Cẩm nang luyện thi đại học ngữ văn. - T.2 Nghị luận xã hội

• - Phai chii dpng, manh dan trpng khi viet bai, vi khong gio'ng vai nghj luan van hpc, noi chung nguoi viet c6 the dya vao-bai hpc c6 san, hoac dupe thay CO giao huang dan, bai nghj

807 hac sT LE XUAN SOAN (C

O/^rsJhac sT LE XUAN SOAN (Chu bienT

Uv/^C^n PHLTONG LieN

CAM NANG lUVCN THI DAI HOC

N G 0 V A N

Tap 2: NGHI LUAN XA HOI

* BIEN SOAN THEO CAU TRUG DE THI M6| NHAT GUA BO GD& DT

• DANH GHO HOG SINH KHOI 12 6N TAP THI VAO GAG TRUdNG DH-GD

.Si

Lot noi ddu

Cac em hpc sinh lop 12 than men!

Trong n h u n g nam gan day, B Q Giao Due va Dao tao luon thuc hi^n ra de t h i

Dai hQC va thi tot nghi^p m o n N g i i van theo huong m o de danh gia dugc nang

lire va phan loai trinh dp ciia hpc sinh Dieu nay tao dieu kien de nhieu hpc

sinh CO kha nang van d u n g dupe nhiing hieu biet thyc te'vao bai viet ciia m i n h

cho sinh dpng va hap dan nguoi dpc Nhieu bai viet dupe danh gia cao khi no

the hipn dupe cai toi eiia nguoi viet, quan diem nhan sinh quan ve cupe song

doi thuong, ve each nhin nhan ciia gioi tre trong each ung x u va the hien quan

niem song Cach ra de nay giip phan giam tinh trang hpc h i ciia nhieu hpc

sinh hi^n nay

Theo Sach giao khoa N g i i Van 11, tap 2 "N^hi luan la mot the loai van hoc Mc

biet, diing li le, phan doan, chieng cie deban luan vemot van denao do (chinh tri, x6

hoi, van hoc nghe thuat, triet hoc, dao due) Van dedugc neu ra nhu mot cau hoi can

giai dap, lam sang to Luan la ban vediing, sai, phdi, trdi, khdng dinh dieu nay, bac bb

dieu kia, denguai ta nhan ra chdn li, dong tinh v&i minh, chia se quan diem va niem

tin cm minh Siec manh ciia van nghi luan la a su sdu sdc ciia tit tuong, tinh cam,

tinh much lac, chat che ciia suy nghi vd trinh bay, ste thuyet phuc ciia lap luan Van

dung coc thao toe nhu giai thich, phan tich, chieng minh, bac bo, so sdnh "

De giiip cac em nam viing kieu bai nghi luan xa hpi va c6 k i nang lam bai

van nghi luan xa hpi trong k i thi tot nghiep THPT va thi tuyen sinh Dai hpc,

Cao dang chung toi bien soan cuo'n:

Cam nang luyen thi dai hoc Ngit van, tap 2: Nghi luan xa hoi

Tap sach gom 2 phan:

Phan thie nhd't: N h i i n g van de chung ve van nghj luan va each lam bai v3n

nghj luan xa hpi

Phan thic hai: M o t so bai lam tham khao (Nghi luan ve mot hi^n tupng d o i

song, ve mot t u tuong, dao li)

H i vpng day se la tai lieu bo ich cho cac em hpc sinh lop 12

Nhan day chiing toi eung xin dupe cam on cac nha nghien cuu, qui thay c6

giao va cac em hoc sinh da c6 nhirng bai viet dupe six d y n g trong t^p sach nay

TAC GIA

Phin thCr nh^t

N H U N G V A N D E C H U N G V E V A N N G H I L U A N

V A C A C H L A M B A I V A N N G H I L U A N X A H O I

I NHUNG VAN ot CHUNG VE VAN NGHj LUAN *

1 Khai niem van nghi luan

' N g h i luan la mpt the loai van hpcdacbi^t, diing li le, phan doan, chung

cii-de ban luan ve mpt van cii-de nao do (chinh trj, xa hpi, van hpc ngh§ thuat, triet hpc, dao due) Van de dupe neu ra n h u mpt cau hoi can giai dap, lam sang to

Luan la ban ve diing, sai, phai, trai, khang d m h dieu nay, bac bo dieu kia, de nguoi ta nhan ra chan l i , dong tinh voi m i n h , chia se quan diem va niem tin ciia minh Sue manh ciia van nghi luan la 6 su sau sac ciia t u tuong, tinh cam, tinh maeh lac, chat che ciia suy nghi va trinh bay, su thuyet phuc eiia lap luan

Van d u n g cac thao tac n h u giai thich, phan tich, chung m i n h , bac bo, so

sanh " (Sach giao khoa Ngir Van 11, tap 2) ,i,

2 De tai cua van nghi luan xa hoi

N g h j luan xa hpi la nhirng bai van ban ve xa hpi, chinh t r i , d o i song De tai ciia dang bai nghj luan xa hpi eiing het sue rpng ma N o gom tat ea n h i i n g van

de ve t u tuong, dao li, mpt lo'i song d^p, mpt h i f n tupng tich cue hoac tieu cue trong cupe song hang ngay, van de thien nhien moi truong, van de hpi nhap, toan cau hoa NghTa la, ngoai nhirng tac pham nghj luan van hpc (lay tac pham van hoc, nha van lam doi tupng), tat ca cac dang van ban viet khac deu

CO kha nang dupe xe'p vao dang nghj luan xa hpi, chinh trj

3 Cac dang cau hoi, de bai van nghi luan xa hoi

Truoc tien, ehiing ta phai lam quen v o i cac d^ng cau hoi Day la mpt so' v i

du cau hoi tieu bieu:

1 " N h u mpt t h i i a xit v6 hinh, thoi v6 trach nhi^m 6 m o i ea nhan eo the an mon ea mpt xa h p i " T u y kien tren, hay viet mpt bai van ngan (khoang 600 tir) trinh bay suy nghi ve tinh than trach nhi?m va thoi v6 trach n h i ^ m ciia eon nguoi trong cupe song hien nay (de thi D H khoi C, nam 2010)

2 "Dao due gia la mpt can b^nh chet nguoi luon nap sau bp mat hao nhoang" T u y kien tren, hay viet mpt bai van ngan (khoang 600 tir) trinh bay suy nghi ve sir nguy hai ciia dao due gia doi v o i cupe song con nguoi (de thi

D H , khoi D, nam 2010)

3

3 Hay viet mpt bai v3n n g ^ (khoang 600 tir) trinh bay suy nghi ve y kien

sau: "Mpt nguoi da danh mat niem tin vao ban than thi chac chan se con danh

mat them nhieu thu quy gia khac niia (de thi DH, khoi D, nam 2009)

4 Phai chang "cai chet khong phai la dieu mat mat Ion nhat trong cupc doi

Sy mat mat Ion nhat la ban de cho tam hon tan lui ngay khi con song"

(Norman Kusin) Hay giai thich va binh luan y kien tren

5 Anh/ Chi hay binh luan ca tu sau day trong mpt ban nhac ciia Trinh

Cong Son: "Song tren doi can c6 mpt tam long/ De lam gi em bie't khong?"

6 Trong mpt Ian tra loi con gai the nao la hanh phuc, Mac noi: "Hanh phiic

la da'u tranh" Anh/chj hieu cau noi tren nhu the nao?

7 " M p i li thuyet deu mau xam, chi cay doi la mai mai xanh tuoi" (Got)

Anh/chj hieu cau noi tren nhu the nao"?

8 Anh/chi hay trinh bay suy nghl ciia minh ve "b§nh v6 cam" trong xa hpi

hi^n nay

9 Viet bai tham gia cupc van dpng tim giai phap bao dam an toan giao

thong hien nay

10 Anh/chj hay trinh bay suy nghi ciia minh ve b^nh thanh tich - mpt can

b^nh gay tac hai khong nho do'i voi su phat trien cua xa hpi ta hi^n nay Co the

so sanh lien h | voi truong va lap anh/ chj dang theo hpc

'll."Sach mo rpng truoc mat toi nhirng chan trai mai" (M Gorki) Suy nghi

ciia anh/chj ve van de tren

12 Nha van Nga Lev Tolstoi noi " L i tuong la ngpn den chi duong Khong

CO li tuong thi khang c6 phuong huong kien dinh, ma khong c6 phuong

huong thi khong c6 cupc sp'ng" Hay neu y kien cua anh/chj ve van de tren

13 "Song la cho, dau chi nhan rieng minh" (To Huu) Dua vao cau tho

tren, hay viet mpt doan van ngan (khoang 600 tu) trinh bay suy nghi rieng

ciia anh/ chj

Do day la loai cau hoi bat bupc trong chuong trinh thi, nhung lai khong c6

nhiing bai hpc sin nhu nghj luan van hpc, de lam tot cau hoi nay, thi sinh can

phai nam viing cac van de sau:

- Phai bie't phat huy mpi loai kien thuc, trong nha truang cQng nhu trong

cupc song de so sanh, phat trien, van dung vao bai viet sao cho phong phii, sau

sac, day dii, c6 due nhat •

- Phai chii dpng, manh dan trpng khi viet bai, vi khong gio'ng vai nghj

luan van hpc, noi chung nguoi viet c6 the dya vao-bai hpc c6 san, hoac dupe

thay CO giao huang dan, bai nghj luan xa hpi hoan toan bupc nguoi viet phai

4

Cty TNHH MTV DWH Khang Vigt

chii dpng de xuat chinh kien ciia minh, c6 the diing hay chua dving, duoc so dong chap nhan hay khong chap nhan, mien la no thuyet phyc dupe nguoi doc bang nhiing li le xac dang

- Dang cau hoi nghj luan xa hpi chi dupe cho toi da 3 diem, nen dung lupng bai viet ciing khong nen qua dai Trong yeu cau cu the, de thi c6 the ghi

ro bai viet khong vupt qua 600 tu, nghia la vai kho giay thi dupe su dung chinh thuc nhu hifn nay, chi can khong qua 2 trang, viet ngan qua la kho hon viet dai, thi sinh can phai chii y thai gian de khong bj phan tan tu tuong, tranh anh huang den phan bai lam khac De giiip hpc sinh lam quen vai dang de thi nay, chiing toi xin dan duoi day mpt so cau hoi tieu bieu (mac dii vai dang de thi nay, 6 truong, hpc sinh da dupe danh thoi gian va luyf n tap nhieu)

Nhiing cau hoi nghj luan xa hpi nhu da neu 6 tren, kha rpng mo Chiing ta khong the c6 each hpc nao tot hon la ren luy^n that nhieu ki nang dpc hieu van ban, phai nam viing va lam chii duoc nhieu lo^i kien thiic, va phai bie't phat huy tinh chii dpng trong suy nghi ciia minh

Nam dUQfc dang de

Trong han che chuong trinh vai dang de nay, cac em phai nam dupe hai dang chinh da dupe han che:

+ Mpt la loai bai nghj luan ve mpt tu tuong dao li (chang han cau ca t u ciia Trinh Cong Son, cau tra loi ciia Mac voi con gai, cau noi ciia Got ve vai tro quan trpng ciia thuc tien so voi li thuyet )

+ Hai la loai bai nghj luan ve mpt hien tupng doi song (ve can benh v6 cam, b^nh thanh tich, ve thoi quen sinh boat hang ngay, ve thai dp thi cii thieu trung thuc )

4 Cau triic ciia bai nghi luan xa h6i !

Mpt bai nghj luan xa hpi du dung lupng khong dai ciing van phai dam bao cau triic ciia mpt bai lam van, nghia la van phai c6: *

Ma bai

Than bai ! >i' <•,

- Phan ma bai can phai neu dupe van de trpng tam ma de ra yeu cau ^

- Phan than bai, phai trien khai tiep cac lu|n diem da dupe neu ra a phan mpt

- Phan ke't bai, nguoi viet phai dua ra tong ke't ciia ca nhan minh ve van de

a neu, diing hay sai? Bai hpc nao dupe riit ra cho ca nhan nguoi viet?

Cam nong luygn thi BH Ng J Van, tqp 2: Nghj luqn Xa h$i - Le Xuon Soon

T o m Isii, Voi m g t bai nghj luan xa hpi, bo'eye chung cua bai lam nen Ian luo[

trien khai theo cac buoc sau day:

Y 1: N e u va giai thich y kien cau hoi de thi

Y 2: Ban luan m o rpng ve y kien cau hoi de t h i

Y 3: Riit ra bai hpc nhan thuc va hanh dpng cho ban than va cho m p i nguoi

II C A C H L A M B A I V A N N G H ! L U A N X A H O I

1 Can xac dinh dmrc dang- bai nghi luan phii hap

Dang de nghi luan xa hpi dupe chia lam 2 n h o m de chinh la nghi luan ve

m p t t u t u o n g dao l y va nghj luan ve mot hi^n t u p n g xa h p i V i vay, truoc khi

tien hanh lap dan y chung cho bai lam, hpc sinh can xac d i n h de bai thupc loai

nao de c6 d j n h h u o n g chung cho bai vie't

a) Nghi luqn ve mot tit tuong, dqo ly de cap t o i n h u n g van de lien quan toi

dao due lam n g u o i , quan n i f m ve mpt loi song, m p t y kien ban ve quan diem

song cua cae nha t u t u o n g loi lac ( T u t u o n g uo'ng nude n h o nguon, an qua nho

ke trong cay, song d^p, nhan nghia trong dao lam n g u o i ) Vi^e xac dinh de la

dieu ki^n quan trpng de giiip ban hinh dung dupe toan bp h u o n g d i cua bai

vie't, tranh dupe loi sai lam lac de thuong mac phai cua nhieu ban hpc sinh khi

lam Da'u hieu de nhan dang nhat cua loai de nay do la no thuong la n h u n g

cau noi true tiep de trong ngoac kep ciia cac danh nhan n o i tieng hay la mpt

cau tho, m p t y kien trich dan trong tac pham van hpc Cac ban can nhanh y

nhan ra n h i i n g d i e m khac bi^t nay de c6 the xac d j n h d i i n g dang bai can lam

C u the la:

- Trieoc hei hay cat nghia cac tie khoa, tie then chot theo y hieu cua ban Giai

thich y nghia cua cau noi do

- Khang dinh cau noi do la dung, sai hay chua hoan toan dung Phdn tich cau

noi, thuong dung loi le va Iqt Iqi van de

- Lay vi du, phan tich vi du de chung tninh y nghia cua cau noi (vi du vemot

ai do noi tieng, c6 nhung dong gop Ion)

- Lien he voi ban than ban

- Riit ra bai hoc cho ban than va moi nguoi Phe phdn nhung nguoi di ngugc

Iqi voi chan ly cua tu tuang dqo due do

b) Do'i v o i dang de nghi luqn ve mot hien tuang xd hoi, ban ciJng khong can

qua lo lang, dang de nay kha pho bien va no cung dupe de cap toi nhieu trong

cupc song hang ngay n h u : gian Ian trong thi cu ciia hpc sinh hi^n nay, van de

tai n^n giao thong, bao lyc hpc duong, thanh nien va quan d i e m ve song t h u

van hoa than t u a n g Co the noi day la dang chung ma nhieu n a m gan day Bp Giao dye da h u o n g den de hpc sinh tiep c^n trong n h i i n g mua thi De lam dupe dang bai nay dat ke't qua cao, no doi hoi hpc sinh phai eo v o n hieu biet nhat d i n h ve thuc te xa hpi, n h u vay, bai van vie't ra se chan that, c6 sue loi cuon thye te Cu the la:

- Neu len hien tuang trong cudc song Hien tuang nay c6 pho Men hay khong

- Phdn tich hien tuang trong doi song thuc te Chi ra nguyen nhdn va hdu qua

- Ldy vi du cu the de chung minh

- Lien he vai ban thdn ban '•'

- Riit ra bdi hoc cho ban thdn va moi nguoi Phe phdn va dua ra loi khuyen

2 Bai vie't phai dam bao diing bo cue

D i i bai van thupc bat cu dang de nao trong hai loai tren day t h i no van phai

dam bao day du' bo cue 3 phan la Ma bdi (Dat van de), Thdn bdi (Giai quyel vdh de) va Kel bdi (Ket thuc van de)

Vi^e d u y t r i bo cue nay se giiip cac em dam bao dupe ve mat h i n h thuc cho bai vie't ciia m i n h Trong truong hop khi het gio lam bai ma van ehua giai quye't xong phan than bai thi cung nen nhanh chong chuyen sang lam phan ke't bai de tranh tinh trang thie'u ve bo cue bai vie't ciia m i n h

Phan M o bai: can trinh bay dupe van de dat ra trong bai lam (npi d u n g de

bai) de n g u o i dpe c6 the biet dupe bai lam ciia ban de cap toi npi d u n g chinh nao, tranh tinh trang m o bai dai n h u n g khong diing ehii de hay lam lac de

Can CO phan dan dat nhat d i n h de d i vao bai mpt each t u nhien, tranh go bo,

g u p n g ep gay cam giac kho chju cho nguoi dpe Theo danh gia chung, m o bai sang tao, t u nhien t h u o n g dupe danh gia cao va gay an t u p n g dau tien doi voi

n g u o i cha'm bai

Phan Than bai: dupe xem n h u phan lam chinh, phan x u o n g so'ng ciia ca bai

vie't boi no lam nhiem v u giai quye't n h i i n g van de chinh ciia de bai dat ra

Phan nay thuong tra loi cho cae cau hoi: Van de do nghia la gi? Van de la diing hay sai, tgi sao? Trong thuc teeupc song, no dien ra pho bien n h u the nao? Can lam gi de phat h u y n h i i n g mat tot va han che n h i i n g tieu cue (neu la mat xa'u)

do trong xa hpi hi^n nay? Ban can lam gi va lam n h u the nao de gop phan hi^n thuc hoa no vao trong thuc te? Day la n h u n g yeu cau co ban trong vi^c vie't mpt than bai ciia bai dang N g h j luan xa hpi

D o i v o i dang van N g h j luan ve mpt hi^n t u p n g xa hpi, b^in can eo n h u n g v i

dy thuc te^ lien h$ thuc tien va c6 so' li^u ehiing m i n h (neu can) de bai viet

them sinh d p n g hon

Phan Ket bai: tuy ngan nhung no c6 vai tro v6 ciing quan trpng vi no khep

Igi van de ma ca bai vie't bai dang de cap tdi va mo rpng ra nhving y kien ca

nhan n h ^ lam nguoi dpc c6 nhQ'ng lien tuong ro hon ve ca bai vie't cua ban

3 Cdn c6 nhung nhan xet, danh gia cua ban than va m&rgng van de

Tuy dieu nay khong dupe nhieu em chu y toi nhung no lai la tieu chi quan

trpng de thay c6 xem xet ve hieu biet cua ban doi voi thuc te cupc song Nhung

phan nay ding khong nen qua dai dong vi no ciing c6 the khien ban lam sai de,

lac huong ma can vie't ng^n gpn, sue 'tich, de hieu De lam tot phan nay, each

tot nhat la cac em nen tham khao nhieu sach, bao, tap chi hay cac phuong ti^n

truyen thong va thuc te'cupc song de de lay vi du nhat (Ch5ng han ve van de

tai nan giao thong hay chuy^n song thu ciia giai tre hi^n nay ) Cac em c6 the

trich dan tho hoac cac y kien danh gia c6 co so de lam bai vie't cua minh sinh

dpng hon

Dieu quan trpng la cac em nen lam nhieu de de luyfn kha nang vie't mach lac,

chirUi xac va nang cao vi?c nhan dang de va lap dan y cho minh Sau khi vie't can

kiem tra lai ca bai lam de tranh nhiing sai sot khong dang c6 gay mat diem

4 Can CO mot phuongphap hoc tap tich cue

- Truoc het ban hay tao cho minh thoi quen phan tich van de m6i ngay

Truoc bat ki sy vifc, hay mpt cau noi ciia ai do hay luon co gang de phan

tich y nghIa, ham y bang kha nang cua ban than ban Dong thoi vi?c cap

nhat thong tin mpt each thuong xuyen la khong the thie'u, hay chii y theo

doi chuong trinh thoi su Chuyen muc ki nang song moi ngay, hay luon de

trong tam kiem soat

- Co gang nha va hieu y nghia ciia cac cau noi, hay mpt cham ngon

song nao do Dpc sach tham khao se giiip khoi gpi nhiing sang tao cua ban,

dong thoi tich liiy dupe each hanh van va phuong phap lam bai

- Hpc di doi voi hanh Hay tu minh dat biit vie't va phan tich, sau do

dpc lai va doi chie'u voi dap an Dieu nay se giiip cac em nhd rat lau va hieu

sau sac van de han

M O T SO V I D U

De giiip cac em ca the de dang giai quyet cac bai lam cu the ciia minh,

chiing toi xin dan ra duai day 3 vi du cu the: mpt dap an so lupc, mpt dap an

chi tiet va mpt bai vie't hoan chinh

V i dv 1: Irinh bay suy nghi vey kien: Ke ca hoi tht non nong tao ra thanh tich,

nguoi Chan chinh thi kien nhan tao nen thanh tuu (de thi DH, khoi C, 2012)

Dap an so lupc

1 Giai thich y kien

- Ke CO hpi la nguoi Ipi dyng thoi co de muu cau Ipi ich truoc mat, bat ke

vi$c lam diing hay sai; nguoi chan chinh la nguoi luon biet song diing voi thuc chat va phu hpp voi nhiing gia tri xa hpi; thanh tich la nhiing ket qua dupe danh gia to't; thanh tuu la nhiing thanh qua co y nghia Ion, thuong chi dat dupe sau mpt thai ki phan da'u lau dai

- Ve npi dung, day la y kien chi ra su dpi lap ve 161 song va each hanh xii trong cong vi^c giiia loai nguoi co hpi va chan chinh

2 Ban luan vey kien

* Ke CO hpi thi non nong tao ra thanh tich r; a ;

- Do thoi vy Ipi, bat chap diing sai nen trong cong vif c, ke co hpi khong cau ket qua tot, ma chi cau dupe danh gia tot Ke nao cang vu Ipi thi lai cang non nong co dupe thanh tich Bai the, loai nguoi nay thuang chi tao ra nhiing thanh tich gia

- Ve thuc cha't, each hanh xii ay la loi song gia doi khien cho that gia bat phan, lam bang hoai eac gia trj ve dao diic; loi song co hpi nay da khien b^nh thanh tich Ian tran nhu hien nay ''^ •

* Nguoi chan chinh thi kien nhan lap nen thanh tuu H '

- Coi trpng chat lupng that, ket qua that la diic tinh ciia nguoi chan chinh

Boi the'lpai nguoi nay thuang kien nhan trong mpi cong vi§c de tao nen nhiing ket qua thuc su, nhiing thanh qua co y nghia Ian Doi voi hp chi co nhiing thanh qua thuc su moi tao nen gia tri thuc ciia eon nguoi, dix co khi phai tra gia dat

- Ve thuc chat, each hanh xii ay thupe ve Ip'i song chan thuc, bieu hien ciia nhiing pham chat cao quy; giiip tao nen nhiing thanh qua thuc, nhiing gia tri dich thuc cho minh va cong dong, gop phan thiie day xa hpi tie'n len

3 Bai hoc venhan thuc va hanh dong ' '

- Can nhan thiie ro day la hai kieu nguoi doi lap nhau ve nhan each: mpt loai nguoi tieu cue tha'p hen can phe phan, mpt mau nguoi tich cue cao ca can tran trpng

- Can npi theo 16'i song ciia nhiing nguoi chan chinh, luon coi trpng nhiing ket qua that va kien nhan phan da'u de lap nen nhiing thanh tim; dpng thai len

an 161 song co hpi, non nong chay theo thanh tich gia ( ,

V i du 2: "Cai chet khong phai la dieu mat mat Ian nhat trong cugc dai Su mat

mat lorn nhat la ban decho tam hon tan lui ngay khi con song" (Norman Kusin) Hay

Viet mot doan van ngan (khoang 600 tit) trmh bay nhung suy nght cua anh/chi vecdu

t: noi tren

Dap an chi tiet

1 Dqt van de

- Cupc song voi moi con nguoi la dieu quan trong nhat A i tren doi nay lai

khong yeu cupc song Do la dieu khong the phii nhan Vi the^ ciing khong the

phu nhan, cai chet la noi bat hanh Ion nhat voi moi con nguoi Tir xua toi nay,

con nguoi luon tim hieu va tim moi each che ngu cai chet de gianh su song

- Noi "cai chet khong phai la dieu mat mat Ion nhat trong cupc doi Sy

mat mat Ion nhat la ban de cho tam hon tan lui ngay khi con song" nhu

Norman Kusin ciang khong he sai Cupc song va cai chet la hai thai cue doi lap

nhau du- dpi Boi the cang yeu cupc song, con nguoi lai cang sp hai truoc cai

chet Nhung, c6 mpt noi sp Ion lao hon cai chet, do la khi con song, nguoi ta de

cho "tam hon minh tan lyi"

2 Gidi thick cdu noi cua Kusin

- "Cai chet khong phai la mat mat Ion nhat": De lam sau sac chan li nay,

truoc hen can phai khang dinh gia trj cupc song ciia con nguoi, kh3ng dinh cai

chet voi moi con nguoi qua nhien la su mat mat Ion nhat Chet la chain dut su

song, chain dut su ton tai hiiu hinh cua con nguai Khi chet, nguoi ta se phai

roi xa vinh vien tat ca nhirng gi yeu thuong, gan bo, khong con dupe tan

huong niem hanh phiic, nhirng thii vui, lao dpng, cong hien va sang tao "Moi

con nguoi chi dupe song mpt Ian ", mpt nha van Nga da tung noi nhu the Va

nhu the; ciing c6 nghia, mpt con nguoi binh thuong, khong the khong coi cai

chet la su mat mat Ion nhat Vay nhung, theo Norma Kusin, c6 mpt noi mat

mat con Ion hon, do la khi nguoi ta "de cho tam hon tan lyi khi con song" Tai

sao lai the?

- "Dieu dang sp nhat la de tam hon tan lui ngay khi con song": Cupc song

ciia con nguoi ton tai 6 hai dang the chat va tinh than Mpt cupc song c6 y

nghia phai la su hai hoa giira hai trang thai tren Mpt cupc song tinh than day

du diing nghia la phai dupe thoa man day dii ve mat tam hon Nghia la phai

CO khat vpng lao dpng va sang tao; phai biet rung dpng truoc cupc doi, biet yeu

va biet ghet, yeu cai dep va ghet nhiing cai xau xa; khong de tam hon chai san,

v6 cam truoc mpi noi buon vui cua cupc doi

3 Ban luan ma rgng vecdu noi cua Kusin

- Tai sao cai chet khong phai la mat mat Ion nhat? - Cupc song voi con

nguoi that la quy gia Nhung khong ai c6 the vTnh vien trong cupc doi nay Do

la quy luat Tuy nhien, cai chet voi moi con nguoi khong c6 nghia la ket thiic,

la da'u cham he't Boi le, c6 nhifng cai chet van de lai "muon van tinh than yeu";

chet nhung lai "gieo mam su song", de lai cho muon doi sau su nguong mp,

kinh yeu Chi V6 Thj Sau ra di khi tuoi doi con rat tre, nhung ten tuoi, tam hon

ve d?p cua chj v i n mai song trong long nhan dan Mpt cai chet nhu the dau phai la mat mat Ion nhat?

