram loai hoa d o xuohg dong song cho Ian nuoc xanh tham ay mai mai

thom tho Phai chang do la each ly giai ten ciia H u o n g Giang - con song gan

lien v o i Hue, gan lien v o i tinh yeu ciia Hoang Phii Ngpc Tuong?

3 N6t d a c s&c c u a v a n p h o n g H o a n g P h u N g o c T u o n g : N g o n ngif

trong sang, phong phii, uyen ehuyen, giau hinh anh, giau chat tho, su dung

nhieu phep t u t u n h u : So sanh, nhan hoa, an dy, C6 sy ket hpp hai hoa cam

xiie, t r i t u f , ehii quan va khach quan But k y Sue lien tuong k i d i f u , su hieu

biet phong phii ve kien thiic dia ly, Ijch sii, van hoa nghe thuat va nhung tra'

nghif m ciia ban than

III K E T B A I

Trieh doan bai k i " A i da dat ten cho dong song" da g p i ra ve d?p ciia Hu^'

ciia tam h o n nguoi H u e qua sy quan sat sac sao ciia Hoang Phii Ngpc Tuong

ve dong song H u o n g Hoang Phii Ngpc Tuong xung dang la m p t t h i si

thien nhien, m p t cuon t u dien song ve Hue, mpt cay biit giau long yeu nuoc

tinh than dan tpc Bai k i gop phan boi duong tinh yeu, niem t y hao doi v^'

dong song va cung la v o i que h u o n g da't nuoc

Cty TNHH MTVDWH Khang Vi$t

da hay mot 6 cua so' khi mieu ta nhu the, do da dugc nhap vao voi so phan cua nhan vat, thuoc dugc hodn canh song day bien dong va doi thay cua nhan vat, nha van da dinh ra dugc mot each tu nhien mot mqch lai ke ehuyen vita phii hgp vai tam ly rieng cua ho, vita mang su gay gon cua ngon ngif van xuoi hien dai

Va chong A Phu la truyen ngan hay vie\ su dai dai ki dieu Nhu nhieii truyen ngan c6 ehung tu tuong chu dendy Vg chong A Phu cUng c6 cau triic chia doi rai ro:

II Nhieng ngdy a Hong Ngdi: Mj va A Phu Id nguoi - nguoi xinh tuoi, khoe manh, gioi giang - md phai song kiep no le trdu ngua kho'n khoe che

II Nhimg ngdy a Phieng Sa: Mj vd A Phii Id nguoi song tu do va da biei bao ve lay

tu do ay Tuy nhien cdi hay eiia truyen Id a cho: nhd van da chi trong chimg 400 chiJe,

md dung lai dugc mot chang then chot ciia todn bo su ehuyen hoa ay, khieh cho ban doc dau kho tinh eUng phai nhan rang: Viec Mi vd A Phu tit dem den no le ra viing anh sang tu do Id hodn todn hgp ly, hgp le tu nhien Nhu vay Id chinh long thucmg nguoi

vd thuang than da chien thang noi sg hai, da quyel dinh hdnh dong tu giai thodt

(Nguyen Quoc Ludn) Lai nha van viet Truyfn Tay Bic: Nam 1952, toi theo bo dpi chit luc, tien quan vdo mien Tay, tham du chien dich giai phong Tay Bdc Cdi kH qua Ian nhat vd tru&c nhat eiia ehuyen di tam thang ay Id dat nuoc vd con nguoi mien Tay da de thuang de nha cho toi nhieu, khong bao gia quen

y bao qudt trong khi toi viet Truyen Tay Bac Id: Nong dan cdc dan toe o Tay Bac

^"0 nam gian kho chong dequoc vd bon chua dd't Cuoc dau tranh giai cap, rieng a Tay

^flc, mang mot sac thai dac biet Nhin luat qua, noi the luc phong kien con duong keo 'w' ddl nuoc lai hang tram nam truac, ehung ta de tuong nhuTig canh nhimg nguoi a

cit mudn thud lang le Khong, b noi ritng nui mo mdng ay, cdc dan toe da khong

le chiu dung Hg da thitc tinh Can bo cua Dang tai dau thi cdc dan tgc ditng len day, trude nhat Id nhitng nguoi tre tudt Hg that dep vd yeu dai

^Qt van dekhde, do Id nhitng y tho trong van xuoi 6 moi nhan vat vd triim len tai cd

'"'en Tay, toi da dua vdo mot khong khi voi vgi, Idm eho dai nuoc vd con nguoi bay

^°»8 hon len (To Hoai) ,

i)e / P h a n tich dien bien tarn trang nhan v | t Mi trong dem tinh mua

xuan a Hong Ngai de thay dug^c sue song tiem tang manh me cua mpt than

•phan no Ig duyc thuc tinh (V<? chong A Phu - To Hoai)

H I / O N G D A N C H I T I E T

I M 6 B A I

To Hoai la mot trong nhiing nha van Ion cua nen van hpc Vi^t Nam hien

d?i 6 n g CO von hieu biet sau s5c ve phong tuc tap quan cua nhieu vung mieVi

khac nhau tren dat nude Thanh cong nhat ciia To Hoai la nhiing tac pham viet

ve hi^n thuc C U Q C song, con nguoi vung Tay Bac Tieu bieu la truyfn ngan "Vo

chong A Phu" Tac pham vua la mpt buc tranh chan thuc ve so phan b i tham

ciia nguoi dan ngheo mien niii dudi ach ap buc phong kien va thuc dan, vua la

mpt bai ca ve sue song va khat vpng t u do, hanh phiic ciia con nguoi Dieu do

dupe the hi^n ro net nha't qua dien bien tam trang ciia M i trong dem tinh miia

xuan a Hong Ngai

II T H A N BAI

1 K h a i quat: Truyen "Vp chong A Phii" dupe nha van To Hoai dupe in

trong tap "Truy?n Tay Bac" Tac pham gom hai phan: phan dau trieh hoc

trong sach giao khoa la phan noi ve cupe song day tiii nhue ciia M i va A Phii 6

nha thong ly Pa Tra, ket thiic bang v i f e M i cat diit day troi euu A Phii tron

khoi Hong Ngai Phan sau la cupe song moi ciia M i va A Phii 6 Phieng Sa Hp

di theo Cach mang giai phong que huong

2 Ndi d u n g c a n p h a n t i c h , l a m ro:

a Truac khi bi bit ve lam dau nha thong ly Pa Tra, M i la mpt c6 gai tre

d?p, yeu lao dpng, yeu t u do, hieu thao v o i cha m? Khong chi vay M i con la

mpt CO gai giau tai nang " M i thoi sao gioi, thoi la cung hay n h u thoi sao Co

biet bao nguoi me, ngay dem thoi sao d i theo M i " K h i b i bat ve lam dau nha

thong ly M i phai chiu mpt cupe song day tiii nhue, tho'ng kho: Ngay tu dau

tac pham M i da hifn len qua hirJi anh "liie nao c6 ay d i n g ciii mat, mat buon

ruoi rupi" T i m hieu vao truyen, ta thay M i la c6 dau gat np, nan nhan ciia ehinh

sach eho vay nang lai Cupe song day thong kho M i b i tuoc doat tuoi tre, t u do,

bi doi x i i nhu no 1?, bi boe Ipt sue lao dpng nang ne: "tet xong thi len niii hai

thuoe phi^n, giiia nam thi giat day, xe day, cuoi mua thi d i nuong be bap va du

liic d i hai cui, liic bung ngo, liic nao ciing gai mpt bo day a trong tay de tuoc

thanh spi suo't nam suot doi nhu the" N a i M i song la mpt cai nha tu: M i lam

viee canh chuong ngua, d canh chuong ngua Nha van da gian tiep mieu ta cai

dja ngyc tran gian do bang hinh ar\h: "Can buong M j nam, kin mit, eo mpt chiec

cua so mpt 16 vuong bang ban tay trong ra ngoai khong biet suong hay la nang"

j ^ 6 n g chi vay M i con bi ap che ve mat tinh than: Nha thong ly da dung bong than quyen de ap che M i H i i tyc ciing trinh ma da lam M i bi te li^t ve tinh

t}ian, ca ve y thuc phan khang M i yen tam ve than phan "No da bat minh ve

trinh nha no roi thi chi dpi ngay ru xuong 6 day thoi" V i the "Moi ngay M j cang l * ^ " ^ ^ t t o r v g x6 cua" M} chai san M i song

trong v6 cam, tam hon lanh leo, bang gia M i dang chet

\y, Du cupe song thong kho nhung trong Mi van an chua mpt sue song

tj^m tang va khat vpng tu do, hanh phuc Sue song tiem tang ay eiia Mi bit 4au tr°^ xuan Miia xuan nam ay a Hong Ngai that d^p

gpi cam biet bao: "Hong Ngai nam ay an tet giira Iiie eo gianh vang ung, gio

va ret rat du dpi Trong eac lang Meo do, nhiing chiec vay hoa da dem ra phoi

tren mom da xoe n h u eon buom, sac so tieng tre con no diia " Do ehinh la nipt miia xuan rpn ra am thanh va mau sac dupe cam nhan qua tam hon ciia M i

£)6 ehinh la dau hieu eho su bung tinh ciia M i trong dem tinh miia xuan

Dem tinh mua xuan da toi, sue song tiem tang eiia Mi da troi day manh

li^t Bang gipng van tran thuat va ngh^ thuat mieu ta tam trang nhan vat To

Hoai da mang den eho nguoi dpe nhirng trang viet day xiie dpng

Dau tien, sue song ay dupe hoi sinh khi M i nghe thay tieng sao: "Ngoai dau niii lap 16 da eo tieng ai thoi sao rii ban d i ehoi " Tieng sao tha thie't da danh

thuc CO M i ngay xua Tieng sao nhu cham vao trai t i m eiia M i , trai t i m M i ciing

rung dpng theo tieng sao: " M i nghe tieng sao vpng lai thiet tha boi hoi" Tieng sao hoi thiic M i , tieng sao n h u con gi6 thoi bung d i lop tro tan nguoi lanh dang phu lay tam hon M i Tieng sao nhap vao hon M j lam dong hi^n qua k h i i tuoi

<i?p cua mpt CO gai giau tai nang Buoc nhay tam ly dau tien ciia M i do la viec

Mj ngoi nham tham 16i ciia nguoi dang thoi sao

May CO con trai con gai roi , n ' May di lam nuang ,

Ta chua CO con trai con gai 'i"'- '

Ta di tim nguai yeu ' ''

^ Bai hat ay lau roi M i kh6ng hat, di^u sao ay lau roi M i kh6ng thoi Nhung '^^m nay M i lai nho, lai nham tham M i van thupe Nghla la M i khong v6 cam

01 diing hon, su v6 cam chi la lop v6 ben ngoai, con ben trong M i van e6 mpt

tim khat s6ng, rue lira yeu thuang

Chinh tieng sao dan M i den hanh dpng "noi loan ve nhan tinh": " M i len lay rupu C i i uong ue timg bat Roi say M i l i m mat ngoi day nhin nhirng

" ^ ^ ^ i nhay dong, nguoi hat, nhung long M j thi dang s6ng ve ngay truoe" M i

nh - nuot cay, nuot dang, nuot han vao trong long Uong eho quen

l ^ i nho Mpt k h i rupu khong eon du sue lam nguoi ta quen thi no l ^ i

quay lai thuc tinh ca con tim va ly tri M i lai nghe tie'ng sao gQi ban dau la,

RuQ'u chinh la - chat men danh thuc phan doi da mat ciia M j Rxxqu lam • |

song lai mot qua khu day i p niem vui suong: "Ngay truoc M i thoi sao gioi

biet bao nhieu nguoi me ngay dem thoi sao di theo M i "

Sau do M i lai buoc vao buong, lai "ngoi xuong giuang, trong ra cdi cm soi§

vuong ma ma trang trang". Trong nha thong li la tii nguc, ngoai 6 cua kia \

thien duong tuoi tre Chi tiet nay cho thay M i nhin ve phia anh sang, c6 nghTg

la tam hon M j dang khao khat "Vugt nguc" M i vui lam "Mi thay phai ph&i tyf,

lai, trong long dot nhien vui suang nhu nhieng dem tel ngay truoc". Do la niem vui

ciia mot ke da tim lai dugc minh Va M i y thuc dugc rang "Mi tre lam Mi van

con tre Mi muo'n di cliai". Nhan thay minh con tre va muo'n dugc di choi c6

nghia la trong M j rat khao khat tu do Diing la bi kich Khi mgt nguoi dan ba

chgt nhan ra minh con tre trong hoan canh tro treu nay thi diing la mgt bi kich

Qua khii lam M i tre lai Hi^n tai lam M i dau don, e che I

Dinh diem ciia cam xiic bi kich ay la noi tui than: M i da c6 cugc song khong

hanh phuc voi A Su; "A Sit vai Mj khong c6 long vai nhau ma van phai a vai

nhau " Dau don qua M i khat khao: "Neii c6 nam la ngon trong tay luc nay, Mi se

an cho chel ngay chit khong buon nh& Iqi nua". Muo'n chet, nghia la M i khong con

nhu truoc niia M i muo'n phan khang lai hoan canh ay M i da khong con chap

nhan cai thuc trang e che nay Do chinh la sue song da dugc danh thuc

Tu do M i di den quye't djnh tao bao: Bo nha di theo nhimg dam choi Do la

mgt y dinh giai thoat lang le nhung v6 cung manh liet: "Mj den goc nha, lay ong

ma, xdn mot mieng ho them vao dia den cho sang". Nggn den dugc thap len Anh

sang cua no da xua tan cai bong dem am dam dang vay quanh M i , dang thap

len nggn lua trong tam hon M i Mgt loat cac hanh dgng gap gap dugc To Hoai

dien ta: "Mi much di choi Mi cung sap di choi Mi qudn lai toe Mi vai tay lay cai

vay hoa vat a trong vdch Mi rut them cdi do". Do la nhu cau lam d?p ban than

truoc luc di choi M i lam tat ca, that binh than va khong he de y den thai d<?

ciia A Su Chung to, sue song manh liet trong M i dang Ion hon tat ca Bong

than quyen cQng khong the Ion hon sue song ciia Mj I

Y dinh giai thoat cua M i khong thanh khi A Su tro ve Han thing tay

dap tan nhan su troi day do: "No xdch ca mot thung sai day ra troi dimg Mi

cot nha Toe Mi xoa xuong, A Su quart luon toe len cot lam cho Mi khong cui, kho^i

nghieng dau dugc nua ". Mieu ta su tan nhan ciia A Su chinh la sue mgnh <^^^

ngoi biit To Hoai da to cao va len an bg mat bat nhan cua bgn chii no pho^^

kie'n mien niii

Nhung A Su chi troi dugc the xae M i chvi khong troi dugc tam hon ciia f^'

boi tam hon M i dang ty do dao choi trong the gioi ciia khat vgng song : "Tf"^^

bong toi, Mj dung im lang, nhu khong biel minh dang bi troi Hoi rugu nong nan Mi vdn nghe tie'ng sao dua Mi di theo nhimg cuoc chai, nhimg dam chai ". M i khongbie't minh bi troi nghia la c6 khong song bang the xac nua ma thuc su dang song bang tam hon Co liic tieng sao ggi ban tinh nhap vao hon Mi, M i vui

stf^g i " ^ ^ ^""^ ^^^'^ ^'"^ "^"y '^^^^ khong cua dugc". Tinh roi lai nghe tie'ng chan ngya dap vao vach A m thanh tiehg chan ngva dap vao vach da dua M i tu noi nho tro ve voi hi^n tai Gia'c mo tan bieh Tie'ng sao ciing khong con Chi con M i voi noi dau than phan.Tinh roi moi

thay long cay dang "Mi thon thiec nghi minh khong bang con ngua"

CuQC troi day Ian thii nhat ciia M i khong thanh M i khong thoat khoi can nha ay, du chi mgt phiit giay Nhung M j da khong con la con ngua, con rua liii lui noi x6 ciia niia M i da song lai nhiing thai khac ciia tuoi thanh xuan tuoi tre

va tu do Vi the, khi bi A Sii troi, liic bang hoang tinh M i chgt nho den cau

chuyen mgt nguoi dan ba trong nha nay bi troi den chet khong ai hay Va Mj

da sg "Mi cua quay xem minh con song hay chel" M i sg chet nghia la M i con ham

song Sg chet la bieu hi^n cao dg nhat ciia long ham song Long yeu doi trong

CO gai Meo ay chua han la da nguoi tat i ;

Cugc troi day nhu mgt dgt song dang len roi tran ra No khong lam may may thay doi cugc dod M i Nhung tu do, song ngam van khong mat No se tuon trao thanh nhiing dgt song moi, manh li^t hon liic nao he't, bang chung la hanh dgng coi troi cho A Phii va ciing anh tro'n khoi Hong Ngai sau nay

3 Nghe thuat xay dung nhan vat: Thanh cong ciia To Hoai trong vi^c

xay dung nhan vat M i do la : Nha van c6 bif t tai mieu ta tam ly nhan vat sac sao nhat la nhiing dien bie'n tam trang day phiic tap ciia M j trong dem tinh mua xuan Ngh$ thuat tran thuat uyen chuyen, linh hoat; each gioi thifu nhan v^t day bat ngo, tu nhien day an tugng; ke chuyen ngSn ggn, dan dat tinh tiet Wieo leo Bi^t tai mieu ta thien nhien va phong tuc, tap quan ciia nguoi dan

nuen niii Ngon ngu sinh dgng, chgn Ige va sang tao, cau van giau tinh tao

Wnh va tham dam chat tho •' ' '

III K E T BAI

Tom l^i, nhan v^t M i la linh hon ciia tac pham la hoi tho ciia tac pham "Vg

chong A Phii" Xay dung nhan vat M i la mgt thanh cong dac sac ciia nha van

To Hoai Qua vi|c mieu ta dien bie'n tam trang ciia nhan vat trong dem tinh

•'^ua xuan To Hoai da khang dinh sue song tiem tang manh liet va khat vgng

phiie ciia nguoi phu nix Meo du trong thong kho van luon vuan den khat

2: Phan tich dien bien tarn tr^ng nhan vat M i trong dem c6i troi cho

A Phii trong tac pham " V Q chong A Phu" ciia nha van To Hoai

HL/dNG D A N L A M BAI

I M 6 BAI

To Hoai la nha van c6 sue sang i^o doi dao nhat trong lang van chuang Vi^t

Nam hi^n dai Truoc Cach mang, ong nha van noi tieng voi nhung cau chuy^n

ve loai vat nhu "O chuot", "Demen phuu luu ky" Sau each mang nha van da de

lai dau an ve nhiing tac pham viet ve de tai mien niii nhu "Truy^n Tay Bac",

"Mien Tay" Trong tap Trui/pn Tay Bac, noi tieng nhat la truyfn Vg chong A

Phu M i la nhan vat chinh trong truy^n ngan Vq chong A Phu Qua dien bieh

tarn trang ciia M i trong dem cai troi cho A Phu, To Hoai da lam nguoi dpc xuc

dpng ve sue song tiem tang va khat vpng song hanh phiic ciia nhan v^t

I I T H A N BAI

1 K h a i q u a t t n r 6 c k h i p h a n t i c h : Truy^n "Vg chong A Phu" dugc nha

van To Hoai dugc in trong tap "Truyfn Tay Bac" Tac pham gom hai phan:

phan dau trich hpc trong sach giao khoa la phan noi ve cuoc song day tui nhuc

ciia M i va A Phii trong nha thong ly Pa Tra 6 Hong Ngai, ket thiic bang vi^c

M i cat dut day troi cuu A Phii tron khoi Hong Ngai Phan sau la cupc song

mai cua M j va A Phii a Phieng Sa H Q theo Cach mang giai phong que huong

M} la CO gai tre d?p, giau tai nang ciia niii rung Tay Bac nhung roi mon ng cu

ciia bo' me nhu sgi day oan nghif t troi mj vao nha thong ly M i buoc phai lam

dau gat ng Cupc song a nha thong ly Pa Tra nhu mpt cho'n dia nguc tran gian

ma M i la ten tu kho sai voi ban an chung than Dem tinh miia xuan nam ay,

siic song troi day M i uong rupu, thoi sao, nhan thuc dup-c tuoi tre M j them di

theo nhiing cupc choi nhiing dam chai Nhung A Sii da chan dung khat vpng

do ciia M i bang mpt thiing spi day, han troi M i vao cpt nha M j khong cam

thay b} troi, tam hon M i van di theo tieng gpi dem tinh Chinh sue song dem

tinh nam ay da tao dieu kien cho su bung tinh nhan thiie va chay bung len

ngpn Ilia giai thoat cho A Phii sau nay

2 N6i d u n g can p h a n t i c h , l a m r o :

a Tam trang ciia M i truoc dem coi troi cho A Phu :

A Phii v i danh con quan nen bi phat va tro thanh no Ip cho nha thong li Pa

Tra M i va A Phii dong canh ngp: deu la than phan no Ip vi chinh sach cho vay

nang lai ciia bpn chii no Vi de ho bat mat mpt con bo nen A Phii phai chiu troi/

cho chet Cha con nha thong l i da troi A Phii vao cai cpc dong a giiia nha bang

day may A Phii dang roi vao tinh trang: chei dau, chei doi, chel ret, phai chit

Tam trang M i liic dau la trang thai V6 CAM: Mua dong reo cao ret buo't pgm nao M i cung thuc day thoi lua ho tay Nhiing gi xay ra xung quanh M i Ichong can bie't, khong doai hoai, khong quan tam Tam hon M j nhu te dai

ttvtoc mpi chuypn ke ca liic ra suoi liia, bi A Su danh nga xuong cua bep, horn

sau M i van than nhien ra suoi liia nhu dem truoc M i van thira bie't A Phii dang bi troi tren cai cpc do, moi Ian thoi liia M i van thay hai mat A Phii mo

^juTig triing Nhung "neu A Phu la cai xdc chit dung day, cung thi'thoi" NghTa la

f^j v6 cam M i ma't luon ca cai tinh thuong nguoi ma bat cii 6 nguoi phy nu

nao cung c6 M i chi bie't, chi con a voi ngpn liia Liia ding c6 don M i cung c6

dem Hai ke c6 don ay thiic cung nhau trong bang gia

b Tam trang M i trong dem coi troi cho A Phii

Tam trang M i sau do la tir v6 ckm den dong ckm: nhiing dem truoc nhin

thay canh A Phii bi troi dung M i hoan toan dung dung, v6 cam Dem ay, dong nuoc mSt ciia A Phii da danh thiic va lam hoi sinh long thuong nguoi trong

Mi: Chinh nho ngpn lua, dem ay M i le mat trong sang va nhin thay "mot dong nuffc mit lap Idnh bd xuong hai horn ma da xam den lai" ciia A Phii Dong nuoc

mit ay la nuoc mat ciia ke dang hap hoi, nuoc mat cua mpt than phan no Ip

dang bat luc truoc so phan Va gipt nuoc mat ay da lam tan di gia bang ciia

trai tim Mi Da thiic day trong M i long thuong nguoi cung canh ngp Trai tim

Mi quan dau khi "Trong nguoi lai ngam din minh" Mi chpt "nho lai dim nam

truac A Sie troi Mj, Mj cUng phai troi dung thekia Nhiiu Ian khoc, nuoc mSt chay xuong mieng, xuong co, khong lau di dugc"

Tir do M i nhan thiic ro va cam thu s\ dpc ac ciia nha Thong l i Pa Tra: M i

thot len "Troi oi, no bat troi dung nguoi ta din chil, no bat minh chei cung thoi, no

bat troi din chil nguoi dan ba ngay truoc cung o cai nha nay". Tu nhan thiic ve

than phan con nguoi M i nguyen riia cha con nha tho'ng li "Chung no that doc

flc" Khi mpt ke dang trong tinh trang mat he't y thiic lai nhan ra nguyen nhan cua cai kho ma minh ganh chiu thi diing la mpt cupc Ipi ngupe dong ciia y

thuc Chac chan, y thiic nay se troi d^y, se phan khang manh lipt chii khong dimglaioday

Tir long thuomg nguoi va long cam thu M i nhan ra s\ dpc ac va bat cong:

^ canh ngp aia minh va nhiing nguoi dan ba bi hanh ha ngay truoc, den canh 4au don va bat luc cua A Phii truoc mat M i nhan thay chiing no that dpc ac,

thay nguoi kia vipe gi ma phai chet Do la su nhan thiic mang tinh ly tri chii

'^ong phai la cam tinh niia M i dpc thoai voi chinh minh "Co chieng nay thi chi

^ mai la nguoi kia chet, chei dau, chii doi, chii ret, phai chei Ta la than dan ba, no bat ta vetrinh ma nha no roi thi chi con biii doi ngay ru xuong b day ma thoi

^Z^bi kia viec gi phai chii? Mi nhin thay dupe su phi l i cua so'phan A Phu M i

269

t r a n t r p n g gia t r i con n g u o i , m a n g song con n g u o i L o n g t h u o n g n g u o i t h i i c

day t r o n g M i va d a n g h i n h t h a n h h a n h d o n g

M i t u o n g t u ^ n g r a n g : " M i tumg tuang nhu c6 the mot luc nao, hiel ddu A Phii

chang da iron dugc roi, luc ay bo con Pa Tra se hao la Mi da cai troi cho no, Mi mh

phai troi thay vao day, Mi phai chet tren cai coc ay" N e u n h u ngay t r u o c M i da

t u n g so chet t h i bay g i o cai chet v o i M i k h o n g con la d i e u d a n g so mxa D i e u gl

da l a m cho M i k h o n g so h a i Phai chang do la liic: L o n g t h u o n g n g u o i t r o n g

M i da I o n h o n tat ca m p i n o i s<f h a i T i n h t h u o n g ay k h i e n c6 d i den hanh

d o n g coi t r o i cho A P h i i "Mi lay con dao chau nhd, cat timg nut day may" Cuoi

c u n g t h i M i da coi t r o i cho A P h i i R o i M i giuc A P h u "Di ngay" A P h i i da

quat sue v u n g len chay

c T r o n g M i t i e m t a n g sue song m a n h l i ? t , sue p h a n k h a n g m a n h l i f t :

D o i mat v o i h i e m n g u y M i cung hot hoang " M i dung lang trong bong toi"

N h u n g t r o n g giay p h i i t d o i d i e n v o i ban an t i i hir\ ay l o n g h a m song m a n h liet

da thiic giuc M i chay theo A Phii C u o i cung M i da c6 s u l u a chon d i i n g dan khi

m a khat v o n g song t r o i day that m a n h li?t, M i v u t chay theo A P h i i , cung c6

nghia la chay thoat cuoc d o i no le, den v o i anh sang ciia hr do Buoc chan M i

n h u dap do than q u y e n ciia b o n l a n h chiia p h o n g k i e n bao n a m qua de nang len

M i M i da n o i t r o n g c o n gio thoc "A Phu cho toi di! 6 day thi chei mat" D o la cau

noi the h i f n l o n g h a m song, khat v o n g Ur do den m a n h liet t r o n g M i

Day k h o n g p h a i la h a n h d o n g m a n g t i n h ban nang D i i n g h o n , c i i n g v o i su

t r o i day ciia k y uc, k h a t v o n g song t u do, da k h i e n M i chay theo n g u o i ma

m i n h v u a c u u M i g i a i thoat cho A P h i i va giai thoat cho ca b a n t h a n m i n h !

