Do day la loai cau hoi bat bupc trong chuong trinh thi, nhung lai khong c6 nhiing bai hpc sin nhu nghj luan van hpc, de lam tot cau hoi nay, thi sinh can phai nam viing cac van de sau: -
Trang 1807 hac sT LE XUAN SOAN (C
NHA XUAT BAN DAI HOC QUOC GIA HA NOI
Ket-noi.com chia se mien phi
Trang 2O/^rsJhac sT LE XUAN SOAN (Chu bienT Uv/^C^n PHLTONG LieN
CAM NANG lUVCN THI DAI HOC
N G 0 V A N
Tap 2: NGHI LUAN XA HOI
* BIEN SOAN THEO CAU TRUG DE THI M6| NHAT GUA BO GD& DT
• DANH GHO HOG SINH KHOI 12 6N TAP THI VAO GAG TRUdNG DH-GD
.Si
O D Q NHA XUAT BAN DAI HOC QUOC GIA HA NO!
Trang 3Lot noi ddu
Cac em hpc sinh lop 12 than men!
Trong n h u n g nam gan day, B Q Giao Due va Dao tao luon thuc hi^n ra de t h i
Dai hQC va thi tot nghi^p m o n N g i i van theo huong m o de danh gia dugc nang
lire va phan loai trinh dp ciia hpc sinh Dieu nay tao dieu kien de nhieu hpc
sinh CO kha nang van d u n g dupe nhiing hieu biet thyc te'vao bai viet ciia m i n h
cho sinh dpng va hap dan nguoi dpc Nhieu bai viet dupe danh gia cao khi no
the hipn dupe cai toi eiia nguoi viet, quan diem nhan sinh quan ve cupe song
doi thuong, ve each nhin nhan ciia gioi tre trong each ung x u va the hien quan
niem song Cach ra de nay giip phan giam tinh trang hpc h i ciia nhieu hpc
sinh hi^n nay
Theo Sach giao khoa N g i i Van 11, tap 2 "N^hi luan la mot the loai van hoc Mc
biet, diing li le, phan doan, chieng cie deban luan vemot van denao do (chinh tri, x6
hoi, van hoc nghe thuat, triet hoc, dao due) Van dedugc neu ra nhu mot cau hoi can
giai dap, lam sang to Luan la ban vediing, sai, phdi, trdi, khdng dinh dieu nay, bac bb
dieu kia, denguai ta nhan ra chdn li, dong tinh v&i minh, chia se quan diem va niem
tin cm minh Siec manh ciia van nghi luan la a su sdu sdc ciia tit tuong, tinh cam,
tinh much lac, chat che ciia suy nghi vd trinh bay, ste thuyet phuc ciia lap luan Van
dung coc thao toe nhu giai thich, phan tich, chieng minh, bac bo, so sdnh "
De giiip cac em nam viing kieu bai nghi luan xa hpi va c6 k i nang lam bai
van nghi luan xa hpi trong k i thi tot nghiep THPT va thi tuyen sinh Dai hpc,
Cao dang chung toi bien soan cuo'n:
Cam nang luyen thi dai hoc Ngit van, tap 2: Nghi luan xa hoi
Tap sach gom 2 phan:
Phan thie nhd't: N h i i n g van de chung ve van nghj luan va each lam bai v3n
nghj luan xa hpi
Phan thic hai: M o t so bai lam tham khao (Nghi luan ve mot hi^n tupng d o i
song, ve mot t u tuong, dao li)
H i vpng day se la tai lieu bo ich cho cac em hpc sinh lop 12
Nhan day chiing toi eung xin dupe cam on cac nha nghien cuu, qui thay c6
giao va cac em hoc sinh da c6 nhirng bai viet dupe six d y n g trong t^p sach nay
TAC GIA
Phin thCr nh^t
N H U N G V A N D E C H U N G V E V A N N G H I L U A N
V A C A C H L A M B A I V A N N G H I L U A N X A H O I
I NHUNG VAN ot CHUNG VE VAN NGHj LUAN *
1 Khai niem van nghi luan
' N g h i luan la mpt the loai van hpcdacbi^t, diing li le, phan doan, chung
cii-de ban luan ve mpt van cii-de nao do (chinh trj, xa hpi, van hpc ngh§ thuat, triet hpc, dao due) Van de dupe neu ra n h u mpt cau hoi can giai dap, lam sang to
Luan la ban ve diing, sai, phai, trai, khang d m h dieu nay, bac bo dieu kia, de nguoi ta nhan ra chan l i , dong tinh voi m i n h , chia se quan diem va niem tin ciia minh Sue manh ciia van nghi luan la 6 su sau sac ciia t u tuong, tinh cam, tinh maeh lac, chat che ciia suy nghi va trinh bay, su thuyet phuc eiia lap luan
Van d u n g cac thao tac n h u giai thich, phan tich, chung m i n h , bac bo, so
sanh " (Sach giao khoa Ngir Van 11, tap 2) ,i,
2 De tai cua van nghi luan xa hoi
N g h j luan xa hpi la nhirng bai van ban ve xa hpi, chinh t r i , d o i song De tai ciia dang bai nghj luan xa hpi eiing het sue rpng ma N o gom tat ea n h i i n g van
de ve t u tuong, dao li, mpt lo'i song d^p, mpt h i f n tupng tich cue hoac tieu cue trong cupe song hang ngay, van de thien nhien moi truong, van de hpi nhap, toan cau hoa NghTa la, ngoai nhirng tac pham nghj luan van hpc (lay tac pham van hoc, nha van lam doi tupng), tat ca cac dang van ban viet khac deu
CO kha nang dupe xe'p vao dang nghj luan xa hpi, chinh trj
3 Cac dang cau hoi, de bai van nghi luan xa hoi
Truoc tien, ehiing ta phai lam quen v o i cac d^ng cau hoi Day la mpt so' v i
du cau hoi tieu bieu:
1 " N h u mpt t h i i a xit v6 hinh, thoi v6 trach nhi^m 6 m o i ea nhan eo the an
mon ea mpt xa h p i " T u y kien tren, hay viet mpt bai van ngan (khoang 600 tir) trinh bay suy nghi ve tinh than trach nhi?m va thoi v6 trach n h i ^ m ciia eon nguoi trong cupe song hien nay (de thi D H khoi C, nam 2010)
2 "Dao due gia la mpt can b^nh chet nguoi luon nap sau bp mat hao nhoang" T u y kien tren, hay viet mpt bai van ngan (khoang 600 tir) trinh bay suy nghi ve sir nguy hai ciia dao due gia doi v o i cupe song con nguoi (de thi
D H , khoi D, nam 2010)
3
Trang 43 Hay viet mpt bai v3n n g ^ (khoang 600 tir) trinh bay suy nghi ve y kien
sau: "Mpt nguoi da danh mat niem tin vao ban than thi chac chan se con danh
mat them nhieu thu quy gia khac niia (de thi DH, khoi D, nam 2009)
4 Phai chang "cai chet khong phai la dieu mat mat Ion nhat trong cupc doi
Sy mat mat Ion nhat la ban de cho tam hon tan lui ngay khi con song"
(Norman Kusin) Hay giai thich va binh luan y kien tren
5 Anh/ Chi hay binh luan ca tu sau day trong mpt ban nhac ciia Trinh
Cong Son: "Song tren doi can c6 mpt tam long/ De lam gi em bie't khong?"
6 Trong mpt Ian tra loi con gai the nao la hanh phuc, Mac noi: "Hanh phiic
la da'u tranh" Anh/chj hieu cau noi tren nhu the nao?
7 " M p i li thuyet deu mau xam, chi cay doi la mai mai xanh tuoi" (Got)
Anh/chj hieu cau noi tren nhu the nao"?
8 Anh/chi hay trinh bay suy nghl ciia minh ve "b§nh v6 cam" trong xa hpi
hi^n nay
9 Viet bai tham gia cupc van dpng tim giai phap bao dam an toan giao
thong hien nay
10 Anh/chj hay trinh bay suy nghi ciia minh ve b^nh thanh tich - mpt can
b^nh gay tac hai khong nho do'i voi su phat trien cua xa hpi ta hi^n nay Co the
so sanh lien h | voi truong va lap anh/ chj dang theo hpc
'll."Sach mo rpng truoc mat toi nhirng chan trai mai" (M Gorki) Suy nghi
ciia anh/chj ve van de tren
12 Nha van Nga Lev Tolstoi noi " L i tuong la ngpn den chi duong Khong
CO li tuong thi khang c6 phuong huong kien dinh, ma khong c6 phuong
huong thi khong c6 cupc sp'ng" Hay neu y kien cua anh/chj ve van de tren
13 "Song la cho, dau chi nhan rieng minh" (To Huu) Dua vao cau tho
tren, hay viet mpt doan van ngan (khoang 600 tu) trinh bay suy nghi rieng
ciia anh/ chj
Do day la loai cau hoi bat bupc trong chuong trinh thi, nhung lai khong c6
nhiing bai hpc sin nhu nghj luan van hpc, de lam tot cau hoi nay, thi sinh can
phai nam viing cac van de sau:
- Phai bie't phat huy mpi loai kien thuc, trong nha truang cQng nhu trong
cupc song de so sanh, phat trien, van dung vao bai viet sao cho phong phii, sau
sac, day dii, c6 due nhat •
- Phai chii dpng, manh dan trpng khi viet bai, vi khong gio'ng vai nghj
luan van hpc, noi chung nguoi viet c6 the dya vao-bai hpc c6 san, hoac dupe
thay CO giao huang dan, bai nghj luan xa hpi hoan toan bupc nguoi viet phai
4
Cty TNHH MTV DWH Khang Vigt
chii dpng de xuat chinh kien ciia minh, c6 the diing hay chua dving, duoc so dong chap nhan hay khong chap nhan, mien la no thuyet phyc dupe nguoi doc bang nhiing li le xac dang
- Dang cau hoi nghj luan xa hpi chi dupe cho toi da 3 diem, nen dung lupng bai viet ciing khong nen qua dai Trong yeu cau cu the, de thi c6 the ghi
ro bai viet khong vupt qua 600 tu, nghia la vai kho giay thi dupe su dung chinh thuc nhu hifn nay, chi can khong qua 2 trang, viet ngan qua la kho hon viet dai, thi sinh can phai chii y thai gian de khong bj phan tan tu tuong, tranh anh huang den phan bai lam khac De giiip hpc sinh lam quen vai dang de thi nay, chiing toi xin dan duoi day mpt so cau hoi tieu bieu (mac dii vai dang de thi nay, 6 truong, hpc sinh da dupe danh thoi gian va luyf n tap nhieu)
Nhiing cau hoi nghj luan xa hpi nhu da neu 6 tren, kha rpng mo Chiing ta khong the c6 each hpc nao tot hon la ren luy^n that nhieu ki nang dpc hieu van ban, phai nam viing va lam chii duoc nhieu lo^i kien thiic, va phai bie't phat huy tinh chii dpng trong suy nghi ciia minh
Nam dUQfc dang de
Trong han che chuong trinh vai dang de nay, cac em phai nam dupe hai dang chinh da dupe han che:
+ Mpt la loai bai nghj luan ve mpt tu tuong dao li (chang han cau ca t u ciia Trinh Cong Son, cau tra loi ciia Mac voi con gai, cau noi ciia Got ve vai tro quan trpng ciia thuc tien so voi li thuyet )
+ Hai la loai bai nghj luan ve mpt hien tupng doi song (ve can benh v6 cam, b^nh thanh tich, ve thoi quen sinh boat hang ngay, ve thai dp thi cii thieu trung thuc )
4 Cau triic ciia bai nghi luan xa h6i !
Mpt bai nghj luan xa hpi du dung lupng khong dai ciing van phai dam bao cau triic ciia mpt bai lam van, nghia la van phai c6: *
Ma bai
Than bai ! >i' <•,
- Phan ma bai can phai neu dupe van de trpng tam ma de ra yeu cau ^
- Phan than bai, phai trien khai tiep cac lu|n diem da dupe neu ra a phan mpt
- Phan ke't bai, nguoi viet phai dua ra tong ke't ciia ca nhan minh ve van de
a neu, diing hay sai? Bai hpc nao dupe riit ra cho ca nhan nguoi viet?