- Su tan lui trong tam hon khi con song moi la dang sp: Su song khong don gian chi la an uong, hit tho, huong thy, tan huong ve mat vat chat Co nhiing nguoi song trong cupc doi chi coi trpng dieu nay R6 rang, hp khong chet ve mat the chat The nhung, tam hon ciia hp trong rong; hp v6 cam, dung dimg truoc mpi noi buon vui ciia cupc doi; chi biet "yeu" ban than minh, khong udc mo va khat vpng Mpt cupc song nhu the chinh la "cai chet" ve mat tam hon Cai chet nay tham chi con dang sp hon, khung khiep hon "cai che't the chat" Do la li do khien Truong Ba xin dupe "chet" khi De Thich van cho ong song, nhung la song trong v6 bpe the xac ciia mpt nguoi khae, khong

phki la minh

4 Lien he voi ban than trong cupc song hien nay

Trong cupc song hi^n nay, khi ma nhu cau vat chat khong con la dieu qua kho khan, moi con nguoi deu c6 the de dang thoa man nhu cau vat chat ciia minh Xa hpi cang hien dai, tien nghi, con nguoi lai cang de eo nguy eo sa vao loi song huong thy, v6 cam, lanh lung, mat phuong huong Song tich eye, lac quan, chan hoa, yeu thuong va chia se chinh la each tot nhat de con nguoi khong roi vao tinh trang "tam hon tan lyi"

Vi du 3: "Trong thu gui thay hieu truong cua con trai minh, Tong thong Mi

A.Lin Con viei: "xin thay hay day cho chdu biet chap nhan thi rot con vinh du hon gian Ian khi thi cu" lu y kien tren, hay viet mot bdi van ngan (khong qua 600 tit) trinh bay suy nghi cua minh ve diec tinh trung thuc trong khi thi va trong cuoc song, (de thi DH, khoi C, nam 2009)

Bai lam hoan chinh cua mgt hpc sinh trong ki thi D H nam 2009

(bai dat diem cao)

1 Ma bdi: Mpt trong nhung net d?p trong pham chat cua con nguoi tir xua

den nay van luon dupe de cao, do la due tinh trung thuc Dii 6 bat cu hoan canh nao, trong khi thi ciing nhu trong cupc song, su trung thuc, khong gian doi luon

la mpt trong nhiing yeu to' tien quyet de lam nen pham chat cua mpt con nguoi, cOng nhu de danh gia chinh xap con nguoi do Trong van hpc dan gian tir ngan xua, khong may ai con xa la voi nhung cau ngan ngii de cao su trung thuc nhu:

"Cay ngay khong sp chet dung", "khon ngoan chang Ip that tha" Vay nen se

khong CO gi dang ngac nhien khi mpt nguoi bo^ Tong thong A Lin-con, trong

thu gin thay hieu truong ciia con trai minh, da viet: "Xin thay hay day cho chau biet chap nhan thi rot con vinh du hon gian Ian khi thi "

2 Than bdi: Xem ra cau noi tren day cua vi Tong thong that qua ro rang Tuy

nhien de hieu mpt each chinh xac va khong sai l$ch ve van de nay, khong phai

' Cam nang luy^n thi SH Ng5 Van, tgp7:HgTijlugn XoTiprnjlCuan Soon

luc nao cung d l Su trung thuc trong thi cu that da qua ro rang, nhung su

trung thyc trong cupc song U^u c6 phai liic nao cung phai tuan thii tuy^t doi

Hay noi khac, trong cuoc song su trung thuc lieu c6 phai luc nao ciang tot?

Chiing ta hay di sau tim hieu van de nay

Truoc het, chung ta can phai hieu su trung thuc nghia la gi? Han trong

chiing ta khong ai lai khong biet rang, trung thuc la khong gian doi, la ngay

thang, la loi noi di doi voi vi^c lam Xet tu goc dp ngir nghia, trung thuc la

mpt tu goc Han dugc cau thanh boi hai thanh to': trung va thuc (trung la ngay

thang, thyc la that tha) CQng c6 the giai thich "trung" la mpt da mpt long, dii

hoan canh nao cung khong thay doi (kien trung) va "thuc" la le phai, la cai ton

tai that, chan li Noi torn lai ca hai yeu to'nay deu khang dinh de cao cai d^p,

cai thien luong cua con nguoi trong cupc song Mpt con nguoi trung thuc la

mpt nguoi luon noi that voi long minh, khong doi tra, khong thay hinh doi

dang dii cupc song c6 kho khan den bao nhieu

Su trung thuc ciia con nguoi ciang gio'ng nhu nhung thuc the ton tai ciia

thien nhien, nhu gio mua va mat troi, du em a hay dii dan, no van muon doi

dien ra nhu the Tuong ty nhu vay, su gian Ian trong thi cu va rpng hon la

trong cupc song con nguoi van thuong dien ra 6 do hoac day khie'n con nguoi

khong the khong luu tam Ciing mpt xua't phat diem nhu nhau, nhung c6

nhirng nguoi kien tri di tirng buoc cham rai, kho nhpc vupt qua nhirng chong

gai, thu thach de dat toi thanh cong, vay nhung trong cupc chay dua voi mpt

ke gian doi, hp van la nguoi thua cupc Tai sao su gian Ian la dieu xa'u xa ai ai

ciang biet ma no van c6 co hpi ton tai trong mpi xa hpi va ngay trong ca xa hpi

ta hien nay? Co le boi, trong xa hpi ciia bat cu thoi ki nao, da't nuoc nao ciang

van ton tai nhung ke luoi nhac, ngu dot nhung lai luon doi hoi mpt cupc

song hon nguoi Cau chuyen Li Thong cuop cong Thach Sanh trong kho tang

truyen dan gian nuoc ta phai chang van luon la mpt bai hpc nong hoi No la

mpt tam guong de tat ca mpi nguoi phai biet tu ran minh va phai luon neu cao

canh giac Boi le, du co gian doi, xao tra bao nhieu, Li Thong cuoi ciing roi

ciang bi trung phat Nguoi co cong, Thach Sanh, cuoi ciing van cu dupe tri an

Do la li do khie'n toi luon co niem tin rang, du trong cupc song van con su gian

doi, nhung "thanh cong" cua viec lam gian doi nhu the, se khong co co so ton

tai lau dai Boi nhu danh ngon co cau "Nhung gi khong phai cua minh thi roi

no ciang se nhanh chong ra d i " , anh hao quang co dupe nho vao nhung vi|c

lam gian doi, som mupn roi cung se tat Boi anh hao quang ay khong dupe dot

len bang chinh npi luc trai tim cua minh

Tro lai loi "cau xin" ciia Tong thong MI A Lin-con vdi thay hieu trudng cho

diia con trai ciia minh, ban than toi la mpt hpc sinh dang di thi, toi thay v6

cung tham thia La nguoi dung dau mpt dat nuoc, han Lin-con khong kho

Ichan gi de trai "tain tham hoa" cho dua con trai ciia minh, khong phai chi nhio-ng nam con hpc trong truong, ma ca khi da truong thanh trong cupc song

Tham chi ngay ca khi ong khong trxfc tie'p yeu cau dieu do, 6 mpt noi, su trung

thyc khong dupe dat 6 tieu chi hang dau, nhio-ng ke thie'u trung thuc duoi quyen ong ciing co the san sang lam dieu do ChSng phai vi hp quan tam den ong, ma do la quan tam den chinh hp Mpt nguoi biet nhin xa trong rpng, biet

vi cai dai the ma quen di Ipi ich ciia rieng minh, toi nghi rang khong ai lai khong dong cam voi vj Tong thong Lin-con Them niia, biet dau, v| Tong thong dang kinh ay con suy nghl sau xa hon, su va'p nga trong mpt ki thi r\h6,

se ngang chan con trai ong trong suo't ca cupc doi Trong cupc doi con nguoi

con CO biet bao ki thi, ma khong chi co nhiang ki thi cong khai, co ban giam

khao, phai canh tranh voi nhieu nguoi, ma con co ca nhiang ki thi cua chi rieng mpt nguoi, ki thi voi chinh ban than minh, ki thi cua long trung thyc Theo toi hieu, su trung thuc luon nen la bai hpc dau tien cho tat ca mpi nguoi ngay ca khi chua buoc chan den truong Boi le, suy cho cung, so voi ca mpt cupc doi dai, thi con nguoi ta trai qua thi cu voi diing nghia ciia no chi trong mpt thoi gian ngan Vi the, bai hpc ve sy trung thyc van cii phai luon dupe "n^m long" trong suot ca cupc doi Trung thuc trong cupc song la trung thuc trong cong vi^c, trong quan h? voi tat ca mpi nguoi xung quanh va vdi ca chinh ban than minh Toi cung nghl, doi khi ta ciing nen hieu, su trung thuc trong cupc song, giia dupe no that kho ISm thay Vi the^ khong nen van dung no mpt each may moc Nha van Anh O Henri trong truyen ngan Chie'c la cuoi ciing ke cau chuyen mpt hoa si vi muo'n ciiu mang song mpt dua be tpi nghi^p lam benh nang da buoc phai ve chie'c la xanh tren tuong, de danh lira chie'c la van con tuoi Nguoi nghl sT kia da noi doi diia be, nhung lai "trung thuc" voi luong tam ciia minh, thi ro rang hanh dong cao d?p cua ong la dang dupe ca ngpi Ciing nhu the^ mpt nguoi bac sT hay nguoi than ciia mpt benh nhan dang mang trong minh can b|nh nan y, trung thyc voi b^nh nhan hay noi do'i anh ta, nen lya chpn giai phap nao Toi nghi rang, chac ai cung se ty tim cho minh cau tra loi do Va do chinh la dieu kho khan trong vi^c v^n dung sy trung thyc ciia mpi xa hpi, chu khong phai rieng 6 nuoc MI, hay 6 nuoc ta

3 Kel bai: Noi tom lai, trung thyc trong thi cu cung nhu trong cupc song la

mpt due tinh can dupe de cao va y thiic ro trong moi ngudi chiing ta trong xa hpi hi§n nay Mpt xa hpi muo'n tot dep thi ban than m6i ngudi phai la mpt ca the dep De xoa bo hoan toan "benh thanh tich", nhiing gian doi trong thi cir, trong cong \c hang ngay, trong cupc song, rat can sy dau tranh cua so dong ngudi, ciia tap the ciang nhu y thiic tu giac ciia moi ca nhan Sy that se luon la

sy that cho dii no van luon la mpt lieu thuo'c dang vdi tat ca mpi ngudi, ke ca vi Tong thong M i A Lin-con

P h i n thCr hai

MOT SO BAI LAM THAM KHAO

^dis6l: Ve truyen thong ton su trong dao

Ton su trong dao khong chi con la van de dao due ma con la mpt truyen

thong van hoa v6 cung tot dep ciia nhan dan ta Do cung la ye'u to'quan trpng

lam nen nen tang dao due ciia xa hoi van minh

Nhan dan ta tung c6 nhung cau noi v6 cimg gian di ma chiia dung nhCrng y

nghla rat sau sac ve van de Dao va Thay Nhung cau noi ay vua ton vinh nguai

Thay, vua nhac nho con nguoi phai biet song cho phaj dao lam ngudi Thay la

ngudi vach duong chi lo'i cho moi nguoi "Khong thay do'may lam nen" Vi the

vi tri ciia ngudi thay du(?c dat ngang hang voi vj tri cua cha me, "Cong cha,

nghia me, on thay" Chiing ta van luon tu nhac minh: "Muon con hay chu thi

yeu lay thay"

Nguoi lam thay trong bat cu xa hoi nao luon duoc xa hoi ton trong "nhat tu

vi su, ban tu vi su" Boi vay, "ton su trong dao" khong con la mot van de quan

niem song hay quan niem ve each cu xu ma da tro thanh mpt pham tru dao

due Thai xua Platon, Aristole, Khong Tu tu nguoi thay da tro thanh nhveng

bac thanh trong long hoc tro Ngay nay, nguoi thay tuy khong eo vi tri tuy^t doi

nhu the song thay van la nguoi duoc xa hoi ton trgng va "nghe day hoe la nghe

cao quy nhat trong nhCrng nghe cao quy' Du 6 phuong Dong hay phucmg Tay,

dii moi quan he thay tro eo binh dang den dau, gan giii den dau thi ranh gioi

thay tro, vi tri dang kinh ciia nguoi thay van khong he bi mai mpt

Tren thuc te, van de "ton su trong dao" ngay nay da c6 nhieu dieu dang

phai ban Cae thay c6 giao du phai dung truoc bao nhieu kho khan cua cupe

song van dang ngay dem lo lang, nghien ngam de truyen thu cho hoc sinh

nhung tri thue quy gia nhat Con hoe sinh, ben canh nhiing hoc sinh cham chi

ngoan ngoan, thuc hien diing dao lam tro, kinh yeu va ton trong thay c6 giao,

da CO khong it ban chot quen di dao nghia thay tro Nhiing hoc sinh ay da v6

tinh hoac eo y \ ' i pham dao lam tro, lam dau long cae thay eo giao Da c6

nhii'ng cau chuyen dau long ma ehiing ta khong muon nhac den nhu hi^n

tupng hpc tro xiie pham thay c6 giao, v6 le voi nhiing nguoi dang ngay dem

day bao minh nhung dieu hay le phai, truyen dat eho minh nhiing tinh hoa tri

thue nhan loai Xa hpi da, dang va se tiep tue len an nhirng hoc sinh do

14

Ton su trong dao la mpt truyen thong van hoa v6 ciing to't d^p cua loai nguai Ne'u tre em la to gia'y trang thi nguai cam cay biit viet len nhiing to giay

trang ay nhiing trang thang hang, ro net, ro chu nhat chinh la thay eo giao Ton

trpng nhiing nguai giu vai tro truyen dat tri thue nhan loai cho the h^ sau la bieu hien cua tinh yeu tri thue, ciia long ham hpe hoi, ciia y chi va khat vpng vuon len eupc song tot d?p han Vi the "ton su" khong chi la van de ton trpng, kinh yeu nguai lam nghe day hpe ma con la bieu hien ciia tinh yeu tri thue, bieu hien ciia van minh, tien bp "Dao" ciing khong chi dirng lai 6 dao lam tro,

d nhiing hinh thiic, thai dp ling xii voi nguoi thay ma eon la ea van de dao due

xa hpi Do la dao lam nguoi, la dao hpe o doi Trpng dao la coi trpng su hieu biet, coi trpng tinh than ham hpe hoi, de cao truyen thong ham hpe {(> > Ton su trpng dao la mpt truyen thong dao due v6 ciing tot d^p eiia dan toe

ta Dirng truoc nhiing hien tuong dang suy nghi hien nay ve van de dao dire hpe duong, ehiing ta can phai c6 nhiing hoat dpng can thiet de nhac nha moi

ngudi nhin lai thai dp va each irng xu ciia minh doi voi nhirng ngudi lam thay

trong xa hpi nay Ton su trpng dao can phai duoc quan tam han niia

De xa hpi ngay cang van minh, con ngudi ngay cang phai ehii y den chuyen hoc hanli, tiep thu tri thiic Vi the; vai tro ciia ngudi thay trong xa hpi hien dai

da thay doi, tir ngudi truyen dat tri thiic da chuyen thanh ngudi dan dat hpe sinh tim ra con duong den vai tri thiic Vai tro eiia ngudi thay it nhieu thay doi nhung vj tri eiia ngudi thay thi khong he suy giam Thay van la thay va ngay cang quan trpng han Vi vay, dii xa hpi c6 di den dau, xa hpi ay van eo nhiing ngudi muon hpe va van c6 nhirng ngudi thuc hien nhi^m vu day bao ngudi di sau Trong cupe song ngay nay, khi ma van de hpe hanh ngay cang phiic tap

va su xudng cap ve dao due xa hpi dang khien nhieu ngudi c6 luong tam trach nhifm phai quan tam suy nghTa thi van de "ton su trpng dao" cang phai tiep tve dupe ke thira va phat buy han nira