H a n h d o n g tao bao v a bat n g o ay la ket qua tat y e u ciia sue song t i e m tang khi

n g u o i con gai y e u 6 t d a m chong l a i ca c u o n g q u y e n v a t h a n q u y e n D o chinh

la sue p h a n k h a n g m a n h m e ciia n h a n vat

3 T h a n h c 6 n g c u a tac gia T 6 H o a i trong v i e c x a y d u n g hinh

t u o n g n h a n vat M i do l a : nha v a n da tao t i n h h u o n g t r u y ^ n doc dao, hap

dan; each m i e u ta d i e n b i e n t a m l i n h a n vat tai t i n h , h g p l i da tao nen s u tha\

d o i so p h a n n h a n v a t m p t each t h u y e t phuc

in. K E T B A I

T o m l a i , n h a n v a t M i la l i n h h o n ciia tac p h a m la h o i t h o ciia tac phaim " V o

chong A P h i i " Xay d u n g n h a n vat M i la m o t t h a n h cong dac sac ciia nha van

To H o a i Q u a vi?c m i e u ta d i e n b i e n t a m t r a n g ciia n h a n v a t M i t r o n g d e m CP'

t r o i cho A P h i i , T o H o a i da k h a n g d i n h sue song t i e m tang m a n h liet v a kha'

v o n g t u d o ciia n h a n dan lao d p n g Tay Bac d u o i s u t h o n g t r i ciia b o n Ian!

chiia t h o t y m i e n n i i i

270

3 ; P h a n tich sue song tiem tang ciia n h a n vat M i (vi? chong A Phii

-f 6 Hoai) the h i -f n trong canh ngp t u k h i b i b i t ve n h a thong l y Pa T r a cho jj^n dem c6i troi cho A Phii tron k h o i H o n g Ngai

H I / 6 N G D A N C H I T I E T

I, M O t B A I * ^ ^

X6 H o a i la nha v a n c6 sue sang tao d o i dao nhat t r o n g l a n g v a n c h u o n g V i e t

jsjam- O n g la tac gia ciia n h u n g tac p h a m ten t u o i n h u : "Demen phuu luu ky",

"Truyen Tay Bac", "Mien Tay" N h u n g ten t u o i ciia T o H o a i c6 le da gan lien

tac p h a m " V g c h o n g A P h i i " Tac p h a m de l a i d u a m t r o n g l o n g n g u o i doe

la sii'C song t i e m tang, m a n h liet ciia n h a n vat M i - n g u o i con gai M e o da d u n g Ign dau t r a n h v o i g i a i cap t h o n g t r i m i e n n i i i , thoat k h o i k i e p d o i n o I f t i i i nhue (jg' tro t h a n h con n g u o i t u do

I L T H A N B A I

1 K h a i quat: T r u y e n " V g chong A P h i i " d u g c nha v a n To H o a i d u g c i n

trong tap " T r u y e n T a y Bac" Tac p h a m g o m hai p h a n : p h a n d a u t r i c h hgc trong sach giao k h o a la p h a n n o i ve euge song day t i i i n h u e ciia M i va A P h i i trong nha t h o n g l y Pa Tra, ket thiic bang viee M i eat d u t day t r o i c u u A Phii tron k h o i H o n g N g a i Phan sau la cuge song m o i ciia M j v a A P h i i 6 Phieng Sa

HQ theo Caeh m a n g g i a i p h o n g que h u o n g

ua, l u i tan t r o n g can b u o n g c h i dge m o t cai ciia so n h o n h u l o n g b a n tay "trong

^ingoai khong biet suang hay la nang" M i b i n o le hoa t r o t h a n h cong cu lao

<i9ng N o i d i i n g h o n la b i boe Igt sue lao d g n g m g t each tan te t r o t h a n h m g t sue no t r o n g n h a t h o n g l y K h o n g chi vay M i con b i b o n g m a t h a n q u y e n ap

*e lam cho te l i f t ve t i n h than, m a t het ca y t h i i e p h a n k h a n g N h a v a n To oai da n h i e u Ian so sanh M i v o i con vat (con ngua, con t r a u , eon riia) T u do

I song t r o n g v 6 cam, t a m h o n b i p h o n g k i n b o i s u l a n g cam, b a n g gia "cang

^^^y Mi cang khong noi, cie lui lui nhu con riia nudi trong x6 cita"

^ b T u y cupc song n h i e u kho dau, bat h a n h n h u n g an giau trong c6 gai

ay l a sue song tiem tang, manh me Sue song ay b u n g chay len trong

^'^^ tinh m u a xuan a H o n g Ngai

1^ ^ h i n h t i e n g sao da tae d g n g den M i , gop p h a n t h u c t i n h m g t t a m h o n n g u o i

1^, • M g t n g u o i d a n ba l i i c nao c i i n g "chi biel cui mat, mat bum ruai ruai" m a

" f w ' ^ ^ ^ b o n g CO h a n h d g n g la l i i n g D a u tien do la M i thay t r a i t i m m i n h

^ tha boi hot" r o i n g o i n h a m t h a m l o i n g u o i d a n g t h o i sao : ^

-271

May CO con trai con gdi roi May di lam nucmg

Ta chua c6 con trai con gdi

Ta di tlm nguai yeu

Bai hat ay lau roi M i khong hat, di?u sao ay lau roi M i khong thoi, vay

horn nay M i van nhd, van thupc NghTa la M} khong he v6 cam Do la sue so'ng

dxxgc danh thuc boi tieng sao gpi ban yeu

Tieng sao lam M i manh me hon M i thoat khoi cai lop xac v6 hon ay bang

mpt hanh dpng "noi loan nhan tinh" M i t i m den rupu, n h u n g khong phai

t i m v u i ma la de giai sau"Mf uong tec timg bat roi say" M i uong n h u nuot cam

han vao long Su bat binh thuong ay da noi len tat ca Sue chju d y n g eo ban,

da den luc can bung chay Rupu va tieng sao ehinh la cha't men say danh thiic

phan d o i da mat aia M i , gio day M j khong con lang cam nua ma da hoi sinh,

D i i M i dang n h i n "Ngudi nhdy dong, nguai hat" nhvmg long M i thi "dang song ve

ngdy truac" NghTa la M i dang lang quen hi^n tai va dang nho ve qua khii

M i dang song ve ngay truoc va khong gi c6 the ngan dupe niem v u i suong

cua M i "Da tit nay, Mi thdy phai phai tra Iqi, trong long dot nhien vui suang nhu

nhimg dem te't ngay truac" Con gi hanh phiic bang khi m i n h t i m lai dupe chinh

m i n h ? To Hoai da tham nhap vao me cung tam trang cua n g u d i phu n u na\

va bang long cam thong yeu thuong sau s^c, nha van da lam ngudi doc tl

su xiic dpng truoc n h i i n g bien doi ve tam ly ciia M i "Con riia nuoi trong x6 en

ay da khong eon "liii lui" nixa roi N o da pha v 6 cai buc tuong v6 cam kia de

khat khao t i m ra thien duong mua xuan cua tuoi tre, eua hanh phuc M i nhan

thue dupe ehinh m i n h , do ehinh la y thue ve tuoi tre M i thay m i n h eon tre "M'

tre lam Mi hay con tre Mi muon di chai" Con tre nghia la eon sue song, con

khao khat song, con m u o n yeu thuong Trong tam hon M i liic nay, long yen

do dang chay len

N h u n g M i lai tuong den nam la ngon M i ude ao "c6 nam la ngon tron;^

luc nay Mi se an cho chei ngay chit khong buon nha lai nua, nha lai nuac mit clu

ra" M u o n chet de giai thoat noi dpa day, muon chet de thoat khoi bi kjch, dieu

nay de thong cam n h u n g hon het To Hoai da mang den cho ngudi doc su lo'

xac cua M i M u o n chet ehinh la bieu hi?n cua sue song K h i M i da hoi sinh, 1-'^''

CO the nao chap nhan dupe thue tai cay dang nay

N h i m g k h o n g c6 n l m la ngon, tam trging M i chgrt xoay sang Huong khi"^'

K h i ma tieng sao gpi ban yeu ngoai kia dang reo gpi, k h i ma ca thien duti'^^

hanh phiic ciia mua xuan phia sau 6 cua nhd kia dang nong nan, thoi thiic tf'

t i m M\ M i khong the ngoi yen dupe nii'a M i da thap len ngpn den trong

phdng tam tdi N g p n den n h u xua tan d i tat ca cai bong toi u am dang

272

quanta cupc ddi M j N g p n den thSp sang tam hon M j , dot chay ca noi khat khao

^^Qt ra khoi buc tuong dia nguc de den v d i the gidi ngoai kia dang dap diu

tieng sao To Hoai da dien ta that sau sac cai khat vpng chay bong ay aia M i bang " 8 ^ " nhung giau noi cam thong ehia se Cau van ngSn, nhip

gg'p the hien su troi day manh Ii?t ciia nhan vat "Mi qudh lai toe Mi v&i tay lay cai

hoa vat a phia trong vdch" M i hanh dpng than nhien, d i i M} biet A Su dang

hi^n di?n trong can buong ciia M i N h u n g M i khong sp, bong ma than quyen da Uiong the nao lam gi dupe M j nira roi N h u n g ddn dau thay, sy dpe ae tan nhan c^a giai cap thong tri mien niii da d|p t i t d i cai khat vpng va su troi day do aia

Mj A Su da nhan tam troi M i bang mpt thting spi day, tdc M i xda xuong han cuon luon toe M i len cpt lam cho M i khong a i i khong nghieng dau dupe niia

N h u n g liic nay day M i dau edn song bang the xac nua ma M j dang th^c su dang song bang tam hon A Su troi dupe the xac cua M i nhung khong the nao troi dupe tam hon ciia M i Bdi tam hon M i da v u p t ra khoi cai lo vuong bSng ban tay kia de song cung dem tinh cua tuoi tre The xac M i nam day, giua boh

burc tudng cam lang nhung hon M i dang "di theo nhimg cuoc chai nhung dam

chai" Tam hon M j ngap day tieng sao, am ap nhung ky n i ^ m d?p tuoi Co liic

tieng sao nhap ca vao hon M j lam M i bung len n h u ngpn lua gap con gio Ion

"Mi viing buac di" Hanh dpng nay cho thay M i khong he bie't m i n h dang bj

troi (hoac c6 thebiei bi troi nhung da quen vi sue song cua tam hon Ian han noi dau

the xac) N h u n g roi "tay chdn dau khong cua duac" lai dua M i ve v d i h i f n thue

cay dang "Mi tho'n thue nght minh khong bang eon ngua" N h u n g sue song ay

van am i chay d u dau ddn, tiii nhuc Sudt dem M i liie me liic tinh Liic me thi

song trong "hoi ruau toa" ciing tieng sao menh mang gpi ban rinh Liic tinh thi

"nong nan tha thiei nha"

Co mpt chi tiet rat dat khi nha van ket thiic dien bien tam trang ciia M j trong dem tinh mua xuan Do la chi tiet: M i tinh day va nhd lai cau chuy^n ngudi dan

ba bi chong trdi chet trong can nha nay Va M i da sp, sp chet "Mi cua quay xem

ihu minh con song hay da chei" Sp chet la bieu h i f n aia Idng ham song Sue song

trong con ngudi khon khd ay da khong lui tan ma ngupe lai van manh li?t n h u

"himg dpt song ngam gam gao trong Idng dai duong tudng n h u khong gi cd the

tat noi N d i n h u nha van Lo Tail "Mot tia lua horn nay bdo hieu mot dam chay

^Say mai" Chac chan dpt sdng ngam ay se hua hen trd thanh dpt sdng than ciia

•^gay mai D d la dem edi trdi cho A Phii mpt nam sau dd

c Sue song tiem tang manh li?t va khat vpng t u do lai m p t Ian nua b u n g

* a y len trong tam hon M i Do la dem cdi troi cho A Phii Cung la nan nhan chinh sach cho vay nang lai, A Phii t r d thanh trau ngua trong nha Pa Tra '^ai so phan n h u n g mpt canh ngp H p la no 1§, an d d i d kiep cho lu nha giau

273

V i de ho b^t mat m p t con bo, mang song ciia A Phii b\o len gia chet A n tit

dang d<?i A Phii t u n g p h i i t t i m g giay

Liic dau k h i n h i n thay A Phii bj troi, M j van d u n g d t m g v6 cam N h i n tha'y

A Phu b i troi d i i n g n h u the^ M i ciing b i n h than, binh than mgt each la lung de'n

nhan tarn Phai chang "Song lau trong cdi kho Mi quen khoroi" nen M i khong con

nhan ra noi kho ciia n g u a i khac Va neu dung n h u vay t h i d a n dau thay M i da

danh mat d i long nhan ai ma trong ban than n g u a i p h y n u nao cung c6

Sau do, k h i n h i n thay dong nuoc mat ciia A Phii "bo xuong hai horn ma da

xdm den lai" t h i trai t i m M i m o i b u n g tinh, long t h u o n g n g u a i trong M i moi

troi day C h i n h "dbng nude mat lap Idnh ay" da lam tan chay lop bang gia lanh

trong long M j Liic nay day, M j m o i tham thia dugc n6i ciing c\rc ciia kiep

nguai T h u o n g n g u o i M i lai t h u o n g m i n h M i h i n h d u n g lai chuoi ngay e che

dai dang dac ciia cupc d o i m i n h A Phii sao ma giong M j the M i cung t i m g bj

A Sii troi d u n g the kia, c6 "nhieu Ian khdc nuac mat rdt xuong mieng, xuong co

khong hipi lau di dugc". M i chgt nhan ra nguoi ay giong m i n h ve canh ngp, ma

n h i i n g n g u o i ciing canh ngp rat de cam thong cho nhau M i cam phan k h i nho

lai nguoi dan ba bi troi chet trong can nha nay M i cang cam phan cang uat

han M i nguyen riia "chung no that doc dc"

L y t r i mach bao M i rang phai cuu A Phii Trai t i m nhan ai ciia M j da thoi

thiic M i phai hanh d p n g C o the M j cuu dupe A Phii n h u n g chinh M i se lai

phai chet tren cai cpc ay N h u n g M i nao dau thay so, boi gio day, long thuong

nguoi da Ion han tat ca m p i noi sp hai M j tao bao, M j quyet li#t M i noi loan

Chinh hanh dpng cat d u t spi day troi da phan nao cho thay ve d?p sue song

ciia M i Do chinh la sue song ciia co gai Meo dam d u n g len d u a n g dau v a i lu

ac thii D u con la mang tinh t v phat n h u n g do la dau h i f u d u bao cho thay

dupe sv b u n g tinh ciia n h i i n g no le dang d i theo tieng gpi ciia each mang Co

ai ngo dupe rang M i cat d i i t day troi cho A Phii cung la v6 tinh cat d i spi day

oan nghiet troi bupe cupe d o i m i n h

Cuoi cung tieng gpi ciia t u do va sue song tiem tang da thoi thiic M i phai

song va M i v y t chay theo A Phii Ta hay nghe M i n o i sau bao nhieu nam cam

nin : "A Phu Cho toi d i O day thi chel mat" Do la cau noi the hi^n niem khac

khat song va khat khao t y do den manh li^t.Nhiing buac chan ciia hai con

n g u a i khon kho ay bang qua dem toi n h u dap do u y quyen, than quyen ciia

bpn lanh chiia phong kien d u a n g thai da de nSng tarn hon hp biet bao nhieu

nam qua Va tieng gpi t u do dang vay gpi hp phia truae, n o i hp den la Phieng

Sa v i m g dat hiia

Day khong phai la hanh dpng mang tinh ban nang D i i n g hon, cung v a i sif

troi dgy ciia ky lie, khat v p n g song t y do, da khien M i chay theo n g u o i ma

274

oiinh vua cuu M j giai thoat cho A Phii va giai thoat cho ca ban than m i n h !

Hanh dpng tao bao va bat nga ay la ket qua ta't yeu ciia sue song tiem tang k h i nguai con gai yeu at d a m chohg l^i ea cuong quyen va than quyen

3 N g h e t h u a t x a y d u n g n h a n v a t : Thanh cong eiia nha van k h i mieu ta

sy hoi sinh ciia nhan vat do chinh la nho vao ngh^ thuat tran thuat hap dan Cach d y n g canh sinh dpng Cach Ipt ta npi tam nhan vat nhieu bat ngo thii v i jsfgon n g u mpc mac gian d i Tat ca da tao nen gia t r i nhan van sau sac ciia tac

pham, gop phan mang den cho n g u a i dpc sy xiic dpng manh li?t truae so

phan ciia dong bao mien n i i i Tay Bac d u a l ach thong t r i ciia bpn chii no va l u

I I I K E T B A I

VQ chong A Phu da de lai trong long n g u a i dpc ve d?p ciia long nhan dao, tinh yeu t h u o n g dong cam sau s^c v o i n h i i n g kiep n g u a i ngheo kho Qua nhan v^t M i nha van da lam hi?n len ve d?p ciia mpt sue song tiem tang manh li^t ciia nguoi p h u n u mien n u i noi rieng va nguai p h y n u Vi^t N a m noi chung Sue song tiem tang ay giiip nha van khang d i n h dupe sue m a n h eiia tam hon con nguoi Vi^t N a m va chan l i m u o n d a i : 6 dau co ap biic bat cong thi 6 do co

sy dau tranh de chong lai no d u do la su v u n g len m p t each t y phat n h u M i

Day chinh la cupe dau tranh d i len tii t u phat den t u giac theo anh sang ciia

each mang Do la gia t r i nhan van ngoi sang ciia tac pham

4: Phan tich nhan vat A Phu trong tac pham " V g chong A P h i i "

(To Hoai)

H l / d N G D A N

I M 6 B A I

To H o a i la nha van eo sue sang tao doi dao nhat trong lang van chuong Vi^t

Nam Ong la tac gia eiia n h i i n g tac pham ten tuoi n h u : "Demen phuu luu ky",

"Truyen Tdy Bac", "Mien Tay" Truy?n " V p chong A P h i i " dupe trich t u tap truy^n Tay Bac la m p t trong n h i i n g sang tac hay nhat eiia To H o a i vie't ve de tai mien n i i i Trong tac pham nay, nhan vat A Phii la nhan vat dupe nha van

^ a e hpa thanh cong de lai nhieu ah tupng cho nguai dpc

II T H A N B A I

^ 1 K h a i q u a t t r u a e k h i p h a n t i c h : Truyen " V p chong A P h i i " dupe nha

Van To H o a i dupe i n trong tap "Truyen Tay Bac" Tac pham g o m hai phan: phan dau trich hpc trong saeh giao khoa la phan noi ve cupe song day tiii nhuc 9Ua M i va A Phii trong nha thong ly Pa Tra o H o n g Ngai, ket thiic bang vi?c ' ^ l cat d u t day troi cuu A Phii tron khoi H o n g Ngai Phan sau la cupe song

'^oi eiia M i va A Phii 6 Phieng Sa H p theo Cach m?ng giai phong que huong

275

2 N6i dung cAn phan tich, lam rd:

a A Phu la mpt chang trai c6 so phan eo le, la nan nhan ciia nhimg hu hjc

lac hau: - A Phii nguoi Hang Bla Cha m?, anh chi em cua A Phu ma't trong

mpt tran dich dau miia Nam ay A Phu muoi tuoi Tuy con nho nhung A Phu

da mang trong minh mpt ca tinh manh me K h i c6 nguoi lang doi bat A Phii

ban cho nguoi Thai duai canh dong thap A Phu ngang buong khong cam chju

6 d u o i canh dong thap, A Phu tron len niii cao roi luu lac den Hong Ngai

- Tet den xuan ve, mpi nguoi deu c6 quan ao moi con A Phii thi chi dpc

mpt cai vong via tren c6 A Phii chang lay noi vp v i hu tuc ciia lang ban V i A

Phii "khong c6 bo'me, khong c6 ruong, khong co bac"

b Uu cupc doi chju nhieu bat hanh nhimg A Phii la mpt con nguoi c6

pham chat tot d?p

- A Phii la chang trai t u do aia niii rung, anh yeu lao dpng, gioi giang: "biel

diic ludi cay, biel due cuoc, lai cay gioi va san bd tot rat boo ".A Phii rat khoe, chay

nhanh n h u ngua A Phii da tro thanh niem khat khao a i a bao c6 gai trong lang "

Lay duac A Phu la bang duac con trau tot trong nha" Nhung A Phii ngheo nen

khong lay dupe vp Tuy vay, vupt len tren hoan canh kho khan, A Phii van song

mpt doi song tam hon phong khoang, hon nhien, yeu doi, yeu chinh nghia, tu

tin ciia tuoi tre "Dang tuoi chcn, trong ngay Tel den, dii chang c6 quan do nt&i nhu

nhieu trai lang khdc, A phu chi co doc mot chiec vbng tren co A Phu cung cie ciing trai

lang dem sdo, khen con quay va qua pao di tim nguoi yeu a cdc lang trong rimg"

4 A P h u l a n a n n h a n c i i a c u o n g q u y e n v a n a n n h a n c i i a c h i n h

s a c h cho v a y n a n g l a i c i i a bon c h u nd phong k i e n m i e n n i i i

- Dau kho hon, A Phii la diia con ciia niii rirng t u do ma van khong thoat

khoi kiep song no If Su vifc xay ra vao dem hpi mua xuan Thay thai dp hong

hach ciia A Su , A Phii da "nem con quay bang go lang vao mat A Su" roi "xgc

t&i, nam cdi vong co, keo dap dau xuong, xe vai do, ddnh tai tap" Hanh dpng d u dpi

do ciia A Phii co nguyen co sau xa t u moi han thii giai cap, anh rat ghet thoi

cuong quyen bao ngupc ciia bpn nguoi giau c6

- V i tpi danh con quan, A Phii bi nha thong ly bat ve x u k i f n Tai nha thong

ly, A Phii bi tay chan nha Pa Tra danh dap rat da man, tan bao A Phii da

chung to minh la con nguoi bat khuat, cung ran gan da A Phii bi dam trai lang

xpc den danh "moi vd mat dap chay mdu hai dau got simg len nhu mat ho phii" A

phii khong he khoc 16c van xin, trai lai "A Phu quy, chiu don, chi im nhu tugmg dd"

- Cuo'i cung trong canh xu k i f n A Phii da bj Pa Tra bupc npp va mpt tram

bac trang V i khong co tien de npp va nen A Phii phai vay np mpt tram bac

trang Chinh sach cho vay nang lai ay da bien chang trai tre yeu t y do thanh

no 1§ v o i ban an chung than suot doi diing n h u l a i ten Pa Tra da noi "d&i may,

276

0 con may, doi chau may tao ciing bSt the, bao gia tra hei no m&i thoi" Do la kiep

song hi khinh re, bi ngupc dai va phai ganh vac nhimg cong vifc nang nhpc,

nguy h i ^ i " ri^^^t '^^^ ngua quanh nam mot than mot minh rang ruoi ngodi gd bai, nucmg rimg" Tinh mang ciia A Phii song hay chet cung

dupe quyet dinh boi ban tay tan bao ciia Thong ly Pa Tra

c A Phii yeu ty do co long ham song va khat vpng t v do:

- Chi v i de ho bat mat mpt con bo, A Phii da roi vao tham hpa moi Thong

If quat thang vao m^t A Phii "Quan an cu&p lam mat bo tao " Roi A Phu bj

troi dung vao cpt bang day may cuo'n t u chan len vai Neu khong bat dupe ho

dem ve thi cho A Phii "dieng chel o day" Tuy vay, v o i khat vpng song manh

lift, ban chat gan goc, bat khuat san co, A Phii khong cam chju het ma t i m mpi

each t u giai thoat: "Dim den, A phu ciii xuong, nhay diet hai vong day, nhich dan day troi mot ben tay" N h u n g cha con thong ly lai ve va trong them vao co A