Trang 5Cam nong luygn thi BH Ng J Van, tqp 2: Nghj luqn Xa h$i - Le Xuon Soon
T o m Isii, Voi m g t bai nghj luan xa hpi, bo'eye chung cua bai lam nen Ian luo[
trien khai theo cac buoc sau day:
Y 1: N e u va giai thich y kien cau hoi de thi
Y 2: Ban luan m o rpng ve y kien cau hoi de t h i
Y 3: Riit ra bai hpc nhan thuc va hanh dpng cho ban than va cho m p i nguoi
II C A C H L A M B A I V A N N G H ! L U A N X A H O I
1 Can xac dinh dmrc dang- bai nghi luan phii hap
Dang de nghi luan xa hpi dupe chia lam 2 n h o m de chinh la nghi luan ve
m p t t u t u o n g dao l y va nghj luan ve mot hi^n t u p n g xa h p i V i vay, truoc khi
tien hanh lap dan y chung cho bai lam, hpc sinh can xac d i n h de bai thupc loai
nao de c6 d j n h h u o n g chung cho bai vie't
a) Nghi luqn ve mot tit tuong, dqo ly de cap t o i n h u n g van de lien quan toi
dao due lam n g u o i , quan n i f m ve mpt loi song, m p t y kien ban ve quan diem
song cua cae nha t u t u o n g loi lac ( T u t u o n g uo'ng nude n h o nguon, an qua nho
ke trong cay, song d^p, nhan nghia trong dao lam n g u o i ) Vi^e xac dinh de la
dieu ki^n quan trpng de giiip ban hinh dung dupe toan bp h u o n g d i cua bai
vie't, tranh dupe loi sai lam lac de thuong mac phai cua nhieu ban hpc sinh khi
lam Da'u hieu de nhan dang nhat cua loai de nay do la no thuong la n h u n g
cau noi true tiep de trong ngoac kep ciia cac danh nhan n o i tieng hay la mpt
cau tho, m p t y kien trich dan trong tac pham van hpc Cac ban can nhanh y
nhan ra n h i i n g d i e m khac bi^t nay de c6 the xac d j n h d i i n g dang bai can lam
C u the la:
- Trieoc hei hay cat nghia cac tie khoa, tie then chot theo y hieu cua ban Giai
thich y nghia cua cau noi do
- Khang dinh cau noi do la dung, sai hay chua hoan toan dung Phdn tich cau
noi, thuong dung loi le va Iqt Iqi van de
- Lay vi du, phan tich vi du de chung tninh y nghia cua cau noi (vi du vemot
ai do noi tieng, c6 nhung dong gop Ion)
- Lien he voi ban than ban
- Riit ra bai hoc cho ban than va moi nguoi Phe phdn nhung nguoi di ngugc
Iqi voi chan ly cua tu tuang dqo due do
b) Do'i v o i dang de nghi luqn ve mot hien tuang xd hoi, ban ciJng khong can
qua lo lang, dang de nay kha pho bien va no cung dupe de cap toi nhieu trong
cupc song hang ngay n h u : gian Ian trong thi cu ciia hpc sinh hi^n nay, van de
tai n^n giao thong, bao lyc hpc duong, thanh nien va quan d i e m ve song t h u
van hoa than t u a n g Co the noi day la dang chung ma nhieu n a m gan day Bp Giao dye da h u o n g den de hpc sinh tiep c^n trong n h i i n g mua thi De lam dupe dang bai nay dat ke't qua cao, no doi hoi hpc sinh phai eo v o n hieu biet nhat d i n h ve thuc te xa hpi, n h u vay, bai van vie't ra se chan that, c6 sue loi cuon thye te Cu the la:
- Neu len hien tuang trong cudc song Hien tuang nay c6 pho Men hay khong
- Phdn tich hien tuang trong doi song thuc te Chi ra nguyen nhdn va hdu qua
- Ldy vi du cu the de chung minh
- Lien he vai ban thdn ban '•'
- Riit ra bdi hoc cho ban thdn va moi nguoi Phe phdn va dua ra loi khuyen
2 Bai vie't phai dam bao diing bo cue
D i i bai van thupc bat cu dang de nao trong hai loai tren day t h i no van phai
dam bao day du' bo cue 3 phan la Ma bdi (Dat van de), Thdn bdi (Giai quyel vdh
de) va Kel bdi (Ket thuc van de)
Vi^e d u y t r i bo cue nay se giiip cac em dam bao dupe ve mat h i n h thuc cho bai vie't ciia m i n h Trong truong hop khi het gio lam bai ma van ehua giai quye't xong phan than bai thi cung nen nhanh chong chuyen sang lam phan ke't bai de tranh tinh trang thie'u ve bo cue bai vie't ciia m i n h
Phan M o bai: can trinh bay dupe van de dat ra trong bai lam (npi d u n g de bai) de n g u o i dpe c6 the biet dupe bai lam ciia ban de cap toi npi d u n g chinh nao, tranh tinh trang m o bai dai n h u n g khong diing ehii de hay lam lac de
Can CO phan dan dat nhat d i n h de d i vao bai mpt each t u nhien, tranh go bo,
g u p n g ep gay cam giac kho chju cho nguoi dpe Theo danh gia chung, m o bai sang tao, t u nhien t h u o n g dupe danh gia cao va gay an t u p n g dau tien doi voi
do trong xa hpi hi^n nay? Ban can lam gi va lam n h u the nao de gop phan hi^n thuc hoa no vao trong thuc te? Day la n h u n g yeu cau co ban trong vi^c vie't mpt than bai ciia bai dang N g h j luan xa hpi
D o i v o i dang van N g h j luan ve mpt hi^n t u p n g xa hpi, b^in can eo n h u n g v i
dy thuc te^ lien h$ thuc tien va c6 so' li^u ehiing m i n h (neu can) de bai viet
them sinh d p n g hon
Trang 6Phan Ket bai: tuy ngan nhung no c6 vai tro v6 ciing quan trpng vi no khep
Igi van de ma ca bai vie't bai dang de cap tdi va mo rpng ra nhving y kien ca
nhan n h ^ lam nguoi dpc c6 nhQ'ng lien tuong ro hon ve ca bai vie't cua ban
3 Cdn c6 nhung nhan xet, danh gia cua ban than va m&rgng van de
Tuy dieu nay khong dupe nhieu em chu y toi nhung no lai la tieu chi quan
trpng de thay c6 xem xet ve hieu biet cua ban doi voi thuc te cupc song Nhung
phan nay ding khong nen qua dai dong vi no ciing c6 the khien ban lam sai de,
lac huong ma can vie't ng^n gpn, sue 'tich, de hieu De lam tot phan nay, each
tot nhat la cac em nen tham khao nhieu sach, bao, tap chi hay cac phuong ti^n
truyen thong va thuc te'cupc song de de lay vi du nhat (Ch5ng han ve van de
tai nan giao thong hay chuy^n song thu ciia giai tre hi^n nay ) Cac em c6 the
trich dan tho hoac cac y kien danh gia c6 co so de lam bai vie't cua minh sinh
dpng hon
Dieu quan trpng la cac em nen lam nhieu de de luyfn kha nang vie't mach lac,
chirUi xac va nang cao vi?c nhan dang de va lap dan y cho minh Sau khi vie't can
kiem tra lai ca bai lam de tranh nhiing sai sot khong dang c6 gay mat diem
4 Can CO mot phuongphap hoc tap tich cue
- Truoc het ban hay tao cho minh thoi quen phan tich van de m6i ngay
Truoc bat ki sy vifc, hay mpt cau noi ciia ai do hay luon co gang de phan
tich y nghIa, ham y bang kha nang cua ban than ban Dong thoi vi?c cap
nhat thong tin mpt each thuong xuyen la khong the thie'u, hay chii y theo
doi chuong trinh thoi su Chuyen muc ki nang song moi ngay, hay luon de
trong tam kiem soat
- Co gang nha va hieu y nghia ciia cac cau noi, hay mpt cham ngon
song nao do Dpc sach tham khao se giiip khoi gpi nhiing sang tao cua ban,
dong thoi tich liiy dupe each hanh van va phuong phap lam bai
- Hpc di doi voi hanh Hay tu minh dat biit vie't va phan tich, sau do
dpc lai va doi chie'u voi dap an Dieu nay se giiip cac em nhd rat lau va hieu
sau sac van de han
M O T SO V I D U
De giiip cac em ca the de dang giai quyet cac bai lam cu the ciia minh,
chiing toi xin dan ra duai day 3 vi du cu the: mpt dap an so lupc, mpt dap an
chi tiet va mpt bai vie't hoan chinh
V i dv 1: Irinh bay suy nghi vey kien: Ke ca hoi tht non nong tao ra thanh tich,
nguoi Chan chinh thi kien nhan tao nen thanh tuu (de thi DH, khoi C, 2012)
Dap an so lupc
1 Giai thich y kien
- Ke CO hpi la nguoi Ipi dyng thoi co de muu cau Ipi ich truoc mat, bat ke
vi$c lam diing hay sai; nguoi chan chinh la nguoi luon biet song diing voi thuc chat va phu hpp voi nhiing gia tri xa hpi; thanh tich la nhiing ket qua dupe danh gia to't; thanh tuu la nhiing thanh qua co y nghia Ion, thuong chi dat dupe sau mpt thai ki phan da'u lau dai
- Ve npi dung, day la y kien chi ra su dpi lap ve 161 song va each hanh xii trong cong vi^c giiia loai nguoi co hpi va chan chinh