^di s62: Suy nghi ve truyen thong ton su trong dao ngay nay

<6di Idm

Dan toe Vi|t Nam von c6 truyen thong hieu hpe va coi trpng ngudi thay Ca dao, tue ngii Viet Nam c6 nhieu cau nhac nhd con ngudi ve thai dp Ton su trpng dao: "an voc, hpe hay", "Khong thay do may lam nen", "Muon sang thi bac cau kieu - Muon con hay ehii thi yeu lay thay" Ngay nay, dat trong boi canh cua xa hpi hifn dai, truyen thong ay can dupe nhin nhan, danh gia mpt each thau dao

15

Ton su trgng dao la t u tvrong bat nguon t u N h o giao, N h o giao dac bi^t de

cao su HQC va vai tro ciia nguoi thay N g u o i thay dai di^n cho nhung gi ton

kinh nhat; dao thay tro la mpt trong nhung ruang moi dao due quan trpng

nha't cua xa hpi phong kien (quan, su, phvi) ong cha ta da tiep thu t u tuong

nay theo tinh than "thiet thuc, linh hoat, dung hoa"; luge bot cac nghi le mang

tinh hinh thuc khat khe, r u o m ra, chii trpng den npi d u n g nhan ban ciia thai dp

coi trpng tri thuc va mo'i quan he thay tro Ton su trpng dao da tra thanh mpt

truyen thong van hoa, dao due quy gia.ciia nguoi Vi^t N h o coi trpng vi^c hpe,

ton kinh nguoi thay, nhan dan ta da gop phan tao d y n g nen van hien cua dat

nuoc Thai dai nao cung c6 nhieu tarn guong hieu hoc, nhieu nguoi thay mau

mue va n h u n g eau ehuyen cam dpng ve tinh nghia thay tro Co n h i i n g nguoi

thay da xa khuat la tai nang, nhan each van toa sang cho bao nhieu the'he mai

sau Co nhung hpe tro do dat, lam quan to nhung k h i tro ve tham thay cii noi

lang que heo lanh van le phep, khiem nhuong n h u nguoi tro ngay xua

Ngay nay, truyen thong ton su trpng dao van dupe tiep noi, phat huy Nha

nuoc, xa hpi luon c6 su quan tam den giao due va doi song vat chat, tinh than

cua nguoi thay Giao due dupe coi la quo'c sach: tang ngan saeh giao duc; tang

luong giao vien va tich cue tu bo, xay d u n g he thong truong lop Cac gia dinh

ciang luon chii trpng den vi^c hpe hanh ciia con em minh Khong khi dan ehii

giiip mo'i quan he thay - tro gan gui, ehan hoa hon, tao dieu kien de thay giiip

tro phat huy vai tro chii dpng trong hoc tap 6 cap hpe nao, tieng noi ciia thay

giao, CO giao van c6 tac dpng v6 ciing Ion den su hinh thanh, phat trien nhan

each ciia moi con nguoi Nhieu khi, hpe tro c6 the tam su, chia se v o i thay, eo

nhieu dieu khong noi dupe voi cha va nguoi than Phu h u y n h hpe sinh tin

cay g u i gam cpn em cho nha truong va thay c6

Ben canh do, van con nhieu hien tupng tieu eye dang tac dpng khong tot

den truyen thong ton su trpng dao ciia dan tpe Tien luong nhan dupe ehua d i i

dam bao cho nguoi thay mot miic song trung binh Thuc trang nay khien

khong ft cac thay, c6 phai lam them de kiem song - vua mat d i thoi gian, sue

lue le ra phai danh cho viee giang day, vira lam suy giam hinh anh nguoi thay

Day do, cung c6 nhi>ng giao vien khong d u n g vung truoc "con bao thi t r u o n g "

da lam giam sut su tran trpng ciia xa Upi doi voi nguoi thay Dong thai miic

luong thuc te dupe tao nen su so sanh voi cac nganh, nghe khac khien hpe

sinh gipi c6 tam If ngai lam nghe day hoc Chang han, mpt sinh vien tPt nghi^p

Truong Dai hpe Ngoai thuong eo the de dang t i m vi^e lam v o i muc luong khoi

diem t u ba den nam tri^u dong mpt thang; trong khi mpt sinh vien Truong Dai

hpe Su pham ra truong chi c6 the nhan hon mpt tri^u dong mpt thang M a eo

hpi t i m vi?c lam lai kho khan rat nhieu Thay Van N h u Cuong, H i ^ u truong

Truong PTTH Dan lap Luong The Vinh, khi chiic m u n g cac hoc tro thi do dai hpe da CO may 161 "cam tac" dang de suy ngam: "Cac em vao dai hpe, thay v u i Duy ehiit ban khoan, thoang ngam ngui - ft em mong m u o n vao su pham - A i

se thay thay liie may muoi?" Mat khac, su quan tam ciia nhieu phy h u y n h va hpe sinh con mang tinh thuc d u n g cGng lam gfam nhiet tam ciia khong it thay,

CO Khong hiem hpe tro cham chi den tham, tang qua thay, c6 trong ngay le nhung lai chenh mang, luoi bieng trong gio hpe Co nhung hpe tro ra truong, khi thanh dat khong he nho den nguoi thay da tan tuy day do m i n h Co le, hp khong biet rSng, chi mpt 161 tham hoi qua dien thoai ciing khien thay, c6 hanh phiie va yeu nghe hon Tham chf, c6 ca nhung hien tupng p h u h u y n h hoac hpe sinh xiie pham nang ne den than the va nhan pham ciia thay, eo giao D6 la

nhiing bieu hien hoan toan xa la doi voi nep song, nep v a n hoa truyen thong

ciia ngu6i Viet Nam

Nhi>ng bien doi phvic tap ciia d6i song trong xa hpi hien dai ngay cang doi hoi moi chiing ta gop phan g i u gin, phat huy truyen thong ton su trpng dao eua dan tpe va bo sung cho truyen thcYng nay nhii-ng npi d u n g moi Ve phia nha nuoc va xa hpi Toi nghi can eo su quan tam hon nira de nang cao miie song cho giao vien, dac biet la cac thay, eo giang day 6 viing sau, viing xa Can phai CO nhCrng chfnh sach uu tien - khong chi khi hpe ma ca sau khi ra tru6ng

de thu hiit nhan tai cho cac tru6ng su pham Phai c6 cac the he thay gioi thi moi CO tro gioi; m o i tao da cho "su hpe" 6 Vi^t N a m hpi nhap cung the gioi Ve phia gia dinh, cac bac phu huynh can chii y hon den viec giao due con em minh thai dp thuc sir ton trpng doi voi cac thay giao, c6 giao M o i hpe sinh cung can biet the hien tinh cam voi thay, c6 mpt each chan thanh, diing dan Theo toi, tinh cam do khong the "goi ghem" trong mpt bo hoa, mpt chiec phong bi hay tiii qua nhan ngay le, tet Trai lai, no phai dupe the hien truoc het

o su nghiem tiic trong hpe tap, ren luyen, tu duong ciia ngu6i tro; 6 thai dp quy trpng tinh nghla thay tro Boi v i , doi vol nguoi thay, niem v u i Ion nhat van

la dupe truyen thu tri thuc; dupe nhin thay cac liia hpe tro truong thanh n h u nguoi lam v u o n dupe thay cay coi xanh tuoi, d o m hoa ket trai Yeu kinh thay,

CO Cling khong chi la biet vang 16i ma con phai la say me v o i m o n hpe, khao

khat hieu bieWa noi theo chf huong, nhan each ciia thayjk

N h i i n g nam gan day, ben canh nhii-ng thanh t u u , nganh Giao due ciia dat nuoc chiing ta ciing khong ft hien tupng tieu cue Co n h i i n g thay, eo d u n g tren

buc giang ma khong danh cho su nghiep trong ngu6i tinh yeu v a trach nhiem

Co nhieu hpe tr6 da khong t i m thay o thay giao, c6 giao eiia m i n h cho dua tinh than Ban than toi ciing c6 liic huonjcho, Jhalt vpng v i sy^thieu cong bang, thieu

^ n h i ^ t tinh ciia mpt vai thay, c6 nppy:,$;t^ iji j | ^ j | | ^ ' j ^ | l ^ - f l j i j f ; ^ f | i' N h i n lai

1 7

con duong hoc tap cua minh, toi cam nhan ro han bao gio het cong cm day d('

ciia thay, c6 Cac thay giao, c6 giao da lang le vugt len bao kho khan ve vni

chat, thi^t thoi ve tinh than de mif t mai ben trang giao an, say sua ben ta'rr

bang den, tim nguon h ^ h phiic tu nhiing doi mat va guong mat hpc tro.,

Trong lap hpc nao toi ciing thay nhung thay, c6 dugc hpc tro yeu quy, kinh

trpng Cac thay, c6 da cho chiing toi khong chi tri thuc ma ca niem tin va(

nhOng dieu to't d?p, cao quy, ben vung cua cupc doi Trong lap 12 ciia toi, C(

deh 6 ban dang ki thi vao cac truong su pham Moi nguai xuat phat tu nhiint

li do rieng, nhung tat ca giong nhau 6 mpt diem: deu mang trong trai tim minii

hinh anh ciia nhirng thay, c6 ma hp yeu quy, nguang mg Cac ban ay muon

dugc tro thanh nguai nhu the^ muon tiep noi con duong ciia thay, c6

Nhu vay, dii 6 thai dai nao, ton su trong dao van la mot truyen thong quv

gia can dugc giu gin, tiep noi Dao thay tro c6 the ton tai 6 nhiing trang thai

khac nhau nhung mai mai van la tinh cam d?p de, thieng lieng, khong th{

thieu trong hanh trang tinh than ciia moi con nguai

(Nguyen Hai Linh, Truong THPT Le Quy Don, Ha Ngi)

^dis63: Suy nghi ve long dung cam

^di Idm

\y thang truoc, dai bao dua tin ve mot anh thanh nien tay khong san bal

cudp 6 Thanh pho Ho Chi Minh ma khong can gia nhap mot to chuc cong an

hay dan phong nao, ciing khong phai de lay thu lao hay an hu$ H^ng nga)

chiing ta nghe biet dugc c6 nhirng ban tre nhay xuong song ciiu nguoi sSp chet

duo), CO nhung tinh nguy^n vien khong quan ngai gian kho nguy hiem den

vo-cac benh nhan trai phong, vao vo-cac b^nh vi^n truyen nhiem hoac den vdi don^

bao dan tgc mien niii can su giiip da Va chiing ta ggi hg la nhung ngudi cc

long dung cam

Vay'the nao la long dung cam? Tai sao tu xua den nay con ngudi ludn dt

cao va keu ggi long dung cam? Toi hieu ve long dung cam chi'nh tir nhCrng sis

vi^c nhdibe ma toi chiing kieh trong cugc song hSng ngay vdi nhiing ngudi

than yeu riha't

Von la nigt c6 be nhiit nhat yeu duoi, khong it Ian toi tung dau kho vi tinh

each "Irdi sinh" nay ciia minh Cdn nhd, hoi be toi sg nhieu thii lam, nao so

chugt, sg gian, sg doi, sg nhen, sg den ca may con td vd hay bay vao gdc nha

toi xay td Den bay gid toi van cdn rat sg ma, sg toi Anh trai toi hay cudi gieu

toi la do nhat nhu cay ngay, do thd de, do mi't udt Cdn m? toi thi cudi khich

1?: "Con phai dung cam len chii"! Dan dan, Idn len toi ngay c^ng nhan thay

neu thieu can dam, con ngudi ta se rat kho song M? toi chinh la tain guong dau tien cho toi soi de thay long diing cam ciia con ngudi Mac du m? toi khong phai trai qua chien tranh Me khong phai la cd giao lien, cd thanh nien xung phong md dudng cho chj ciiu thuong bang minh qua mua bom bao dan gdp phan lam nen cugc song hda binh hdm nay M? chi la mgt ngudi phu nii nong dan binh thudng, sdm tdi mi?t mai cong vi^c gia dinh, ddng ang M? Igi rugng sau khi mua lu tran ve miia gat, nude ngap ngang lung, bat chap nhung con vat ma tdi thudng kinh hai nhu dia, vat, ran, ret, m? co siic day thuyen liia tdi nha M? khong khde IMm ma van co day them vai thuyen liia niia giiip bac hang xdm gia yeu neo dan du m? da ret run cam cap Cd Ian giua dem mua Idn, nghe tieng ngudi keu ciiu ngoai muong, m^ khong quan ngai sain chdp, lao ra khai ciia M? bao: "Thay ngudi can giiip, sue minh co giiip dugc ma khong giiip la "phai tdi" Va tdi nghi me chinh la ngudi diing cam nhat Cd giao tdi thudng khuyen nhirng ban trot mac Idi hay diing cam nh^n Idi Mgt ban nam thugc loai "ca bi?t" trong Idp tdi, mgt Ian viet bay len tudng, nhung

cd giao lai tudng thii pham la ban khac va sap sua dua hinh thiic ki luat cho b?n do Ban "ca biet" cd the im lang nhung cudi ciing da dam noi ra su that, nhan loi cua minh Ca lop tdi bat dau nhin ban "ca bi^t" bang con mat khac,

"khong ca bi^t" niia Mgt anh thanh nien tay khdng bat song bgn cudp giat ngoai phd, lay lai do dac ma khdng sg chiing tra thii Mgt cau be dam nhay xud'ng song ciiu ngudi sap chet dudi trong cugc song hang ngay, chiing ta cd the dugc chiing kien nhieu hanh ddng sang ngdi Idng dung cam nhu the Ldng diing cam cang bgc 16 rd han khi con ngudi bi day vao nhiing hoan canh dac biet bat thudng Do la tam guang quen minh hi sinh cho cugc chien tranh gianh ddc lap dan tgc, tu do dan tgc ciia cac the he anh hiing dat Vift, tir Tran Binh Trgng cho den Nguyen Trung True, Le Van Tam, Nguyen Van Troi, Tran Van On, Nguyin Thai Binh Do cdn la nhirng con ngudi sin sang xa than vi cong li, luang tri va nghf thuat di#n anh the gidi da tai hi^n lai trong hinh tugng thanh tra Ka-ta-nhi-a mgt minh chd'ng lai ma-phi-a bat chap cai chet dem ngay rinh rgp Tir nhd den Idn, tat ca nhirng con ngudi va hanh dgng do chinh la hif n than ciia ldng diing cam

Nhu vay, cd the hieu ldng dung cam la dam song manh me, khdng sg kho khan gian kho, khdng sg chet, dam hi sinh vi muc dich ciia minh, dugc khdng?