Phii mpt cai day thong Ipng

- Sau bao ngay b i A Phii "troi dieng a trong goc nha", "chi dieng nham mdt"

va than chet da in dau tren hai hom ma xam lai v i tuyf t vpng va kho dau ciia

A Phii A Phii da nam ben bo vuc ciia cai chet "Ca chimg chi dem mai Id nguoi kia chet dau, chel doi, chel ret, phai chel" Con noi dau nao Ion hon khi con nguoi

ta y thue dupe rang m i n h se chet, sap chet, chung kien cai chet dang Ian khap

co the ma danh bat lue t u y f t vpng A Phii da khoc "mot dong nuac mat lap Idnh

bd xuong hai hom md da xdm den lai" Nhung dong nuoc mat ay da lam dpng

long nguoi thie'u phu M i da t u v6 cam da dong cam voi noi dau ciia A Phii de

roi sau cupc dau tranh npi tam du dpi M i da cit dut day troi cuu song A Phii

- Va vai su tro giup ciia M i , A Phii da dupe t u do Hai nguoi tron khoi Hong Ngai, tai khu d u kich 6 Phieng Sa, gap can bp A Chau A Phii va M j Ian lupt tro thanh chien sT du kich ciing bp dpi giai phong que huang

d Tac pham " V p chong A Phii" de lai gia tri hifn th\rc va nhan dao sau sic:

hong qua nhan vat M i va A Phii, nha van To Hoai da gop tieng noi len an to'cao tpi ac tay troi a i a giai cap ehii no phong kien mien niii da ap bue, hoc Ipt nhan dan lao dpng Tay Bac, day hp vao so phan trau ngua Nha van phat hifn va tran trpng nhimg ve dep va pham chat cao quy ciia nguoi lao dpng Dong thoi qua

so phan nhan vat, nha van da bpc Ip niem cam thong chan thanh, sau sac va ma

loi d i cho nhan vat V a i nhung gia tri ay, nua the ky troi qua, tac pham "Vp

^ong A Phii" van la tac pham co sue song va gia tri lau ben nhat

3 Nghe t h u a t x a y d u n g nh&n vat: nhan vat A Phii chii yeu dupe k h i c

hpa qua hanh dpng, h'nh each Tran thuat hap dan Ngon ngU mpe mac, gian

dam to chat niii rung Tay B5c Dyng canh tai tinh Do la nhimg thanh Cong ciia To Hoai trong each xay dyng nhan v$t A Phii

III K E T BAI

Tom lai, nhan vat A Phu la hi#n than ciia nguai lao dpng c6 so' phan eo le,

bat hanh nhung c6 pham chat cao d?p Xay dvmg nhan vat A Phu, nha van To

Hoai da kh5ng dinh sue song tiem tang manh li^t va khat vpng t u do cua nhan

dan lao dpng Tay Bac duoi su thong trj ciia bon lanh chiia tho ty mien nui Su

vung len cua nhan vat de d i den t y do, theo each mang giai phong que huong

la cupc dau tranh d i t u t u phat den t y giac r j

© I 4: Phan tich gia t r i nhan dao ciia truy?n ng5n " V g chong A Phii"

(Hoac phan tich nhan vat M i va A Phu de lam r5 gia t r i nhan d^o cua tac

pham)

H l / d N G D A N

1. M 6 B A I

To Hoai la nha van c6 nhieu cong hien cho nen van hpc Vi?t Nam hi?n dai

ca hai giai doan truoc va sau Cach mang thang Tam 6ng noi tieng v o i nhieu

tac pham nhung tieu bieu nhat la "De men phieu l u u k y " va " V g chong A

Phu" Truy^n "Vp- chong A Phii" sang tac nam 1952, i n trong tap "Truy^n Tay

Bac" Thong qua cupc doi hai nhan vat M i va A Phu, tac pham da de lai tinh

than nhan dao sau sac, moi me tham dugm tren moi trang sach cua To Hoai

I I T H A N B A I

g 1 K h a i quat: Truy?n "Vp chong A Phii" dupe nha van To Hoai dupe in

trong t^p "Truy^n Tay Bac" Tac pham gom hai phan: phan dau trich hpc

trpng sach giao khoa la phan noi ve eupe song day t u i nhye ciia M j va A Phu

trong nha thong ly Pa Tra 6 Hong Ngai, ket thiic bang vi?c M i cat dut day troi

cuu A Phii tro'n khoi Hong Ngai Phan sau la cupc song mod ciia M i va A Phii a

Phieng Sa H p theo Cach mang giai phong que huong

• Gia t r i nhan dao la mpt gia t r i ca ban ciia tac pham van hpc chan chinh No

dupe tap nen bdi niem cam thong sau sac doi vai noi dau kho ciia con nguoi,

sy nang niu, tran trpng nhung net d?p trong tam hon eon nguoi va long tin

vao kha nang vucm day ciia hp, dong thai len an nhihig the lye tan bao, den toi

cha dap len quyen song, uoe m a hanh phiic va pham gia ciia con nguoi

2 N 6 i d u n g c a n p h a n t i c h , l a m ro: «

a Bieu hi?n t h i i nhat cua gia t r i nhan dao trong tac pham nay truoc het

dugc toat len tir niem cam thong sau sac ciia To Hoai doi v o i n h i h i g so ph?n

bat hanh, b i tuac doat quyen song, b i lang nhyc, day dpa ma tieu bieu la M i

va A Phii H a i sy song tre trung bj day dpa khiing khie'p trong t i i ngyc nha

thong l i Pa Tra dang bj chet dan, chet mon v i kho dau M j - eo gai tre d^p, man

fxxon nhu bong hoa rung nhung bi bSt coc ve lam con dau gat np nha thong ly

p u a i tsing ap biic ciia cuang quyen, than quyen, le giao, h i i tyc phong

l^ieh mien niii M i song am tham vat v6 n h u chie'e bong, cu "liii lui nhu con riia nudi trong x6 cua" Khi thi tuang "minh cung la con trau, minh cung la con ngua"

Boi M i song ma hau nhu mpi quyen Ipi bi tuac daat Mang tieng la con dau nhung M i lai la con dau gat np La cpn np hon la con dau La con np nen M i

thanh no 1? de "Te\ thi len nui hai thuoc phien, giua nam thi giat day, xe day

Cudi mm thi di nuomg be bap liic nao cung cai mot bo day a trong tay de tuac thanh sffi Suot nam, snot dai nhu the'" Bi boe Ipt sue lao dpng da danh M i lai con bj

tuac doat tuoi xuan, hanh phiic, b i than quyen ap che N o i M i song chi dpc

"mpt 6 ciia so, mpt 16 vupng bang ban tay trong ra ngoai khShg biet sucmg hay

la nSng" Do la chon dia ngue tran gian ma ten chong A Sii da troi bupc M j vao

do, v i i i dap tuoi xuan cua M j a do ,nV;

A Phii, mpt chang trai khpe manh, gan buong, song cupc song hon nhien, phong khoang ciia tuoi tre yeu dai, lao dpng gioi A Phii khong np nan gi nha thong l i ma rot cue cung bien thanh ke t r u np supt doi bi danh dap, bi troi bupc mpt each tham khpc den miic gan nhu te li^t ca siic phan khang Canh x u ki^n tan bao n h u thai trung c6 dupe T P H P M ve nen bang mpt trang giay ma 6

do su tan nhan, dpc ae da len ngpi A Phii bi danh dap gan n h u ea ngay: "dau,

duoi mat giap ehay mau" nhung "chi quy va im nhu cdi tuang dd" Den ca cai

canh v i de ho bat mat mpt cpn bp, A Phii phai bi trpi dung len cai ept voi day may quan t u chan len den cp Phai cha chet mpt each v6 ly tren cai cpe ay giiia dem dong ret muot neu khong c6 ban tay ciiu giiip ciia M j va tam long nhan d?o cao ca ciia nha van

b Bieu h i ^ n t h u hai ciia t u tuang nhan d^o trong tac pham Vgi chong A Phii con toat len tir sy to cao gay gSt the l y c phong k i e n mien n i i i tan bao da cha dap len quyen song ciia nhan dan lao dpng Tay B i c ma tieu bieu la M i

va A Phii Chiing da Ipi dung chinh sach cho vay nang lai de no I f hoa con figuai ma M i va A Phii chinh la nan nhan ciia ehiing M i va A Phii t u la nhiing doa ban rung man mon, yeu t y do, giau tai nang nhung v i mon np ma hp da

^'•o thanh nhijng ke no I f suo't dai bj doi x i i nhu con v | t N p la spi day trpi '^upc the xae eiia M j va A Phii vao nha thp'ng ly nhung than quyen moi la spi

^^y troi oan nghif t nhat da troi bupc tinh than M j va A Phii vao nha thong ly

^9 da bj than quyen lam cho te lift ve y thiic phan khang, tra thanh nhiing

"^on nguoi cam ehju kiep song trau ngya Khong chi v^y, chiing con dimg

^^ong quyen, h i i tyc va nhCrng thii doan boe Ipt tan nhan de thpa man sy dpc

Mj bj bpc Ipt lap dpng tan t f chi biet chiii dau vao cong v i f c ca dem ca ngay l^ot nam, suot doi nhu the" Bj A Sii troi dung vao cpt trpng dem tinh miia

SUot r

i

xuan chi v i M i m u o h d i chai A Phu t h i quanh nam chi rong ruoi ngoai bia

r u n g chan bo chan ngya den noi quen ca vi^c ve tham lang cu Bi troi dung

vao CQt cho chet, the mang m i n h cho mang cixa con bo Qua n h i i n g so'phan ay

ngoi biit To H o a i da vach tran bp m^t tan bao ciia cha con nha thong ly Mang

den cho n g u o i dpc "tap ho so tpi ac" ve tpi ac tay troi ciia giai cap chu no

phong kien m i e n n i i i d Tay Bac truoc k h i c6 each mang ve »'

c Bieu h i ? n thijr ba cua gia trj nhan dao trong tac pham V<? chong A Phu 14

vi?c nha van phat h i ? n va nang niu tran trpng truoc nhung ve d?p tam hon,

pham chat cao d?p cua nhan vat M i va A Phu

Truoc het, nha van phat hien va nang n i u tran trong truoc ve d?p cua nhan

vat M j M i la c6 gai tre d?p, giau tai nang " M i thoi sao hay, thoi la cung hay

n h u thoi sao" Co tam long hieu thao v o i cha gia K h i b i bat ve lam dau gat no

nha thong ly, d u cuoc song nhieu k h o cue, kho n h u trau ngua n h u n g trong M i

luon an chua sue song tiem tang manh li#t, sue phan khang m a n h me Tat ca

da dupe ngoi b i i t To H o a i tran trpng, nang niu qua t u n g phat h i f n

Trong d e m t i n h m i i a xuan, sue song ay n h u ngpn lua b u n g chay d u doi

K h i nghe tieng sao v p n g lai "thiet tha boi h o i " M i da song lai n h u n g phxit giay

tuoi tre ngay nao D o la liic tai nang am nhac trong M i dupe danh thiie " M i

ngoi n h a m tham l o i n g u o i dang thoi sao" Hanh dpng ay noi len bao dieu Bay

lau nay, c6 M } cam lang, v6 cam, ay the ma h o m nay bong dupe song day Bai

hat cii lau roi k h o n g hat, d i f u sao ay lau roi khong thoi n h u n g M i van nho M i

khong quen nghia la sue song trong M j chua ngupi tat ma van am i n h u hon

than trong l o p tro tan

Cling trong dem tinh ay, ngoi but To Hoai con chung kien dupe hinh anh

mpt CO M i noi loan eiing men r u p u cay dem tinh Rupu da dua M i t u coi quen

ve v o i coi nho, r u p u va tieng sao nga't ngay gpi ban tinh da lam M i nhan ra " M i

tre lam M? eon tre M i m u o h d i choi" Khat vpng ay, la khat vpng cua con nguai

yeu t y do, khat vpng t y do manh lipt Va hanh dpng " M i cuoh lai toe M i v o i tay

lay chiee vay hoa vat 6 phia trong vach M i n i t them cai ao" da cho thay sy biit

pha ciia M j v o i ban nang song manh li^t bat chap ca cuong quyen, than quyeVi

Ngay ca k h i b i A Su troi d u n g vao cpt "toe M i xoa xuong han cuon luon toe Mi

len cpt lam cho M i khong ciii khong nghieng dupe dau nira" N h u n g M i van

than nhien M i khong he biet m i n h dang b i troi, tham chi k h i tieng sao nhap vao

hon M i , M i da " v i m g buoc d i " Dieu do cho thay, sue song tinh than trong M i da

Ion day, no da lah at ca noi dau ve the xac Cung c6 nghia la bong ma than

quyen, cuong quyen da khuat phyc truoc sue song ay ciia M i

Sue song m a n h lipt ay lai m p t Ian troi day trong dem cuu A Phii Liic da'f'

M j d u n g d u n g v6 cam truoc cai chet can ke ciia A Phii N h u n g sau do, dong

fiifOC mat ciia A Phii "bo xuong hai h o m ma da xam den l a i " da thiic day long thu'ong n g u o i trong M i Long thuong nguoi ay da lam song day trong M i sue jian khang m a n h me N e u noi dem tinh mua xuan la "tia lua n h o " thi dem ciiu A Phii la " d a m chay I o n " D a m chay ay bung len k h i M i nhan thiic dupe t^i ac cha con nha thong l y " T r o i o i chiing troi n g u o i ta den chet t h i thoi, chii"S " ° ^^^^ n g u o i dan ba ngay truoc cung 6 trong cai nha nay Chiing ri6 that doe ac" N h a n thiic ay la nhan thiic hoan toan bang l i tri, bang sy tinh tao T u nhan thiic ay ma sy n o i loan t h i i hai ciia M i m o i that la m o n g m u o h ciia nguoi dpe M j da cat d i i t day troi cho A Phii Roi M i cung v u t chay theo A phii v i theo M i " O day t h i chet mat" H o n m p t Ian trong truyen nay M i sp chet Lan dau la thiic day sau d e m b i troi nghi den n g u o i dan ba d o i truoc b i troi

den chet trong can nha nay " M i sp qua M i cya quay xem m i n h eon song hay la

da chet" Lan t h i i hai la liic M i cat d i i t xong day troi cho A Phii N h u vay, sp chet la bieu hien cao dp nhat ciia long ham song D o la ve dep siic sohg tiem tang ciia con n g u o i lao dpng Tay Bac va niem t i n ciia nha van vao kha nang vuon day ciia nhan vat

Ben canh do, nha van To Hoai con nhin thay ban chat dep de ciia A Phii,

mpt ehang trai ciia n i i i r u n g t y do A n h yeu lao dpng, gioi giang: "biel due luai cay, biei due cuoc, lai cay gioi va san bd tot rat bao ".A Phii rat khoe, chay nhanh nhu ngya A Phii da t r o thanh niem khat khao eiia bao eo gai trong lang " Lay dugc A Phu la bang duge con trau tot trong nha" N h u n g A Phii ngheo nen khong

lay dupe vp Tuy vay, v u p t len tren hoan canh kho khan, A Phii van song mpt doi song tam hon phong khoang, hon nhien, yeu d o i , yeu chinh nghia, t y t i n

ciia tuoi tre "Dang tuoi choi, trong ngay Tel den, dii chang eo quart do moi nhu nhieu trai lang khde, A phu chi eo doc mot chiee vong tren eo A Phu cUng cu cung trai lang dem sao, khen con quay va qua pao di tim nguai yeu a ede lang trong rimg"

Trong canh x u kipn, d u b i doi x i i tan tp n h u n g A Phii chi quy va " i m n h u hrpng da" do la ban t i n h gan goe rat dang quy Liic dupe M i eiiu, d u da kipt

siic n h u n g A Phii da "quat siic v i i n g len chay" Phai ehang 0 eon n g u o i do luon tiem an long yeu d o i , khat song, khat t y do Co le v i vay ma k h i sang

Phieng Sa, A Phii da nhanh chong t r o thanh tieu d p i t r u o n g d u kich, cung M i giai phong que huong

d Bieu hi?n sau cung ciia tu tuong nhan dao trong tac pham V p chong A J^hii vi^c j^j^^ da chi ra con dutmg giai phong thyc s y ciia nguoi lao

"^^ng la di tu ty phat den ty giac M j va A Phii t u t a m toi dau t h u o n g da v u o n

'^^^ anh sang ciia t y do va nhan pham H p da cung nhau dap qua dem toi,

^Uon den ngay mai 6 Phieng Sa, nen v p nen chong Ca hai n g u o i da theo Cach

^^^g, theo Dang, danh giac, bao vp que h u o n g va thay doi so phan ciia minh

^Ung qua do, tac gia da bay to thai dp benh vyc quyen song ciia con n g u o i va

la bai ca ca nggi pham chat tot d?p cua nguai lao dpng, dac bi#t la sue sohg

tiem tang va hanh dong hf giai phong cua nhan vat, dong thai dat niem tin va

su tran trpng, nang niu do'i voi khat vgng song to't d?p ciia con nguai dii bj

day dga dau kho

3 Gia t r i nghe t h u a t cua tac p h a m : Ben canh gia tri hien thuc va gig

tri nhan dao, " V g chong A Phii" con c6 nhiing thanh cong dac bi^t ve phuorig

di^n ngh^ thuat Ngh^ thuat mieu ta tarn li nhan vat sac sao Mieu ta phong

tuc, tap quan, phong canh thien nhien sinh dpng Ngh$ thuat ke truy^n sinh

dpng, tu nhien, hap dan Ngon ngir tac pham rat tinh te^ mang dam mau sac

mien niii va thuc su da de lai dau an cua To Hoai i;

I I I KET BAI

Tom lai, "Va chong A Phu" mang y nghla tu tuong nhan dao sau sac No

dupe tao nen boi niem cam thong sau sac vai noi dau cua con nguai, su nang

niu n^t dep tarn hon ma han ca la su huong toi giai phong cho con nguai tieu

bieu la so phan cua M i va A Phu Chinh vi nhung gia trj nhan van cao dep ay

ma nua the ky troi qua, tac pham cua To Hoai ngay mot them sang gia

T I N H TIET NHO L A M NEN TAC P H A M L 6 N

(Mpt so suy nghi xung quanh truy^n ngan " V g chong A Phii" - To Hoai

- Do^n trich trong SGK Ngu van 12 - Tap 2)

Co nha phe binh da cho rang: "Van hoc nam ngoai moi su bang hoai Chi rieng

niinh no khong chap nhan cjuy luqt cua cdi cheV. Dung vay, nhiing tac pham van

chuong dich thuc bao gia ciing c6 sue song truong ton, vinh cuu, trai ngupc

hoan toan vai su hiru han ciia cupc doi nguoi sinh thanh ra no Do phai la

nhimg tac pham "vuat len tren bo cdi cua giai han No ca ngoi tinh thuong, long bdc

di, su cong binh No lam cho nguai gan nguai han". Boi the, khi dpe mpt tac pham

van hoc, ehung ta thuong c6 thoi quen chii y nhieu den hinh thuc nghf thuat

hap dan, den gia trj hi^n thuc va nhan dao c6 tac dung "thanh Ipc tarn hon con

nguai" ma nhieu Iiie quen mat rang, trong sinh the nhung "dua con tinh than"

ciia cac nha van, dac biet la d cac tac pham truyf n ngan, nhieu khi nhimg chi

tiet tuong ehung nhu rat nho, ta de bo qua lai chinh la nhan to' lam nen sue

song cho nhiing "dua eon tinh than" ay Day chinh la dieu ehung toi muo'n

trao doi xung quanh mpt so'chi tiet cua van ban "Vcpf chong A Phu" To Hoai

-Doan trick trong SGK Ngu van 12 - Tap 2!

Nhu ehung ta da biet To Hoai chinh la mpt trong so' rat it nhiing nha van

thupc the he truang thanh truoe Cach mang thang Tam - 1945 van con tiep

sang tac den tan hom nay Mpt cupc doi sang tao ben bi khong ngung vai sO

lupng tac pham dat toi mue ki luc (han 200 dau sach da xua't ban) da dua 6ng

tro thanh mpt trong nhiing "cay d^i thy" toa bong xuo'ng lang van Vi^t Nai^

j^j^p dai Trong so do, "Va chong A Phu" {1952) in trong tap truy?n "Tay 0ac" du'pc giai thuong Hpi van ngh# Vi#t Nam 1954 - 1955, sau han nua theki, Je'n nguyen v?n gia tri va sue thu hiit doi voi nhieu the ngu'f^i "^y' phan tich tac pham nay, chiing ta thuong chii y j^liieu den hirih tupng nhan vat Mi, A Phii, qua do lam noi bat gia tri hien thuc

nhan dao ciia van ban Do la each tiep c^n hoan toan chinh xac Song khi

(Jpc tac pham nay, an tuong tao nen sue du ba va am anh Ian trong long nguoi dpc con la a mpt so chi tiet, hinh anh tuong ehung nho nhung lai the hien dupe

|.g't ro cho biit phap truyen ngan bae thay ciia nha van To Hoai Chiing toi dang

fflud'n noi den cac hinh anh: con trau con ngua, can buong M i nam va tieng sao gOJ trong nhung dem tinh mua xuan!

Khong phai ngau nhien, trong tac pham nay, nha van lai nhieu Ian nhae di

jihac lai hinh anh "con trau con ngua" Co tai khong dual bo'n Ian, chi tiet nay dirge nhac lai: "Mi tuong minh ciing la con trau, minh cUng la con ngua" , "con ngua, con trau lam con c6 luc" "Mi than thuc nghiminh khong bang con ngua" ,

"dai nguai dan ba lay chong nha gidu a Hong Ngai thi mot dai con nguoi chi biet di theo dudi con ngua cua chong" Vi sao truoe do, khi M i chua bi bat lam con dau g^t ng cho nha tho'ng li Pa Tra, c6 con duge so'ng ciing cha, duge huong tinh yeu va hanh phiic, hinh anh ay lai khong xua't hi^n? Noi nhu vay de thay rang, day chinh la mpt dung y ciia nha van khi xay dung tac pham Chiing ta biet rang M i la nguai eon hie'u thao, san sang lao dpng, dac bi^t c6 yeu thich cupc song tu do, khong chap nhan su hon nhan ep bupc Lai noi ciia nguoi con gai

ay voi cha: "Con nay da biet cuoc nuang lam ngo, con phai lam nuang ngd gia no thay cho bo Bodieng ban con cho nha gidu" va hanh dpng dinh an la ngon ty tu trong nhiing ngay dau bi bat lam con dau gat ng chinh la minh chiing ro rang cho dieu do Nhung de giii tron dao hie'u, vi long thuong cha, M j danh gat

""•oc mat quay tro lai nha tho'ng li Truoe do la vay nhung ki la la sau do may

•^Sm, khi cha M j da mat, trong dau M i lai khong he xua't hi$n y dinh t\f tu niia

^^y li do vi sao? Day chinh la y nghla sau xa ciia vi^e nha van To Hoai cho

><uat hi^n nhieu Ian hinh anh "con trau, con ngua" trong tac pham Thi ra, khong phai "ff Idu trong cdi kho Mi quen khoroi" ma chinh cupc sp'ng bi ap biic, boc Ipt

ca ve the xac Ian tinh than da lam cho mpt cp M i truac kia von giau siic

^°ng va khat vpng tu do nay tro nen hoan toan te li^t Ne'u la nguai, c6 se eon Idvat khao giai thoat, nhung su thuc gio day M i da khong y thiie duge minh

•^guoi Trong eo bay gio chi thuong true mgt y ni^m duy nha't, y ni^m ve , , phan trau ngua ciia minh Ma da la than phan trau ngua thi lam gi con y phan khang, lam gi eon y thiie ve mgt euge so'ng tu do, hanh phiie, gio

chi con la "con ngua phai doi a cdi tdu ngua nha nay den b cdi tdu ngua nha

^ ngua chi biet viec an c6, biet di lam md thoi". Nhu vay, hinh anh "eon trau

°n ngya" da tro thanh bieu tugng cho so phgn no 1$ "khong thai han", cho

cuQC d o i cam chju cua M i a nha thong l i Pa Tra Bai the ngay b a n than hii^}^

anh ay da c6 sure to' cao Ion t p i ac cua b p n thuc dan, chua dat p h o n g kien migj^

n i i i da h i i y d i f t siic song con nguoi, lam cho ho m a i m a i chap nhan CUQC soVig

no 1$ D o chinh la mQt su h i i y di§t s\ song v 6 cung dang sg!