2 Ban luan vey kien
* Ke CO hpi thi non nong tao ra thanh tich r; a ;
- Do thoi vy Ipi, bat chap diing sai nen trong cong vif c, ke co hpi khong cau ket qua tot, ma chi cau dupe danh gia tot Ke nao cang vu Ipi thi lai cang non nong co dupe thanh tich Bai the, loai nguoi nay thuang chi tao ra nhiing thanh tich gia
- Ve thuc cha't, each hanh xii ay la loi song gia doi khien cho that gia bat phan, lam bang hoai eac gia trj ve dao diic; loi song co hpi nay da khien b^nh thanh tich Ian tran nhu hien nay ''^ •
* Nguoi chan chinh thi kien nhan lap nen thanh tuu H '
- Coi trpng chat lupng that, ket qua that la diic tinh ciia nguoi chan chinh
Boi the'lpai nguoi nay thuang kien nhan trong mpi cong vi§c de tao nen nhiing ket qua thuc su, nhiing thanh qua co y nghia Ian Doi voi hp chi co nhiing thanh qua thuc su moi tao nen gia tri thuc ciia eon nguoi, dix co khi phai tra gia dat
- Ve thuc chat, each hanh xii ay thupe ve Ip'i song chan thuc, bieu hien ciia nhiing pham chat cao quy; giiip tao nen nhiing thanh qua thuc, nhiing gia tri dich thuc cho minh va cong dong, gop phan thiie day xa hpi tie'n len
3 Bai hoc venhan thuc va hanh dong ' '
- Can nhan thiie ro day la hai kieu nguoi doi lap nhau ve nhan each: mpt loai nguoi tieu cue tha'p hen can phe phan, mpt mau nguoi tich cue cao ca can tran trpng
- Can npi theo 16'i song ciia nhiing nguoi chan chinh, luon coi trpng nhiing ket qua that va kien nhan phan da'u de lap nen nhiing thanh tim; dpng thai len
an 161 song co hpi, non nong chay theo thanh tich gia ( ,
V i du 2: "Cai chet khong phai la dieu mat mat Ian nhat trong cugc dai Su mat
mat lorn nhat la ban decho tam hon tan lui ngay khi con song" (Norman Kusin) Hay
Viet mot doan van ngan (khoang 600 tit) trmh bay nhung suy nght cua anh/chi vecdu
t: noi tren
Trang 7Dap an chi tiet
1 Dqt van de
- Cupc song voi moi con nguoi la dieu quan trong nhat A i tren doi nay lai
khong yeu cupc song Do la dieu khong the phii nhan Vi the^ ciing khong the
phu nhan, cai chet la noi bat hanh Ion nhat voi moi con nguoi Tir xua toi nay,
con nguoi luon tim hieu va tim moi each che ngu cai chet de gianh su song
- Noi "cai chet khong phai la dieu mat mat Ion nhat trong cupc doi Sy
mat mat Ion nhat la ban de cho tam hon tan lui ngay khi con song" nhu
Norman Kusin ciang khong he sai Cupc song va cai chet la hai thai cue doi lap
nhau du- dpi Boi the cang yeu cupc song, con nguoi lai cang sp hai truoc cai
chet Nhung, c6 mpt noi sp Ion lao hon cai chet, do la khi con song, nguoi ta de
cho "tam hon minh tan lyi"
2 Gidi thick cdu noi cua Kusin
- "Cai chet khong phai la mat mat Ion nhat": De lam sau sac chan li nay,
truoc hen can phai khang dinh gia trj cupc song ciia con nguoi, kh3ng dinh cai
chet voi moi con nguoi qua nhien la su mat mat Ion nhat Chet la chain dut su
song, chain dut su ton tai hiiu hinh cua con nguai Khi chet, nguoi ta se phai
roi xa vinh vien tat ca nhirng gi yeu thuong, gan bo, khong con dupe tan
huong niem hanh phiic, nhirng thii vui, lao dpng, cong hien va sang tao "Moi
con nguoi chi dupe song mpt Ian ", mpt nha van Nga da tung noi nhu the Va
nhu the; ciing c6 nghia, mpt con nguoi binh thuong, khong the khong coi cai
chet la su mat mat Ion nhat Vay nhung, theo Norma Kusin, c6 mpt noi mat
mat con Ion hon, do la khi nguoi ta "de cho tam hon tan lyi khi con song" Tai
sao lai the?
- "Dieu dang sp nhat la de tam hon tan lui ngay khi con song": Cupc song
ciia con nguoi ton tai 6 hai dang the chat va tinh than Mpt cupc song c6 y
nghia phai la su hai hoa giira hai trang thai tren Mpt cupc song tinh than day
du diing nghia la phai dupe thoa man day dii ve mat tam hon Nghia la phai
CO khat vpng lao dpng va sang tao; phai biet rung dpng truoc cupc doi, biet yeu
va biet ghet, yeu cai dep va ghet nhiing cai xau xa; khong de tam hon chai san,
v6 cam truoc mpi noi buon vui cua cupc doi
3 Ban luan ma rgng vecdu noi cua Kusin
- Tai sao cai chet khong phai la mat mat Ion nhat? - Cupc song voi con
nguoi that la quy gia Nhung khong ai c6 the vTnh vien trong cupc doi nay Do
la quy luat Tuy nhien, cai chet voi moi con nguoi khong c6 nghia la ket thiic,
la da'u cham he't Boi le, c6 nhifng cai chet van de lai "muon van tinh than yeu";
chet nhung lai "gieo mam su song", de lai cho muon doi sau su nguong mp,
kinh yeu Chi V6 Thj Sau ra di khi tuoi doi con rat tre, nhung ten tuoi, tam hon
ve d?p cua chj v i n mai song trong long nhan dan Mpt cai chet nhu the dau phai la mat mat Ion nhat?
- Su tan lui trong tam hon khi con song moi la dang sp: Su song khong don gian chi la an uong, hit tho, huong thy, tan huong ve mat vat chat Co nhiing nguoi song trong cupc doi chi coi trpng dieu nay R6 rang, hp khong chet ve mat the chat The nhung, tam hon ciia hp trong rong; hp v6 cam, dung dimg truoc mpi noi buon vui ciia cupc doi; chi biet "yeu" ban than minh, khong udc mo va khat vpng Mpt cupc song nhu the chinh la "cai chet" ve mat tam hon Cai chet nay tham chi con dang sp hon, khung khiep hon "cai che't the chat" Do la li do khien Truong Ba xin dupe "chet" khi De Thich van cho ong song, nhung la song trong v6 bpe the xac ciia mpt nguoi khae, khong
phki la minh
4 Lien he voi ban than trong cupc song hien nay
Trong cupc song hi^n nay, khi ma nhu cau vat chat khong con la dieu qua kho khan, moi con nguoi deu c6 the de dang thoa man nhu cau vat chat ciia minh Xa hpi cang hien dai, tien nghi, con nguoi lai cang de eo nguy eo sa vao loi song huong thy, v6 cam, lanh lung, mat phuong huong Song tich eye, lac quan, chan hoa, yeu thuong va chia se chinh la each tot nhat de con nguoi khong roi vao tinh trang "tam hon tan lyi"
Vi du 3: "Trong thu gui thay hieu truong cua con trai minh, Tong thong Mi
A.Lin Con viei: "xin thay hay day cho chdu biet chap nhan thi rot con vinh du hon gian Ian khi thi cu" lu y kien tren, hay viet mot bdi van ngan (khong qua 600 tit) trinh bay suy nghi cua minh ve diec tinh trung thuc trong khi thi va trong cuoc song, (de thi DH, khoi C, nam 2009)
Bai lam hoan chinh cua mgt hpc sinh trong ki thi D H nam 2009
(bai dat diem cao)
1 Ma bdi: Mpt trong nhung net d?p trong pham chat cua con nguoi tir xua
den nay van luon dupe de cao, do la due tinh trung thuc Dii 6 bat cu hoan canh nao, trong khi thi ciing nhu trong cupc song, su trung thuc, khong gian doi luon
la mpt trong nhiing yeu to' tien quyet de lam nen pham chat cua mpt con nguoi, cOng nhu de danh gia chinh xap con nguoi do Trong van hpc dan gian tir ngan xua, khong may ai con xa la voi nhung cau ngan ngii de cao su trung thuc nhu:
"Cay ngay khong sp chet dung", "khon ngoan chang Ip that tha" Vay nen se
khong CO gi dang ngac nhien khi mpt nguoi bo^ Tong thong A Lin-con, trong
thu gin thay hieu truong ciia con trai minh, da viet: "Xin thay hay day cho chau biet chap nhan thi rot con vinh du hon gian Ian khi thi "
2 Than bdi: Xem ra cau noi tren day cua vi Tong thong that qua ro rang Tuy
nhien de hieu mpt each chinh xac va khong sai l$ch ve van de nay, khong phai
Trang 8' Cam nang luy^n thi SH Ng5 Van, tgp7:HgTijlugn XoTiprnjlCuan Soon
luc nao cung d l Su trung thuc trong thi cu that da qua ro rang, nhung su
trung thyc trong cupc song U^u c6 phai liic nao cung phai tuan thii tuy^t doi
Hay noi khac, trong cuoc song su trung thuc lieu c6 phai luc nao ciang tot?