Cd the noi nhirng ngudi linh danh thue cho quan ddi M i dem than lam bia do dan hdng xam Ian dat nude khac la cd ldng dGng cam dugc khdng? Hay nhirng

ke danh bom tu sat phuc vu cho mgt vai td ehiie khiing bd tren the gidi ciing the hien ldng dung cam? Phai chang nhdm phi cdng cam tir lai may bay dam sap tda thap ddi d Niu - Ode ngay 11 thang 9 nam 2001 la nhirng ngudi dung

19

cam nhat the gioi? Toi khong cho rang khai niem long d u n g cam m o rong den

vay A n h trai toi cung la mgt chang trai day nam tinh, rat d u n g cam, khi di dau

CO anh d i cung la toi hoan toan yen tam Co mot Ian, n h o m ban cung lop ciia

anh thach do nhau ve long dung cam, thtr xem ai d u n g cam nhat Dieu ki^n

cua cupc thi d u n g cam la boi qua song H o n g vao liic sang sdm tinh m o chua ro

mat nguoi Bon nguoi " d a m " thi trong do c6 ca anh trai toi da suyt mat m?ng

neu khong may man dugc mot bac thuyen chai cuu k i p Chi sot lai mot nguoi

"hen nhat" khong d a m tham d u thi khong gay nen phien ha Ban c6 cho rang

bon n g u o i thanh nien do diing cam khong? Theo toi, nen goi ho la bon "lieu

than ngoc nghech" thi diing hon Toi khong c6 long diing cam trong nhirng

hanh dpng v6 nghia If n h u vay Long d u n g cam khong chi c6 nghTa la khong

so kho, khong so chet ma no con gan voi muc dich tot d?p, y nghIa cao ca Long

dung cam to't dep khi nho c6 no, con nguoi c6 d i i y chi v u o n len vuot moi gian

kho, thir thach de khang dinh pham gia, nang luc cua ban than Long dung cam

cao ca khi nho c6 no, con nguoi dam quen m i n h vi viec nghia, dam hi sinh tinh

mang v i su song con cua dat nude, cua nguoi than cung n h u dong bao, dong

doi N h u the^ long diing cam luon gan lien voi y thiirc ve nhan each, pham gia

lam nguoi Long d u n g cam con di lien voi tinh yeu thuong, due v i tha, khi ay, no

thuc su cam hoa con nguoi Long diing cam xa la v o i su yeu hen, bac nhugc,

khong dam doi mat voi thir thach cung n h u nhirng thoi h u tat xau

Cuoc song luon day n h i i n g bat trhc, thir thach M o i khoanh khac song la

moi khoanh khSc v u o t len noi so hai, su yeu duoi cua chinh m i n h Va moi khi

phai doi mat voi n h i i n g su that khong mong muon, toi lai t u n h u v o i chinh

minh: Can d a m len! V i can dam la coi nguon ciia cai d^p!

<Mi so 4: "Neu khong c6 muc dich, anh khong lam duoc gi ca Anh ding

khong Idm duoc cai gi vi dai neu nhu muc dich tam thubmg" (Didaro)

E m hieu cau noi tren n h u the nao? Cau noi da ggi cho em nhirng suy

nghi gi ve quan ni^m song cua ban than hif n nay?

Trong xa hoi c6 n g u o i cong thanh danh toai, cung c6 ke suot d o i lao dao,

Ian dan chang lam nen chuyen gi dang ke Co nguoi song khong he ban khoan

ve muc dich song, tua n h u con tau ra bien khong xac djnh h u o n g d i , song

khong biet ai, chet cMng ai hay Lai c6 nguoi y do thi ra't Ion ma su nghiep rat

nho Chuyen thanh cong hay that bai do rat nhieu nguyen nhan tao nen, trong

do chu yeu la tinh "muc dich" V i vay Didoro da nhan xet: "Neu khong cd muc

70

^ich, anh khong lam duoc gi ca Anh ciing khong lam dugc cai gi vT dai neu nhu muc dich tam thuang"

Cau noi ciia ong de cap den tinh "myc dich" ciia m o i cong vi?c, m o i boat

dong ciia con nguoi Con n g u o i phai c6 muc dich song M u c dich song tot d?p

la nguon dgng vien con nguoi phan dau de dat dugc ket qua tot d?p hon, song hiixi ich hon trong xa hoi N h a n xet tren cua Didoro hoan toan chinh xac N o se huong mgi suy nghl, hanh dong, tap trung y chi, nghj luc ciia con n g u o i de dat dugc yeu cau da dat ra

"Muc dich" la k i m chi nam cua con nguoi cho nen con nguoi khong the song, lam v i f c ma khong c6 "muc dich" nao ca

Con n g u o i c6 t r i tu? soi sang nen thuong dat ra yeu cau cu the truoc m o i vi?c lam hay con ggi la muc tieu hanh dong va t r i t u ^ chi pho'i m g i suy nght Loai nguoi thuong diing l i t r i de phan biet diing sai, nen hay khong nen khi hanh dong H a n h dong thieu muc dich thuong khong c6 hi^u qua Truoc khi lam mot viec gi, con n g u o i thuong dat ra "muc dich" ay Tir truoc toi nay, da c6 bao nhieu nha bac hgc nghien ciiu, t i m toi, sang tao tren m g i linh vuc de dem lai n h i i n g ket qua tot dep nhat, nham muc dich cai thien d o i song con nguoi

"Muc dich" se m o ra phuong huong, d i n dii m g i boat dong cua con nguoi

Co "muc dich" con n g u o i m o i c6 dgng lyc thiic day trong cong v i f c, c6 niem vui va niem t i n vao viec m i n h lam Ngugc lai, neu khong c6 "muc dich", con nguoi se tro nen thu dgng, bac nhugc va v6 dung, cugc d o i mat het y nghia The nao la "muc dich tam thuong"? M o t ke chi n g h l den quyen Igi cua ca nhan, lam gi cung chi nham dat ket qua cho ca nhan m i n h , cho gia d i n h m i n h

ma khong nghi den quyen Igi cua n h i i n g nguoi xung quanh thi "muc dich" ay

la "muc dich" tam thuong, ich k i Cach song cua n g u o i do khong c6 ich cho

cgng dong Ben canh do, khong it nguoi song c6 muc dich cao t h u g n g tot d?p

H g la n h i i n g con n g u o i c6 ich cho xa hgi, gia d i n h va suo't d o i cong hien cho dan, cho dat nuoc, khong mang gi den ban than H g san sang hi sinh tat ca de dat nuoc ngay cang giau dep, nhan dan ngay cang sung sudng

Dgng CO nao thiic day hg lam vi^c quen m i n h neu khong phai la "muc dich"

d?p de va cao thugng? N h u vay, "muc dich" cao thugng chinh la nggn duoc chi duong, la nguon sue manh dgng vien con nguoi tap t r u n g y chi, nghi luc

va t r i tue de thuc hien tot m g i cong vi^c N h o c6 "muc dich" Ion va tinh than lam viec khong met m o i ma cac nha khoa hgc da sang tao ra bao nhieu cong

trlnh VI dai cho nhan loai

Thuc te Ijch sir cho thay n h i i n g ten tuoi l u u danh m u o n d o i deu la n h i i n g

;|xguai CO "muc dich" song Ion lao, cao ca Hai Ba Trung, Ba Tri$u, Tran H u n g

01

Ullll llUliy lUygll III! u n nyu lUII, igp t nym luyii AU iiyi - - e g AUUH JUUII

D^io, Le L g i , N g u y e n Trai, Quang Trung, H o Chi M i n h cung chung mpt khat

vpng: bao To quo'c, danh duoi ngoai xam, gianh chu quyen dpc lap, t u do

thieng lieng cho dan toe Cong lao to Ion cua cac v i anh h i i n g do d o i doi dugc

nhan dan ca t y n g va ghi nho

Trong hoan canh doi m o i hi^n nay, cac v i lanh dao Dang va N h a nuac ta

ngay dem tran tra, t i m d u o n g d i diing dan nhat de khoi phuc va phat trien

k i n h te^ nang cao muc song cho nhan dan, xay d u n g mot dat nuac Viet N a m

giau m a n h n h u Bac H o hang mong muo'n Do la "muc dich" tot dep "Muc

dich" do da tao ra sue bat m a i cho toan dan tpc N h a n dan ta buoc dau da gat

hai dupe nhieu thanh cong dang ke

La thanh vien con nho tuoi trong gia d i n h va xa hpi, dupe cha m? cho cap

saeh den truong, l i f u c6 ai dat eau hoi: "Hpc de lam g i " hay khong? Neu chiing

ta xac d i n h khong d i i n g t h i de n h y t chi nan long k h i gap kho khan trong hpc

tap Qua trinh hpc tir lop 1 den lop 12 phai la qua trinh ren luy^n pha'n dau

khong m^t m o i cua n g u o i hpc sinh Vay hpc de lam gi? Hpc de ngay mai buoc

vao d o i CO m p t von kien thuc to'i thieu de "lam nguoi" Hpc de hieu dupe dieu

hay le phai Hpc de k h i tro thanh c6 the lam vi^c t u n u o i m i n h , giiip gia d i n h

va giiip doi

N h u n g muc dich tot dep cua m o i nguoi khong phai t u nhien ma c6 N o la ket

qua cua mpt qua trinh ren luy^n va pha'n dau lau dai cua m o i ca nhan O lua tuoi

hpc sinh chiing ta, myc dich cao d?p khong phai la cai gi xa xoi, kho dat toi

Chiing ta can c6 nhan thiic diing dan: hpc tap la de nang cao trinh dp hieu biet,

nam virng khoa hpc k l thuat, sau nay diing nhCing tri thiic da hpc dupe de phue

v y dong bao To quoc Viec hpc tap eiia chiing ta horn nay se quyet dinh tuong

lai ciia dat nuac ngay mai N h u vay chiing ta da c6 dupe muc dich tot dep

'Bdi s6 5: T r i n h bay y k i e n ve cau ngan ngvt H i Lap: "Cdi re cua hgc hdnh

thi cay dang nhttng qua cua no thi nggt ngdo"

^di Idm

Hpc la qua trinh ca dai pha'n dau ma be hpc la v6 tan nen Le n i n da noi:

"Hpc, hpc nira, hpc mai" N h u n g khong phai eii m u o n hpc thi c6 the thanh tai

ngay dupe ma trude het phai vat Ipn vai m u o n van kho khan ban dau thi t u t u ,

ta m o i CO the hpc len cao nua va gat hai dupe nhieu thanh qua hon C h i n g the

ma ngan n g i i H i L^p da c6 cau: "Cdi re cm hoc hdnh thi cay dang nhimg qua cua

no thi nggt ngdo "

Hpc hanh la qua trinh ta tich liiy, tiep thu kien thiic, k i n h nghif m ciia biet

bao the h? d i truoc de lai, bien no thanh ciia m i n h roi ap d u n g vao thuc tien

ho^c tna rpng, dao sau hon n h u n g kien thu-c do "Cai r l dang cay" ciia hpc

hanh la n h i m g kho khan, tra ngai ma con nguoi ta vap phai k h i bat dau tiep c^n v d i n h i i n g nguon t r i thiic m o i Con "cai qua ngpt ngao" a i a no la n h i i n g thanh cong ta gat hai dupe sau mpt quang d u o n g dai rang cong hpc tap De c6 the hieu ro hon cau ngan ngir tren, chiing ta hay t u o n g t u p n g cay m u o n dirng viing thi re cay phai bam sau tirng chiee re nho xuong long dat, n h u n g de eo

dupe mpt chiee re to va chac khoe n h u the thi khong he d a n gian Tit do ta c6

the hieu dupe y nghia ciia cau ngan ngir nay la: neu chiing ta eo eo' gang, eo quyet tarn v u p t qua m p i kho khan de hpc tap t h i chiing ta se t h u dupe n h i i n g ket qua m i m a n n h u m o n g d p i >; Thanh qua l u o n khien n g u o i ta khao khat n h u n g m u o n v o i tai no, ta phai

trai qua rat nhieu dang cay Qua trinh hpc hanh ciing the, con d u a n g d i cua hpc van khong bao gio rai hoa hong Boi khi d i i n g truoc mpt be kien thiic bao

la, v6 tan, con n g u o i ta de bi choang ngpp, r u n so Roi k h i tiep can v o i tirng phan kien thiic m a i me hoan toan, eon nguoi de bi nan chi b a i khong phai cii hpc, dpc la nho dupe, ap d u n g lai cang kho Liie nay p h u a n g phap hpc la mpt V} ciiu tinh, t u than m o i n g u o i phai t i m cho m i n h mpt p h u a n g phap hpc thich hpp v o i so truong, hoan eanh, t r i nha va ea kha nang t u d u y eiia m i n h Do la mpt qua trinh dai, m o n moi t i m toi, sang tao, tham khao nhieu nguon de riit ra mpt p h u a n g phap to'i u u cho m i n h Co nhieu n g u o i den day roi phai lac loi nhieu Ian m a i t i m dupe d u o n g ra Roi sau do, nam dupe p h u a n g phap, ta con

ca mpt qua trinh ren luy^n, pha'n dau t i m va tiep thu kien thiic Ben eanh do de