Ben canh h i n h anh "con trau, con ngua" t h i can buong M i n a m ciing de

siic am anh Ion t r o n g long n g u o i dpc Chung ta hay xem nha van m i e u ta:

"A^^-ngay Mi cang khong noi, liii lui nhu con riia nudi trong x6 cua O cdi buong Mi nam

kin mit, c6 mot chiec cua so mot 16 vuong hang ban tay Liic nao trong ra ciing chi

thay trang trang, khong biei la suang hay la nang Mi nghi rang minh cu chi ngSi

trong cdi 16 vuong ay ma trong ra, den bao gia chei thi thoi" D Q C n h i i n g dong van

ay, t r o n g long n g u o i dgc k h o n g k h o i dang len cam giac xot xa, t h u o n g cam cho

than phan m o t c6 gai truoc day giau sue song la the, vay m a g i o day da bie'n

thanh m o t t h u cong cu lao dpng biet n o i k h o n g h o n k h o n g kem N a m trong

can b u o n g ay M i hoan toan ma't het t r i giac ve t h o i gian, cuoc song va than

phan cua m i n h Vay M i c6 the c6 co hpi tron khong, c6 the, n h u n g c6 khong

tron H a y n o i m o t each chinh xac, eo k h o n g d a m t r o n k h o i nha thong l i Pa Tra

Boi than phan cua M i k h o n g phai chi la m p t con ng, c6 con la eon dau La con

no, CO eon c6 ca h o i dugc giai thoat neu tra dugc n g bang tien, bang san pham

hoac ngay cong lao dgng, song la con dau, eo da "bi trinh mo" nha thong li

thi "chi biei doi ngay chei ru xucmg a day th6i" N h u vay, k h o n g chi bang cuong

quyen bao luc, bang che dg cho vay nang lai ma thong l i Pa Tra con Igi dung

chinh h i i tuc me t i n d i doan lac hau cua d o n g bao d a n toe thieu so' v u n g niii

cao Tay Bae de bie'n hp t r a thanh n h u n g no 1$ k h o n g cong cho m i n h , m a i mai

k h o n g con y t h u c phan khang Boi the^ h i n h anh can b u o n g M j n a m da thuc su

t r a t h a n h m g t chon nguc that, thanh buong giam, giam h a m va day dga the xac

Ian t a m h o n c6 " N g u o i t u n h a n " ten M j ay se m a i la " n g u o i deo an chung

t h a n " neu k h o n g c6 n h u n g bie'n eo' Ion lao, he t r g n g xay ra sau do R6 rang,

h i i y d i ^ t sue song, sue p h a n khang cua eon n g u o i , da'y c h i n h la s u n h a m hiem,

xao quyet t r o n g p h u o n g t h u c thong t r i cua thi^c dan, chiia dat p h o n g kien

m i e n n u i Can b u o n g c i i a M i ciing chinh la bieu t u g n g cho euge d o i cua chinii

CO, mgt con n g u o i "song ma duang nhu dd chei, chei ngay trong liic dang song"!

N e u n h u hai h i n h anh tren t u g n g t r u n g cho su cam chju, nhan nhuc, chap

nhan cugc d o i no 1|, t h i am thanh ciia tieng sao ggi ban t r o n g n h i i n g dem tin^

m u a xuan da thuc s u t r a thanh Ian gio mat d i u , thanh d o n g nuae t r o n g lanh ^'^

ve, v u n trong, cham soe de lam nay no su song k i di?u tren cai "sa mac kh"

can, te l i e t " cua t a m h o n c6 gai v u n g cao ten M i Co the noi, n h i i n g trang

m i e u ta k h u n g canh m i i a xuan tren v u n g n i i i cao H o n g N g a i la n h i i n g ang

tuy?t but, tha'm d a m chat tho, m i n h chung cho vo'n t u v u n g p h o n g phii,

nang a m hieu canh sac m i e n n i i i cua nha van To Hoai D i e u a'y l i giai l i do

sao n g u o i t a xem ong la nha van phong tuc, dac b i f t la p h o n g tuc cua dong

(Jan thieu so' Tay Bac K h u n g canh m u a xuan tren n u i cao v o i "dam cb gianh (irtg ^S"' sac cua n h i r n g chiec vay ao da dugc

(jeOi P^*^' ^^^^ n h i i n g m o m da xoe n h u n h i i n g eon b u o m sac so, xen Ian vao

j(3 la "tieng tre con doi tel, choi quay, cuoi am tren san choi truoc nha", tieng chieng iarih am i - Tat ca tao nen m g t k h u n g canh song dgng, tran day m a u sac va am

thanh, de lai cho n g u o i dge n h i i n g an t u g n g k h o quen ve canh sac m i i a xuan Jac t r u n g cua n i i i r u n g Tay Bae Dae biet, t r o n g n h i i n g trang v a n tha'm d a m -chat tho nay To H o a i da rat d u n g cong d i vao tai h i ^ n m g t h i n h anh day y do ugh? thuat, c6 sue a m anh Ian, do chinh la h i n h anh tieng sao! C h i i n g ta hay

Cling mgt l a " i^^a l^rig nghe lai n h i i n g thanh am day siie d u ba ay:

( ) "Ngodi dau niii lap 16 da c6 tieng ai th6i sdo ru ban di choi Mi nghe tieng sdo vong l^h ^^^^ ^? "^^^ nham tham bai hdt cua nguoi dang thoi:

May CO con trai con gdi roi May di lam nuong

Ta kh6ng c6 con trai con gdi

Tieng cho sua xa xa Nhung dem tinh mua xuan da toi" ( )

Khi d i vao phan tich h i n h t u g n g nhan vat M i , neu chiing ta v 6 t i n h bo qua chi tiet nay t h i do se la m g t thieu sot Ion Co the n o i rang, t r o n g tat ca n h i i n g mau sac va am thanh ciia k h u n g canh mua xuan, nhan to tac dgng Ion nhat den tam hon M i trong liic nay do chinh la h i n h anh tieng sao Tieng sao voi nhiing ca tir mgc mac, gian d i n h u n g chiia d u n g trong do khao khat t i n h yeu, khao khat hanh phiic da danh thiie a M i nhieu dieu Truoc het, no thiic day 6

CO hoai n i ^ m ve m g t t h a i qua k h i i t u o i d?p da qua V i sao vay? V i b o i le, truoc

do M j da t u n g la m g t c6 gai thoi sao gioi, "Mi uoh chiec la tren moi, thoi Id ciing hay nhu thoi sdo, trai Idng co biei bao nhieu nguoi me, ngay dem thoi sdo di theo Mi"

Ngay do M i eon la co gai t u do M i da yeu va dugc yeu N h u vay, co the noi, '^ay la Ian dau tien trong quang t h o i gian lam dau dang dac day tiii nhuc va kho cue 6 nha tho'ng l i Pa Tra, y thiie ve quang thai gian tuoi tre day hanh

Phuc m o i tro lai n o i M i , m g t con n g u o i truoc kia chi "liii liii nhu con riia nudi ''•""g x6 cua" Va n h u m g t h ^ qua tat yeu, k h i qua k h i i da t r a ve, tieng sao lai

•^hanh chong danh thiie o M i y thiie ve than phan d a u k h o t r o n g cugc song

'^Vc tai Ciing la Ian dau tien, co "thay phoi phoi tro lai, trong long dot nhien vui

^^^S nhu nhiing dem tei ngay truoc Mj tre lam Mi van con tre Mi muon di choi"

° rang, y n i e m ve t h a i gian da t r o ve trong tam h o n cua " n g u o i no 1^ k h o n g

^^'^g" ma truoc day t u o n g c h u n g n h u hoa Ian vao cac vat eo t r i v 6 giac: "tang

• ngua" Boi vay M i nhan tha'y sy v6 nghia l i cua cugc so'ng thuc tai: "neti

°J^^m Id ng6n trong tay luc nay, Mj se an cho chei ngay, chit kh6ng buon nho lai

^- ^ho lai, chi thay nude mat ita ra Ma tieng sdo goi ban yeu van limg lo bay ngodi

Anhnem pao, em khortg bdt

Em khong yeu, qua pao rai rot "

Cai y d i n h t u t i i ay c h i n h la m i n h c h i i n g cho y thuc k h o n g chap n h ^ cu^^,

song t h v c tai n o i M i V a d e n day, tieng sao da h o a n t h a n h s u m ^ n h la n g p n gj^

l a n h t h o i cho h o n t h a n " k h a t v o n g song, khat v o n g h a n h p h u c " t r o n g t a m hon

CO b u n g len t h a n h n g p n l u a , xua tan d i biet bao n h i e u gia l a n h ciia s y te l i ^ j

ciia t h a n p h a n cam c h i u , n h a n nhuc t r u o c kia D o do, de h i e u v i sao sau nay

ngay ca k h i M i b i A Su t r o i d i i n g m p t each da m a n vao cpt nha, t a m h o n c6 van

d i theo nhieng cuoc chai, nhimg dam chai Mi hoan toon khong biei minh bi troi Sii^

song t i e m tang 6 n g u o i con gai v i i n g cao ay da t h u c s y t r o i day Bao n h i e u day

doa cua giai cap t h o n g t r i c u n g k h o n g the dap tSt l o n g k h ao k h a t song, khao

khat h a n h p h i i c t r o n g t a m h o n M i B o i the^ hanh d p n g p h a n k h a n g tao bao ciia

CO sau nay, cat d a y t r o i , cai t r o i cho A P h i i v a c u n g n h a u chay t r o h k h o i Hong

N g a i , n o den c i i n g la m p t le t u nhien, m p t q u y l u a t tat y e u cho t a m h o n da thyc

s y t h u c t i n h !

N h u vay, "Va chong A Phu" Va m p t t r u y e n ngan t h a n h cong tren nhieu

p h u o n g dien, t u gia t r j h i ^ n thyc, gia t r i n h a n dao d e n ngh? t h u a t ke chuyen,

n g o n ngvt, k h a n a n g m i e u ta t a m l i , p h o n g tuc, each xay d y n g n h t j n g h i n h anh

CO gia t r i b i e u t u g n g , tao sue a m anh I o n t r o n g l o n g n g u o i dpc N e u n h u trong

tho, n g u o i ta t h u a n g nhac den n h i i n g " t h i nha n", n h u n g " n h a n t u " (eon m^t

tho, m a t chCr) l a m b u n g sang cho ca t h i p h a m , t h i t r o n g v a n x u o i , dac biet la

n h u n g tac p h a m t r u y e n ngan, "nhimg Idt cat cua doi song", viec xay d y n g duoc

n h i i n g c h i tiet, h i n h anh c6 sue k h a i quat hoa cao, g i a u sue gp-i v a s y a m anh la

n h a n to k h o n g the t h i e u de tao nen sy t h a n h eong v a sue song cho c h i n h tac

p h a m ay Co the n o i , v o i n h i i n g h i n h anh: con trau con ng y a , can buong Mj

n i m va h i n h anh tieng sao gpi ban trong dem tinh m u a xuan T o H o a i da de

lai cho n g u o i doe n h i r n g suy n g h i , n h i i n g a m anh v a d u ba k h o n g d i i t k h i doc

x o n g "Va chong A Phu" Suy cho ciing, gia t r i h i ^ n t h y c v a n h a n dao ciia van

b a n n o da n a m ngay t r o n g n h i i n g h i n h anh t u o n g ehung' n h u n h o n h o i va de

lam cho n g u o i doc b o qua ay " M p t d u a con t i n h t h a n " h o n n a m m u o i n a m ton

tai, v a y m a v a n t r a n g k i f n , v a n day sue song, sue hap dan, t h u h u t n g u o i dpc

n h i e u the h f t h i d o qua t h y e la m p t n i e m v u i I o n lao m a k h o n g n h i e u nha van

t r o n g qua t r i n h sang tao c6 the c6 dupe V a eo le, k h o n g qua k h i c h i i n g ta fO'

rang, n h u n g h i n h anh: con trau con ngya, can buong M i n a m va h i n h a''^

tieng sao gpi ban trong dem tinh mua xuan c h i n h la n h i i n g " t h i nha''

cho "bai tha "Vg chong A Phu" cua nha v a n To H o a i d p n g la i v a t h a n g hoa trc"^^

tam h o n cua biet bao ke t r i am!

a k h i a canh t o i t a m va bat l y e ciia con n g u o i t r u o c n o ( ) K h i t o i viet, y

tuang t h u o n g t r y e t r o n g t o i la n h i i n g n g u o i d o i d u the nao d i n i i a v a n l u o n luon khao k h a t eupe song t o t h o n , v a n t i n t u o n g m p t each m o h o v a o cupc song t u o n g lai C a i " m o h o " ay la d o cupc song t h y c t a i l u o n h a n h ha hp

2 T o i muo'n p h a n tich t a m t r a n g va than p h a n cua eon n g u o i t r o n g cai h o a n canh c u n g d u o n g ay, n o i cupc song d u o n g n h u k h o n g eon 161 thoat T o i muo'n huong hp v a o s y song, s y t h u a n g y e u nhau, k h o n g p h a i la s y g i a n h g i a t n h a u (, ) Boi canh eiia t r u y e n la k h i cai d o i h o a n h h a n h k h a p n o i N h u n g cae n h a n vat ciia t r u y e n t h i d u n g 6 n g u o n g ciia ciia cai d o i N o i n g u o n g ciia k h o n k h o

do, hp se e h u n g t o so' p h a n v a t i n h each ciia m i n h , d o n g t h o i a n o i d o hp se bit

dau m p t n i e m t i n m o i , m p t n i e m h a n h p h i i c m o i , d i i la rat m o n g m a n h i;

3 T o i muo'n cho doe g i a thay d u hoan canh the nao d i n u a t h i t i n h n g u o i

van v u p t len t r e n ta't ca Co t i n h n g u o i la eo cupc song C o t i n h n g u o i la c6 h y vpng vao t u o n g l a i

( T r i c h - N h a v a n n o i ve tac p h a m )

D A N Y P H A N T I C H bai: N e u d u p e v a n de can n g h j l u an

T'han bai:

f T r a n g la n g u o i d a n n g u c u ngheo k h o , eo p h a m chat h i e n lanh, to't b u n g ;

ong c u u m a n g n g u o i d o n g canh ngp t r o n g nan d o i k h i i n g k h i e p

T r o n g hoan canh k h o n c u n g v a n khat k hao h a n h p h i i e , c6 y t h i i c tao '^'^g m a i a m gia d i n h

K h a t v p n g song m a n h l i f t ; c6 n i e m t i n vao t u o n g l a i t u o i sang

^ J" N g h f thuat: nhan vat dupe dat trong tinh h u o n g t r u y f n dpc dao; dien

J^*^ t a m l i d u p e m i e u ta chan t h y c , t i n h te; n g o n n g u m pe m^c, g i a n d j , p h i i

Voi t i n h each n h a n v | t

^ c t b a i : D a n h gia e h u n g ve n h a n v ^ t

H l / d N G D A N C H I TIET

I MCJ B A I

K i m Lan la mot nha van c6 nhieu trang viet gan lien v o i h o i tho cua vurig

nong thon Bac bo Vi?t N a m 6ng c6 nhieu tac pham viet ve con n g u o i va

manh dat nay n h u : " L a n g " , " V g nhat", "Con cho xau x i " Tac pham "Vo

nh|it" dugc trich tix tap truy?n "Con cho xau x i " la tac pham xuat sac ciia Kim

Lan Tac p h a m vua la buc tranh chan thuc ve nan doi k h u n g khiep nam 1945

vua la bai ca ca nggi ve ve dep tinh n g u o i va khat v g n g song, niem tin vao

t u o n g lai cua n g u o i lao dong ngheo Dieu do dug-c the hi§n ro net nhat qua

nhan vat Trang

I L T H A N B A I

1 K h a i q u a t : Tac pham " V g nhat" trich trong tap truy?n "Con cho xa'u

x i " Truyen dugc viet ngay sau Cach mang v o i ten ggi " X o m ngu cu" Nhung

do that lac ban thao nen sau khi hoa binh lap lai, tac gia da viet l ^ i thanh "Vo

nhat" Tac pham xoay quanh tinh huong truyen, anh Trang ngheo kho, xau xi,

e vg Giiia nan doi nam A t Dau, chi mot cau noi bong diia, bon bat banh due,

hai hao dau ma Trang c6 dugc vg N o i diing hon la c6 v g theo ma khong ton

tien cuoi cheo gi Sau dem tan hon cua doi v g chong son, cugc song gia dinh

Trang bat dau nhen len nggn lua niem tin Ba cu T u - m? Trang thi rang ro ban

len N g u o i v g nhat thi hien hau dung muc khac voi ve chao chat ngoai cho

Ket thuc tac pham la chi tiet la co do ciing doan nguoi d i pha kho thoc Nhat

2 N o i d u n g c a n p h a n t i c h , l a m r o :

a T i m hieu vao truy?n ta thay, Trang la n g u o i dan n g u cu ngheo kho, c6

pham chat hien lanh, tot b ^ n g ; san long cuu mang n g u o i dong canh ngp

trong nan doi k h i i n g khiep

Trang la dan ngu cu ngheo kho, lam nghe day xe bo thue A n h song voi me

gia Gia canh ngheo hing Cai dugc ggi la "nha" thi luon "vang teo dieng rum ro

tren manh vu&n moc Ion nhon nhieng bui co dai" Da vay, Trang lai c6 ngogi hinh

xa'u xi, tho kech Ngay ca den ten ggi cCing la ten ggi cua mgt loai do vat diing

trong nghe mgc (Cai Trang, cai Due) Voi vai net but phac hga gian don, Tran ;

hi^n len co phan giong voi nhirng thang dan, thang ngoc trong truyen co tici

Cai lung thi dugc nha van tao thanh "lung gau", cai mat thi an tugng boi "hai con^

mSt nhd ty ga ga Quai ham banh" Tinh each thi phan tre con nhieu hon V i thf

chang may ai them noi chuyf n, t r u lii tre hay chgc gh^o khi anh ta d i lam ve

N h u n g K i m Lan khong co y dinh viet truyen co tich v o i thang dan thang

ngoc ma ong dang ke lai mgt su that, su that dang long ve cai doi va tinli

nguoi nam doi That ra, ban dau Trang k h o n g chu tarn t i m vg Trang ciing

288

crynsiHirMTV UWH KHdngVifi

thira biet, n g u o i n h u han thi khong the co vg K h i day xe bo m$t m o i anh chi

ho mgt cau cho v u i "Muon an com trang may gid nay I Lai dayyma day xe bo v&i anh

^l", Trang chi m u o n ho de xua d i m o i m§t trong nguoi A n h cung chang co y

chong gh?o ai ca A i ngo co nguoi dan ba doi xong xao den day xe that N h i m g

vi diia v u i nen Trang da khong giCr dung thoa thuan ciia cau ho N h u n g Trang

cam thay hanh phiic biet bao khi gap dugc cai "cuoi tit mat ciia thi" boi "tie xua

den gi^ ai cuoi v&i han mot each tinh tit nhu vay dau"

Horn sau gap l a i : K h i Trang dang ngoi nghi truoc cong chg tinh thi bat ngo

CO nguoi dan ba sam sap chay den, cong con, sung sia v o i han "Dieu, nguoi the

frta dieu" Trang khong nhan ra nguoi dan ba ngay truoc day xe cho minh

Xruac mat han la mgt nguoi dan ba tham hai da bi cai doi tan hai ca nhan sac

l l n nhan each: "Thi gay sop han di, nguc gay lep, khuon mat luoi cay hoc hdc, quan

io rdch nhu todia" Thay nguoi dan ba doi, rach rudi tham hai Trang dgng long

thuong Co ai ngo dugc rang trong con nguoi tho k?ch ay lai co mgt tarn long

thuong nguoi cao ca The roi Trang cho nguoi dan ba kia an, khong chi an ma

con cho an rat nhieu "bon bat banh due" Do chinh la long thuong mgt con nguoi

doi khat hon minh chu Trang khong he co y dinh Igi dyng hoac chong gh^o

Von tinh hay dua, Trang lai tam pho tam phao "Noi diia chie co vev&i tathi ra

khudn do len xe roi ve" N o i diia the thoi, ai ngo thi ve that Liic dau Trang

phang phat lo sg ve cai doi va cai chet"mai dau anh cUng chan, nghi: thoc gao nay

den cai than minh cung chd biel co nubi noi khong, lai con deo hong" Do la noi sg

hai CO that nhat lai la thoi doi kem n h u the nay N h u n g co le tinh thuong nguoi

va khat vgng hanh phiic da Ion hon noi sg hai nen sau do anh chac luoi "Chac

ke!" Chi mgt t u "ke" thoi, Trang n h u da bo lai sau lung m i n h tat ca noi sg hai,

mgi lo nghi de v u n ven cho cai hanh phiic ciia minh

b T r o n g hoan canh k h o n cung, Trang van khat khao hanh phiic, co y thiic t?o d\mg mai am gia d i n h : ,^ , ,

K h i n g u o i p h u n u chap n h ^ n lam vg, Trang da co y thuc cham soc: "han dua

%• vdo chg tinh bo tien ra mua cho thi cai thung con dung vai thie lat vat va ra hang ccrm

^nh mot bifa no ne " Trang con hao phong " mua hai hdo dau dethap sang"

Tren d u o n g ve: (khac vai anh Trang hom qua buon bd, cui mat lo du nghi ngoi)

Horn nay Trang co niem v u i la, mgt niem hanh phiic tran ng$p khien mat

Trang cii "phan pha khac thuong" Thinh thoang lai con cuoi n u mgt minh Liic

*hi han d i sat nguoi dan ba, liic lai l u i ra sau mgt t i , hai tay cu xoa vao vai ng

^ai kia, lai m u o n noi dua mgt cau, lai cii thay nguong ngugng K i m Lan da lam

•^guoi dgc thay dugc su thay doi ve tam l i ciia Trang Trang that su da khac voi Trang h o m qua Trong long Trang tran ngap niem v u i suong mien man khieh

Trong mot luc Trang hinh nhu quen hel nhimg canh song e che, tam toi hang ngay, f^en cd cdi doi khdt ghe gam dang de doa, quen ca nhimg thdng ngay truoc mat

Trong long han bay gia chi con tinh nghia giiea hdn v&i nguai dan ba di ben Mot cat

gi tn&i me, la Um, chua timg thay a nguai dan ong ngheo kho'ay, no dm ap, mm man

khdp da thit Trang, tua ho nhu c6 ban tay vuot nh? dgc song limg" The la ro roi:

H^inh phiic dang lam anh thay doi

Khi ve den nha, liic dau Trang thay "ngucmg nghm" roi cu the " dimg tay

ngay ra giiea nha, chert hdn thay sa sa" Nhung do chi la ccim giac thoang qua thoi

H ^ h phuc Ian lao qua khien Trang lai lay lai duQfc thang bSng nhanh chong

Liic sau Trang turn t i m cuoi mpt minh voi y nghi c6 phan ngac nhien sung so't,

khong dam t i n do la s\f that: "han van con nga ngg nhu khong phdi the Ra han da

CO vg roi day u ?" Do la su ng^c nhien trong sung suong

Liic cho dgi ve: Trang nong rupt, di di lai l ^ i Chua bao gio nguoi ta

thay h^n non nong n h u the K h i m? ve, hSn mung ro, roi rit n h u tre con v i du

sao Trang van con c6 m? - do la dang toi cao cua Trang v i chi c6 m? moi quyet

dinh dupe hanh phiic cua han Trang nong long thua chuy^n v o i m? Bit me

ngoi len giuong de thua chuy?n Cho thay, anh Trang khong con la nguoi v6

t u nong can nija Trang da y thuc dupe vi^c lay vp la vifc h# trpng ca mpt doi

Nen voi h3n, day la giay phiit thieng lieng va trpng dai Khi dupe dong y,

Trang tho danh phao mpt cai nh? ea nguoi The la Trang da c6 gia dinh, c6 vp,

khong ton tien cuoi hoi, Trang lay dupe vp that hien haeh

c Trang c6 khat vpng song manh l i ^ t , c6 niem t i n vao tircmg lai tuoi

sang.Tu mpt anh p h u xe eye mjch, song v6 tir, chi biet vi^c trudc m i t , Trang da

la nguoi quan tam den nhung chuy^n ngoai xa hpi va khao khat s^ doi doi

Sau khi lay vp, Trang tro thanh mpt nguoi song eo traeh nhi^m, biet suy

nghl chin chSn Nha van da mang den cho nguoi dpc hoi tho m o i a i a Trang

vao sau cai dem tan hon Trang thuc day, dau tien do la mpt cam giac de chju

"Trong nguai em di limg la nhu nguai vita a trong giac ma di ra" Do la tam trang

h^nh phiic Trang cam dpng khi thay m? va vp dpn d?p l?i nha eira nha't la khi

nghe tieng choi tre quet timg nhat san sat tren san M p t noi long yeu thuong,

mpt nguon v u i suong, phah chah dpt ngpt tran ngap trong long "Bong nhien

hdn thay h&n thuong yeu gan bo voi cdi nha cua hdn la lung Hdn da c6 mot gia dinh

Hdn si ciing vg sink con de cdi a day Cdi nha nhu cdi to am che mua che n&ng"

Khi tieng trong thiie thue ngoai dinh vang len vpi va, don dap, Trang da

than m$t ra nghl ngpi, day la dieu hiem c6 doi v o i Trang xua nay Trong y

nghl ciia anh l ^ i "vut hien ra canh nhimg nguai ngheo doi am dm keo nhau di tren de

Sgp" de cudp kho thoe ciia Nhat va "dang truac Id Id ca do" Trang nho t6i canh

ay va long an h$n, tiec re va trong 6c van thay dam nguoi doi va la co bay

phap phoi (gia tri nhdn dao, tdc gid ma ra con duang song cho nhimg con ngucn

Tom hi, qua su bien doi tam trang nhan vat Trang, nha van da cho nguoi

dpc thay dupe ve d?p tam hon tinh each nhan vat Do la tinh thuong niem jchao khat hanh phiic, niem lac quan tin tuong vao tuong lai va thay dupe tinh cam nhan dao cua nha van danh cho nguoi lao dpng ngheo kho Trang va nguoi dan ba kia n h u hai canh ciii kho nhung hp da chum vao nhau de nhen len ngpn lira Hp lam ta kham phyc va kinh trpng, phai chang hai eon nguoi Ichon kho ay la niem tin cua K i m Lan ve mpt giohg noi se tiep- noi se sinh soi khi ma ca dan tpe dang dung truoc su di^t vong cua nan doi ? ,