Chiing ta hay di sau tim hieu van de nay
Truoc het, chung ta can phai hieu su trung thuc nghia la gi? Han trong
chiing ta khong ai lai khong biet rang, trung thuc la khong gian doi, la ngay
thang, la loi noi di doi voi vi^c lam Xet tu goc dp ngir nghia, trung thuc la
mpt tu goc Han dugc cau thanh boi hai thanh to': trung va thuc (trung la ngay
thang, thyc la that tha) CQng c6 the giai thich "trung" la mpt da mpt long, dii
hoan canh nao cung khong thay doi (kien trung) va "thuc" la le phai, la cai ton
tai that, chan li Noi torn lai ca hai yeu to'nay deu khang dinh de cao cai d^p,
cai thien luong cua con nguoi trong cupc song Mpt con nguoi trung thuc la
mpt nguoi luon noi that voi long minh, khong doi tra, khong thay hinh doi
dang dii cupc song c6 kho khan den bao nhieu
Su trung thuc ciia con nguoi ciang gio'ng nhu nhung thuc the ton tai ciia
thien nhien, nhu gio mua va mat troi, du em a hay dii dan, no van muon doi
dien ra nhu the Tuong ty nhu vay, su gian Ian trong thi cu va rpng hon la
trong cupc song con nguoi van thuong dien ra 6 do hoac day khie'n con nguoi
khong the khong luu tam Ciing mpt xua't phat diem nhu nhau, nhung c6
nhirng nguoi kien tri di tirng buoc cham rai, kho nhpc vupt qua nhirng chong
gai, thu thach de dat toi thanh cong, vay nhung trong cupc chay dua voi mpt
ke gian doi, hp van la nguoi thua cupc Tai sao su gian Ian la dieu xa'u xa ai ai
ciang biet ma no van c6 co hpi ton tai trong mpi xa hpi va ngay trong ca xa hpi
ta hien nay? Co le boi, trong xa hpi ciia bat cu thoi ki nao, da't nuoc nao ciang
van ton tai nhung ke luoi nhac, ngu dot nhung lai luon doi hoi mpt cupc
song hon nguoi Cau chuyen Li Thong cuop cong Thach Sanh trong kho tang
truyen dan gian nuoc ta phai chang van luon la mpt bai hpc nong hoi No la
mpt tam guong de tat ca mpi nguoi phai biet tu ran minh va phai luon neu cao
canh giac Boi le, du co gian doi, xao tra bao nhieu, Li Thong cuoi ciing roi
ciang bi trung phat Nguoi co cong, Thach Sanh, cuoi ciing van cu dupe tri an
Do la li do khie'n toi luon co niem tin rang, du trong cupc song van con su gian
doi, nhung "thanh cong" cua viec lam gian doi nhu the, se khong co co so ton
tai lau dai Boi nhu danh ngon co cau "Nhung gi khong phai cua minh thi roi
no ciang se nhanh chong ra d i " , anh hao quang co dupe nho vao nhung vi|c
lam gian doi, som mupn roi cung se tat Boi anh hao quang ay khong dupe dot
len bang chinh npi luc trai tim cua minh
Tro lai loi "cau xin" ciia Tong thong MI A Lin-con vdi thay hieu trudng cho
diia con trai ciia minh, ban than toi la mpt hpc sinh dang di thi, toi thay v6
cung tham thia La nguoi dung dau mpt dat nuoc, han Lin-con khong kho
Ichan gi de trai "tain tham hoa" cho dua con trai ciia minh, khong phai chi nhio-ng nam con hpc trong truong, ma ca khi da truong thanh trong cupc song
Tham chi ngay ca khi ong khong trxfc tie'p yeu cau dieu do, 6 mpt noi, su trung
thyc khong dupe dat 6 tieu chi hang dau, nhio-ng ke thie'u trung thuc duoi quyen ong ciing co the san sang lam dieu do ChSng phai vi hp quan tam den ong, ma do la quan tam den chinh hp Mpt nguoi biet nhin xa trong rpng, biet
vi cai dai the ma quen di Ipi ich ciia rieng minh, toi nghi rang khong ai lai khong dong cam voi vj Tong thong Lin-con Them niia, biet dau, v| Tong thong dang kinh ay con suy nghl sau xa hon, su va'p nga trong mpt ki thi r\h6,
se ngang chan con trai ong trong suo't ca cupc doi Trong cupc doi con nguoi
con CO biet bao ki thi, ma khong chi co nhiang ki thi cong khai, co ban giam
khao, phai canh tranh voi nhieu nguoi, ma con co ca nhiang ki thi cua chi rieng mpt nguoi, ki thi voi chinh ban than minh, ki thi cua long trung thyc Theo toi hieu, su trung thuc luon nen la bai hpc dau tien cho tat ca mpi nguoi ngay ca khi chua buoc chan den truong Boi le, suy cho cung, so voi ca mpt cupc doi dai, thi con nguoi ta trai qua thi cu voi diing nghia ciia no chi trong mpt thoi gian ngan Vi the, bai hpc ve sy trung thyc van cii phai luon dupe "n^m long" trong suot ca cupc doi Trung thuc trong cupc song la trung thuc trong cong vi^c, trong quan h? voi tat ca mpi nguoi xung quanh va vdi ca chinh ban than minh Toi cung nghl, doi khi ta ciing nen hieu, su trung thuc trong cupc song, giia dupe no that kho ISm thay Vi the^ khong nen van dung no mpt each may moc Nha van Anh O Henri trong truyen ngan Chie'c la cuoi ciing ke cau chuyen mpt hoa si vi muo'n ciiu mang song mpt dua be tpi nghi^p lam benh nang da buoc phai ve chie'c la xanh tren tuong, de danh lira chie'c la van con tuoi Nguoi nghl sT kia da noi doi diia be, nhung lai "trung thuc" voi luong tam ciia minh, thi ro rang hanh dong cao d?p cua ong la dang dupe ca ngpi Ciing nhu the^ mpt nguoi bac sT hay nguoi than ciia mpt benh nhan dang mang trong minh can b|nh nan y, trung thyc voi b^nh nhan hay noi do'i anh ta, nen lya chpn giai phap nao Toi nghi rang, chac ai cung se ty tim cho minh cau tra loi do Va do chinh la dieu kho khan trong vi^c v^n dung sy trung thyc ciia mpi xa hpi, chu khong phai rieng 6 nuoc MI, hay 6 nuoc ta
3 Kel bai: Noi tom lai, trung thyc trong thi cu cung nhu trong cupc song la
mpt due tinh can dupe de cao va y thiic ro trong moi ngudi chiing ta trong xa hpi hi§n nay Mpt xa hpi muo'n tot dep thi ban than m6i ngudi phai la mpt ca the dep De xoa bo hoan toan "benh thanh tich", nhiing gian doi trong thi cir, trong cong \c hang ngay, trong cupc song, rat can sy dau tranh cua so dong ngudi, ciia tap the ciang nhu y thiic tu giac ciia moi ca nhan Sy that se luon la
sy that cho dii no van luon la mpt lieu thuo'c dang vdi tat ca mpi ngudi, ke ca vi Tong thong M i A Lin-con
Trang 9P h i n thCr hai
MOT SO BAI LAM THAM KHAO
^dis6l: Ve truyen thong ton su trong dao
Ton su trong dao khong chi con la van de dao due ma con la mpt truyen
thong van hoa v6 cung tot dep ciia nhan dan ta Do cung la ye'u to'quan trpng
lam nen nen tang dao due ciia xa hoi van minh
Nhan dan ta tung c6 nhung cau noi v6 cimg gian di ma chiia dung nhCrng y
nghla rat sau sac ve van de Dao va Thay Nhung cau noi ay vua ton vinh nguai
Thay, vua nhac nho con nguoi phai biet song cho phaj dao lam ngudi Thay la
ngudi vach duong chi lo'i cho moi nguoi "Khong thay do'may lam nen" Vi the
vi tri ciia ngudi thay du(?c dat ngang hang voi vj tri cua cha me, "Cong cha,
nghia me, on thay" Chiing ta van luon tu nhac minh: "Muon con hay chu thi
yeu lay thay"
Nguoi lam thay trong bat cu xa hoi nao luon duoc xa hoi ton trong "nhat tu
vi su, ban tu vi su" Boi vay, "ton su trong dao" khong con la mot van de quan
niem song hay quan niem ve each cu xu ma da tro thanh mpt pham tru dao
due Thai xua Platon, Aristole, Khong Tu tu nguoi thay da tro thanh nhveng
bac thanh trong long hoc tro Ngay nay, nguoi thay tuy khong eo vi tri tuy^t doi
nhu the song thay van la nguoi duoc xa hoi ton trgng va "nghe day hoe la nghe
cao quy nhat trong nhCrng nghe cao quy' Du 6 phuong Dong hay phucmg Tay,
dii moi quan he thay tro eo binh dang den dau, gan giii den dau thi ranh gioi
thay tro, vi tri dang kinh ciia nguoi thay van khong he bi mai mpt
Tren thuc te, van de "ton su trong dao" ngay nay da c6 nhieu dieu dang
phai ban Cae thay c6 giao du phai dung truoc bao nhieu kho khan cua cupe
song van dang ngay dem lo lang, nghien ngam de truyen thu cho hoc sinh
nhung tri thue quy gia nhat Con hoe sinh, ben canh nhiing hoc sinh cham chi
ngoan ngoan, thuc hien diing dao lam tro, kinh yeu va ton trong thay c6 giao,
da CO khong it ban chot quen di dao nghia thay tro Nhiing hoc sinh ay da v6
tinh hoac eo y \ ' i pham dao lam tro, lam dau long cae thay eo giao Da c6
nhii'ng cau chuyen dau long ma ehiing ta khong muon nhac den nhu hi^n
tupng hpc tro xiie pham thay c6 giao, v6 le voi nhiing nguoi dang ngay dem
day bao minh nhung dieu hay le phai, truyen dat eho minh nhiing tinh hoa tri
thue nhan loai Xa hpi da, dang va se tiep tue len an nhirng hoc sinh do
14
Ton su trong dao la mpt truyen thong van hoa v6 ciing to't d^p cua loai nguai Ne'u tre em la to gia'y trang thi nguai cam cay biit viet len nhiing to giay
trang ay nhiing trang thang hang, ro net, ro chu nhat chinh la thay eo giao Ton
trpng nhiing nguai giu vai tro truyen dat tri thue nhan loai cho the h^ sau la bieu hien cua tinh yeu tri thue, ciia long ham hpe hoi, ciia y chi va khat vpng vuon len eupc song tot d?p han Vi the "ton su" khong chi la van de ton trpng, kinh yeu nguai lam nghe day hpe ma con la bieu hien ciia tinh yeu tri thue, bieu hien ciia van minh, tien bp "Dao" ciing khong chi dirng lai 6 dao lam tro,
d nhiing hinh thiic, thai dp ling xii voi nguoi thay ma eon la ea van de dao due
xa hpi Do la dao lam nguoi, la dao hpe o doi Trpng dao la coi trpng su hieu biet, coi trpng tinh than ham hpe hoi, de cao truyen thong ham hpe {(> > Ton su trpng dao la mpt truyen thong dao due v6 ciing tot d^p eiia dan toe