CO dupe trpn v?n kien thiic t h i ta phai trai qua qua trinh kiem chiing, sang Ipc lai cai can thiet, tong hop hoae phan chia theo chuyen nganh de n a m v i i n g kien thiic m o i ap d u n g dupe no Qua that qua trinh hpc tap, tiep t h u kien thiic la khong he de dang, da eo biet bao nhieu nguoi nan chi ma bo cupe

Chinh n h i i n g liic kho khan, nan chi n h u the^ con n g u o i ta m o i nghi den

"nhiing thanh qua ngpt ngao" de lam dpng luc tiep tyc v u a n len trong cupe song N h u n g noi n h u the cung khong c6 nghia la vi^e hpc tap, tiep t h u kien thiic la mpt vi^c kho khan va nham ehan ma ngupe Igi v i f c tiep thu kien thiic

CO mpt siic hiit k i la, khi con n g u o i ta biet cai nay, se khao khat m u o n biet them cai nira hoae sau hon nira ve van de do Cho nen cang hpc, con nguoi ta se kham pha ra nhieu dieu m o i me hon, hap dan va loi cuon nhieu hon nira, l^ie'n l u p n g kien thiic thu dupe ngay cang Ian dan l a m ta hieu biet hon Dong thoi, hpc la qua trinh tieh liiy k i n h nghiem, la su ehuan b i hanh trang cho m o i f^gudi buac vao doi, doi mat v o i kho khan cua cupe d a i Kien thiic va k i n h

"^ghif m cang nhieu, eon n g u o i ta se cang thanh cong hon Kien thiic la mpt be bao la rpng Ion, khong bao gio c6 d i n h nghia " d u " doi v d i vi^c hpc, chiing ta cd

the hpc a bat cii nguoi nao, bat cu mpt ITnh vuc nao trong cuoc song day mau

sac nay Trong xa hpi con nguoi la nhan to quyet dinh cho su phat trien, con

nguoi cang tai hoa, dat nuoc cang phat trien Nhat Ban la mot v i d u : sau de nhj

thechien, Nhat la mot nuoc bi chien tranh tan pha nang ne, nhan dan b i nhieu

tham hpa de dpa, dat nuoc ngap chim trong suy thoai nhung den sau nam

1952, Nhat da v u o n len nhanh chong thanh mot sieu cuong kinh te do da chu

trong dau t u vao giao due, phat trien con nguoi, coi con nguoi la nhan to' quyet

djnh tuong lai va khuyen khich cho gjao due phat trien

6 V i ^ t N a m va cung n h u tren the gioi, c6 biet bao tarn guong hoc tap can

cu, dong gop sue m i n h vao su thay doi va phat trien ciia nuoc m i n h va cua ca

nhan loai 6 Vi^t N a m ta, Bac H o la mpt tam guong sang: Bac da bon ba ra

nuoc ngoai hoe tap may m u o i nam troi nhoe nhan n?di t i m ra loi d i cho dan toe

Viet N a m thoat khoi kiep lam than Roi, Tran Dai Nghia eiing hoc tap 6 nuoc

ngoai roi ve Vi?t N a m , ap dung dupe nh&ng dieu da hoe them v o i nhung sang

tao m a i cua chinh m i n h , da che tao dupe dan tam xa, gop phan ban roi may

bay eiia giac, l a m nen mpt Dien Bien Phii tren khong l u n g lay nam chau Sau

nhieu nam hpc tap, t i m toi va nghien cuu Edison da sang tao ra dupe bong den

day toe dau tien tren the gioi - lam nen buoe ngoat trong lich s u van minh

nhan loai Roi ca nhirng thii khoa dai hoc den tir nhii'ng mien que ngheo kho,

an con khong d u no nhung n h o quyet tam, y chi nghj luc, hp da lam nen dieu

kl dieu ma khong he do loi cho hoan canh

Ben canh n h i i n g tam guong sang ngoi do, c6 nhifng nguoi chi m o i kho

khan buoe dau da nan chi, buong xuoi Hoac c6 nhung nguoi khong chiu tim

toi, nghien c u u tiep t h u kien thuc m o i ma chi "ha mieng cho sung", hoac co

"hpc vet" cho n h o de doi pho voi thay co, de chay theo diem so dan den eon

nguoi khong co kien thuc that, khong eo thuc hpc N h u n g nguoi nay ra d o i

khong nhij-ng khong thanh cong ma rat de tro thanh ganh nang cho xa hoi

Vay nen, ehiing ta phai biet t u giac hpc la tren het Dae biet la nhirng nguoi

con ngoi tren ghe nha truong can phai y thuc dupe tam quan trpng eiia su t u

giac trong hpc tap Chung ta cang phai biet t i m toi nhieu nguon kien thuc hon

de tich lijy, t i m dupe mpt phuong phap toi u u nhat cho rieng m i n h Phai hpc

mpi liic, m p i noi, khong chi t u sach v 6 ma con t u nhung nguoi xung quanh ta,

boi bat c u nguoi nao cung eo cai hay de ta hpc hoi Co the^ von song cua chiing

ta m o i rpng, kien thiie chiing ta m o i phong phii, tinh than chving ta m o i v u n g

vang de thanh qua chiing ta dat dupe cang man nguy^n hon Chinh v i vay,

khong bao gio dupe nan chi, hay co gSng phan dau het m i n h , chiing ta se thay

kha nang eiia m i n h la vo han, khong gi la khong the dat dupe

D a n g N g u y i n M i n h Trang - THPT chuyen Trdn Dai Nghia

24

^di s6 6: A n h (chi) suy nghl gi ve cau noi sau day cua Nguyen Ba Hoc:

"Duong di kho khong kho vi ngdn song each nui ma kho vi long nguoi ngai nui e song" ^

<8di Idm

Dupe sinh ra tren doi la mpt diem phiic doi v o i moi con nguoi The nhung

de ton tai va song cho diing nghia, con nguoi luon phan dau de thuc su "thanh nguoi" la ca mpt qua trinh dau tranh De noi ve mpt quan niem song can phai

CO nghj luc, y chi, Nguyen Ba Hpc eo mpt diie ket that hay: "Diivng di kho khong kho VI ngan song each nui ma kho vi long nguoi ngai nui e song" ,

Cau noi da m o ra cho ta suy nghi ve nghi luc song Ne'u ta xem cupe d o i nay la mpt eon d u o n g dai thi nhiing kho khan t h u thach se la nhOng ngpn niii cao, nhung con song dai bat buoe chiing ta phai v u p t qua N h u n g du cho song

CO dai, niii co cao thi khi con nguoi co y chi, nghj luc song thi chae chan se vupt

qua dupe Ta co the hieu nghi luc song la nhiing co gang quyet tam v u p t qua nhiing t h u thach truoe mat Trai lai, k h i chiing ta l a m m p t cong viec tuy la khong-kho khan nhung v o i ban chat lo sp that bai thi cong viec d o se khong d i den thanh cong CQng n h u cau noi ciia Chii tjch H o Chi M i n h "Khong co viec

gi kho; Chi sp long khong ben; Dao niii va lap bien; Quyet chi at lam nen"

N h u vay, ta co the thay dupe cau noi eiia Nguyen Ba Hpc la hoan toan diing Nghj luc song la mpt trong so' nhi>ng eon d u o n g nhanh nhat dan den thanh cong eiia m o i nguoi Con duong se khong lam phu long nhirng nguoi biet v u o n len trong cupe song N g u o i co nghi lye se t i m dupe eon duong d i den thanh cong d i i la eon duong do chong gai, kho khan M o i nguoi se co mpt con duong doi eiia rieng m i n h nhung diem chung la tat ca m p i con duong deu

CO nhi>ng liic len, liie xuong, liic em dem, liic kho khan Chiing ta phai luon san

sang doi mat voi nhung gian nan ay Tat ca nhirng kho khan se khong la van

de to Ion ne'u ta binh tinh suy nghi va co d u quyet tam de v u p t qua no Tir cupe song thuc te ta co the thay nhirng gia dinh kho khan sau mpt thoi gian lam viec

vat va, CO gang danh d u m , co nghi luc de v u p t qua nhirng gian kho truoe mat

thi sau mpt thoi gian cupe song se mang lai cho hp nhung thanh cong Cung co the lay v i d u tir trong ghe nha truong, mpt hpc sinh co kha nang tiep thu bai kem nhung khi nguoi hpc sinh ay co nghi luc de quyet tam cham chi hpc tap thi ket qua se dupe cai thien N h u vay ta thay dupe tam quan trpng cua nghi lire song doi v o i nhirng ai m u o n d i den dupe thanh cong Con duong H o C h i

M i n h d i den giai phong dan tpc qua khong de dang Che'Lan Vien tirng d i m g hinh anh "vien gach hong" ma Bac da suoi am ca mpt miia dong D o moi chi la mpt trong cai kho ve thieu thon v^t chat thuong ngay ma Bac phai trai qua De

&^ 2S

giac ngp nhung tri thuc hai ngoai, thau dat dugc tvr tuong giai phong dan tQC

cua Bac ma ho trg cung la mpt van de Xay dung dugc co so Dang phai trai qua

muon van kho khan; t i m kiem vu khi; tranh thii su ung ho quo'c t e Do la

nhung chang duang Bac da trai qua Nhiing nam thang tu day, song va hoat

dpng trong vong bi mat Sau nay gianh dugc hoa binh, con duong Bac phai

tie'p tuc la lam cho dan no am Oi, biet bao la kho khan Vay ma Bac da mang

lai cho dan toe ta anh sang t u do Neu khong c6 nhung ban ITnh phi thuong,

mot t r i tue vugt bac va tarn long thuong dan sau nang, thu hoi lam sao vugt

qua con duong ay? Boi vay, khi roi to quoc ra di tim duang cuu nuac, Bac chi

CO moi minh trong lang le, nhung khi nam xuong, da c6 hang van, hang van

trai t i m cua dong bao huang ve Ha Npi, huong ve Bac ma roi 1? tiec thuang

Hang ngay, ta van thay nhiing nguoi m? ngheo tan tao nuoi con Dau cho con

hp tirng buoc Ian len trong tung chen cam co han, nhung van dupe den t m o n g

t u ganh hang rong ciia me Dieu do, ta da timg dupe nghe, dupe thay tren cae

phuang tien truyen thong dai chiing Nhimg doi vai gay go va ganh hang com

coi, hp van day nghj luc va khat vpng huang con den con duong tuoi sang vai

nhimg thiet tha cao dep Ngay ngay, ta van thay biet bao nguoi tat nguyen rong

ruoi tren khap neo duang Hp muu sinh chan chinh va triu nang trong tung

buoc chan so phan ma luong thien Hp da song bang nghj luc phi thuang

Nhung trong thuc te khong phai ai cung co du nghj luc de vupt qua t h u

thach Do la nhung con nguoi dang che trach That bai khong phai la mat tat

ca, khi chiing ta that bai thi phai co' gang dung day Chinh nghi luc song giiip

chving ta dung day Nhung ngay nay khi gap phai thu thach, nhieu nguoi da

chpn each buong xuoi thay v i eo gang dung len Mpt loai nguoi khae trong xa

hpi ngay nay la ehua lam vi#c da sp that bai v i nhirng kho khan ma cong vi$c

dat ra Duang doi se cang chong gai neu nhung ai nghi rang kho khan se

khong vupt qua dupe Chung ta eu t h u mpt Ian buoc qua nhiing t h u thach, doi

mat vai kho khan thi chae chan chiing ta se vupt qua dupe v i nghi luc se lam

nen tat ca Ngay tit khi con ngoi tren ghe nha truang, moi hpc sinh can ren

luyfn cho minh nhung k i nang song can thie't Dae bi^t la nghj lye song, each

tot nhat de vupt qua kho khan va la mpt trong nhiing huang di nhanh nhat

dan den thanh cong Ben canh do, gia dinh cung phai tao dieu kien de moi ca

nhan doi mat vai nhCrng thu thach va va cham trong eupe song De moi ca

nhan t u hoan thien minh han, ren luyen dupe tinh t u lap va y chi thep de doi

mat voi mpi kho khan

Con nhimg ai ehua bao gio doi mat voi kho khan thi phai t u minh ren luy^n

cho minh eo mpt y thuc vuan len va vupt qua thu thach N h u vay, tren duang

dai day gian nan thir thach, moi nguai phai eo nghi luc song de vupt qua tat

ca "nghi luc song se mo ra cho chiing ta nhCing con duong d i den thanh cong"

La thanh nien, song khong co muc dich, khong co l i tuang, khat vpng va dac

bi^t khong CO nghi luc vuon len thi qua that ho then biet bao! ^

^di s6 7: Suy nghi ciia anh (chj) ve nghla cvt cao d^p "Id Idnh dutn Id rdch"

trong cuQC song

<^di Idm

Doan ket, tuang than tuang ai la mpt tinh cam dac bi?t va noi bat trong nhan sinh tuong quan ciia moi con nguoi Viet Nam xua va nay Nho vay ma dan tpc ta da vupt qua biet bao nhieu kho khan, thir thach, thien tai, djch b§nh dung viing vang giira nam chau, bori be Da co rat nhieu cau ea dao, tuc ngii trong kho tang ca dao, tuc ngii ciia dan tpc de cap den van de nay Cau tuc ngii

"la lanh diim la rach" la mpt trong so do Cau tuc ngu- tren cho ta thay bai hpc lam nguoi, phan anh moi quan h^ tinh cam dam da giiia nguai vai nguoi

Nghia den eua cau tuc ngij' phan anh mpt hi^n tupng rat doi binh thuang trong sinh hoat hang ngay ciia nhan dan ta Do la vi^c diing la de goi hang, ngay xua thi la thong dung dupe dimg de goi mpi thu Khi la bi rach thi nguoi

ta se lay mpt tarn la khae bao bpc ben ngoai cho them phan chae chan Nhung khong chi vay, hinh anh "la lanh", "la rach" 6 day mang y nghia tupng trung cho con nguai chiing ta trong nhiing hoan canh, thoi diem khae nhau "La lanh" la con nguoi liic yen on, thuan Ipi, giau co Con ngupe lai "la rach" la con

nguai liie sa co, that the, ngheo kho Bang 161 noi tupng trung dimg hinh anh

cu the va gian di, cau tuc ngii ngu y khuyen chung ta nen biet chia se, giiip do, cam thong, xot thuong nhiing nguoi bj roi vao canh ngp ciing quan, co don Cau tuc ngir da the hien moi quan h | tinh cam tot dep dam da cua nhan dan ta tir xua den nay trong xa hpi Doan ket, tuong than tuang ai von la mpt truyen thong tot d^p dang t u hao cua dan toe ta Ngoai cau tuc ngir tren, trong

kho tang ca dao, tuc ngit con rat nhieu cau tuang t y n h u the:

Nhieu dieu phu lay gid gucmg Nguai chung mot mac thi thuang nhau cung

Hay

Mot con ngua dau, cd tdu bo c6 ,

Cae cau tren deu khuyen nhu ta: He la dong bao thi nen doan ket, hpp tac chat che v o i nhau tren tinh than tuong than tuong ai, khong nen tha a, ngoanh nriat, quay lung trxroc noi bat hanh cua nguoi khae, ma trai lai, phai luon luon quan tam, giiip do, d i i m bpc, che cho nguoi kho khan, that the N h i i n g nguai

• 27

mm luyii «u iiyi • • u Auuirjooir

giau CO nen thuang yeu, g i u p d o cho n h u n g nguoi ngheo kho, nha't la nhirng

khi hp gap hoan nan, tai uong N h u n g nguoi c6 dja v i cao trong xa hgi nen tao

dieu kien giup d o quan chiing duoc song mot d o i song am no, hanh phiic

D u n g n h u tinh than cua nguoi xua da tung khuyen day:

',; in -^'i'i' '" ,# Thay ai doi rach thi thuang • f

' Ret thudtig cho mac, doi thuang cho an

Trong d o i song xa hoi, hoan canh con nguoi de thay d o i tha't thuong, khi

thanh cong k h i that bai, khi duoc khi mat, khi giau c6 khi ngheo kho V i the

tinh than tuong than tuong ai giup cho xa hoi tranh duoc m a m m o h g chia re,

xung dot, xay d u n g dug-c tinh doan ket, tuong than t u o n g ai Dieu do cho thay

rang long nhan ai hay tinh cam nhan dao chinh la mot pham chat tot dep ma

moi ca nhan can phai c6 de lay do lam nen tang xay d u n g nen mot xa hpi binh

dang, than ai, hoa binh, on dinh Cung phai nhan ra rang tho o truoc noi dau,

bat hanh cua nguoi khac la mot thoi xau, mot thai do ich k i , v6 l u o n g tam

Trong d o i song con nhieu kho khan cua xa hoi ta hien nay, h o n liic nao het,

long nhan ai, tinh cam thuong yeu, d u m boc Ian nhau, phai duoc nang len

thanh y thiic t u giac trong m o i con nguoi chiing ta

Cau tuc n g u nay da duoc tiep noi bao d o i trong cac the he n g u o i Viet k h l n g

djnh truyen thong cao quy trong dao l i lam nguoi cua dan tpc ta Chinh nho su

doan ke't keo son, tinh than tuong than tuong ai d a m da nen trai qua bao cuoc

xam luoc da man, nhan dan van bao ve dupe nen dpc lap, bao dupe su song

con, v u n g manh cua dat nuoc cho den ngay nay

Va mot dieu quan trpng niia la "la lanh d i i m la rach" nghTa la nguoi khoe

manh, b i n h t h u o n g phai g i u p d o nguoi yeu duoi, kho khan la mot bon phan

can thiet n h u n g khong duoc xuat phat tix dpng co ca nhan thap hen va cung

khong phai la hanh dpng ban on kieu bo t h i ; ma nha't thiet la phai bat nguon t u

long nhan ai hay tinh cam nhan dao thuc su Va n g u o i dupe giiip d o cijng

khong dupe y lai, hoan toan song nho vao tinh thuong xot cua nguoi khac de

tro nen thu dpng, bieng nhac, ma phai bie't v u o n len hoan canh

T o m lai, tinh yeu thuong, d i i m bpc nhau la mot truyen thong tot dep ve dao

If lam nguoi cua dan tpc ta da dupe g i i i v u n g va phat huy qua nhieu the hf,

giai dpan Hch su cua da"! nuoc. i • - - ^ ' ^ ^ r : ^^^^r

Ngay nay truyen thong ay can dupe ke' thua va phat h u y manh me hon

nira M o i n g u o i chung ta phai c6 y thuc doan ke't t u o n g ai, t u o n g than, tuong

trp Ian nhau trong sinh boat, hoc tap, san sang, tich cue tham gia cac cong tac

cuu t r p xa hpi, hpat dpng t u thi?n Dong thoi, hon ai het, thanh nien chiing ta

can kien quyet chong t u t u o n g y lai, de cao tinh than t y luc canh sinh

HS Huynh Nguyen Thanh Thanh

^di so 8: Ke ve m p t chuyen d i da dem lai cho anh (chi) n h i e u cam xtic

va Ian ve que an te't ciing me

Toi da thie'p d i suot quang d u o n g xe bang qua n h u n g con Ip Ion ciia thanh pho liic troi van con toi, va chpt tinh day k h i mpt tia nang nho am ap cua nhung ngay cuoi nam hat qua mat m i n h Toi dua tay d u i mat n h i n bau troi hung sang, n h u n g tia nang dau tien ciia mpt ngay m o i dang toa ra d j u dang t u

phia chan troi xanh trong Gio day, hai ben d u o n g canh vat cua mpt v u n g que

yen tinh da hien len, sang trong buoi binh minh Long toi lai troi day noi v u i

thich, hao hue rat la N i e m v u i dupe ve lai que ngoai sau bao nhieu nam chua

ve va hao hue don Tet 6 que Ian dau tien Day la dieu ma toi chua the tuong tupng ra no thii vj n h u the nao Toi cu mai mien man trong dong suy nghi ve nhiing ngay tet sap toi cho den khi xe do lai truoc con d u o n g nho hai ben cay la

xanh u m turn dan den nha ciia d i Ut toi Toi khe ne cung me xach nhi>ng gio do nang chinh chich tu tren xe xuong Toan la nhirng mon qua Te't, nao la quan ao,

banh m u t c6 cau toi nho gui ve cho tre con ngheo trong lang v u i may ngay Te't Toi chua bao gio an Te't 6 que, chua bie't den cai khong k h i Te't 6 mien que

ra sao v i m u o i may nam nay, t u be den gio toi toan don te't 6 thanh pho Horn

nay da la hai m u o i tam Te't, o thanh pho k h u toi 6, den gio nay, nguoi ta da dua nhau mua sam do dac chuan bi cho Te't, khong k h i khap noi soi dpng, on

ao han len H a u n h u ai cung trang hoang lai nha cua, ciJng c6 nhirng noi thit kho e he, n h i i n g xau lap xuong liing lang treo do ca mpt goc be'p va d i i loai

banh m i i t cung bao nhieu thiic an ngon dat day trong tii lanh N h u n g 6 viing que nay, c6 nhieu gia d i n h van chua c6 mpt m 6 n do gi danh cho n h i i n g ngay

Te't ca Doi voi hp, Te't ciing hon ngay thuong mpt chiit, chi can m p t m a m ngu qua Cling to tien, ong ba de cau mong mpt nam m o i an lanh, hanh phiic va chiit

m i i t t u lam danh de dai khach toi tham nha va chiic Te't la d i i Ne'u nha kha gia

hon CO the mua vai can thit kho cha'm cii kieu ne'u khong thi ca mam, dua m u o i

n h u le thuong Que toi van con ngheo, nguoi dan que 6 day van bam rupng

vuon va van rat hien lanh, chan cha't H p sp ne'u an mot cai Tet Ion thi phai lam quan quat ca nam m o i d i i tien tra m o n no ay The nen k h i nhan dupe n h u n g bo

|uan ao m o i , bpn tre c i i sung suong doi mac ca ngay, t u i no n h i n ngam nhtrng

hop mut vai ve them thuong va mong dgi mau den Tet de dugc an nhung loai

banh mut ma chung chua tung nem thu bao gid

Ngay mong mot Tet, phai den gan chin gid, toi moi thiic day vi may ngay

qua lo phu m? chuan bi nha cua don Tet va dem qua, toi cung gia dinh thiic

khuya vui ve don giao thira chuan bi nam moi Toi buoc ra ngoai, hit tho bau

khong khi trong lanh trong anh nang am ap cua ngay dau nam moi - bau

khong khi xuan tren mien que Ian dau tien toi duoc tan huong Den chieu

mong mQt, toi het sue ngac nhien khi dua nao ciing dien quan ao moi trong

xinh hSn len Chiing no khoanh tay chao m? toi, di Ut va ca toi nua, m? toi

mim cuoi lay nhiing chiec li xi do dua cho moi dua kem theo nhiing lai chuc

cham ngoan, hpc gioi va chiing vui mimg dua hai tay don nhan Luc m? toi di

vao trong roi, nhieu dua to mo len mo phong bao ra xem, toi bat gap anh mat

vua ngac nhien vua vui thich cua chiing Toi hoi Mai - c6 be toe that bim hai

ben vira len tam tuoi:

- Em se dung tien li xi nay lam gi? Mua banh keo a?

- Da khong - no lie dau - em dua cho m?, m? se di ch<? dugc may ngay Ian

Toi ngac nhien truoc cau tra loi cua con be No con be ma da biet tinh toan nhu

the roi kia, au ciing la do hoan canh kho khan da ren diic cho no tinh can ki^m

nhu the Thyc ra, mon tien li xi khong nhieu, chi chung hai chuc ngan Con toi

nhiing ngay Tet 6 thanh pho, moi nguoi hp hang, ban be ciia ba m? toi cho li

xi, chi it cung xap xi nam chuc ngan

- Chi ai! Di Hai de thuong qua chi ha! (y noi m? toi)

Toi chua kjp noi gi thi be Dung da khoe:

- Chi Thanh thay em mac do d?p hon? Cai dam chi cho do - Roi no cuoi that

tuai de Ip hai cai rang cua bi siin, buoc qua buoc l^i nhu khoe chiec ao moi

- ThSng Ti, em no cung nhanh nhau:"Em nira, em ciing c6 do moi nhu chj

Hai ne!"

Chpt be Dung nhin toi hoi:

- Cai ao nay cua chj hoi nho phai khong?

- Khong, day la cai ao ciia em hp chi, no chi mai mac hai ba Ian

- Ua, sao lai bo ha chi? Moi qua chung luon, 6 day em mat bp do den may

nam do

Toi khong tra loi no dupe vi c6 nhieu diia ciing vui mung khoe chiec ao d?p

ma tui no dupe horn kia nhung cau noi ciia be Dung van lam toi suy nghi mai

ThSng Khanh dua toi mieng mut mang cau that tinh moi:

- Chj Thanh an di! Mut nay ngon qua ha, em moi an Ian dau do - Vira noi

no vua nhai mieng miit rat ngon lanh

- Thoi, em an ngon di, chi moi vua an roi Toi mim cuoi tir choi nhung thyc long toi ngan miit kinh khiing Nam nao nha toi cung chang mua miit bao nhieu chi toan la nguoi ta cho ma thua miia den moc meo het ca Do la cupe song du gia ciia nguoi dan thanh pho^ chi c6 ve mien que ngheo nay moi biet

cai CO eye, thie'u thon ciia nguoi dan noi day Hp lam lii suot ngay voi rupng

dong hoac tat bat di lam thue, lam muon ma c6 khi van khong dii an qua ngay chii dung noi gi lo sam Tet Vi the nhiSng bp quan ao moi, nhiing mon banh mut ngon va nhiing phong bao li xi nhieu tien nhu the do'i voi tre eon 6 day duong nhu la mpt giac mo dep Chpt gipng noi ciia be Dung cat dut dong suy nghi ciia toi:

- Chi Thanh oi, thanh pho d?p lam phai khong? Em chua len do Ian nao nhung xem tivi nha di 6t, em thay xe chay tap nap vui lam!

- LT! Thanh pho dong diic va on ao hon 6 day, em a!

- 6* day buon hon sao chj don Tet 6 day?

- A! Toi mim cuoi Co nhiing cai thua miia the ma nhieu liic lam nguoi ta nham chan hon cai thieu thon nay em a!

Con be nghieng dau tram ngam nhin toi roi bong no nhoen mi^ng cuoi, cam tay toi on ton:

- Vay nam nao chj ciing ve day don Tet voi tui em nha!

- Chi oi! Chi nho xin cho em may bp do d?p dep vay nua nha! - Con Hien com nguoc doi mat den lay lay to tron, nhin toi voi ve cam on nhieu lam

- A, mut nira, mut mang eau ha chi! 6 thanh pho chj hong an, dem cho tui

em an het cho! Thang Khanh vua miit may dau ngon tay con dinh mut vua cuoi hi hi: - 1 , Con sach truy^n niia, quyen nao chi dpe roi cho tui em mupn dpc voi nghen!

Toi mim cuoi nhin dam tre hon nhien, ngay tho va dang yeu den la Nhiing thii ma tyi no ao uoc va mimg ro don nhan nhu cai ao, cai quan, goi miit deu

la nhiing thii da la do cu hoac tro nen qua du gia den muc khong can thiet ciia

nguoi dan giau c6 noi thanh pho Truoc noi vui mimg hon ho cua dam tre, bat giac toi chpt thay long minh cung dang len mpt niem vui sudng nao nao kho ta

- mpt niem vui ma truoc day toi chua he c6 bao gio

Mong bon Tet, toi phai tam chia tay viing que nay de sira soan tap vo chuan

bi cho ngay hpc dau nam moi Xe chuyen banh, tui tre v i n dung do gio nhiing ban tay nho xinh nhu nhiing blip choi non be nho vuon len giiia bau troi biec vay chao toi Toi ciing mim cuoi vay tay tam bif t chiing no

Day la cai Tet que Ian dau tien cua toi Mpt cai Tet khong c6 khong khi on

ao, soi dpng cua duong pho, khong c6 thiic an e he, khong c6 nhiing phong

•31

bao l i xi nhieu tien cho toi va khong c6 ca nhung tv diem v u i choi dong diic,

nao nhi^t, the ma toi c6 dugc ra't nhieu dieu - nhung dieu c6 y nghla ma suot

muoi may nam a thanh pho toi khong c6 dugc - niem vui khi mang den nhung

niem vui Te't be nho cho bon tre con ngheo noi day Va ben ngoai xe, n i n g xuan

da len suoi am ap nhuom ve rirc ro cho canh vat them sue song moi; gio xuan

luon vao 6 cira so, vao nguoi toi mat ruoi Va hinh nhu trong tieng gio, toi con

nghe vang vSng tieng be Dung: "Chj Thanh oi, chj nho ve tham tui em nghen!"