1)12.Hinh tugng nguoi "vp nh|t" trong tac pham "Vgnh^t" ciia Kim Lan

HLTONG D A N C H I T I E T

I M 6 B A I

Kim Lan la mpt nha van co nhieu trang viet gan lien voi hoi tho ciia viing nong thon Bac bp V i f t Nam Ong co nhieu tac pham viet ve con nguoi va manh

dat nay n h u : "Lang", "Vp nhat", "Con cho xau x i " Tac pham "Vp nhSt"

dupe trich tir tap truy^n "Con cho xau x i " la tac pham xuat sac ciia K i m Lan

Tac pham vira la biie tranh chan thuc ve nan doi khung khiep nam 1945 vira la bai ca ea ngpi ve ve d^p tinh nguoi va khat vpng song, niem tin vao tuong lai cua nguoi lao dpng ngheo Dieu do dupe the hi?n ro net nhat qua rJian v^t nguoi vp nhat

II THAN BAI

1 K h a i qu^t: Tac pham " V p nhat" trich trong tap t r u y f n "Con cho xau

^i" T r u y f n dupe viet ngay sau Cach m^ng v o i ten gpi "Xom ngy cu" N h u n g

do that lac ban thao nen sau k h i hoa binh lap lai, tac gia da viet lai thanh "Vp

'^hait" Tac pham co nhieu nhan vat nhung nhan v$t nhung nguoi "vp n h | t "

nhan vat mang lai nhieu thuong cam nhat cho nguoi dpc Nhan vat nay

"^irpc khae hpa song dpng, theo lo'i doi l^p giira be ngoai va ben trong, ban dau va ve sau

2 N 6 i d u n g cAn ph&n tich, l a m r6: ; ,

a Nguoi "vp n h | f ' la n ^ nhan cua n?n doi voi cupc song troi noi, hip

^*nh D u o i ngoi biit cua K i m Lan, nguoi v p nhat la nguoi phv nir khong ten

291

khong tuoi, k h o n g que h u o n g , khong qud k h u K h o n g phai la nha van ng}^^

ngon n g u den dp k h o n g the dat cho thi m p t cai ten ma b o i v i t h i la canh bg^

ndi troi t r o n g nan d o i , la n g u o i dan ba v 6 danh Tir dau den cuoi tac pha'm

nhan vat nay chi d u g c goi la "cd a", "thi", "nguai dan ba", "nang dau mai",

toi" N h u n g nhan vat nay de lai cho n g u o i doc nhieu ah t u g n g sau sac "

b T h i xuat hi^n v u a b i n g ngo^i h i n h vira bang tinh each cua mgt con

n g u o i nam doi:

L a n thii nhat: N g o i Ian trong d a m con gai cho nhat hat r o i hqit vai truo

cong cho tinh K h i nghe Trang ho m o t cau choi cho d o nhoc, t h i "ton ton chqy

lai day xe cho Trang cuoi tit mat" T h i day xe v o i h i v g n g dugc an N h u n g laV,

do, anh cu Trang khong g i u d u n g thoa thuan cua cau ho

L a n thii" hai: T h i xuat hi?n vod ngoai h i n h kem hap d i n , neu n h u khong

m u o n n o i la xau Chan d u n g ciia t h i dugc ggi ta voi "nhimg net khong de nhin"

Do la n g u o i p h u n u gay veu vao, "do quan td ten nhu todia", "khudn mat luai cdy

xdm xit" noi bat v o i "hai con mat trung hody" Co the noi, cai d o i da khien thi

cang nhech nhac, toi nghi^p lai cang nhech nhac, tgi nghiep h o n nua Cai d o i

khong chi tan hai d u n g nhan ciia thj ma con tan hai ca tinh each, nhan pham

V i d o i ma t h i t r o nen "chao chat", "chong Ion", "chua ngoa, danh dd" T h i "con>^

com", "sung sia" k h i giao tiep, noi chuy^n Cai d o i khien t h i quen ca vi^c p h a i

g i i i y t u , long t u t r o n g cua n g u o i con gai Dugc cho an, t h i s i n sang "sd xuong

cam dau an mot chap boh bdt bdnh due lien chang chuyen tro gi" T h i da dat su ton

tai cua m i n h , dat mieng an len tren nhan each

c Phia sau t i n h canh t r o i dat, vat vuotng, n g u o i "vg nhat" lai c6 mpt long

ham song m a n h li§t T h i d o n g y theo Trang la vi de dugc song chu k h o n g

p h a i la l i n g la T h i bat chap tat ca de dugc an, an de d u g c ton tai D o la y thuc

bam lay su song K h i anh cu Trang hay dua, lai diia "c6 muon theo to venhd th'i

ra khudn do len xe roi ta ciing ve" T h i n g u o i dan ba kia lai i m lang sau cau diia

cua Trang N o i d i i n g h o n la t h i dong y, dong y ma k h o n g he do d u , phan van

T h i nao c6 biet Trang la ai, tot xau n h u the nao? que quan, goc tich ra sao? Clu

mot cau ho bang q u o va m a y bat banh due la thi c6 the theo ngay Trang Phai

chang th} theo Trang chi v i mieng an ? T h i de dang, h o i hgt the u? Thuc ra

hanh d o n g theo Trang ciia thj xuat phat tir n h u cau b a m lay s u song, t u long

khao khat d u g c song Can ke ben cai chet, n g u o i dan ba k h o n g he b u o n g xuoi

su song Trai lai, t h i van v u g t len tren cai tham d ^ de d u n g xay m a i am gia

dinh N i e m lac quan yeu song cua t h i chinh la m o t p h a m chat rat dang quy

N o i n h u K i m Lan: " Khi viel vecon nguai nam doi nguai ta hay nghiden nhimg con

nguai chi nghi den cdi chit Toi muon viel mot truyen ngan vai y khdc Trong hodn

canh khon ciing, dii can keben cdi chet nhung nhUng con nguai ay khong nghiden cdi

chei ma van huang tai su song, van hi vong, tin tuang a luang lai"

Ve den nha chong, n h i n thay "ngoz nha vang teo dieng rum ro tren manh vuan fftoc Ion nhon nhimg biii cb dai", t h i "nen mot tieng tha ddi" Day la tieng t h o dai

ngao ngan, that v g n g n h u n g cGng la su chap nhan A i nga cai phao ma t h i v u a bam vao lai la m g t chiec phao rach Trong tieng tho dai do v u a c6 sy lo lang cho tuang lai ngay mai, vua c6 ca n h i m g lo toan va trach n h i e m cua t h i ve gia canh nha chong do phai chang la t h i da y thuc dugc phan trach cua m i n h do'i voi vi?c ciing chong chung tay gay d u n g gia d i n h Tarn l o n g ciia t h i that dang quy biet bao

Vao t r o n g nha, thi e th?n, de dat "ngoi mam" vao mep g i u a n g ("Ngoi mam"

- the ngoi bap benh, khong on d i n h n h u n g ciing rat y t u ) T h i y t u , cung kinh,

le phep chao ba cu T i i (chao den hai lan) Day la h i n h anh d?p ciia n g u o i con dau rat m u c thuac trong quan h ^ v o i m? chong

e Ben t r o n g ve chao chat, chong I o n , l a i la m p t n g u o i p h u nvt h i e n hau,

dung muc, biet lo toan

Sang h o m sau, t h i day rat som cung m? chong d g n d?p, t h u ven nha ciia

Den day, n g u o i dgc de nhan thay: bao nhieu ve "chong Ion", "simg sia" ciia t h i

truoc kia khong con nira Thay vao do, chiing ta da d u g c cam nh^n ve d^p rat nii tinh ciia t h i H o n ai het, Trang cam r\han d i i day su thay d o i tuyet v o i ay

"Trang nom thi hom nay khdc lam, ro rang la nguai dan bd hien hau, dung muc khong con ve gi chao chdt, chong Ion nhu nhimg lan Trang gap a ngoai tinh" Cau van nay

da ghi lai cam xiic chan that ciia Trang truoc su d o i thay tich eye ciia v g Phai chang tinh yeu dich thuc v o i siic nhi^m m a u di?u k i da c6 sue cam hoa v a i t h i

T r o n g bira com dau d o n nang dau: D i i bira an chi c6 "nieu chdo long bong, mSi nguai dugc lung hai bdt da hel nhdn", lai phai an chao cam n h u n g t h i van v u i

Ve, bang long T h i da dem sinh khi, thong tin m a i me ve thai cuoc cho m? eon

Trang Nghe tieng trong thiic thue, thi noi v a i m? chong: "Tren man Thdi Nguyen, fi^c Ciang nguai ta khong chiu dong thueniea dau Nguai ta con phd cd kho thoc cua

^hat chia cho nguai doi niea day" S\f hieu biet nay ciia thj n h u da g i i i p Trang giac

^gg ve con d u o n g phia truoc ma anh se lua chgn Qua do, ta cam thay nhan vat

f9 Trang, "nang dau mai" ciing la Nguai truyen tin each tnang

L«m nun)} luyf ii m i am nyv r

i. N h | n djnh chung: Co the noi, nguod va nhat duQC mieu ta it, song do l^i

la nhan vat khong the thieu trong tac pham Thieu thj, Trang van chi la Trang

a i a ngay xua; ba cv T u van lang tham trong dau kho, cung cue Chinh thi da

thoi mQt luong sinh khi, m p t luong gio moi vao c u p c song toi tam, ngheo kho

a i a Trang, lam ngoi sang len niem tin vao c u p c song Viet ve su doi thay trong

tam tinh a i a thi, Kim Lan bay to tinh cam tran trgng, nggi ca nhung pham chat

to't d?p a i a nguoi dan ngheo Tmh cam nhan dao aia nha van the hi#n a day

3 Ngh6 thvt&t xay dung nhan vat: Xay dung nhan vat nguoi vg- nhat,

nha van da dat nhan vat trong tinh huong truy^n d p c dao; dien bien tam If

du<7C mieu ta chan thuc, tinh te; ngon ngir m p c mac, gian d i , phii hg-p v o i tinh

each nhan vat

I I I K E T B A I

Tom nguoi vg nhat la mQt sang tao a i a K i m Lan Thong qua nhan vat

nay, nha van da the hi^n mQt y nghia nhan van cao d?p Con nguoi Vi^t Nam

du song trong hoan canh khon ciing nao ciing se luon huong ve tuong lai voi

niem tin vao sy song Qua do nha van ciing bQC 1Q niem cam thong sau sac vol

nhimg so phan con nguoi be nho aia nhan dan ta trong nan doi khiing khiep

nSm 1945 Nha van da len an, to cao xa hgi cu da day dan ta vao tham canh

nay dong thoi ca nggi tain long yeu thuong, dum bQC a i a con nguoi Vi?t Nam

trong nan doi ma tieu bieu la nhan vat Trang va ba c\ Tu

^i 3: Phan tich dien bien tam trang aia ba cv T u trong baiy?n ngln

"Vanh?r (KimLan)

De tich hgrp phan tich hinh tugmg nhan vat ba cy Tvt

HU'6NG DAN

I M 6 B A I

Kim Lan la mgt nha van c6 nhieu trang viet gan lien v o i hoi tho a i a viing

nong thon Bac bg Vi?t Nam 6ng c6 nhieu tac pham viet ve con nguoi va manh

da^ nay n h u : "Lang", " V Q nhat", "Con cho xau x i " Tac pham " V Q nhat"

duQC trich tir tgp truy#n "Con cho xau x i " la tac pham xua't sSc a i a K i m Lan

Tac pham vua la buc tranh chan thuc ve nan doi khiing khiep nam 1945 vira la

bai ca ca nggi ve ve d?p tinh nguoi va khat vgng song, niem tin vao tuong la'

cua nguoi lao dgng ngheo Dieu do duQC the h i | n ro net nhat qua dien hien

tam tr^ng nhan vat ba Tu

I L T H A N B A I

1 K h a i quat: Tac pham "Wg nhSt" trich trong tap t r u y f n "Con cho xa'u

x i " Truyfn d u Q C viet ngay sau Cach mang voi ten ggi "Xom ngy cu" Nhung

Jo that Igc ban thao nen sau khi hoa binh l^p lai, t^c gia da viet lai thanh " V Q

^h^t" Tac pham c6 nhieu nhan vat nhung nhan v^t ba c^ T i i la nhan v?t de lai

trong long ban dgc nhieu d u v i nha't

2 N 6 i d u n g cAn p h a n t i c h , l a m r6: « , ;

a Truoc het ta c6 the thay dugrc, ba cv T u la nguod m? ngheo kho va rat

<l5i thuong con Tinh thuong ay da dugrc Kim Lan mieu tk qua dien bien tam tr?ng day phuc tap ciia ba

Hinh anh nguoi m? trong van hgc ta ciing da timg gap rat nhieu Do la ngucn m? voi ganh hang rong com coi trong "Ben kia song Duong" aia Hoang Cam, nguoi m? "khong phai hon mau cat" trong tfio Che Lan Vien, nguoi m? day kho dau voi "ba lan tien con di, hai lan khoc tham lang le" trong tho aia Ta

Hmi Yen nhung nguoi m? trong " V Q nhat" ciia K i m Lan van lam ta rung

rung xiic dgng nhat Ba cu T u - nguoi m? ngheo kho, tiing trai, c6 CUQC doi trai qua rihieu gian truan: chong va con deu da ma't, gia tai chi con lai hip leu tranh

rach nat va thang con trai xau xi ngan ngo Ba da gia, di dirng "long khong", sue khoe da yeu, vua di vua "hiing hang ho" trong bong chieu hom choang vang, te

tai Su kien c6 nguoi dan ba la trong can nha von chi c6 ba v o i thang con da lam nay sinh bao sac thai, bao cung bac tinh cam kho d i l n ta trong coi long ba

Thoat dau, ba c\ rat doi ngac nhien Co hai ly do de ba ng^c nhien: t h u

nhat v i thai dg a i a anh Trang hom nay qua "don da" T h u hai la nhan vat

"nguoi dan ha" c6 mat a dau giuong thang con minh Su ngac nhien do da lam

ba phai "phap phong", roi den thai dg "den giua san ha lao dung sitng lai" nhin k i

lan niia Biet bao cau hoi cu bam lay tam t r i nguoi m? tgi nghi?p ay: "Quai sac lai CO nguoi dan ha nao d trong ay nhi? Nguoi dan ha nao lai dung ngay dau giuong

thhng con minh the kia? Sao lai chao mtnh h&ng u? Khong phai con cdi Due ma Ai the

nhi?" Ngac nhien den nSi ba phai "hap hay" cap mat cho do nhoen cu nhu

khong the tin vao mat minh niia Roi ba "quay lai nhtn con to y khong hieu" That

tpi nghi^p thay cho nguoi me ay, cai doi va noi am anh ve chet choc da lam cho

mat di su nhay cam von c6 ciia nguoi phu nu Dgc den day, niem xiic cam

cu dang len trong long ta

Roi khi vao nha, ba ban khoan ngoi xuong giuong Sau do, dugc Trang giai

thich can ke "Kia nha toi no chao u", "Nha toi no moi velam han voi toi day u a I "

Ba cu hieu ra ca su De roi noi h i i than da hoa thanh nuoc mat "trong ke mat

^ nhem cua ba ri xuong hai dong nude mat" Long ba ngon ngang tram moi,

chong chat bao noi niem suy tu Ba vua mimg, vua lo, vua tiii

b Ba hon tui cho minh, xot thiromg cho cac con Ba la nguoi phy nu nhan h|u, bao dung va giau long vi tha: Nhung trang viet xiic dgng nhat a i a tac pham CO le gan trgn v o i tam trang m i m g lo lan Ign ciia ba c\ Tii Tam long ciia

mpt nguoi that bao dung va cung that dang cay xa xot N g u o i dpc c6 the

nhin tha'y bong dang bao ba m? thuong con dut rupt trong noi long ba cu Tu

N h i i n g xung dpt bi kich dupe day len cao trao nhung cung dupe hoa giai phan

nao bdi tinh thuong cua nguoi me Nude mat m? da lang le roi xuohg trong

mac cam than phan, trong noi dau khong lo noi hanh phuc cho eon minh Ba

tui than v i cho rang minh chua lam tron bon phan nguoi m?: "chao 6i, nguoi ta

dung va ga chong cho con la luc trong nha an nen lam noi, nhung mong sinh con de

cdi ma mSt sau nay Con minh thi Trong ke m&t kem nhem ciia ba ri xuong hai dbng

nuac mat " Ba khoc v i ba earn tha'y minh chua lam tron trach nhi^m ciia mpt

nguoi m? V i nguoi m?, nao chi sinh con ra, nuoi eon Ion len ma con c6 trach

nhi^m dung vp, ga chong cho con Roi khi eo chau, m? lai tro thanh ba de nuoi

day chau N h u vay, trach nhi^m ciia nguod m? la trach nhi^m eiia ca mpt doi

V i vay, sy tiii than cua ba cy T u cung la dieu de hieu

T u tui cho minh, ba chuyen sang xot thuong cho cac con: T h u nhat la xot

thuong cho con trai ba v i ba hieu rang "Nguai ta c6 gap buac kho khan, doi kho

nay, nguai ta moi lay den con minh Ma con minh moi c6 vg dugc " T h u hai la xot

thuong cho nguoi dan ba, ba cam thuong cho tinh eanh khon cung cua nguoi

con dau "ba lao nhin nguai dan ba, long day thuang xot No bay gia la dau Id con

trong nhd roi" NghT n h u the nhung ba eu khong he c6 y xem thuong, re rung

nguoi phu n\x theo khong eon minh

Chuyen tu hem tiii, xot thuong ba cy T u thay mung long: Vat va nuoi con

khon Ion truong thanh nen ey T u cung v u i mung lam truoe su thuc eon trai ba

lay dupe vp Ba v u i v i t u day eon ba da yen be gia that, c6 vp roi c6 eon nhu

bao nguoi dan ong khac Cau noi nh? nhang sau bao nhieu noi niem dupe nen

Igi cua ba m^ "U, thoi thi cdc con da phdi duyen phdi kiep vai nhau, u cung mimg

long" da xua tan noi phap phong lo au cho Trang, xoa di noi be bang, lo sp cho

nguoi con dau, tra lai danh d y cho nguoi eon gai mang tpi "theo trai" Va chinh

eau not ay eua ba eu T u da mo ra mpt trang doi m o i cho nguoi vp nhat va

cung chinh la mo sang mpt trang moi eho cupe song gia dinh ba Tain long bao

dung ay cua nguoi m? that v l dai, nhan t u biet bao nhieu

c B i n g s\ timg tiki ciia nguoi m?, ba cu khuyen nhu, dpng vien con

nhirng dieu chi tinh, don hau, tran day niem lac quan: BSng nhirng cau noi

dan gian da thanh triet ly "Ai gidu ba hg, ai kho ba dai" ba da mang l ^ i hoi ain

cho ea nha: "Nhd ta thi ngheo con a Vg chong chung mdy lieu ma bao nhau Idm an

Roi may ra ong giai cho khd Biel thendo ha con, ai gidu ba hg, ai kho ba dai 7 Co ra

thi roi con cdi chung mdy vesau" Ba dan do, bao ban hai eon "Cdi Idm sao chung

mdy hoa thuan Id u mimg roi" L o i khuyen ay cua nguoi m? la mon qua v6 gia,

296

gOi trpn bao tinh yeu thuong v6 bo cua ba danh cho cac con Tarn long nguoi

ay cao d?p biet nhuong nao !

d Tuy nhien ciing n h u Trang, nguoi vp n h | t , Ba cy T u cung lo l i n g , ban Ichoan ve tuong l a i cho doi v p chong: La nguoi tCmg trai lai dung truoc sy diet

vong CU3 ' ° cho cupe song phia truoc ciia doi v p chong

son: "Biel rang chung no c6 nuoi noi nhau song qua dugc can doi khdt nay khong?" islghi ve cupe dod minh ba lai cang lo cho con "Vg chong chung no lay nhau, cugc

0 no lieu c6 han bo me tritac kia khong?" Lan thu hai, nguoi m^ ngheo kho ay

phai quay di, len giau nhimg gipt nude mat lo lang, tiii buon eiia minh "Nam nay

thi doi to day Chung mdy lay nhau liic nay, u thuang qud Bd cu nghen lai khong noi iugc nua, nuac mat cu chdy xuohg rdng rdng" Do chinh la long yeu thuong con v6

ba ben aia nguoi me Viet Nam That dang ty hao va quy trpng biet bap

e Dieu dang noi a day la sau k h i anh cu Trang c6 vp, tarn trang ciia ba cy

Tur doi thay tich cue Ba la nguoi luon c6 long lac quan, c6 niem t i n vao tuong lai phia truoc: Ba day som ciing con dau thu dpn nha cua nhu de don

chao mpt cupe song moi tuoi v u i hon "Idm an c6 ca khdm khd han " dang mo ra 6

phia trude Dang ve, tam the ciia ba nh^ nhom, tuoi tinh khac han ngay

thuong Trang nhan ro sy bien chuyen khac thuong do "Bd me Trdng ciing nhe nhom, tuai tinh khac ngdy thuang, cdi mat bung beo u dm ciia bd rang ra han len Bd Ida xam xan thu dgn, quet tuac nhd cita" Phai ehang luong gid mdi eiia niem tin

da thdi vao cupe sorig eiia nhiiTig con ngudi nam doi ? Trong truy^n, c6 mpt chi tiet dupe nha van mieu ta cam d p n g : Bira com

ngay ddi trong that tham hai Nha van mieu ta "Giiea cdi met rdch co dgc mot liim

ran chuoi thdi roi, vd mot dia muoi an vai chdo" nhung tat ca deu an rat ngon, vui

ve Ba cy T u van tuoi eudi, chuyen trd rom ra, than mat vdi hai con Ba lao ndi

"^odn chuyen vui, todn chuyen sung suang vesau ndy: Trdng a Khi ndo c6 tien ta lay doi gd Tao tinh rang cdi cho dau bep kia Idm cdi chuong gd thi tien qud Ndy

"goanh di ngodnh lai chd may md co ngay ddn gd cho ma xem " Cau chuyen ve

dan ga » n h u mpt triet ly song ciia ba va cung la niem tin vao cupe song

^ong lai eiia doi vp chdng son Ba t y hao vi noi "che khodn" ma thye ra la noi

'^hao cam de dai nang dau mdi da khien ngudi dpc cam dpng den lia nude mat

tinh cam eiia ngudi m? ngheo kho ay Sy toi tan ciia biia an trong tuong

Phan niem v u i eiia hp Hp deu "an ra't ngon lanh" va "vua an vua ke chuyen

^ an gia eanh" Hp gan bd nhau va yeu thuong nhau hon Trang trd nen

§oan ngoan va nghe Idi m? "Chua bao gid trong nha nay m? eon lai hoa hpp

1^^'- Tam quan trpng eiia hua an dau that rd Nhung "ti?e eudi" keo dai khong

moi ngudi chi dupe hai lung chao "long bong" Man eudi ciia bua hdan

^ l ^ h i i phang khien mpi ngudi nhd den thye tai khac nghi^t Co dau ddn lay

bat Sn va "dua len mat nhin" roi " hai con mat thi toi lai" v i cam nh^n tan cf,^^

cai ca cue cua cupc song moi Nhvmg thi da "diem nhien va vao mi^ng" H\t\j^

anh ay c6 the noi la noi kho dau ciia ca mpt dan tpc vao nam doi Nhung l^j^g

dau ay cung da b} xoa sach d i boi ba cy T u luon tuai tinh tru tinh cau chuy^j^

lam an, gang het sue de thap len cho hai con ngpn lua ciia niem tin, lac q^^j^

yeu song Ve dieu nay, K i m Lan kh^ng dinh "Khi doi nguoi ta khong nghi den con

duang che\ chi nghi den con ducmg song" Tinh than rihan ban a i a tac phlj^

toa sang 6 day

3 Ngh? thuat xay d\mg nhan v^t: N g h f thuat xay d i m g nhan vat dac slc,

doi thpai sinh dpng, hap dan; ngon ngij mpc mac gian di, gan voi khau ng^^

nhung du(?c chat Ipc k i luong, tao sue ggi dang ke; mieu ta tarn l i nhan vat tinh

, te, sac sao

I I I K E T B A I

Tom lai, v o i mpt ngh^ thuat tinh te, ngon ngu chpn Ipc, chi tiet dac sac Kim

• Lan da dien ta dupe tam l i cua ba cy Tu, mpt ba cy npng thon ngheo kho ma

^ hieu biet, yeu thuong con va yeu thuong ca nhung canh doi oai oam, toi

nghif p bang mpt tam long nhan ai cam dpng Ba dupe nha van xay dyng nhu

,, la bleu tupng cho nguoi m? Vi^t Nam xua va nay

4: Phan tich gia tri dpc dao ciia tinh huong truy?n ma K i m Lan da

t?o dyng trong tac pham "Vy nh|it"

H l / d N G D A N

I M 6 B A I

K i m Lan eo nang khieu viet truy^n ve nguoi nong dan, nang khieu ay hoc

Ip qua nhieu tac pham n h u : "Lang", "Vp nhat", "Dua eon nguoi vp le" Va

moi mpt tac pham n h u the K i m Lan deu dat nhan v?it cua minh trong nhung

tinh huong truy^n dac bi?t Truyfn ngan "Vp nhat" la mpt dien hinh, trong

truyen ngSn nay, K i m Lan da sang tao mpt tinh huong truy^n v6 cung dpc dao

I L T H A N B A I

1 K h a i q u a t : Tmh huong truy?n la su k i f n dac bift cua doi song duo^

nha van sang tao theo 161 la hoa Do la moi truong, hoan canh de nhan vat xua*

h i | n , tinh each phat trien va dyng y cua nha van dupe bpc Ip sac net Trong

pham " V p nhat" cua K i m Lan, tinh huong truyen dpc dap dupe tac gia tao

ih dyng n h u sau: Giua luc nan doi dang dien ra Mpt anh nong dan ngheo kh^

ten Trang, lam nghe day xe bo thue Khi keo xe m^t moi, anh ho mpt cau cho

do nhpc A i ngo c6 nguoi dan ba doi chay ra day xe cho anh Sau hai lan gap'

nguoi dan ba ay da chap nhan theo khong Trang ve lam vp Vi^e Trang c6

298

- ggy nen nhieu su ngac nhien cho xom ngu cu, cho ba cy T u va cho ca Trang

ja Cijng nho c6 vp ma khong khi gia dinh Trang n h u c6 sinh khi Hp l^c

lan hem, tin tuong vao tuong lai hon

2, Ndi d u n g c a n ph&n tich, lam rd: ' -

-a Tinh huong truy?n ay da lam bpc Ip sau sac tam tr^ng, tinh each cua cac nhan v?t trong tac pham:

Dau tien la nhan vat Trang, anh Trang lam nghe day xe bo thue, cupc song

jigheo kho, bap benh Nan doi keo den xom ngy cu, cupc song cang be tac Trang di lam ve v o i khuon mat day lo au, khac kho The roi, mpt horn, nguoi ta thay anh di ve v o i mpt nguoi dan ba nira

Moi dau anh cung chpn nghi "thoc gao nay den cdi than minh cung chd biel c6 nuoi not khong, lai con deo bong" Nhung ngay sau do Trang lai tac luoi "Chad ke" Nghe c6 ve tam pho, tam phao nhung thue la khat vpng hanh phue von

san CO trong tam hon ma chinh Trang cung khong y thue het

Sau su quyet dinh tao bao ay la each x u su day an tinh eua Trang doi voi vp: dua vp vao hang com chen mpt bua no ne, mua cho thj mpt cai thiing con

va san sang tieu hoang v i hanh phuc eiia minh: bo ra hai hao mua dau thap sang, khong he c6 mpt thai dp khinh thi ma day tran trpng 6 day c6 su dong cam, hrong than, tuong ai - Trang la nguoi nhan hau, coi mo

Tam trang tren duong ve nha: Niem khao khat hanh phiie da eo sue bien doi t u mpt anh cu Trang tho k?ch vung ve, tro thanh nguoi dan ong thue sy voi nhung cam xuc va cam giae tinh te Niem v u i da theo buoe ehan Trang ve xom ngy cu Khac v o i ve m?t moi hang ngay hom nay tren net mat Trang eo

"ve gi ph&n pha khac thuong Han tiim tim cudi mot minh va hai con mat sang len lapldnh"

Niem hanh phiic moi khien Trang tro nen lang man Giiia khong k h i v5ng

vd, thoai mai Trang cQng "dmh noi voi thi mot vdi cau ro tinh tu" Va trong choc

^ "Trang hinh nhu quen het nhimg canh song e che, tam toi hang ngay, quen ca doi

^dt ghe gom dang de doa chi con tinh nghta giiea hh voi nguoi dan bd di ben" Niem hanh phiie da hi$n hinh 6 nguoi dan ong tho rap mpc m^e nay "mot cdi

^ moi me, la lam chua tieng co o nguoi dan ong nay No mon man khap da thit Trang

*K« ho nhu co mot ban tay vuot nhe doc song lung"

Tam trang trong buoi sang hom sau: Buoi sang thue day, Trang dupe song

|rong nhung suy nghi, cam xiie rat moi me Trang thay "trong nguoi em di, limg ' nhu tie giac mo di ra" Nhung canh vat quen thupe hang ngay ma hom nay rang thay than thiet la va tro nen tham thia cam dpng: "bong nhien han thay

n yeu thuong, gan bo voi cdi nha cua han la limg" Nhirng suy nghi do chung to

ang y thue day d i i trach nhiem cham lo cho gia dinh

Ba cv T u cung c6 sxf thay doi tarn ly theo chieu hudng ^ c h eye: Ba 1^

nguoi ngheo kho, rat myc thuong con Vi^c Trang lay VQ vpi ba la mpt sir

ngac nhien La nguai da tirng trai, truoc loi thong bao cua Trang, ba "ciii dau

nin lang" Ba da co'kim nen noi long m i n h nhung "trong ke mdt kem nhem cua ba

ri xuong hai dbng nu&c mat" D o la n h u n g gipt nuoc mat day xot thucmg cho so

kiep dua con cho canh gia d i n h ngheo hen cua minh

T h u o n g con n h i e u b a o nhieu, ba lai lo lang nhieu bay nliieu: "biel rang

chung no c6 nudi not nhau song qua dugc can doi khdt nay khong?" Cung v o i noi lo

au la cam giac thuong xot, cam thong cho nguoi dan ba m o i vB lam dau minh

"ngudi ta c6 gap bu&c kho khan, doi kho nguai ta moi lay con minh Ma con minh moi

dugc CO vg"

\a bang long cho d o i tre "Thoi thi cdc con cung da phai duyen phai kiep vai

nhau, U cUng mimg long" Cam dpng hon nua la nguoi m? gia khong nguoi

khao khat hanh phiic N g u o i m? gan dat xa troi nay lai la nguoi chan chua

nhieu nhat nhu-ng hi vpng, noi nhieu nhat den tuong lai Ba da an u i con minh

bang trie't li, bang niem tin cua nguoi ngheo: "Ai gidu ba ho, ai kho ba dai" Do la

niem tin rat dang tran trgng boi no nay no trong hoan canh khon ciing

Dac bi$t vao buoi sang h o m sau nguoi m? ay da c6 nhCrng thay doi m o i me

Ba day som ciing con dau thu don, quet tuoc nha cua cho quang que Ba thay

doi t u net mat "cdi mat bung beo u dm " hang ngay cua ba h o m nay "rang ra han

len" Cho den thai dp v u i ve, tuoi cuoi trong bxxa an Trong hua com ngay doi

chi CO "liim ran chuoi thdi roi, it muo'i an vai chdo" nhung ba toan noi chuyen vui,

toan chuyen sung suong sau nay H i n h anh dan ga sinh soi nay no cung la

bieu hi?n cua niem t i n , khat vong hanh phiic trong tarn hon nguoi m? ngheo

Trong hoan canh khon ciing v i doi ngheo nguai m ^ ngheo khong nghi toi cai

chet ma h u o n g ve su song, tuong lai

, Nguoi v(? nhat thay doi tat ca chi sau mpt lai cau Hon nga ngh^ch cua Trang:

M o i gap Ian dau "thj cuai tit mat" voi Trang sau khi day xe bo len doc tinh

Gap go Ian t h u hai, thi "sung sin, cong com, chao chdt, chong Ion" dpi an cho bang

dupe Thi chinh la nan nhan ciia cai doi Cai doi lam thi xau d i ca nhan hinh,

nhan tinh V i d o i ma thj ha m i n h xuong, chap nhan cai tieng v p nhat, v p theo

N h u n g ngay trong hanh dpng tuong lieu linh ay nghi k l do cOng la bieu hien

cua niem khat khao song, khat khao hanh phiic Vi?c theo Trang ve lam vg'/

vira de chay tro'n cai doi nhung dong thoi ciing la hanh dpng d i t i m su song,

t i m hanh phiic cho m i n h

Thi CO s\f thay doi han Tren duong ve nha thj d i sau Trang ba, bon bxxdc

dau hoi ciii, non rach che d i nua mSt "ran ren, e then" N h i i n g chi tiet ve cu chi'

ngoai h i n h cho thay ro tam trang cua mpt c6 dau m o i k h i ve nha chong

Khi ve toi nha, n h i n thay gia canh cua Trang ciing chSng khac gi m i n h : "thi

CO nen mot tieng tho dai" N h u n g 6 nguoi dan ba nay van thucmg true mpt niem

jjiat khao song, khat khao hanh phiic nen de dang chap nhan hoan canh

p i i n g truoc ba cu T u , thi e th^n, de dat, noi nang l i n h i trong c6

Sau k h i dupe ba cu T i i dong y, thi da thay d o i han tinh each Khong eon

nguai dan ba chao chat, chong Ion Trang gap hom truoc, k h i da la nang dau thi

trd nen la nguoi dan ba hien hau, diing muc Thi day som quet tuoc nha cua, ciing m? Trang v o i uoc vpng thay doi hoan canh thuc tai Su thay doi ay chinh la thai dp v u n dap cho hanh phiic gia dinh

Trong bira com "hai con mat thi toi sam lai" khi nhin thay bat chao cam nhung

"thi van diem nhien vd vao mieng" K h i nghe tieng trong thiic thue^ thi ngac nhien

Ichi thay 6 day van dong thue Thi noi voi ba cu T u va Trang ve man Thai Nguyen, Bac Giang khong con dong thuehiia, nguoi ta con cuop thoc Nhat chia cho nguoi doi Cau chuyen ay cho thay da c6 mpt luong gio m o i da thoi vao tam hon thi Cung n h u Trang, thj dang nghi ve ngay mai tuoi sang

b T i n h h u o n g nay cting da gay ngac nhien cho ca xom ngu cu, cho m? Trang, va ca ban than cua Trang nua: Truoc het la su ngac nhien cua ca xom

ngv cu: N h i n theo bong Trang va nguoi dan ba, moi nguoi mpt suy nghi khac

nhau, ai ciing Agac nhien, phan van "ai day nhi? Hay Id nguai nha bd cu Tit duai

que len", c6 nguoi cuoi " hay Id vg anh cu Trdng?", c6 nguoi thuong hai "Biel c6 nudi noi nhau qua cdi thai doi khdt nay khong?" D u o n g n h u "c6 cdi gi la liing vd tuoi mdt thoi vdo cugc song doi khdt, tdm toi ay cua ho" Luong gio mat ay chinh la

y thiic ve su song, niem khao khat hanh phuc van thuong true trong tam hon nguoi dan xom ngu cu

Tiep den la sy ngac nhien cua ba cy T u : L a m sao ke xiet su siing so ciia ba khi trong thay nguoi dan ba d u n g 6 dau giuong cua con m i n h , lai con chao niinh bang u nii'a Ba khong the nghi rang con m i n h lai c6 vp, ngay trong cai

thoi buoi doi kem nay Ba cir "hap hdy cap mat cho da nhoen md cdng liic no cu

nhoen mdi ra'

Ngay ca n g u o i trong cupc n h u Trang cung rat ngac nhien: T m h huong

cang bat ngo den hai huoc k h i chinh Trang cung van con "nga ngdng" Ca den

'MC "ligSi ngay giua nhd, den bay gia han van con nga nga nhu khong phai Ra hin dd '^0 Vg day u?" M p i chuyen xay ra qua bat ngo, duong n h u chi la con mo N g u o i

'^an ba chi gap m o i hai Ian lai tro thanh v p han

Qua t i n h h u o n g t r u y ^ n vira b i lai vua hai, tac p h a m da gop phan the '^'^n thai dp cua nha van d o i v o i con n g u o i va thuc trang xa h p i d u o n g t h a i Nha van len an tpi ac cua bpn phat xit Nhat, thuc dan Phap va phong kien sai da gay ra nan doi khung khiep nam 1945 Day dan tpc ta vao canh tiing

doi quay quat, kinh hoang "Nguai chet nhu ngd ra" Ljch su con ghi l^i ngn d u j

ghe sqi ay, tix Lang Son den Quang Tri, hem hai tri^u dong bao ta chet doi

Thai dp cua nha van doi voi con nguoi: Nha van xot xa va cam thuong sau

sac voi noi kho ciia nguoi dan lanh Kim Lan thi^c su xot xa, ai ngai khi nh|n

thay con nguoi phai doi di^n voi doi ret, khi con nguoi bi re ning, coi thuong

Nha v3n tran trpng, ton vinh nhiing pham chat to't d^p cua nguoi dan

ngheo: Du doi mat voi hoan canh song ngat ngheo, tam toi, nguai dan ngheo

van luon thuong yeu, dum bpc, cxni mang nhau Tham chi cang gieo neo, khon

kho, hp cang thuong yeu nhau That diing voi tinh than"Thucnig ngu&i nhu the

thumg than", "La lanh diim la rach" day tinh nhan van cua dan tpc ta Quan

trpng hon, nha van muon ngpi ca niem tin, niem lac quan yeu song ciia con

nguoi Vipt Nam Bdi map me ben vyc tham ciia cai chet, nguoi dan ngu cu van

khong he bi quan, khong buong xuoi, pho mac su song ma rat yeu song, ham

song That diing la "con da long mpc, con choi nay cay"

III KET B A I

Tom lai, Kim Lan da xay dung nen mpt tinh huong truyen dpc dao, hap dan

ciia thien truyen Qua do thay dupe gia tri hipn thyc va nhan dao sau sac ciia tac

pham.Tac pham ciia Kim Lan chinh la mpt bai ca ve su song, la loi khich 1$ dpng

vien con nguoi phai biet huong toi su song, tin tuong 6 tuong lai

5;Phan tich gia tri nhan djio trong tac pham "Vg nhaf cua Kim Lan

H U d N G D A N C H I T I E T

I M 6 B A I

Kim Lan la mpt nha nhan dao chii nghla Tac pham ciia ong la tieng noi cam

thong toi nhiing phan nguoi day kho dau duoi day xa hpi Tu do ong cat len

tieng keu cuu khan thiet toi con nguoi Truypn ngan "Vp nhat" voi gia trj nhan

dao sau sac ciing la tieng keu ay ma nha van muon mang den cho chiing ta

n T H A N B A I

1 Khai quat: Tac pham "Vp nhat" trich trong tap truyen "Con cho xau

xi" Truyfn dupe viet ngay sau Cach mang voi ten gpi "Xom ngu cu" Nhung

do that lac ban thao nen sau khi hoa binh lap lai, tac gia da viet lai thanh "V<7

nh^t" Tac phaim xoay quanh tinh huong truyfn, anh Trang ngheo kho, xau xl

e vp Giiia nan doi nam A t Dau, chi mpt cau noi bong dua, boh bat banh du^/

hai hao dau ma Trang c6 dupe vp Noi diing hon la c6 vp theo ma khong ton

tien cuoi cheo gi Tac pham thong qua tinh huong nh^t vp vira bi vua hai ay

de lai gia trj nhan dao sau sac

302

Gia trj nhan dao la gia trj co ban ciia mpt tac pham van hpc chan chinh

^jj,gc tao nen boi niem cam thong sau sac doi voi noi dau ciia con nguoi, sy fiang " i " ' trpng nhiing net d?p trong tam hon va niem tin va kha nang vuon day ciia hp

2 Ndi dung cAn phan tich, lam rd:

a Bieu hi^n thu nhat ciia gia trj nhan dgio trong tac pham "Vp nhat" the

lii?n if vi?c tac gi4 bpc Ip niem dau xot, thuong cam doi vol cupc song bi dat

ctia ngiroi dan ngheo trong nan doi

yid dau tac pham "Vp nhat" la biic tranh ngay doi Chi vai net phac thao,

„ha van da ve nen biic tranh ngay doi that hai hung Xom ngy cu chim trong bong (lem chet choc, tam toi, am dam 6 day thieu vang su song hoac sy song

le loi nhu ngpn den trudc gio Hai lan nha van so sanh nguai voi ma Nguoi

song thi "lu lugt dat diu, bong be nhau ten xanh xam nhu nhung bong ma" hoac "

duofi nhieng goc da goc gao xii xt bong nhung ngucn doi di lai dat da lang le nhu nhifng bong ma" Nguoi chet thi "nhu ngd rq, khong mot sang ndo di lam dong hoac

di cho nguai ta lai khong thay ba bon cai thay nguoi nam cbng queo a ben ve duang"

Miii tii khi nong nac Tac gia con to dam biic tranh hon nua boi hinh anh ciia bay qua den cho chyc de ria xac nguoi chet Coi am va coi duong nhat nhoa

Tat ca dang diing ben bo vyc ciia cai chet

Trong tinh canh doi kem gia tr} con nguai that re riing: Nguai dan ba "vp nhSt" ciia Trang rach ruai tham h^i: ngyc gay lep, khuon mat luoi cay xam xjt, quan ao rach nhu to dia Thj sap chet doi Thi bat chap tat ca ngoi sa xuo'ng an

mpt ch^p het bon bat banh diic roi theo ve lam vp mpt nguai dan ong xa I9 chi

mong qua dupe cai doi truoc mat, mpi cai khac khong can biet

Gia trj nhan dao eon dupe the hifn qua mpt chi tiet hi?n thyc : biia com dau (Jon nang dau va cupc ehuy^n tro giua ba mp con trong bua an dau don nang

dau: "BHa an ngay doi trong that tham hai, giiea cai met rach doc mot liim rau chuoi

^hdi roi va mot dia muoi an vai chao" Bua chao long bong, chii dii lung hai bat

cho moi nguai Cuoi ciing phai an chao cam de cam hoi (Cam - thiic an cho heo) Biic tranh nong thon mien B3c ngay doi dupe mo dan ra qua lai ba cy Tii

^^ng thi no bat giong day, dang thi no bat dong thue, giai doi nay khong chac da song 1^1 noi dau cdc con q"

b Bieu hi^n thu hai cua gia tri nhan dao the hi§n d vi^c nha van to cao tpi tay troi ciia bpn thyc dan, phat xit doi voi nhan dan ta Diing nhu nha tho

Nguyen Dinh Chieu da tung viet "Vt chung hay ghet ciing vi hay thuang" Vi

^huong nen moi ghet nhiing the lyc tan bao da cha d^p len quyen song ciia con '^Swoi Vi the, tu long xot thuong, dong cam, ngoi biit ciia Kim Lan da len an, to tpi ae ciia bpn thyc dan, phong kien, phat xit da don day ca dan tpc ta vao

JS» ••'••^ • 303

canh kho'n cung Ngoi but ay chi gg-i len nhung canh, nhung nguoi nam doi ma

da lam cho nguoi doc phai cam han den tpt cixng tgi ac tay trdi aia chung

c Bieu hi^n thii ba aia gia tri nhan dao trong tac pham nay the hi^n 6 vi|c

nha van kham pha, phat h i | n , tran trpng va nggi ca nhung pham chat tot d?p

cua nguoi nong dan:

Ci nhan vat Trang, moi dau anh ciing chg-n nghi "thoc gqo nay den cdi than

minh ciing cha biei c6 nuoi noz khong, Iqi con deo bong". Nhung ngay sau do Trang

lai tac luai "chad k?". Nghe c6 ve tarn pho, tarn phao nhung thuc la khat vpng

hanh phuc von sin c6 trong tarn hon ma chinh Trang cung khong y thiic he't

Sau su quyet dinh tao bao ay la each xu su day an tinh ciia Trang do'i vol

vo-dua vo vao hang com chen mot bua no ne, mua cho thj mot cai thung con va

san sang tieu hoang vi hanh phiic ciia minh: bo ra hai hao mua dau thap sang,

khong he c6 mot thai dp khinh thi ma day tran trong 6 day c6 sy dong cam,

tuong than, tuong ai - Trang la nguoi nhan hau, c6i mo

Niem hanh phiic moi khien Trang tro nen lang man Giira khong khi vang

ve, thoai mai Trang cung "dinh noi v&i thi mot vdi cdu ro tinh tit". Va trong choc

lat "Trang hinh nhu quen he't nhimg canh song e che, tam toi hang ngay, quen cd doi

khdt ghe gam dang de doa chi con tinh nghta giifa han v&i nguoi dan ba di ben"

Niem hanh phiic da hien hinh 6 nguoi dan ong tho rap moc mac nay "mot cdi

gi m&i me, Iq lam chua titng c6 a ngu&i dan ong nay No man man khap da thit Trang

tua ho nhu c6 mot ban tay vuot nhe doc song limg"

Tam trang trong buoi sang hom sau: Buoi sang thiic day, Trang duac song

trong nhiing suy nghi, cam xiic rat moi me Trang thay "trong nguoi em di, lieng

la nhu tit gid'c ma di ra". Nhirng canh vat quen thupc hang ngay ma hom nay

Trang thay than thiet la va tro nen tham thia cam dpng: "bong nhien hdn thay

han yeu thuang, gan bo v&i cdi nha cua han la lung". Nhiing suy nghi do chiing to

Trang y thiic day dii trach nhiem cham lo cho gia dinh

Nguoi vgr nhat ciing gop cho tac pham mpt tam hon d?p: Moi gap Ian dau

"thi cuoi tit mat" vai Trang sau khi day xe bo len doc tinh Gap go Ian thii hai,

thi "sung sia, cong c&n, chao chdt, chong Ion" doi an cho bang dupe Thj chinh la

nan nhan ciia cai doi Cai doi lam thi xau di ca nhan hinh, nhan tinh Vi doi ma

thi ha minh xuong, chap nhan cai tieng vp nhSt, vp theo Nhung ngay trong

hanh dpng tuong lieu ITnh ay nghi Id do ciing la bieu hif n ciia niem khat khao

song, khat khao hanh phiic Vi?c theo Trang ve lam vp, vua de chay tron cai dd

nhung dong thoi ding la hanh dpng di tim su song, di tim hanh phiic cho

minh-Sau khi dupe ba cu Tii dong y, thi da thay doi han tinh each Khong cof

nguoi dan ba chao chat, chong Ion Trang gap hom truoc, khi da la "ndng ddf

thj tro nen la nguoi dan ba hien hau, diing myc Thj day som quet tuoc nh^

304

f a, ciing m? Trang v6i uoc vpng thay doi hoan cknh thyc t ^ i Sy thay doi ay

(nh la thai dp vun dap cho hanh phiic gia dinh

Trong bira com "hai con m&t thi tot sam Iqi" khi nhin thay bat chao cam nhung

"thi van diem nhien vd vao mieng". Khi nghe tieng trong thiic tViue, thi ngac nhien

j j i i thay 6 day van dong thue Thi noi voi ba cu Tii va Trang ve man Thai jsjguyen, Bae Giang khong con dong thue niia, nguoi ta con cuop thoc Nhat chia cho ngiroi doi Cau chuyfn ay cho thay da c6 mpt luong gio moi da thoi vao tam

hon thj Cung nhu Trang, thj dang nghi ve ngay mai tuoi sang , j /,

Ba cu T u la tam diem ciia thien truy^n: ba nhan hau, bao dung, ba bang long cho doi tre "Thoi thi cdc con ciing da phai duyen phai kiep v&i nhan, U cUng mimg long". Cam dpng hon niia la nguoi m? gia khong nguoi khao khat hanh phiic Nguoi m? gan dat xa troi nay lai la nguoi chan chiia nhieu nhat nhiing

hi vpng, noi nhieu nhat den tuong lai Ba da an lii con minh bang triet li, bSng niem tin ciia nguoi ngheo: "Ai gidu ba ho, ai kho ba doi". Do la niem tin rat dang tran trpng boi no nay no trong hoan canh khon ciing

Dac biet vao buoi sang hom sau nguoi me ay da c6 nhiing thay doi moi me

Ba day som ciing con dau thu don, quet tuoc nha cira cho quang que Ba thay doi tir net mat "cdi mat bung beo u dm" hang ngay cua ba hom nay "rqng ro han

len" Cho den thai dp vui ve, tuoi cuoi trong bira an Trong biia com ngay doi

chi CO "lum rau chuoi thdi rdi, it muoi an v&i chdo" nhung ba toan noi chuy|n vui, toan chuyen sung suong sau nay Hinh anh dan ga sinh soi nay no ciing la bieu hi$n cua niem tin, khat vpng hanh phuc trong tam hon nguoi m? ngheo Trong hoan canh khon ciing vi doi ngheo nguoi m? ngheo khong nghi toi cai chet ma huong ve su song, tuong lai

HQ con la nhirng con nguoi giau niem tin, niem lac quan vao cupc song:

Doi di^n vdi cai chet can ke, nhan v^t ciia Kim Lan khong bao gio tuy^t vpng Nguoi vp nhat bo qua y thiic ve danh du, chap nhan "theo khong" chi vi muo'n dimg xay mpt mai ain gia dinh Trang dau c6 phan lo lang "thoc gqo nay den cdi

^hdn minh cha biei c6 nuoi ndi khong, Iqi con deo bong", nhung van day hao hung '^hao don mpt cupc song moi "Han da co mot gia dinh Han se ciing vg sinh con de

0 day Mot nguon vui su&ng, phan chart dot ngot tran ngqp trong long Bay gia thay han nen ngu&i ". Ba cu Tii dau lo lang cho hai con nhung van khong

*l^en nhen len ngpn lira yeu song "Biei the ndo ha con, ai gidu ba ho, ai kho ba

^^^" the'gioi nhan vat ciia Kim Lan deu nhat quan hudng ve su song Day

^Wih la dung y ngh$ thuat cua nha van khi viet tac pham nay : "Trong sie tiing

^^luay quat, trong bat cie hoan canh khon kho ndo, ngu&i dan ngu cu van khao khdt

^^^lentrencdichel,cdithdmdqmde'mdvui,mdhivong"

305

d B i e u h i ^ n c u o i c u n g cua g i a t r j n h a n dao l a n h a v a n da h e md con

d u c m g d o i d o i t u o i sang, t i c h c\rc cho n g u o i d a n k h o n c i i n g B a n g each de cho