ta Dirng truoc nhiing hien tuong dang suy nghi hien nay ve van de dao dire hpe duong, ehiing ta can phai c6 nhiing hoat dpng can thiet de nhac nha moi
ngudi nhin lai thai dp va each irng xu ciia minh doi voi nhirng ngudi lam thay
trong xa hpi nay Ton su trpng dao can phai duoc quan tam han niia
De xa hpi ngay cang van minh, con ngudi ngay cang phai ehii y den chuyen hoc hanli, tiep thu tri thiic Vi the; vai tro ciia ngudi thay trong xa hpi hien dai
da thay doi, tir ngudi truyen dat tri thiic da chuyen thanh ngudi dan dat hpe sinh tim ra con duong den vai tri thiic Vai tro eiia ngudi thay it nhieu thay doi nhung vj tri eiia ngudi thay thi khong he suy giam Thay van la thay va ngay cang quan trpng han Vi vay, dii xa hpi c6 di den dau, xa hpi ay van eo nhiing ngudi muon hpe va van c6 nhirng ngudi thuc hien nhi^m vu day bao ngudi di sau Trong cupe song ngay nay, khi ma van de hpe hanh ngay cang phiic tap
va su xudng cap ve dao due xa hpi dang khien nhieu ngudi c6 luong tam trach nhifm phai quan tam suy nghTa thi van de "ton su trpng dao" cang phai tiep tve dupe ke thira va phat buy han nira
^di s62: Suy nghi ve truyen thong ton su trong dao ngay nay
<6di Idm
Dan toe Vi|t Nam von c6 truyen thong hieu hpe va coi trpng ngudi thay Ca dao, tue ngii Viet Nam c6 nhieu cau nhac nhd con ngudi ve thai dp Ton su trpng dao: "an voc, hpe hay", "Khong thay do may lam nen", "Muon sang thi bac cau kieu - Muon con hay ehii thi yeu lay thay" Ngay nay, dat trong boi canh cua xa hpi hifn dai, truyen thong ay can dupe nhin nhan, danh gia mpt each thau dao
15
Trang 10Ton su trgng dao la t u tvrong bat nguon t u N h o giao, N h o giao dac bi^t de
cao su HQC va vai tro ciia nguoi thay N g u o i thay dai di^n cho nhung gi ton
kinh nhat; dao thay tro la mpt trong nhung ruang moi dao due quan trpng
nha't cua xa hpi phong kien (quan, su, phvi) ong cha ta da tiep thu t u tuong
nay theo tinh than "thiet thuc, linh hoat, dung hoa"; luge bot cac nghi le mang
tinh hinh thuc khat khe, r u o m ra, chii trpng den npi d u n g nhan ban ciia thai dp
coi trpng tri thuc va mo'i quan he thay tro Ton su trpng dao da tra thanh mpt
truyen thong van hoa, dao due quy gia.ciia nguoi Vi^t N h o coi trpng vi^c hpe,
ton kinh nguoi thay, nhan dan ta da gop phan tao d y n g nen van hien cua dat
nuoc Thai dai nao cung c6 nhieu tarn guong hieu hoc, nhieu nguoi thay mau
mue va n h u n g eau ehuyen cam dpng ve tinh nghia thay tro Co n h i i n g nguoi
thay da xa khuat la tai nang, nhan each van toa sang cho bao nhieu the'he mai
sau Co nhung hpe tro do dat, lam quan to nhung k h i tro ve tham thay cii noi
lang que heo lanh van le phep, khiem nhuong n h u nguoi tro ngay xua
Ngay nay, truyen thong ton su trpng dao van dupe tiep noi, phat huy Nha
nuoc, xa hpi luon c6 su quan tam den giao due va doi song vat chat, tinh than
cua nguoi thay Giao due dupe coi la quo'c sach: tang ngan saeh giao duc; tang
luong giao vien va tich cue tu bo, xay d u n g he thong truong lop Cac gia dinh
ciang luon chii trpng den vi^c hpe hanh ciia con em minh Khong khi dan ehii
giiip mo'i quan he thay - tro gan gui, ehan hoa hon, tao dieu kien de thay giiip
tro phat huy vai tro chii dpng trong hoc tap 6 cap hpe nao, tieng noi ciia thay
giao, CO giao van c6 tac dpng v6 ciing Ion den su hinh thanh, phat trien nhan
each ciia moi con nguoi Nhieu khi, hpe tro c6 the tam su, chia se v o i thay, eo
nhieu dieu khong noi dupe voi cha va nguoi than Phu h u y n h hpe sinh tin
cay g u i gam cpn em cho nha truong va thay c6
Ben canh do, van con nhieu hien tupng tieu eye dang tac dpng khong tot
den truyen thong ton su trpng dao ciia dan tpe Tien luong nhan dupe ehua d i i
dam bao cho nguoi thay mot miic song trung binh Thuc trang nay khien
khong ft cac thay, c6 phai lam them de kiem song - vua mat d i thoi gian, sue
lue le ra phai danh cho viee giang day, vira lam suy giam hinh anh nguoi thay
Day do, cung c6 nhi>ng giao vien khong d u n g vung truoc "con bao thi t r u o n g "
da lam giam sut su tran trpng ciia xa Upi doi voi nguoi thay Dong thai miic
luong thuc te dupe tao nen su so sanh voi cac nganh, nghe khac khien hpe
sinh gipi c6 tam If ngai lam nghe day hoc Chang han, mpt sinh vien tPt nghi^p
Truong Dai hpe Ngoai thuong eo the de dang t i m vi^e lam v o i muc luong khoi
diem t u ba den nam tri^u dong mpt thang; trong khi mpt sinh vien Truong Dai
hpe Su pham ra truong chi c6 the nhan hon mpt tri^u dong mpt thang M a eo
hpi t i m vi?c lam lai kho khan rat nhieu Thay Van N h u Cuong, H i ^ u truong
Truong PTTH Dan lap Luong The Vinh, khi chiic m u n g cac hoc tro thi do dai hpe da CO may 161 "cam tac" dang de suy ngam: "Cac em vao dai hpe, thay v u i Duy ehiit ban khoan, thoang ngam ngui - ft em mong m u o n vao su pham - A i
se thay thay liie may muoi?" Mat khac, su quan tam ciia nhieu phy h u y n h va hpe sinh con mang tinh thuc d u n g cGng lam gfam nhiet tam ciia khong it thay,
CO Khong hiem hpe tro cham chi den tham, tang qua thay, c6 trong ngay le nhung lai chenh mang, luoi bieng trong gio hpe Co nhung hpe tro ra truong, khi thanh dat khong he nho den nguoi thay da tan tuy day do m i n h Co le, hp khong biet rSng, chi mpt 161 tham hoi qua dien thoai ciing khien thay, c6 hanh phiie va yeu nghe hon Tham chf, c6 ca nhung hien tupng p h u h u y n h hoac hpe sinh xiie pham nang ne den than the va nhan pham ciia thay, eo giao D6 la
nhiing bieu hien hoan toan xa la doi voi nep song, nep v a n hoa truyen thong
ciia ngu6i Viet Nam
Nhi>ng bien doi phvic tap ciia d6i song trong xa hpi hien dai ngay cang doi hoi moi chiing ta gop phan g i u gin, phat huy truyen thong ton su trpng dao eua dan tpe va bo sung cho truyen thcYng nay nhii-ng npi d u n g moi Ve phia nha nuoc va xa hpi Toi nghi can eo su quan tam hon nira de nang cao miie song cho giao vien, dac biet la cac thay, eo giang day 6 viing sau, viing xa Can phai CO nhCrng chfnh sach uu tien - khong chi khi hpe ma ca sau khi ra tru6ng
de thu hiit nhan tai cho cac tru6ng su pham Phai c6 cac the he thay gioi thi moi CO tro gioi; m o i tao da cho "su hpe" 6 Vi^t N a m hpi nhap cung the gioi Ve phia gia dinh, cac bac phu huynh can chii y hon den viec giao due con em minh thai dp thuc sir ton trpng doi voi cac thay giao, c6 giao M o i hpe sinh cung can biet the hien tinh cam voi thay, c6 mpt each chan thanh, diing dan Theo toi, tinh cam do khong the "goi ghem" trong mpt bo hoa, mpt chiec phong bi hay tiii qua nhan ngay le, tet Trai lai, no phai dupe the hien truoc het
o su nghiem tiic trong hpe tap, ren luyen, tu duong ciia ngu6i tro; 6 thai dp quy trpng tinh nghla thay tro Boi v i , doi vol nguoi thay, niem v u i Ion nhat van
la dupe truyen thu tri thuc; dupe nhin thay cac liia hpe tro truong thanh n h u nguoi lam v u o n dupe thay cay coi xanh tuoi, d o m hoa ket trai Yeu kinh thay,
CO Cling khong chi la biet vang 16i ma con phai la say me v o i m o n hpe, khao
khat hieu bieWa noi theo chf huong, nhan each ciia thayjk
N h i i n g nam gan day, ben canh nhii-ng thanh t u u , nganh Giao due ciia dat nuoc chiing ta ciing khong ft hien tupng tieu cue Co n h i i n g thay, eo d u n g tren
buc giang ma khong danh cho su nghiep trong ngu6i tinh yeu v a trach nhiem
Co nhieu hpe tr6 da khong t i m thay o thay giao, c6 giao eiia m i n h cho dua tinh than Ban than toi ciing c6 liic huonjcho, Jhalt vpng v i sy^thieu cong bang, thieu
^ n h i ^ t tinh ciia mpt vai thay, c6 nppy:,$;t^ iji j | ^ j | | ^ ' j ^ | l ^ - f l j i j f ; ^ f | i' N h i n lai
1 7
Trang 11con duong hoc tap cua minh, toi cam nhan ro han bao gio het cong cm day d('
ciia thay, c6 Cac thay giao, c6 giao da lang le vugt len bao kho khan ve vni
chat, thi^t thoi ve tinh than de mif t mai ben trang giao an, say sua ben ta'rr
bang den, tim nguon h ^ h phiic tu nhiing doi mat va guong mat hpc tro.,
Trong lap hpc nao toi ciing thay nhung thay, c6 dugc hpc tro yeu quy, kinh
trpng Cac thay, c6 da cho chiing toi khong chi tri thuc ma ca niem tin va(
nhOng dieu to't d?p, cao quy, ben vung cua cupc doi Trong lap 12 ciia toi, C(
deh 6 ban dang ki thi vao cac truong su pham Moi nguai xuat phat tu nhiint
li do rieng, nhung tat ca giong nhau 6 mpt diem: deu mang trong trai tim minii
hinh anh ciia nhirng thay, c6 ma hp yeu quy, nguang mg Cac ban ay muon
dugc tro thanh nguai nhu the^ muon tiep noi con duong ciia thay, c6
Nhu vay, dii 6 thai dai nao, ton su trong dao van la mot truyen thong quv
gia can dugc giu gin, tiep noi Dao thay tro c6 the ton tai 6 nhiing trang thai
khac nhau nhung mai mai van la tinh cam d?p de, thieng lieng, khong th{
thieu trong hanh trang tinh than ciia moi con nguai
(Nguyen Hai Linh, Truong THPT Le Quy Don, Ha Ngi)