T r a n g b u n g t i n h k h i dup-e giae ngp "Id cct do to lam" la cua Vi?t M i n h va doan

n g u o i d o i a m a m d i t r e n de Spp c h i n h la V i ^ t M i n h d i pha k h o thoc ciia N h a t

de chia cho d a n ngheo, nha v a n t i n t u o n g rang: n h i r n g n g u a i d a n ngheo kho

n h u T r a n g se d a u t r a n h d u d i n g g n c6 ciia D a n g D o c h i n h l a con d u o n g g i u p

h p d o i d o i d i i n g d a n , t u o i sang nha't

e D a n h g i a c h u n g v e g i a t r i n h a n dao: tac p h a m " V p n h a t " cua K i m L a n la

t r u y f n n g a n g i a u gia t r i h i e n t h u c va n h a n dao D i e m d a n g n o i n h a t ve gia t r i

n h a n dao c i i a tac p h a m nay la n i e m t i n sau sMc ciia nha v a n vao ban n a n g song,

kh a t v p n g song m a n h m e ciia c o n n g u o i V i f t N a m T i n h c a m n h a n dao 6 day

CO net mod m e so v o i t i n h c a m n h a n d^o d u p e the h i f n t r o n g n h i e u tac pham

ciia v a n hpc h i ^ n t h u c t r u o c Cach m a n g

III. K E T BAI

T o m l a i , tac p h a m " V p nhat" da the h i ^ n tarn l o n g nhan dao sau sac ciia K i m

L a n ve cupc song k h o n c u n g ciia n h a n d a n ta t r o n g nan d o i k i n h hoang nam

1945 Q u a tac p h a m , ta h i e u them ve ban l i n h ciia nhan d a n V i ^ t N a m d i i trong

m p i hoan canh, hp v a n c6 n i e m t i n m a n h liet vao cupc song T r u y e n t h o n g "la

l a n h d u m la rach" la t i n h than n h a n dao cao ca ciia d a n tpc V i $ t N a m ta

6; P h a n t i c h ve d?p ciia t i n h n g u o i va n i e m h i v p n g vao cupc song 6

cac n h a n vat: T r a n g , n g u o i \(f n h | t , ba cy T i i trong t r u y f n ngan Vgf nhat

( K i m L a n )

B a i L a m

N a n d o i k h i i n g k h i e p va dij dpi n a m 1945 da han i n t r o n g t a m t r i K i m Lan

-m o t nha v a n h i ^ n t h u c , c6 the x e -m la con de ciia d o n g r u p n g , -m o t con n g u o i

mpt l o n g d i v e v o i " t h u a n h a u p h o n g t h i i y " ay N g a y sau Cach m a n g , o n g da

bat tay v i e t n g a y t i e u t h u y e t " X o m n g u c u " K h i hoa b i n h l a p l a i (1954), noi

t r a n t r o t i e p tu c t h o i t h i i c o n g v i e t tiep th ien t r u y f n ay V a cuo'i c i i n g , truyen

n g a n "Vp n h a t " da ra d o i

T r o n g l a n nay, K i m L a n da that s y d e m vao t h i e n t r u y e n ciia m i n h mpt

k h a m p h a m o i , mpt d i e m sang soi chieu toan tac p h a m D o la ve d e p ciia tinh

n g u o i v a n i e m h i v p n g v a o cupc song ciia n h u n g n g u a i n o n g d a n ngheo tieu

b i e u n h u T r a n g , n g u a i vp n h a t v a ba cu T u T h i e n truyen the h i ^ n rat thanh

cong k h a n a n g d u n g truyen, d a n truyen v a dac sac n h a t la K i m L a n da khan^

p h a ra d i e n b i e n t a m l y that bat nga

T r o n g m p t l a n p h a t b i e u , K i m L a n t u n g n o i : " K h i v i e t ve n a n d o i n g u o i ta

t h u o n g v i e t v e s u k h o n c i i n g v a b i t h a m K h i v i e t ve c o n n g u o i n a m d o i ngu'C''

ta hay n g h i d e n n h i i n g c o n n g u o i c h i n g h l d e n cai chet T o i m u o n v i e t mP'

t r u y e n n g a n v o i y khac T r o n g h o a n canh k h o n c i i n g , d i i can ke ben cai chet nhvmg n h i m g eon n g u o i ay k h o n g n g h i d e n cai chet m a v a n h u o n g t a i s y song,

van h i v p n g , t i n t u o n g a t u o n g l a i H p v a n m u o n song, song cho ra con n g u o i "

V a d i e m sang m a n h a v a n m u o n d e m vao tac p h a m c h i n h la a cho do D o

chinh la t i n h n g u o i v a n i e m h i v p n g ve cupc song, ve t u o n g l a i ciia n h i i n g con

n g u d i d a n g ke can v o i cai chet Bang each d a n t r u y ? n , xay d v m g len t i n h h u d n g

"nhat v p " t a i t i n h k e t h p p v o i kha n a n g p h a n t i c h d i e n b i e n t a m l y n h a n vat that t i n h te v a sir d u n g t h a n h cong n g o n ngir n o n g dan, n g o n n g i j d u n g d j , d o i

t h u o n g n h u n g c6 s y chpn Ipc k i l u o n g ay, nha v a n da tai h i ^ n l a i t r u o c m a t ta mpt k h o n g g i a n n a n d o i that t h a m hai, the l u o n g T r o n g d o n g o n n g a n g n h i i n g

ke song, n g u o i chet, n h i i n g b o n g m a vat va, lang le g i i r a t i e n g h o k h o c v a tieng

gao thet k i n h h o a n g a i a d a m qua

Bang tarn l o n g d o n h a u chan thanh, nha v a n da g i r i g a m vao t r o n g k h o n g gian t o i d e n n h u m u c ay n h i i n g m a m song d a n g c6' v u o n d e n t u o n g l a i , n h i i n g tinh cam chan t h a n h , y e u t h u o n g b i n h d i n h u n g rat d o i cao q u y ay va nha v a n

da de n h i r n g so p h a n n h u a n h Trang, n g u d i v p nhat v a ba cu T u d u p e thang hoa t r u o c n g p n c d d o p h a t p h d i c i m g d a m n g u d i d o i pha k h o thoc N h a t d cuo'i thien t r u y ? n

Cd the n o i rang, K i m L a n da that xuat sac k h i d u n g len t i n h h u o n g "nhat v p " aia anh cu Trang T i n h h u o n g ay la canh cira khep m d de n h a n vat bpc Id net d?p t r o n g t a m h o n m i n h D u o n g n h u t r o n g d o i k h o n g u d i ta de dd'i x i r tan n h a n vdi nhau k h i m i e n g an a i a m p t n g u d i chua d u t h i l a m sao cd the deo b d n g them ngudi nay n g u d i kia T r o n g t i n h h u o n g ay, n g u d i de cau xe nhau, de i c h k y h o n

la v i tha v a n g u d i ta rat de d o i x i r tan nhan, l a m cho n h a u d a u kho

N h u n g n h a v a n K i m L a n l a i k h a m ' pha ra m p t d i e u n g u p c l a i n h u d cac nhan v a t n h u a n h cu Trang, n g u d i v p nhat va ba cu T u C h i i n g ta t i m g k i n h hai truoc "xac n g u d i chet d o i n g a p day d o n g " , " n g u d i I d n x a n h x a m n h u n h u n g bong m a " , t r u o c " k h o n g k h i v a n len m i i i h o i cua rac r u d i v a m i i i ngay cua xac ngudi", t i m g d n l a n h t r u o c " t i e n g qua k e u t i r n g h o i the t h i e t " ay n h i m g la thay

chiing ta that k h o n g the cam I d n g xiic d o n g t r u d c n g h i a cvt cao d ? p m a b i n h

thudng, d u n g d i ay ciia Trang, ba c u T i i va ca n g u d i v p cua T r a n g nira

M p t a n h t h a n h n i e n cua cai x d m n g u c u ay n h u Trang, m p t con n g u d i - m p t than xac v a m v d l u c l u o n g m a d u d n g n h u n g d ngh^ch, t h d k f c h v a x a u x i ay ' ^ i chua d u n g biet bao n g h i a t i n h cao dep " C a i d o i da t r a n d e n x d m nay t u liic

^^30", v a y m a T r a n g v a n deo b d n g t h e m m p t cd v p t r o n g k h i anh k h o n g biet

"^^oc d d i m i n h p h i a t r u d c ra sao T r a n g that la lieu l i n h V a ngay c6 v p T ra ng

'^^Z the H a i cai l i e u ay gap n h a u ket t y l a i t h a n h m p t gia d i n h D i e u ay that

^0 le va xdt t h u o n g v d ciing y ! * '

Va d u d n g n h u l i i c ay t r o n g con n g u d i cua T r a n g k i a da bat l e n n i e m song,

"^^t khat v p n g y e u t h u o n g chan tha nh V a d u d n g n h u h a n d a n g n g a m c h i i a

307

d u n g m p t ao uac thiet thyc ve su dam am ciia tinh cam VQ- chong, cua hanh

phxic lua doi H a n h dpng ciia Trang d i i v6 tinh, khong c6 chu dich, chi tam

pho tam phao cho v u i n h u n g dieu ay cung he m o cho ta thay tinh cam cua mQt

con nguoi biet yeu thuong, cuu mang, d u m boc n h i i n g nguoi dong canh ngp

N h u mot le d u o n g nhien, Trang da rat ngo ngang, han da "so SQ", "ngo

ngp", "ngo ngang" n h u khong phai n h u n g chinh tinh cam v p chong ay lai

Cling c6' va nhen n h o m ngpn lua yeu thuong va song c6 trach n h i ^ m v o i gia

d i n h trong han T i n h nghia v p chong am ap ay d u o n g n h u lam cho Trang thay

doi han tam tinh

T u m p t anh chang ngo ngh^ch, tho 16, cpc can, Trang da som tro thanh mpt

nguoi chong that su k h i don nhan hanh phiic cua gia dinh Hanh phiic ay nhu

mpt cai gi do cu " a m ap, m o n man khap da thit Trang tua ho n h u c6 ban tay

vuot nh? song l u n g " T i n h yeu, hanh phiic ay khien "Trong m p t liic Trang

duong n h u quen d i tat ca, quen ca doi ret dang deo duoi, quen ca nhirng thang

n g a y d a q u a " i l uay

Va Trang da udc ao hanh phiic Mach song cua m p t nguofi dan ong trong

Trang da t r o day H a n c6 nhirng thay doi rat bat ngo n h u n g rai hop logich

N h i i n g thay d o i ay khong g i khac ngoai tam hon d o n hau, chat phac va giau

tinh yeu thuong hay sao?

Trong con nguoi ciia Trang k h i tro day sau khi chao d o n hanh phiic ay that

khac la Trang khong phai la anh Trang ngay truoc niia ma gio day da la mpt

con ngmbi c6 hieu, m p t nguoi chong day trach nhiem d u chi trong y nghi Thay

m? chong nang dau quet tuoc nha cua, han da b u n g b u n g them m u o n mot

canh gia dinh hanh phiic, " H a n thay han yeu thuong can nha ciia han den la

liing", " H a n thay m i n h c6 trach n h i ^ m h o n voi vp con sau nay" H a n ciing

xam xan ra san dpn d^p nha ciia

Hanh dpng, cii chi ay 6 Trang dau chi la cau chuy^n binh thuong ma do la

su bien chuyen Ion Chinh tinh yeu ciia nguoi vp, tinh m? con hoa thuan ay da

nhen nhom trong han uoc vpng hanh phiic, niem tin vao cupc spng se d6'i thay

khi han nghi den dam nguoi doi va la co do bay phap phoi Roi so phan, cugc

doi ciia han, ciia v a han va ca nguo-i me ciia han nira se thay doi H a n tin the

N a n doi ay khong the ngan can dupe anh sang ciia tinh nguoi Dem toi ay

roi se qua d i de d6n cho anh sang ciia cupc song t u do dang o phia truoc, truoc

sue manh ciia each mang M p t Ian nira, K i m Lan khong ngan ngai gieo rac

hanh phiic, niem t i n ay trong cac nhan vat ciia m i n h N g u o i v p nhat khong

phai ngau nhien xua't hi?n trong thien truyen Thi xua't h i ^ n da lam thay doi

cupc song ciia xom n g u cu ngheo nan, tam toi ay, da l a m cho n h i i n g khuon

m^t hoc hac u t6i ciia m p i n g u o i rang ro han len ft

T u con n g u o i chao chat chong Ion den c6 v p hien thuc, dam dang la ca mQ^

qua trinh bien doi Dieu gi l a m thi bien doi n h u the? D o chinh la tinh nguoi, l3

Cty TNHH MTV DWH Khang Viet

(jjih thuong yeu T h i tuy theo khong Trang ve chi qua bon bat banh diic va hai cau noi tam pho tam phao ciia Trang n h u n g chiing ta khong khinh mi^t th}

jsjg'u CO trach thi chi c6 the huo-ng vao xa hpi thuc dan phong kien kia bop

ngh?t quyen song con nguoi

Thi xua't hien kh6ng ten tuoi, que quan, trong t u the "van ve ta ao da rach

^qi", dieu bp trong that tham hai nhung chinh con n g u o i lai gieo m a m song

cho Trang, lam bien doi tat ca, t u khong k h i xom ngu cu den khong k h i gia

^',nh Thi da dem den mpt luong sinh khi mod, nguon sinh k h i ay chi c6 dupe khi trong con nguoi thi d u n g chiia mpt niem tin, mpt uoc vpng cao ca vao su song, vao tuong lai Thi dupe mieu ta kha it, song do lai la nhan vat khong the thieu di trong tac pham Thieu thj, Trang van chi la anh Trang ciia ngay xua,

ba cu T u van lang tham trong dau kho cung cue

K i m Lan cung that thanh eong khi xay d u n g nhan vat nay de gop them tieng long ca ngpi sue song eiia ve d^p tinh nguoi, niem t i n d cupc d o i phia truoc trong n h i i n g con n g u o i doi kho ay Va that ngae nhien, k h i noi ve uoc vpng tuong lai, niem tin vao hanh phiic, vao cupc doi, n g u o i ta de nghi den tuoi tre n h u Trang va n g u o i vp N h u n g K i m Lan lai kham pha ra m p t net doc dao v6 cung, tinh cam, uoc vpng 6 cupc d o i ay lai dupe tap trung mieu ta kha

kl 6 nhan vat ba cu T i i Den nhan vat nay, K i m Lan to ro ngoi biit vii'ng vang, gia dan ciia m i n h trong biit phap mieu ta tam l i nhan vat ' '

Ba cu T i i den giiia cau chuyen m o i xua't hien n h i m g ne'u thieu d i nhan vat nay, tac pham se khong c6 chieu sau nhan ban Dat nhan vat ba cu T i i vao trong tac pham, K i m Lan da cho chiing ta thay ro hon anh sang ciia tinh nguoi trong nan doi Bao gio cxing the, cac nha van m u o n nhan vat noi bat ca h'nh ciia minh thuong dat nhan vat vao mpt tinh the that cang thang O dp d l nhien

phai CO su dau tranh khong n g u n g khong nhijng giira cac nhan vat ma dpc dao

hon la ngay chinh trong npi tam ciia nhan vat ay Ba cu T i i la m p t dien hinh

V i f c Trang lay v p da gay mpt cha'n dpng Ion trong tam thiic nguoi m?

ngheo vo'n thuong con ay Ba ngac nhien ngo ngang truoc s\f xua't h i | n ciia

nipt nguoi dan ba trong nha m i n h ma lau nay va c6 le chua bao gio ba nghi

^eh Het ngo ngang, ngac nhien ba cu da "ciii dau n i n lang" C i i chi, hanh dpng chat chiia bao tam trang Do la su dan xen lan Ipn giiia noi tiii cue, n6i lo va niem v u i noi buon eii hoa lan vao nhau khien ba that cang thang

Sau khi tha'u hieu m p i dieu, ba nhin e6 cpn dau dang "van ve ta ao da rach

ma long day thuong xot Ba thiet nghi "nguoi ta c6 gap buoc kho khan

"^^y, nguoi ta m o i lay den con minh, ma eon minh m o i eo dupe v p " Va that

dpng ba cu da noi, chi m p t cau thoi n h u n g sau xa va c6 y nghia v6 cung: Thoi, chiing may phai duyen phai kie'p v o i nhau u ciing mirng long"

Doi kho dang vay lay gia d i n h ba, cupc so'ng ciia ba se ra sao k h i m i n h dang

•^ga'p nghe truoc v y c tham eiia cai che't N h u n g trong tam thiic nguo-i m?

ngheo ay, doi kho khong phai la vat can Ion niia Doi ret that nhurng trong long

ma cv van sang len tarn long yeu thuong chan thanh Ba thirong con, thuang

dau va thuang cho chinh ban than minh

Ba cv Tu t u nhung noi lo, noi tiii eye ve gia canh van khong ngung biing

chay len ngpn lua ciia tinh nguoi Ba da giang tay don nhan dua con dau long

day thuang xot, trong tui cue nhung van ngam chua mpt sue song that manh

li^t Chinh a nguoi me nghfe kho ay, ngon lua ciia tinh nguoi, tinh thuong yeu

nhan loai ay bung chay manh me nhat Trong bong toi cua doi ngheo dang

hung ho vay quanh, ba lao van gieo vao long nhung con minh niem tin ve CUQC

song Ba nhac den vi#c Trang nen chuan bi mot cai phen nuoi ga, roi vi?c sinh

con de cai, ba lao noi toan truyen vui trong biia cam ngay doi that tham hai Ba

da don nhan hanh phiic cua cac con de tu suai am long minh

Dac bi?t chi tiet noi cam a cuoi thien truyen the hi?n kha ro anh sang cua

tinh nguoi Noi che cam nghen bii c6 va dang chat ay lai la mon qua ciia mot

tain long don hau chat chua yeu thuang Ba lao "le me" bung noi che va vui ve

giai thiiu: "Che khoan day Ngon dao de ca" 6 day nu cuoi da xen Ian nuoc

mat Biia cam gia dinh ngay doi 6 cuoi thien truyen khong khoi lam chanh long

chiing ta, mpt noi xot thuang cay dang cho so phan ciia hp song cung dung chiia

mpt su cam phuc Ion 6 nhung con nguoi binh thuang va dang quy ay

Kim Lan bang nghe thuat viet van gia dan, viing vang da dem den mpt chii

de mai trong de tai ve nan doi Nha van da khang dinh anh sang ciia tinh

nguoi that thanh cong a ba nhan vat Dieu lam chiing ta tran trpng nhat chinh

la ve d?p ciia tinh nguoi va niem hi vpng vao cupc song mpt each manh me

nha't d nhung than phan ngheo doi, tham hai kia

Ba nhan vat: Trang, vp Trang va ba cu Tii cimg nhung tinh cam, le song cao

d?p ciia hp chinh la nhiing diem sang ma Kim Lan tung tran tro trong thai

gian dai de the hif n sao cho doc dao mpt de tai khong mai Tac pham da the

hi^n thanh cong ngh^ thuat mieu ta tam ly nhan vat, kha nang dvmg truy?n va

dan truyfn ciia Kim Lan - mpt nha van dupe danh gia la vie't it nhung tac

pham nao cung c6 gia tri la vi le do

"Cai d?p cuu vot con nguai" (Dpxtoiepki) Vang, "vp nhat" ciia nha van Kim

Lan the hi|n ro sue manh ki di^u ay Anh sang ciia tinh nguoi, long tin yeu vao

cupc song la eon nguon maeh giiip Kim Lan hoan thanh tac pham Ong da

dong gop cho van hoc Viet Nam noi ehung, ve de tai nan doi noi rieng mot

quan ni?m moi ve long nguai va tinh nguai Dpc xong thien truyen, dau nhan

mqinh me nhat trong tam hon ban dpc chinh la 6 diem sang tuy^t vai ay

(Nguyen Thj Thu Trang - trich Bai van thi D H dat diem 10 nam 2005 - bao

Tuoi Tre)

R O N G X A N U

Nguyen Trung Thanh

* N G U Y E N TRUNG THANH NOI VE " R l / N G XA N U " s( ?

"Hoi thang 5 nam 1962, hanh quan t u mien Bac vao, toi cung d i voi anh

jsjguyen Thi, Nguyen Thi ve Nam Bp (bay gia mat danh gpi la "Ong Cu"), toi re xuong khu 5 (mat danh gpi " Bac An") Cung di dpc Truong San t u Bac vao,

jjgh dem chia tay moi nguai ve chien truong ciia minh la khu rung bat ngat phia tay Thira Thien giap Lao Do la mpt khu rung xa nu tit tap tan chan troi

Xoi yeu say me cay rung xa nu tii ngay do Ay la mpt cay himg v i va cao

thiTp'ng, man dai va trong sach, moi cay cao viit, vam va, u nhya, tan la vua thanh nha vua ran roi menh mong, tuang nhu da song t u ngan dai, con song den ngan dai sau, tung cay, hang van, hang tri^u cay v6 tan Khong khi a day

tham lung N$m la duai mat dat nga lung em ru Nguyen "Hii va toi da song vai nhau mpt ngay mpt dem chia tay cuoi cung trong khu rung tuyf t voi ay Cimg nhau on lai ca cupc doi minh, va noi vai nhau ve cupc chien dau dang

cho minh trong kia

Tai sao cai dem giira nam 1965 ay, ngoi vie't, rung xa nu lai bong dpt ngpt den vai toi, chay ngay ra duai ngoi biit toi?

Vi nha Nguyen Thi chang? Tu ngay vao chien truong chiing toi bat tin nhau

Vi bay gjo, buae vao cupc dai minh - ma toi da ciing Nguyen Thi on lai, diem

lai ngay np duoi rung xa nu tay Thua Thien - chpt song day ehang? Hay vi cai

khong khi "hich tuong sV danh M I himg hue bay gio rat trang ca, rat "xa nu'

Chang? Toi khong nhd va biet ro

Nhsmg vay day, rung xa nu chpt den Va lap tiie toi biet toi da tao dupe khong khi, da eo khong gian ba chieu Va cung l^p tiie da nhap dupe vao

khong khf ciia khong gian ay

(Nguyen Ngpc - "Ve truy?n ngan Rvmg xa nu", "Nha van not ve tac

pham", Ha Minh Due bien soan, Nxb GD, 2000) Chinh cai kha nang diic ket da lam cho Nguyen Trung Thanh, trong pham

VI ngan gpn eiia mpt truyfn ngan, c6 the dyng lai mpt qua trinh cupc song

*rong nhung mang dam nhat, gay xiic dpng nhieu nhat

{Phong Le)

- Truyen ngan do ciia Nguyen Trung Thanh, Rieng xa nu, toi dpc tir ngay no

•^oi in ra lan dau, khoang cung muai nam roi Ve sau nghi lai, thay hi?n len ro

"^at la hinh anh tay Tnii va nhung trang mo dau cung doan ke't dien ta cay xa nu

^ cay va ban tay, do la hai diem hra cho vife nha 1^ tat ca cau chuy?n ke^ la hai sang lan thu hiit cac diem sang nho nhap nhay trong 6c toi lien tucrng

•an

"Liea da tat tren muai dau ngon tay Tnu". Nhung muai ngpn duoc thit da

do da kip lam moi cham Ivra noi day Sau tieng thet cua Tnu, dan lang bpc phat

giet sach muoi ten giac

• • (NhiCa)

- Tr6 lai Tay Nguyen, voi Nguyen Ngpc, bao dieu gpi nho Muoi bay tu6i,

vao bp dpi, anh ham ho len Tay Nguyen danh Phap (ngay ay, khu 5 Phap m6i

chi chiem dupe Tay Nguyen) voi tam trang vua hang hai yeu nuoc vua co chiit

lang man tieu tu san Anh khong luong dupe het cai khac nghiet cua Tay

Nguyen: Dong bao song con hoang so, ta chua co mpt co so nao Giac Phap thi

vua xuyen tac vua treo giai ai bat dupe bp dpi Kinh, hoac chat dau dem nop thi

dupe thuong muoi Anh phai tron bif t trong rimg, tren nuong, hpc tieng dan

tpc Sau thang rong ra, anh mod giac ngp dupe mpt ba cu Anh thay dong bao

Tay Nguyen co doi song tinh than phong phu, hp rat yeu tu do, trpng danh du,

(Theo Dao Khuani^)

Phan tich hinh tugiig cay Xa Nu trong tac pham "Rimg Xa Nu"

cua nha van Nguyen Trung Thanh

HLf6NG DAN CHI TIET

I Md BAI

Nguyen Trung Thanh la nha van da gan bo mau thjt vod chien truong Tay

Nguyen trong suo't hai cupc khang chien chong Phap va chong Mi Chinh viing

dat va con nguoi noi day da de lai nhieu dau an trong nhung trang viet cua

ong qua "Dat nuoc dung len" va "Rimg xa nu" Tac pham "Rimg xa n u " ra

doi trong giai doan khang chien chong MT ac li^t Trong truyf n ngan nay, nha

van da khac hpa thanh cong hinh tupng rimg xa nu - mpt hinh tupng nght

thuat dac sac de lai trong long ban dpc nhieu an tupng sau d ^

II T H A N BAI

1 K h a i quat: Tac pham "Rimg Xa N u " ra doi vao thoi diem miia he nam

1965 khi de quoc M y bat dau cupc chien tranh eye bp Tac pham dupe in trong

tap "Tren que huang nhimg anh hung Dien Ngoc" Boi canh cua thien truy^n la

manh dat Tay Nguyen voi nhCrng con nguoi anh hiing, kien trung, bat khuat

2 Ndi dung cAn ph&n tich, lam ro:

a Hinh tupng cay Xa Nu dupe tac gia mieu tk xuyen suot tiong toan bg

cau truy^n nhu mpt nhan vat chinh trong tap the con nguoi X6 Man. Trong

truy^n ngan nay, nha van khong chi mo dau va ket thiic truy^n bang hirih anh

rimg xa nu "bat ngdt den tan chdn trai" ma con gan hai muoi Ian noi den "Rimg

Xa Nu", "Cay Xa Nu", "nhrn Xa Nu", "lua Xa Nu", "duoc Xa Nu" Xa nu gan

voi cupc song sinh hoat hang ngay than thupc voi dan lang: ngpn lira xa nu na'u a" trong moi bep, lira xa nu chay bap bung trong nha t-Tng tap trung ca aan lang de nghe cu Met ke ve cupc doi Tnu Khoi xa nu den nhem than hinh

tre; khoi xa nu con lam tarn bang den cho anh Quyet day Tnii va Mai hpc chii cu Ho Xa N u con tham du vao nhung su kien quan trpng cua cupc song j^ng Xoman: ngpn duoc xa nu chay sang tren tay cu Met dan ca dan lang di vao rirng sau lay giao mac chuan bi cho cupc noi day Dem dem ca dan lang

thii'C mai vu khi duoi anh duoc xa nu Giac dot hai ban tay Tnii bang gie tam nhu-a xa nu Boi vay, tac pham dat ten gpi la Rimg Xa Nu la ra't hpp ly

b Hinh tupng cay xa nu qua ngoi but Nguyen Trung Thanh da trd thanh

mpt thanh luy virng vang bko v | cupc song cho buon lang X6 Man: M6i ngay giac ban dai bae ba Ian vao lang nhung lang X6 Man van binh yen vi "Hau hei

dan dai bdc deu roi vdo ngon doi xa nu canh con nuac l&n". Doi lai, vi bao ve cho

dan lang nen canh rimg xa nu lai chiu nhieu dau thuong mat mat: "Ca rimg xa

nu hang van cay khong co cay ndo la khong bi thucmg Co nhimg cay bi dan dai bdc chat diet ngang niea than minh, do do do nhu mot tran bao" 6 cho khac, nha van

mieu ta ky hon: "Co nhimg cay con vita l&n ngang tam nguc nguoi da bi dan dai bdc

chat diet lam doi, a nhitng cay ndy nhrn con trong, chdi dau con loang, chi nam muai horn Id cay chet "

Bang nghe thuat nhan hoa, an du tupng trung, but phap sir thi, lang man

tac gia noi len dupe noi dau thuong mat mat cua dan lang X6 Man va to cao tpi

ac cua ke thii Viet ve noi dau cua cay ma ta cu ngo nhu noi dau cua con

nguoi Moi mpt cay nga xuong ta cu ngo nhu mpt nguoi X6 Man nga xuong

Phai Chang do la hinh anh cua anh Xiit, ba Nhan, m? con Mai, anh Quyet

nhiing nguoi da nga xuong vi chinh nghia duoi ban tay tan bao cua ke thii

Nhung trong dau thuong, cay xa nu van hi^n len boi nhiing ve dep thang hoa

den su-ng so Dep trong dang nga kieu hiing, bat khuat "do do do nhu mot tran

''«o" Dang nga ay day bi trang Phai chang la dang nga cua biet bao nhieu con

•^guoi Viet Nam da nga xuong trong nhiing cupc chien tranh v^ quoc via dai

La dang nga eiia anh linh tren duong bang Tan Son Nhat de "To quoc bay len ''^t ngat miia xuan" La dang nga cua nguoi linh thoi khang Phap:

Ban ta do chei tren day thep ba tang ^ ^ Chdn lung chimg niea buac xung phong ' , Mpt bdn tay chua rai bdng sung

di nhitng con nguoi moi khi nam xuong ( , Van nam trong tu the tan cong • ;

(Chinh Hihi) ' i r ^ - , : : J

Cam nang luyftt thi aai HQC Ngu van - VHAH uam Hieu

Khong chi vay, rimg xa nu trong dau thuong van d^p boi duong net, man

sac, hinh k h o i , trong dau thuong ma van hi^n hmi huong thorn va anh sang

"ncn cho vel thuang nhua ua ra tran tre thorn ngao ngqt long lanh nang he gay gg^

roi dan dan bam lai, den va dac quyen thanh cue mdu Ion"

c C a y xa n u c6 sue song manh li^t la hinh anh tugng tnmg cho cupc song

va pham chat nguoi dan Xoman noi rieng, Tay Nguyen noi chung: bang but

phap mieu ta tac gia da mang den cho nguoi dpc sure song hoang dai, manh

Het cua rirng Xa N u : "Trong rieng it co loai cay sinh soi nay no khoe nhu vay Cqnh

mot cay xa nu moi nga guc, da c6 bon nam cay con moc len, ngon xanh ram, hinh

nhon mui ten lao thang len bau troi Dau thuong no'i dau thuong, su song no'i tiep

su song, ma su song cua xa nu la bat di^t, bat tu, khong mpt the luc nao, khong

mua bom bao dan nao ciia ke thu c6 the hiiy di^t Axxgc N h u mpt mau so' nhan

"mot nga" thi "bon nam cay con moc len" thach thuc, kieu hanh Diing nhu loi cu

Met da khSng dinh "Khong c6 cay gi manh bang cay xa nu dat ta Cay me ng^ cay

con moc len, do chung no giei hit duoc ca rimg xa nu nay"

The he nay nga xuong, the h? khac dung len thay the, tiep tuc chien dau vol

ke thii C o n nguoi X6 man cung vay: anh Xiit ba Nhan hi sinh thi c6 the h^ aia

Mai va Tnii Ion len tiep tuc xong pha vao mua bom bao dan de viet tiep trang

s u ciia lang Mai nga xuong khi tuoi xuan va hanh phiic dang cang nong thi

Dit Ion len nhanh chong tro thanh bi thu chi bp Roi the h$ be Heng dang tiep

buoc cha anh Tat ca tao nen mpt dpi ngu trimg di^p Dung n h u Nguyen Khoa

Diem da vie't:

"Em oi em Hay nhin rat xa Vao bon nghin nam dat nude Nam thang nao cUng nguoi nguoi l&p l&p"

Hay nhiing van tho cua Hoang Trung Thong:

Ta Iqi viei bai tho len bang siing Con Ion len viei tiep thay cha Nguoi dung day viei tiep nguoi nga xuong Nguoi hom nay viei tiep nguoi horn qua

Vang! Nguoi nguoi, lop lop ay da tao nen mpt s u tiep noi giiia muon the h?

"Mpt cay nga ca rimg cay lai mpc/ Nguoi noi nguoi da may van mua xuan"

Buc tranh rung xa nu chinh vi s y tiep noi ay ma mai mai xanh tuoi giiia bao

bom dan ke thu

d d?p nira ciia cay xa n u do la loai cay ham i n h sang mat trdi, yeu W

do S u song cua no chinh la su vuon len de sinh ton D u a vao dac diem do

Nguyen Trung Thanh lai them mpt Ian nira khien nguoi dpc phai rung dpng

^jjl^^c nhung cau van day anh sang va huong thorn Cay xa nu rat ham anh

g^fig va khi troi: "no phong len roi nhanh detiep lay anh nang, thie anh n&ng roi tie

^j-in cao xuong tieng luong Ion thang tip, vd sonhieng hat bui vang bay ra tie nhua

cdy '"^ mang" Do chinh la tieng gpi ciia tinh yeu tv do Ciing nhu Tnii,

yihu dan lang Xoman yeu tv do, khat khao anh sang nen hp da cam giao, cam gvrom quyet tam bao v$ viing troi tu do ay

e V a 6 rung Xa N u con xuat hi^n nhimg cay khac virng chai, khong chiu

iJiuat phuc truoc giong bao, dan bom cua ke thu : "Co nhteng cay xa nu canh la

xum xue nhu nhimg con chim da dii long mao, long vU, dan dai bdc khong giei not chufig- Nhieng vei thuong ciia chung chong lanh nhu tren mot co the cudmg trang Cit theba nam nay , rieng xd nu udn tam nguc Ion ciia minh che cho cho ca dan

lang"- Hinh anh ay ciia cay rimg Xa N u khien ta lien tuong den hinh anh ciia

cu Met, cua sue song Tnii, ciia Dit Do la ve d?p ciia biic thanh dong kien co', tam la thep vT dai ciia lang X6 man Vi vay ma suo't nam nam ehua he co can

bp nao bi giac bat hoac chet trong rimg lang nay Boi rimg xa nu da mang tam

ve dep "Rieng che bo doi rimg vay qudn thu" Tat ca noi tiep nhau tao thanh mpt

dpi ngii triing trimg diep dif p noi tiep nhau chay den tan chan troi

f, Ben canh y nghia ta th\rc, rimg xa n u con mang y nghia bieu tugmg V e d?p ciia nhung cay xa nu bat chap mua bom va bao dan ciia ke thu ciing chinh la ve d?p ciia con nguoi X6 Man kieu hung bat khuat Rimg Xa N u mang tinh bieu tupng cho sue song manh lift cua nhan dan cac dan tpe Tay Nguyen Phai chang do la ve d^p ciia cu Met, nguoi truyen va giii ngpn lira

tinh than each mang vdi ehan li ngdi sang "Chung no da cam sung, minh phai cam gido" L a ve dep ciia nguoi anh hiing Tnii voi tinh than kim nen dau

thuong de bie'n thanh sue manh quat khoi L a ve dep cua Dit voi doi mat mo

to trong suo't, binh than, ngay Mai chet, Dit nhu cay xa nu nhanh chong truong thanh, nhanh chong tro thanh bi thu chi bp ciing cy Met lanh dao dan lang X6

^an danh giac Ve d?p cua be Heng, the hf xa nu mang non, ehua truong

thanh nhung tinh than thi da "nhon hoat nhu nhieng rniii le" Co the noi hinh

^9ng xa nu no'i bat xuyen suo't tac pham, cau chuyfn mo ra trong ve d?p

•^anh lift cua su song truoc dau thuong mat mat de roi khep lai van la hinh

^ hao hiing cua su thach thiic Ben canh "bon nam cay xd nu da bi danh nga da

•^o v6 sd'nhiimg cay con dang moc len" Moi mpc thoi nhung tinh than chien dau '^i rat manh lift "Co nhimg cay moi nhu khoi mat dat nhon hoat nhu nhimg mui le."

3 N g h e t h u a t x a y d u n g h i n h tvrong: Thu phap nghf thuat so sanh, doi

^^Je'u, ngon ngir sir thi hao himg, nhan each hoa nhu mpt an du tren day trong

^ mo ta cay xa nu, da tao nen su ehuyen hoa, hoa hpp giiia hinh tupng thien

"^en va cor-, nguoi, tao nen mpt ban hpp xuong day chat tho hao hiing trang

1^ ve sue song ba't d i f t v a eupe chien da'u bat k h u a t k i e n t r u n g eiia n h a n dan

Tay N g u y e n g i a n h do

I I I K E T B A I

T o m l a i , h i n h t u o n g xa n u la m o t sang tao nghe t h u a t doe dao cua N g u y e n

T r u n g T h a n h N o d u p e d i i n g n h u m p t an d u g p i cho n g u o i dpe n g h l den con

n g u o i Tay N g u y e n y e u t u d o , d o i dao sue song, bat k h u a t kien t r u n g , thiiy

c h u n g v a i Cach m a n g N h u the la h i n h t u p n g Cay xa n u da d u p e tac gia dua

lai cho biet bao y n g h i a m o i me giau t i n h chat t h a m m y va y n g h l a n h a n sinh

t r o t h a n h l i n h h o n tac p h a m V i vay, tac gia da dat cho t r u y e n cua m i n h cai ten

that CO y nghla: " R u n g xa n u "

2: P h a n tich h i n h tupng nhan vat T n u de c h u n g m i n h cho cau noi

cua c\ Met: "Chung no da cam sung, minh phdi cam gido"

H L / O N G D A N C H I T I E T

^ I M 6 B A I

N g u y e n T r u n g T h a n h la nha van da gan bo m a u t h i t v a i chien t r u o n g Tay

N g u y e n t r o n g suo't hai cupc k h a n g chien cho'ng Phap va cho'ng M i Chinh

v i i n g d a t v a con n g u o i n o i d a y da de lai n h i e u d a u ah t r o n g n h i h i g t r a n g viet

cua o n g qua " D a t n u d e d u n g l e n " va " R u n g xa n u " Tac p h a m " R u n g xa nu"

ra d o i t r o n g giai d o a n k h a n g chien cho'ng M I ac l i ^ t T r o n g t r u y p n n g a n nay,

nha v a n da khae hpa t h a n h cong h i n h t u p n g n h a n v a t T n i i - m p t h i n h tupng

ngh? t h u a t dac sac d e l a i t r o n g l o n g ban dpe n h i e u ah t u p n g sau d a m

I I T H A N B A I

1 K h a i quat: Tac p h a m Rimg xa nu ra d o i vao t h a i d i e m m u a he n a m 1965

k h i de quoc M y bat d a u cupc chien tranh cue bp Tac p h a m d u p e i n t r o n g tap

"Tren que h u o n g n h u n g anh h i i n g D i ^ n Ngpc" 561 canh cua t h i e n t r u y e n la

m a n h dat Tay N g u y e n v o i n h i j n g con n g u o i anh h u n g , kien t r u n g , bat khuat

2 N 6 i d u n g c a n p h a n t i c h , l a m ro:

a T r o n g tac p h a m Rimg xd nu ciia N g u y i n T r u n g T h a n h , c6 le k h i gap

trang sach lai ta v a n con nghe am vang cau noi a i a cy Met "Chung no da cam

sung, minh phdi cam gido" Cau n o i ciia gia lang M e t la cau n o i d u p e d i i c nit t i i

cupc d o i b i trang ciia T n i i va t u t h u c te da'u t r a n h ciia d o n g bao X 6 M a n noi

rieng va d a n tpc Tay N g u y e n n o i chung Giac da d i i n g bao l u c p h a n each

m a n g de d a n ap n h a n d a n ta t h i ta p h a i d u n g bao l u c each m a n g de dap tan

bao l u c p h a n each m a n g C o n d u o n g cam v u k h i de dap tra ke t h u la tat

ye^-Q u a cau c h u y ^ n cupc d o i T n i i nha v a n N g u y e n T r u n g T h a n h da l a m sang

chan l y each m a n g ay

b T i m h i e u vao tac pham, ta thay T n i i la con ngutri gan goc, dting cam, Ottni tri:

L i i c con be, T n i i eo hoan canh ba't hanh, dang t h u o n g n h u n g l^ii rat c i i n g

cdi, "^"^ d u p e d a n l a n g e u u m a n g , n u o i

duong- T n i i c h i n h la n g u o i con ciia dan lang X o m a n - d i i a eon ciia n h a n dan

Cling n h u n g u o i d a n lang "c6 cdi bung thucmg nui, thucmg nuac", T n i i da s o m

CO long yeu t h u o n g nhan dan, lang xom T u tam long nay, T n i i da m o rpng

thanh t i n h y e u gan bo t r u n g thanh, t h i i y c h u n g sau nang v o i Cach m a n g V i vay/ ngay t u chang d a u ciia cupc d o i , T n i i da xua't h i e n v o i t u each ciia n g u o i anh h u n g Tay N g u y e n t h a i cho'ng M y D u con nho, T n i i da s o m to ra gan goc tao bao, d a y q u a c a m n h u eac anh K i m D o n g , L e V a n T a m , V u A D i n h Bat

chap s u vay l u n g k h i i n g bo da m a n ciia ke t h i i , chat dau n h u n g n g u a i d i n u o i

can bp "chung treo co anh Xut len goc cay va dau lang; chat dau bd Nhan buoc toe

tree dau sung" V u p t qua n o i sp hai T n i i da c i i n g v a i M a i x u n g p h o n g vao rirng

bao ve anh Q u y e t , m p t can b p t r u n g kien ciia D a n g D a y la m p t cong vi^c v 6 cung k h o k h a n va day n g u y h i e m n h u n g M a i va T n i i da l a m rat tot de dan

lang X6 m a n m a i t u hao "Nam nam chua heed cdn bo ndo bi giac bat hoac bi giel a

trong rimg lang nay " ,jp , •,,

-T n i i con la m p t n g u a i c6 p h a m chat c h i n h true, t r o n g sang, t r u n g thuc, thJing than n h u cay Xa N u T n i i quyet t a m hpc cho d u p e cai c h i i C u H o de t r o thanh can bp g i o i thay anh Quyet, ne'u k h o n g m a y anh Q u y e t b i hy sinh

N h u n g T n i i hpe c h i j hay quen B o i vay, k h i hpc c h i i thua M a i , T n i i gian m i n h

qua "dap be cdi bang nua" r o i t\ t r i m g phat cai t p i hay q u e n ciia m i n h bang each

"cam hon dd tu dap vao dau, chdy mdu rong rang" H a n h d p n g nay c6 cai g i d o h o i

nong nay, n o n g n o i n h u n g no bieu Ip y ehi, quyet t a m sat da ciia m p t con

nguoi CO c h i k h i , v i k h o n g hpc d u p e e h i i nen t u t r u n g p h a t m i n h cho dau cho nho ma eo gang h o n Sau k h i d u p e anh Q u y e t k h u y e n ran, T n i i d?p bo t i n h tu

ai, quyet t a m hpc cai c h u D a y c h i n h la m p t p h a m chat d a n g q u y de sau nay Tnii t r o t h a n h m p t chien si each m a n g thuc t h u

T u y hpc cai e h i i k h o n g m a y sang da n h u n g l a m lien lac c h u y e n t h u cho anh Quyet, T n i i c6 cai d a u sang la l u n g V o n la con n g u o i n h a n h t r i , tao bao t h i c h

•^ao h i e m T n i i "khong bao gia di dumg mbn", b i giac vay eac neo d u a n g , "Tnu '^0 len cay cao nhin quanh mot luat roi xe rimg ma di vugt qua tat cd vong vay" T n i i

l^hong v u p t q u a suoi n h i i n g n o i n u o e can de d i m a t h u o n g b a n g qua n h i r n g

•^on thae h i e m n h u c u o i len l u n g con ca k i n h

K h i bj giac bat, T n i i gan da, v i i n g v a n g t r u o c ke t h i i Co Ian ehuan b i v u p t eon thae 6 song D a k n a n g , t h i h p n g s i i n g den n g o m ciia b p n giac da chia

^^o tai l a n h ngat T n i i k i p n u o t la t h u ciia anh Q u y e t vao b u n g de bao d a m b i

317

mat each mgng T n i i b i giac bat, biet bao d o n roi, t h u o n g tich d a do len Tnii

M a u cua Tnxi d a chay, d a dong lai v a quy^n thanh "timg cue mdu l&n" n h u ve't

t h u o n g tren cay Xa N u ke't tu bao noi dau t h u o n g v a y chi phan khang Bgr,

chiing dan T n i i ve lang D i c h tra tan hoi "Cong sdn a dau?" T n i i d a khong ngSn

ngai dat tay len b u n g va noi: "0 day nayV Cau noi nay cua T n i i la cau noi the

hi?n long d u n g cam, gan da, d a m lam dam chiu, ba't khua't hien ngang truoc ke

thu "Uy vu khong the khuat phuc" D o con la l o i the d i i d p i the h i ^ n long trung

thanh tuyet doi v o i Cach mang ciia khong chi rieng T n i i ma con la ciia lang X6

M a n kieu h u n g bat khua't

b T n i i CO m p t trai t i m yeu t h u o n g va s\ic s6i cam t h u giac: song rat nghla

t i n h va l u o n m a n g t r o n g t i m ba m o i t h u : ciia ban than, cua gia d i n h , ciia

b u o n lang ^ ;

Ba nam sau, T n i i v u p t nguc tro ve true tiep lanh dao dan lang X6 man danh

giac theo l o i anh Quyet dan trong t h u truoc k h i anh Quyet h i sinh Trong mat

ciia bon thang Due, T n i i la "con cop" ciia m i l r u n g Tay N g u y e n chi "nay mai la

lam loan nui rimg nay roi". Trong long nhan dan X6 M a n , T n i i la l i n h hon ciia

cuQC khang chien Va M a i , n g u o i ban t u t h u o thie'u thoi, da ciing T n i i truong

thanh qua nam thang day t h u thach kho'c li^t ciia chien tranh nay d a la vg cua

T n i i Dua con trai khau k h i n h vira day thang la hoa trai dau m u a ciia m o i tinh

tho m p n g va t h i i y chung ay H a n h phiic gia d i n h lua d o i ciia T n i i dang d?p

n h u anh trang r a m l u n g l i n h toa sang ca n i i i r u n g Tay N g u y e n T h i ke thii tan

bao da dap v o to arn yen v u i ciia T n i i va gieo rac tang t h u o n g cho dan lang X6

M a n "Chung no dong lai trong lang bon dim Ngon roi cua chung khong tie mot ai

Tieng keu khoc day ca lang". Dpc ac hon chiing da giet v p con T n i i bang tran

m u a r o i sat, hong u y hiep tinh than Cach mang ciia anh, n g u o i cam dau, linh

hon ciia cupc n o i day Doan van dien ta su bat luc ciia T n i i truoc cai chet ciia

v p con that bi t h u o n g tran day xiic cam va ah t u p n g "Tnii da bo goc cay cua anh

Do Id mot cay va Anh dd biet diet hdng chuc trai va md khong hay Anh chom

day. bung anh nhie cb liea dot Cho hai con mat anh bay gict Id hai cue liea l&n". Cam thu

dau nhoi trong t i m va b u n g chay trong hai con mat - m p t chi tiet that du doi

T n i i nhay vao giira d a m linh, hai canh tay n h u canh go l i m ciia anh 6 m cha'

lay m ^ con M a i N h u n g khong con k i p niia!

D o k h o n g chi la b i kjch ciia T n i i ma con la bi kich ciia d a n lang X6 M a n ben

trong tay hp k h o n g c6 v u k h i , hp chi la hai ban tay khong Co le chinh v i vay

ma 6 giua cau chuy|n ve cupc d o i Tnii, ong cu M e t da d u n g cau c h u y f n lai v3

nhac d i nhac lai den b o h Ian cau n o i "Tnu khong cieu song duge me con Mai" Cl^'

v i T n i i chi c6 hai ban tay khong Roi ong cu cat cao gipng sain truyen m p t cha^^

ly rue lua "Chung no da cam siing rninh phdi cam gido"

318

T n i i b i bat, b i troi V p va con chet ca roi n h u n g T n i i khong khoc A n h g h i m j^^n n o i dau, c6' gSng v u p t qua b i kich ca nhan de tiep tuc soiig va chien daii

f ruoc cai chet can ke, T n i i khong he r u n sp ma anh cam tha'y m i n h that binh

than- A n h n g h l "Diea con chet roi Mai chac ciing chet roi,Tnii cUng sap chet"

fslhung T n i i khong sp, dieu lam T n i i day d i i t va ban khoan nhat chinh la "roi

khi CO linh ciia Dang cho ddnh ai se Idnh dao dan lang Xd Man ddnh giac? chi tiec cho Tnu khong song duge t&i ngdy cam vU khi dieng day v&i dan Idng". T n i i hoan

toan khong nghi den m i n h nua, Tnii da dat cai chung, cai n h i ^ m v u len tren b i

l<ich ciia m i n h D o la thai dp bien dau t h u o n g thanh hanh dpng

Bi ke thii tra tan tan bao n h u n g ban linh ciia n g u o i cpng san trong T n i i lai j-at kien cuong, v i i n g ehai: De uy hiep tinh than each m a n g ciia dan lang X6 Man va uy hiep t i n h than ciia Tnii Giac d i i n g gie tam nhua xa n u de dot m u o i dau ngon tay ciia anh C h i i n g d i n h d u n g lua de thieu r y i y chi dau tranh ciia dan lang X6 man N h u n g chiing da nham Chinh ngpn lua tren m u o i dau ngon tay ciia T n i i da th^p len ngpn lua dong khoi, ngpn lua dau tranh ciia dan lang X6 man

Chung muo'n dot ta thanh tro bui "

Ta hoa vang nhan pham luang tdm Chiing muon ta ban minh 6 nhuc

Ta Idm sen them ngdt giiea dam

(To Him)

Doan van dien ta t i n h than bat khua't ciia n g u o i anh h u n g Tay N g u y e n that

manh li^t "Mot ngon tay Tnu boc chay Hai ngon, ba ngon Khong c6 gi dugm bdng

nhua Xd nu". M u o i ngon tay ciia T n i i nhanh chong thanh m u o i ngpn duo'c

song K i la thay, n g u o i Cpng San ay khong he keu van, d i i "Anh nghe liea chay

trong long ngiec, chdy a bung Mdu anh man chat a dau luai Rang anh da can ndt noi anh roi" D i i n g roi, Tnii khong them keu van v i "nguoi cong sdn khong them

keu van" N h u n g T n i i da thet len mpt tieng "Giet" Tieng thet ay lam rung

chuyen niii rung, lam lay dpng tam can con nguoi Va cpng h u o n g ciing tieng

^het ay la tieng chan n g u o i chay ram rap tren nha l/ng Tieng cu M e t 6 6

Oieml Chem hell". Tieng thet ay t r o thanh ngoi no lam b u n g chay ca khoi thuo'c no cam h o n ciia dan lang Xoman V o i v i i k h i tho so la giao, la mac, hp

^^r>g len chem chet bon ac on Trong p h i i t choc xac m u o i ten giac da nam '^Son ngang quanh do'ng lira

Co the n o i , cupc dod b i trang cua T n i i la dien h i n h cho con d u o n g den v o i

^^ch mang ciia n g u o i dan Tay Nguyen, gop phan lam sang ro chan ly ciia thoi Phai d i i n g bao luc each mang de tieu d i f t bao luc phan each mang; da'u '••anh v u trang la con d u o n g tat yeu de hj' giai phong Cupc d o i b i trang cua