^dis63: Suy nghi ve long dung cam
^di Idm
\y thang truoc, dai bao dua tin ve mot anh thanh nien tay khong san bal
cudp 6 Thanh pho Ho Chi Minh ma khong can gia nhap mot to chuc cong an
hay dan phong nao, ciing khong phai de lay thu lao hay an hu$ H^ng nga)
chiing ta nghe biet dugc c6 nhirng ban tre nhay xuong song ciiu nguoi sSp chet
duo), CO nhung tinh nguy^n vien khong quan ngai gian kho nguy hiem den
vo-cac benh nhan trai phong, vao vo-cac b^nh vi^n truyen nhiem hoac den vdi don^
bao dan tgc mien niii can su giiip da Va chiing ta ggi hg la nhung ngudi cc
long dung cam
Vay'the nao la long dung cam? Tai sao tu xua den nay con ngudi ludn dt
cao va keu ggi long dung cam? Toi hieu ve long dung cam chi'nh tir nhCrng sis
vi^c nhdibe ma toi chiing kieh trong cugc song hSng ngay vdi nhiing ngudi
than yeu riha't
Von la nigt c6 be nhiit nhat yeu duoi, khong it Ian toi tung dau kho vi tinh
each "Irdi sinh" nay ciia minh Cdn nhd, hoi be toi sg nhieu thii lam, nao so
chugt, sg gian, sg doi, sg nhen, sg den ca may con td vd hay bay vao gdc nha
toi xay td Den bay gid toi van cdn rat sg ma, sg toi Anh trai toi hay cudi gieu
toi la do nhat nhu cay ngay, do thd de, do mi't udt Cdn m? toi thi cudi khich
1?: "Con phai dung cam len chii"! Dan dan, Idn len toi ngay c^ng nhan thay
neu thieu can dam, con ngudi ta se rat kho song M? toi chinh la tain guong dau tien cho toi soi de thay long diing cam ciia con ngudi Mac du m? toi khong phai trai qua chien tranh Me khong phai la cd giao lien, cd thanh nien xung phong md dudng cho chj ciiu thuong bang minh qua mua bom bao dan gdp phan lam nen cugc song hda binh hdm nay M? chi la mgt ngudi phu nii nong dan binh thudng, sdm tdi mi?t mai cong vi^c gia dinh, ddng ang M? Igi rugng sau khi mua lu tran ve miia gat, nude ngap ngang lung, bat chap nhung con vat ma tdi thudng kinh hai nhu dia, vat, ran, ret, m? co siic day thuyen liia tdi nha M? khong khde IMm ma van co day them vai thuyen liia niia giiip bac hang xdm gia yeu neo dan du m? da ret run cam cap Cd Ian giua dem mua Idn, nghe tieng ngudi keu ciiu ngoai muong, m^ khong quan ngai sain chdp, lao ra khai ciia M? bao: "Thay ngudi can giiip, sue minh co giiip dugc ma khong giiip la "phai tdi" Va tdi nghi me chinh la ngudi diing cam nhat Cd giao tdi thudng khuyen nhirng ban trot mac Idi hay diing cam nh^n Idi Mgt ban nam thugc loai "ca bi?t" trong Idp tdi, mgt Ian viet bay len tudng, nhung
cd giao lai tudng thii pham la ban khac va sap sua dua hinh thiic ki luat cho b?n do Ban "ca biet" cd the im lang nhung cudi ciing da dam noi ra su that, nhan loi cua minh Ca lop tdi bat dau nhin ban "ca bi^t" bang con mat khac,
"khong ca bi^t" niia Mgt anh thanh nien tay khdng bat song bgn cudp giat ngoai phd, lay lai do dac ma khdng sg chiing tra thii Mgt cau be dam nhay xud'ng song ciiu ngudi sap chet dudi trong cugc song hang ngay, chiing ta cd the dugc chiing kien nhieu hanh ddng sang ngdi Idng dung cam nhu the Ldng diing cam cang bgc 16 rd han khi con ngudi bi day vao nhiing hoan canh dac biet bat thudng Do la tam guang quen minh hi sinh cho cugc chien tranh gianh ddc lap dan tgc, tu do dan tgc ciia cac the he anh hiing dat Vift, tir Tran Binh Trgng cho den Nguyen Trung True, Le Van Tam, Nguyen Van Troi, Tran Van On, Nguyin Thai Binh Do cdn la nhirng con ngudi sin sang xa than vi cong li, luang tri va nghf thuat di#n anh the gidi da tai hi^n lai trong hinh tugng thanh tra Ka-ta-nhi-a mgt minh chd'ng lai ma-phi-a bat chap cai chet dem ngay rinh rgp Tir nhd den Idn, tat ca nhirng con ngudi va hanh dgng do chinh la hif n than ciia ldng diing cam
Nhu vay, cd the hieu ldng dung cam la dam song manh me, khdng sg kho khan gian kho, khdng sg chet, dam hi sinh vi muc dich ciia minh, dugc khdng?
Cd the noi nhirng ngudi linh danh thue cho quan ddi M i dem than lam bia do dan hdng xam Ian dat nude khac la cd ldng dGng cam dugc khdng? Hay nhirng
ke danh bom tu sat phuc vu cho mgt vai td ehiie khiing bd tren the gidi ciing the hien ldng dung cam? Phai chang nhdm phi cdng cam tir lai may bay dam sap tda thap ddi d Niu - Ode ngay 11 thang 9 nam 2001 la nhirng ngudi dung
19
Trang 12cam nhat the gioi? Toi khong cho rang khai niem long d u n g cam m o rong den
vay A n h trai toi cung la mgt chang trai day nam tinh, rat d u n g cam, khi di dau
CO anh d i cung la toi hoan toan yen tam Co mot Ian, n h o m ban cung lop ciia
anh thach do nhau ve long dung cam, thtr xem ai d u n g cam nhat Dieu ki^n
cua cupc thi d u n g cam la boi qua song H o n g vao liic sang sdm tinh m o chua ro
mat nguoi Bon nguoi " d a m " thi trong do c6 ca anh trai toi da suyt mat m?ng
neu khong may man dugc mot bac thuyen chai cuu k i p Chi sot lai mot nguoi
"hen nhat" khong d a m tham d u thi khong gay nen phien ha Ban c6 cho rang
bon n g u o i thanh nien do diing cam khong? Theo toi, nen goi ho la bon "lieu
than ngoc nghech" thi diing hon Toi khong c6 long diing cam trong nhirng
hanh dpng v6 nghia If n h u vay Long d u n g cam khong chi c6 nghTa la khong
so kho, khong so chet ma no con gan voi muc dich tot d?p, y nghIa cao ca Long
dung cam to't dep khi nho c6 no, con nguoi c6 d i i y chi v u o n len vuot moi gian
kho, thir thach de khang dinh pham gia, nang luc cua ban than Long dung cam
cao ca khi nho c6 no, con nguoi dam quen m i n h vi viec nghia, dam hi sinh tinh
mang v i su song con cua dat nude, cua nguoi than cung n h u dong bao, dong
doi N h u the^ long diing cam luon gan lien voi y thiirc ve nhan each, pham gia
lam nguoi Long d u n g cam con di lien voi tinh yeu thuong, due v i tha, khi ay, no
thuc su cam hoa con nguoi Long diing cam xa la v o i su yeu hen, bac nhugc,
khong dam doi mat voi thir thach cung n h u nhirng thoi h u tat xau
Cuoc song luon day n h i i n g bat trhc, thir thach M o i khoanh khac song la
moi khoanh khSc v u o t len noi so hai, su yeu duoi cua chinh m i n h Va moi khi
phai doi mat voi n h i i n g su that khong mong muon, toi lai t u n h u v o i chinh
minh: Can d a m len! V i can dam la coi nguon ciia cai d^p!
<Mi so 4: "Neu khong c6 muc dich, anh khong lam duoc gi ca Anh ding
khong Idm duoc cai gi vi dai neu nhu muc dich tam thubmg" (Didaro)
E m hieu cau noi tren n h u the nao? Cau noi da ggi cho em nhirng suy
nghi gi ve quan ni^m song cua ban than hif n nay?
Trong xa hoi c6 n g u o i cong thanh danh toai, cung c6 ke suot d o i lao dao,
Ian dan chang lam nen chuyen gi dang ke Co nguoi song khong he ban khoan
ve muc dich song, tua n h u con tau ra bien khong xac djnh h u o n g d i , song
khong biet ai, chet cMng ai hay Lai c6 nguoi y do thi ra't Ion ma su nghiep rat
nho Chuyen thanh cong hay that bai do rat nhieu nguyen nhan tao nen, trong
do chu yeu la tinh "muc dich" V i vay Didoro da nhan xet: "Neu khong cd muc
70
^ich, anh khong lam duoc gi ca Anh ciing khong lam dugc cai gi vT dai neu nhu muc dich tam thuang"
Cau noi ciia ong de cap den tinh "myc dich" ciia m o i cong vi?c, m o i boat
dong ciia con nguoi Con n g u o i phai c6 muc dich song M u c dich song tot d?p
la nguon dgng vien con nguoi phan dau de dat dugc ket qua tot d?p hon, song hiixi ich hon trong xa hoi N h a n xet tren cua Didoro hoan toan chinh xac N o se huong mgi suy nghl, hanh dong, tap trung y chi, nghj luc ciia con n g u o i de dat dugc yeu cau da dat ra
"Muc dich" la k i m chi nam cua con nguoi cho nen con nguoi khong the song, lam v i f c ma khong c6 "muc dich" nao ca
Con n g u o i c6 t r i tu? soi sang nen thuong dat ra yeu cau cu the truoc m o i vi?c lam hay con ggi la muc tieu hanh dong va t r i t u ^ chi pho'i m g i suy nght Loai nguoi thuong diing l i t r i de phan biet diing sai, nen hay khong nen khi hanh dong H a n h dong thieu muc dich thuong khong c6 hi^u qua Truoc khi lam mot viec gi, con n g u o i thuong dat ra "muc dich" ay Tir truoc toi nay, da c6 bao nhieu nha bac hgc nghien ciiu, t i m toi, sang tao tren m g i linh vuc de dem lai n h i i n g ket qua tot dep nhat, nham muc dich cai thien d o i song con nguoi
"Muc dich" se m o ra phuong huong, d i n dii m g i boat dong cua con nguoi
Co "muc dich" con n g u o i m o i c6 dgng lyc thiic day trong cong v i f c, c6 niem vui va niem t i n vao viec m i n h lam Ngugc lai, neu khong c6 "muc dich", con nguoi se tro nen thu dgng, bac nhugc va v6 dung, cugc d o i mat het y nghia The nao la "muc dich tam thuong"? M o t ke chi n g h l den quyen Igi cua ca nhan, lam gi cung chi nham dat ket qua cho ca nhan m i n h , cho gia d i n h m i n h
ma khong nghi den quyen Igi cua n h i i n g nguoi xung quanh thi "muc dich" ay
la "muc dich" tam thuong, ich k i Cach song cua n g u o i do khong c6 ich cho
cgng dong Ben canh do, khong it nguoi song c6 muc dich cao t h u g n g tot d?p
H g la n h i i n g con n g u o i c6 ich cho xa hgi, gia d i n h va suo't d o i cong hien cho dan, cho dat nuoc, khong mang gi den ban than H g san sang hi sinh tat ca de dat nuoc ngay cang giau dep, nhan dan ngay cang sung sudng
Dgng CO nao thiic day hg lam vi^c quen m i n h neu khong phai la "muc dich"
d?p de va cao thugng? N h u vay, "muc dich" cao thugng chinh la nggn duoc chi duong, la nguon sue manh dgng vien con nguoi tap t r u n g y chi, nghi luc
va t r i tue de thuc hien tot m g i cong vi^c N h o c6 "muc dich" Ion va tinh than lam viec khong met m o i ma cac nha khoa hgc da sang tao ra bao nhieu cong
trlnh VI dai cho nhan loai
Thuc te Ijch sir cho thay n h i i n g ten tuoi l u u danh m u o n d o i deu la n h i i n g
;|xguai CO "muc dich" song Ion lao, cao ca Hai Ba Trung, Ba Tri$u, Tran H u n g
01
Trang 13Ullll llUliy lUygll III! u n nyu lUII, igp t nym luyii AU iiyi - - e g AUUH JUUII
D^io, Le L g i , N g u y e n Trai, Quang Trung, H o Chi M i n h cung chung mpt khat
vpng: bao To quo'c, danh duoi ngoai xam, gianh chu quyen dpc lap, t u do
thieng lieng cho dan toe Cong lao to Ion cua cac v i anh h i i n g do d o i doi dugc
nhan dan ca t y n g va ghi nho
Trong hoan canh doi m o i hi^n nay, cac v i lanh dao Dang va N h a nuac ta
ngay dem tran tra, t i m d u o n g d i diing dan nhat de khoi phuc va phat trien
k i n h te^ nang cao muc song cho nhan dan, xay d u n g mot dat nuac Viet N a m
giau m a n h n h u Bac H o hang mong muo'n Do la "muc dich" tot dep "Muc
dich" do da tao ra sue bat m a i cho toan dan tpc N h a n dan ta buoc dau da gat
hai dupe nhieu thanh cong dang ke
La thanh vien con nho tuoi trong gia d i n h va xa hpi, dupe cha m? cho cap
saeh den truong, l i f u c6 ai dat eau hoi: "Hpc de lam g i " hay khong? Neu chiing
ta xac d i n h khong d i i n g t h i de n h y t chi nan long k h i gap kho khan trong hpc
tap Qua trinh hpc tir lop 1 den lop 12 phai la qua trinh ren luy^n pha'n dau
khong m^t m o i cua n g u o i hpc sinh Vay hpc de lam gi? Hpc de ngay mai buoc
vao d o i CO m p t von kien thuc to'i thieu de "lam nguoi" Hpc de hieu dupe dieu
hay le phai Hpc de k h i tro thanh c6 the lam vi^c t u n u o i m i n h , giiip gia d i n h
va giiip doi
N h u n g muc dich tot dep cua m o i nguoi khong phai t u nhien ma c6 N o la ket
qua cua mpt qua trinh ren luy^n va pha'n dau lau dai cua m o i ca nhan O lua tuoi
hpc sinh chiing ta, myc dich cao d?p khong phai la cai gi xa xoi, kho dat toi
Chiing ta can c6 nhan thiic diing dan: hpc tap la de nang cao trinh dp hieu biet,
nam virng khoa hpc k l thuat, sau nay diing nhCing tri thiic da hpc dupe de phue
v y dong bao To quoc Viec hpc tap eiia chiing ta horn nay se quyet dinh tuong
lai ciia dat nuac ngay mai N h u vay chiing ta da c6 dupe muc dich tot dep
'Bdi s6 5: T r i n h bay y k i e n ve cau ngan ngvt H i Lap: "Cdi re cua hgc hdnh
thi cay dang nhttng qua cua no thi nggt ngdo"
^di Idm
Hpc la qua trinh ca dai pha'n dau ma be hpc la v6 tan nen Le n i n da noi:
"Hpc, hpc nira, hpc mai" N h u n g khong phai eii m u o n hpc thi c6 the thanh tai
ngay dupe ma trude het phai vat Ipn vai m u o n van kho khan ban dau thi t u t u ,
ta m o i CO the hpc len cao nua va gat hai dupe nhieu thanh qua hon C h i n g the
ma ngan n g i i H i L^p da c6 cau: "Cdi re cm hoc hdnh thi cay dang nhimg qua cua
no thi nggt ngdo "
Hpc hanh la qua trinh ta tich liiy, tiep thu kien thiic, k i n h nghif m ciia biet
bao the h? d i truoc de lai, bien no thanh ciia m i n h roi ap d u n g vao thuc tien
ho^c tna rpng, dao sau hon n h u n g kien thu-c do "Cai r l dang cay" ciia hpc
hanh la n h i m g kho khan, tra ngai ma con nguoi ta vap phai k h i bat dau tiep c^n v d i n h i i n g nguon t r i thiic m o i Con "cai qua ngpt ngao" a i a no la n h i i n g thanh cong ta gat hai dupe sau mpt quang d u o n g dai rang cong hpc tap De c6 the hieu ro hon cau ngan ngir tren, chiing ta hay t u o n g t u p n g cay m u o n dirng viing thi re cay phai bam sau tirng chiee re nho xuong long dat, n h u n g de eo
dupe mpt chiee re to va chac khoe n h u the thi khong he d a n gian Tit do ta c6
the hieu dupe y nghia ciia cau ngan ngir nay la: neu chiing ta eo eo' gang, eo quyet tarn v u p t qua m p i kho khan de hpc tap t h i chiing ta se t h u dupe n h i i n g ket qua m i m a n n h u m o n g d p i >; Thanh qua l u o n khien n g u o i ta khao khat n h u n g m u o n v o i tai no, ta phai
trai qua rat nhieu dang cay Qua trinh hpc hanh ciing the, con d u a n g d i cua hpc van khong bao gio rai hoa hong Boi khi d i i n g truoc mpt be kien thiic bao
la, v6 tan, con n g u o i ta de bi choang ngpp, r u n so Roi k h i tiep can v o i tirng phan kien thiic m a i me hoan toan, eon nguoi de bi nan chi b a i khong phai cii hpc, dpc la nho dupe, ap d u n g lai cang kho Liie nay p h u a n g phap hpc la mpt V} ciiu tinh, t u than m o i n g u o i phai t i m cho m i n h mpt p h u a n g phap hpc thich hpp v o i so truong, hoan eanh, t r i nha va ea kha nang t u d u y eiia m i n h Do la mpt qua trinh dai, m o n moi t i m toi, sang tao, tham khao nhieu nguon de riit ra mpt p h u a n g phap to'i u u cho m i n h Co nhieu n g u o i den day roi phai lac loi nhieu Ian m a i t i m dupe d u o n g ra Roi sau do, nam dupe p h u a n g phap, ta con
ca mpt qua trinh ren luy^n, pha'n dau t i m va tiep thu kien thiic Ben eanh do de
CO dupe trpn v?n kien thiic t h i ta phai trai qua qua trinh kiem chiing, sang Ipc lai cai can thiet, tong hop hoae phan chia theo chuyen nganh de n a m v i i n g kien thiic m o i ap d u n g dupe no Qua that qua trinh hpc tap, tiep t h u kien thiic la khong he de dang, da eo biet bao nhieu nguoi nan chi ma bo cupe
Chinh n h i i n g liic kho khan, nan chi n h u the^ con n g u o i ta m o i nghi den
"nhiing thanh qua ngpt ngao" de lam dpng luc tiep tyc v u a n len trong cupe song N h u n g noi n h u the cung khong c6 nghia la vi^e hpc tap, tiep t h u kien thiic la mpt vi^c kho khan va nham ehan ma ngupe Igi v i f c tiep thu kien thiic
CO mpt siic hiit k i la, khi con n g u o i ta biet cai nay, se khao khat m u o n biet them cai nira hoae sau hon nira ve van de do Cho nen cang hpc, con nguoi ta se kham pha ra nhieu dieu m o i me hon, hap dan va loi cuon nhieu hon nira, l^ie'n l u p n g kien thiic thu dupe ngay cang Ian dan l a m ta hieu biet hon Dong thoi, hpc la qua trinh tieh liiy k i n h nghiem, la su ehuan b i hanh trang cho m o i f^gudi buac vao doi, doi mat v o i kho khan cua cupe d a i Kien thiic va k i n h
"^ghif m cang nhieu, eon n g u o i ta se cang thanh cong hon Kien thiic la mpt be bao la rpng Ion, khong bao gio c6 d i n h nghia " d u " doi v d i vi^c hpc, chiing ta cd
Trang 14the hpc a bat cii nguoi nao, bat cu mpt ITnh vuc nao trong cuoc song day mau
sac nay Trong xa hpi con nguoi la nhan to quyet dinh cho su phat trien, con
nguoi cang tai hoa, dat nuoc cang phat trien Nhat Ban la mot v i d u : sau de nhj
thechien, Nhat la mot nuoc bi chien tranh tan pha nang ne, nhan dan b i nhieu
tham hpa de dpa, dat nuoc ngap chim trong suy thoai nhung den sau nam
1952, Nhat da v u o n len nhanh chong thanh mot sieu cuong kinh te do da chu
trong dau t u vao giao due, phat trien con nguoi, coi con nguoi la nhan to' quyet
djnh tuong lai va khuyen khich cho gjao due phat trien
6 V i ^ t N a m va cung n h u tren the gioi, c6 biet bao tarn guong hoc tap can
cu, dong gop sue m i n h vao su thay doi va phat trien ciia nuoc m i n h va cua ca
nhan loai 6 Vi^t N a m ta, Bac H o la mpt tam guong sang: Bac da bon ba ra
nuoc ngoai hoe tap may m u o i nam troi nhoe nhan n?di t i m ra loi d i cho dan toe
Viet N a m thoat khoi kiep lam than Roi, Tran Dai Nghia eiing hoc tap 6 nuoc
ngoai roi ve Vi?t N a m , ap dung dupe nh&ng dieu da hoe them v o i nhung sang
tao m a i cua chinh m i n h , da che tao dupe dan tam xa, gop phan ban roi may
bay eiia giac, l a m nen mpt Dien Bien Phii tren khong l u n g lay nam chau Sau
nhieu nam hpc tap, t i m toi va nghien cuu Edison da sang tao ra dupe bong den
day toe dau tien tren the gioi - lam nen buoe ngoat trong lich s u van minh
nhan loai Roi ca nhirng thii khoa dai hoc den tir nhii'ng mien que ngheo kho,
an con khong d u no nhung n h o quyet tam, y chi nghj luc, hp da lam nen dieu
kl dieu ma khong he do loi cho hoan canh
Ben canh n h i i n g tam guong sang ngoi do, c6 nhifng nguoi chi m o i kho
khan buoe dau da nan chi, buong xuoi Hoac c6 nhung nguoi khong chiu tim
toi, nghien c u u tiep t h u kien thuc m o i ma chi "ha mieng cho sung", hoac co
"hpc vet" cho n h o de doi pho voi thay co, de chay theo diem so dan den eon
nguoi khong co kien thuc that, khong eo thuc hpc N h u n g nguoi nay ra d o i
khong nhij-ng khong thanh cong ma rat de tro thanh ganh nang cho xa hoi
Vay nen, ehiing ta phai biet t u giac hpc la tren het Dae biet la nhirng nguoi
con ngoi tren ghe nha truong can phai y thuc dupe tam quan trpng eiia su t u
giac trong hpc tap Chung ta cang phai biet t i m toi nhieu nguon kien thuc hon
de tich lijy, t i m dupe mpt phuong phap toi u u nhat cho rieng m i n h Phai hpc
mpi liic, m p i noi, khong chi t u sach v 6 ma con t u nhung nguoi xung quanh ta,
boi bat c u nguoi nao cung eo cai hay de ta hpc hoi Co the^ von song cua chiing
ta m o i rpng, kien thiie chiing ta m o i phong phii, tinh than chving ta m o i v u n g
vang de thanh qua chiing ta dat dupe cang man nguy^n hon Chinh v i vay,
khong bao gio dupe nan chi, hay co gSng phan dau het m i n h , chiing ta se thay
kha nang eiia m i n h la vo han, khong gi la khong the dat dupe
D a n g N g u y i n M i n h Trang - THPT chuyen Trdn Dai Nghia
24
^di s6 6: A n h (chi) suy nghl gi ve cau noi sau day cua Nguyen Ba Hoc:
"Duong di kho khong kho vi ngdn song each nui ma kho vi long nguoi ngai nui e song" ^
<8di Idm
Dupe sinh ra tren doi la mpt diem phiic doi v o i moi con nguoi The nhung
de ton tai va song cho diing nghia, con nguoi luon phan dau de thuc su "thanh nguoi" la ca mpt qua trinh dau tranh De noi ve mpt quan niem song can phai
CO nghj luc, y chi, Nguyen Ba Hpc eo mpt diie ket that hay: "Diivng di kho khong kho VI ngan song each nui ma kho vi long nguoi ngai nui e song" ,
Cau noi da m o ra cho ta suy nghi ve nghi luc song Ne'u ta xem cupe d o i nay la mpt eon d u o n g dai thi nhiing kho khan t h u thach se la nhOng ngpn niii cao, nhung con song dai bat buoe chiing ta phai v u p t qua N h u n g du cho song
CO dai, niii co cao thi khi con nguoi co y chi, nghj luc song thi chae chan se vupt
qua dupe Ta co the hieu nghi luc song la nhiing co gang quyet tam v u p t qua nhiing t h u thach truoe mat Trai lai, k h i chiing ta l a m m p t cong viec tuy la khong-kho khan nhung v o i ban chat lo sp that bai thi cong viec d o se khong d i den thanh cong CQng n h u cau noi ciia Chii tjch H o Chi M i n h "Khong co viec
gi kho; Chi sp long khong ben; Dao niii va lap bien; Quyet chi at lam nen"
N h u vay, ta co the thay dupe cau noi eiia Nguyen Ba Hpc la hoan toan diing Nghj luc song la mpt trong so' nhi>ng eon d u o n g nhanh nhat dan den thanh cong eiia m o i nguoi Con duong se khong lam phu long nhirng nguoi biet v u o n len trong cupe song N g u o i co nghi lye se t i m dupe eon duong d i den thanh cong d i i la eon duong do chong gai, kho khan M o i nguoi se co mpt con duong doi eiia rieng m i n h nhung diem chung la tat ca m p i con duong deu
CO nhi>ng liic len, liie xuong, liic em dem, liic kho khan Chiing ta phai luon san
sang doi mat voi nhung gian nan ay Tat ca nhirng kho khan se khong la van
de to Ion ne'u ta binh tinh suy nghi va co d u quyet tam de v u p t qua no Tir cupe song thuc te ta co the thay nhirng gia dinh kho khan sau mpt thoi gian lam viec
vat va, CO gang danh d u m , co nghi luc de v u p t qua nhirng gian kho truoe mat
thi sau mpt thoi gian cupe song se mang lai cho hp nhung thanh cong Cung co the lay v i d u tir trong ghe nha truong, mpt hpc sinh co kha nang tiep thu bai kem nhung khi nguoi hpc sinh ay co nghi luc de quyet tam cham chi hpc tap thi ket qua se dupe cai thien N h u vay ta thay dupe tam quan trpng cua nghi lire song doi v o i nhirng ai m u o n d i den dupe thanh cong Con duong H o C h i
M i n h d i den giai phong dan tpc qua khong de dang Che'Lan Vien tirng d i m g hinh anh "vien gach hong" ma Bac da suoi am ca mpt miia dong D o moi chi la mpt trong cai kho ve thieu thon v^t chat thuong ngay ma Bac phai trai qua De
&^ 2S
Trang 15giac ngp nhung tri thuc hai ngoai, thau dat dugc tvr tuong giai phong dan tQC
cua Bac ma ho trg cung la mpt van de Xay dung dugc co so Dang phai trai qua
muon van kho khan; t i m kiem vu khi; tranh thii su ung ho quo'c t e Do la
nhung chang duang Bac da trai qua Nhiing nam thang tu day, song va hoat
dpng trong vong bi mat Sau nay gianh dugc hoa binh, con duong Bac phai
tie'p tuc la lam cho dan no am Oi, biet bao la kho khan Vay ma Bac da mang
lai cho dan toe ta anh sang t u do Neu khong c6 nhung ban ITnh phi thuong,
mot t r i tue vugt bac va tarn long thuong dan sau nang, thu hoi lam sao vugt
qua con duong ay? Boi vay, khi roi to quoc ra di tim duang cuu nuac, Bac chi
CO moi minh trong lang le, nhung khi nam xuong, da c6 hang van, hang van
trai t i m cua dong bao huang ve Ha Npi, huong ve Bac ma roi 1? tiec thuang
Hang ngay, ta van thay nhiing nguoi m? ngheo tan tao nuoi con Dau cho con
hp tirng buoc Ian len trong tung chen cam co han, nhung van dupe den t m o n g
t u ganh hang rong ciia me Dieu do, ta da timg dupe nghe, dupe thay tren cae
phuang tien truyen thong dai chiing Nhimg doi vai gay go va ganh hang com
coi, hp van day nghj luc va khat vpng huang con den con duong tuoi sang vai
nhimg thiet tha cao dep Ngay ngay, ta van thay biet bao nguoi tat nguyen rong
ruoi tren khap neo duang Hp muu sinh chan chinh va triu nang trong tung
buoc chan so phan ma luong thien Hp da song bang nghj luc phi thuang
Nhung trong thuc te khong phai ai cung co du nghj luc de vupt qua t h u
thach Do la nhung con nguoi dang che trach That bai khong phai la mat tat
ca, khi chiing ta that bai thi phai co' gang dung day Chinh nghi luc song giiip
chving ta dung day Nhung ngay nay khi gap phai thu thach, nhieu nguoi da
chpn each buong xuoi thay v i eo gang dung len Mpt loai nguoi khae trong xa
hpi ngay nay la ehua lam vi#c da sp that bai v i nhirng kho khan ma cong vi$c
dat ra Duang doi se cang chong gai neu nhung ai nghi rang kho khan se
khong vupt qua dupe Chung ta eu t h u mpt Ian buoc qua nhiing t h u thach, doi
mat vai kho khan thi chae chan chiing ta se vupt qua dupe v i nghi luc se lam
nen tat ca Ngay tit khi con ngoi tren ghe nha truang, moi hpc sinh can ren
luyfn cho minh nhung k i nang song can thie't Dae bi^t la nghj lye song, each
tot nhat de vupt qua kho khan va la mpt trong nhiing huang di nhanh nhat
dan den thanh cong Ben canh do, gia dinh cung phai tao dieu kien de moi ca
nhan doi mat vai nhCrng thu thach va va cham trong eupe song De moi ca
nhan t u hoan thien minh han, ren luyen dupe tinh t u lap va y chi thep de doi
mat voi mpi kho khan
Con nhimg ai ehua bao gio doi mat voi kho khan thi phai t u minh ren luy^n
cho minh eo mpt y thuc vuan len va vupt qua thu thach N h u vay, tren duang
dai day gian nan thir thach, moi nguai phai eo nghi luc song de vupt qua tat
ca "nghi luc song se mo ra cho chiing ta nhCing con duong d i den thanh cong"
La thanh nien, song khong co muc dich, khong co l i tuang, khat vpng va dac
bi^t khong CO nghi luc vuon len thi qua that ho then biet bao! ^
^di s6 7: Suy nghi ciia anh (chj) ve nghla cvt cao d^p "Id Idnh dutn Id rdch"
trong cuQC song
<^di Idm
Doan ket, tuang than tuang ai la mpt tinh cam dac bi?t va noi bat trong nhan sinh tuong quan ciia moi con nguoi Viet Nam xua va nay Nho vay ma dan tpc ta da vupt qua biet bao nhieu kho khan, thir thach, thien tai, djch b§nh dung viing vang giira nam chau, bori be Da co rat nhieu cau ea dao, tuc ngii trong kho tang ca dao, tuc ngii ciia dan tpc de cap den van de nay Cau tuc ngii
"la lanh diim la rach" la mpt trong so do Cau tuc ngu- tren cho ta thay bai hpc lam nguoi, phan anh moi quan h^ tinh cam dam da giiia nguai vai nguoi
Nghia den eua cau tuc ngij' phan anh mpt hi^n tupng rat doi binh thuang trong sinh hoat hang ngay ciia nhan dan ta Do la vi^c diing la de goi hang, ngay xua thi la thong dung dupe dimg de goi mpi thu Khi la bi rach thi nguoi
ta se lay mpt tarn la khae bao bpc ben ngoai cho them phan chae chan Nhung khong chi vay, hinh anh "la lanh", "la rach" 6 day mang y nghia tupng trung cho con nguai chiing ta trong nhiing hoan canh, thoi diem khae nhau "La lanh" la con nguoi liic yen on, thuan Ipi, giau co Con ngupe lai "la rach" la con
nguai liie sa co, that the, ngheo kho Bang 161 noi tupng trung dimg hinh anh
cu the va gian di, cau tuc ngii ngu y khuyen chung ta nen biet chia se, giiip do, cam thong, xot thuong nhiing nguoi bj roi vao canh ngp ciing quan, co don Cau tuc ngir da the hien moi quan h | tinh cam tot dep dam da cua nhan dan ta tir xua den nay trong xa hpi Doan ket, tuong than tuang ai von la mpt truyen thong tot d^p dang t u hao cua dan toe ta Ngoai cau tuc ngir tren, trong
kho tang ca dao, tuc ngit con rat nhieu cau tuang t y n h u the:
Nhieu dieu phu lay gid gucmg Nguai chung mot mac thi thuang nhau cung
Hay
Mot con ngua dau, cd tdu bo c6 ,
Cae cau tren deu khuyen nhu ta: He la dong bao thi nen doan ket, hpp tac chat che v o i nhau tren tinh than tuong than tuong ai, khong nen tha a, ngoanh nriat, quay lung trxroc noi bat hanh cua nguoi khae, ma trai lai, phai luon luon quan tam, giiip do, d i i m bpc, che cho nguoi kho khan, that the N h i i n g nguai
• 27