* Van T h i Bien

Sdt s69: Ke lai mpt k i ni#m sau sic ve nguoi than trong gia d i n h

'Bdi Idm

Ba toi mat tu nam toi len nam tuoi, m? toi 6 vay nuoi hai chj em toi khon

Ian Lan dau tien to! buoc vao hoc lap mot, dua ban ngoi canh hoi gia dinh toi

lam nghe gi? Toi that xa'u ho chi dam noi me minh lam nghe kinh doanh

Nhung y ngh! noi doi c6 le b^t dau hinh thanh t u khi ay Toi ganh t i voi \u ban

vi ba me chung deu lam nhij-ng nghe nghi^p dang du(?c xa hoi ton trpng, con

gia dinh tcM, me lam thg xay, phu ho

Nam hoc cap I , toi nho c6 lan m? den truong dong hoc phi cho toi vai bp

quan a ) day vol vOa, toi that xa'u ho va chay that nhanh vao nha ve sinh trong

truong hoc Toi nghe thay tieng m^ goi voi theo: "Hai o i Har o i me day

nay !!!" t u phia sau Mac du nghe thay rat ro nhung toi van 16 di, co chan

chay that nhanh, mong sao \u ban dung chii y biet do chinh la m? ciia toi Toi

dong cua nha ve sinh lai roi 6a len khoc am uc

Lon them chiit nCra toi hpc cang kem Me khong chu y den dieu nay lam vi

phai lo kiein that nhieu tien cho gia dinh toi bat kho cue Me khong lam thp

xay nua ma chuyen sang lam nghe ban hang 6 cha hoa qua Den dem khi cho

da dong cua m^ mang hang earn vao benh vien thanh pho de ban chui (vi bao

ve cam ban hang rong trong vien) Toi nho ngay do toi khong dupe cam chia

khoa nha, v i m? sp toi cho lu ban xa'u vao nha, chiing se pha phach va lay trpm

do diing Buoi sang me day som nau com, m? de danh com trua cho toi vao cai

lien treo len cpt nha ngoai mai hien Toi chuan bi quan ao va cap sach de san ra

ngoai Toi chi mong me di cho that som de dupe ru lu tre con 6 xom sang nha

choi ngoai hien Truoc cira nha toi c6 mpt cay mit ra't to, lu ban giup toi ghep

nhirng mie'ng van thanh mpt "ngoi nha" tren cay To! khong c6n treo cap long

com va cap sach tren cpt nha nOa ma mang cat trong "nha" cua minh Den

bua, toi an com 6 do roi d i hpc Toi khong c6 khai niem hpc bai 6 nha, toi

khong biet nau com, giat quan ao, hay tham chi la phai quet nha Tat ca m?

jjgu lam he't M? di lam ve rat mupn, thuang la tarn gio toi, toi va em toi

thuong ngoi trong ngoi nha go tren cay, lang nghe tieng chie'c xe d^p keu "cot

j^^t" la biet ngay m? dang ve noi dau ngo Co nhij-ng dem m? ve mupn thi chj

em toi da ngu tren cay mit roi

Mua he lai den, buoi sinh hoat lop cuoi nam nay t\ii ban hpc cung lop dua

nao cung han ho ke cho nhau nghe ve d u djnh cua minh trong ba thang mua

he Dua thi dupe bo'm? cho ve que tham ong ba npi ngoai, dua thi dupe di nghi mat 6 nhirng danh lam thSng canh noi tieng, dua thi dupe bo m^ cho tham gia vao nhiing buoi sinh hoat, hpc dan, hat, miia 6 cung van hoa thie'u nhi C6n vai toi, mua he la mpt dja nguc den toi, toi rat ghet miia he v i cu hang nam he den toi bj me nhot 6 trong nha t u sang den toi mjt, de'n khi m? ve

chp Me Cling nau corn, phan cho toi vao cai lien n h u mpi khi va ca't vao trong

ch?n bat Dupe may ngay dau toi buon chan lam, each bift voi l i i ban ben ngoai voi gian nha nho be, chi c6 anh sang vao qua 6 cua so nho Toi thu6ng dung len do nhin ngupc nhin xuoi hang gi6 lau, chang c6 ai them den choi ca

Toi lay giay ra, gap thanh may bay, phi xung quanh nha, nha chat ISm nhung

nhin nhijng chie'c may bay bay xung quanh dupe vai vong la toi mung lam roi

Xong toi lay nhirng hat do den, dem xe'p thanh 6 de t u choi, choi mpt minh

chan lam Ne'u toi choi voi chiing ban nhirng tr6 nay chac chan chiing se thua toi cho ma xem Mai roi ciing chan, toi lay giay, dan thanh dieu, bupc chi vao roi chay xung quanh nha, len giu6ng, len ban ghe^ chie'c dieu ay chi len cao dupe de'n gan tran nha toi thoi Toi lam dieu rat kheo, ne'u chie'c dieu nay ma dupe mang ra khoi nha de tha thi len cao phai biet! Lau ngay, toi nay ra y djnh treo ra khoi nha, chie'c cvra so ay, cai song sat be ti, chi can toi be cong la c6 the

chui dupe dau qua ma! Hay qua! Horn nay toi mong m? di chp th^t som, y

djnh do da le loi trong dau toi suot dem hom qua roi

da di roi, deo ca em toi di tre ni>a! Toi vui mirng, sao toi thay minh khoe

ghe, toi nam chac hai thanh sit cua chan song cira so, lay he't sue be cong no

Cuoi ciing toi ciing be cong dii de toi chui qua do Toi mang chie'c dieu cua minh qua, chay mpt mach qua canh dong de'n voi lii ban 6 do Thay toi chiing ngac nhien lam! Toi ke cho chiing nghe bi quye't ay cua toi va dSn chiing dirng

noi cho ai biet! Toi tha ho chay nhay 6 ben ngoai, choi chan 6 ngoai dong,

ci.vng toi lai keo nhau den ngoi nha go tren cay mit, ngoi nha nhieu byi bam lam, la mit rung day, chiing toi dpn dep roi ciing choi cac tro choi tren do, vui

biet bao! Nhung toi van nho rang minh can phai tro vao trong nha truoc khi

ve, he't gia toi nhanh chan treo qua 6 cira so do chui tpt vao trong nha va tat

nhien toi khong quen lai be thanh sit chan song cira l ^ i n h u cii

33

Cho den mpt ngay, bat chgt ve trai gio so voi qui dinh, toi dang choi 6

canh dong thi tha'y dang dung tren de cho sMn voi chiec roi.tre cong vut

Toi sg lam! chua bao gio toi sg nhu the, toi len len nhin m?, nguoi toi toat ca

mo hoi gian dii vung chiec roi tre viit manh vao mong dit toi may cai Toi

dau lam nhung biet loi nen khong dam khoc to keo tay toi vao nha mang

mpt tran va noi ngay mai m^ se bit cai cua so do lai Toi nghi m^ gian qua nen

noi vay thoi chu nha minh chi c6 moi cai cua so do de lay anh sang, bit lai thi

toi om nhin thay gi? Khong ngo hom sau m^ bit no lai that, m? lay day thep,

chang no lai va khong quen dan ca may song sat lai voi nhau nxia Toi buon

chan ngoi im trong goc nha khong dam len tie'ng Horn sau tui ban den hoi

tham toi, chiing gpi toi qua ke nho cua chap cua:

- Hai hom qua bi m? danh c6 dau khong?

Toitraloi:

- Khong dau lam, nhung to buon lam! Nay, treo len cay 6i hai cho to may

qua nhe

Chiing thi nhau treo len cay 6i, toi chSng nhin thay gi ngoai ISng tai nghe

nhi>ng tie'ng dgng Chung tro lai luon qua chop cua may qua 6i cho toi, roi noi;

- Tui minh 6 ngoai nay, neu can gi thi cu goi nhe

Toi dugc an ui phan nao Dan dan lu ban chan choi vdi toi kieu the nay,

chang nhin thay mat nhau, chiing lai bj sai bao nhieu nen ciing chan tim cho

khac choi vui hon Toi buon lam, hom nay troi mua to, toi ngoi nam co ro tren

giuang, tie'ng mua va tie'ng gio thoi manh rit len tung con Trai toi sam lai,

trong nha toi da toi nay con toi han Toi ngoi day, treo len dau giuang vuan

tay ra so day cam dif n Bong nguoi toi run len ban bat, toi nga xuong giuang

va Ijm di hoi lau Toi tinh lai, thay nguoi dau e am, toi khoc vi sg hai, vi qua

dau don bj di^n giat Cang liic toi cang khoc to hon, tie'ng toi khoc hoa ciing

tie'ng mua gio khie'n nguoi ngoai khong ai nghe thay ca Dem hom ay m? ve thi

toi da lim di roi, m? nhao v6 be toi day, vgi ggi nguoi hang xom dua toi di

vif n Cijng may man toi khong sao het Khi ra vi^n, bac si dan me dung nhot

toi a nha ni>a! Mua he nay rat nhieu tre em bj tai nan vi bi nhot trong nha hoac

choi ngoai ao ho, song ngoi Toi nhin thay su lo lang hi^n len khuon mat m?

Nhiing ngay sau do, me nghi ra each khac de quan ly toi Me den noi chuy^n

voi nha tre noi em toi dang dugc gui a do Liic dau hp khong dong y vi toi da

Ian roi, se lam anh huang den nhiing em be 6 do, nhung vi thay ro hoan canh

ciia gia dinh toi nen hp danh nhan toi vao de trong nom giiip m^ Toi 8 tuoi ma

van di mau giao! Hang ngay m^ dua ca hai chj em toi di tre, den toi don ca hai

chi em toi ve nha Cupc song nhu vay do'i voi toi ciing la tot lam roi

Tuoi tho ciia toi troi di that nhanh voi nhieu ky ni^m buon Bay gio toi Ion (<ji6n va cang hieu cong lao to Ion nhu troi bien ciia m?, dac bift nay toi biet jg'n y nghia ciia ngay le Vu Ian, toi lai cang tham thia hon ve tinh yeu thuong v6 bo ben ma m? da danh cho toi That kho cho toi noi len nhirng loi yeu men (Jay than thuong voi m? Tu do toi bat dau quan tam den m? han, toi nhin trpm m?, nhin that lau, that ky, toi thay hinh anh khac kho ciia m? in han nhiJ-ng nam thang vat va buon chai de kiem song nuoi hai chj em toi Trai oi t6i phai lam gi bay gia? Lieu da mupn chua? "M? oi cho con xin sam hoi voi m?, con xin loi m? " toi khong sao noi len dugc vi lai noi ay nhu ngh^n lai trong toi Toi vpi va, chua liic nao toi thay toi vpi va nhu liic nay Toi sg nhirng

gi toi chua kip danh cho m? thi m? da ra di roi Toi that su sp hai dieu do!!!

"Ai con m? xin dung lam me khoc, dung de noi buon hi?n len tren mat me" Day la mpt cau noi ma toi nho da dpc 6 dau do trong kinh Phat Cau noi

do khien toi thiic tinh va nhan ra dupe trach nhi^m ciia minh, trach nhi^m ciia

mpt nguai con giu trpn dap hieu vai cha m?, toi nhu diia con da buoc di

nhiJng buoc chan lac 161 nay quay dau tro ve

va chao nhirng diia chau ciia minh, toi noi:

- Hay quen nhirng bong thuy tien di, Carolyn! Duong day may va suang khong the nhin thay gi, va khong c6 gi tren the'gioi nay trir con va nhung diia

tre CO the khie'n m? chju dung no de lai xe them mgt inch nao nira!

Con gai toi mim cuoi va noi:

- Chiing ta van lai xe trong tinh trang nay dugc ma m?

- Con se khong the khien m? buoc ra duang cho den khi trai quang dang tro lai, va do la khi m? ve nha! Toi kien quye't

- Con da hy vgng me se dua con ra cho sira de lay xe ciia con

- Chiing ta se phai di bao xa?

35

- Chi qua may toa nha la deh, Carolyn noi: - Con se lai xe

Sau vai phut, toi hoi:

- Chiing ta dang di dau day? Day khong phai la duong den gara!

- Chiing ta dang di den gara, chi c6 dieu bang con duong dai hon thoi

Carolyn mim cuai, bang con duong hoa thuy tien vang

- Carolyn, "Toi noi nghiem khac, - quay xe lai di

- Thoi nao m?, mpi vifc se on thoi, con hua Me se khong bao gio tha thu

cho minh neu de Id ma't canh tuc^ng nay dau

Sau khoang hai muoi phiit, chiing toi re vao mpt con duong soi va toi thay

mot nha tho nho 6 ben phia xa ciia nha tho, toi thay mgt tain bien viet tay:

"Vuon hoa thuy tien vang "

Chiing toi ra khoi xe va dat theo nhung diia tre, toi theo Carolyn di xuong

con duong mon Roi chiing toi re vao mot goc ciia con duong, va toi nhin len,

sung so Truoc mat toi la mot canh tuong ky di^u No giong nhu c6 ai do da

triit ca mpt thung to toan vang trai tu tren dinh niii xuong v^y Nhung bong

hoa dugc trong theo nhiing vong xoay rue rd, nhimg dai mau da cam, trang,

vang chanh, hong cam, vang ngh§ va vang bo Moi mau khac nhau dugc trong

thanh tung nhom, hoa quy?n va chay nhu dong song mau ciia rieng chiing Co

nam acre hoa dugc trong 6 do

- Nhung ai da lam dieu nay? Toi hoi Carolyn

- Chi mot nguoi phu nu Carolyn tra I6i

- Ba ay song tren manh dat nay Kia la nha ba

Carolyn chi vao mot ngoi nha c6 hang rao, trong nho nhan va khiem

nhuong giua khung canh trang le xung quanh Chiing toi di bo len cho do

Ngoai hien nha, chiing thoi thay mpt tarn bien: "Cau tra loi cho nhung cau hoi

ma toi biet ban dang thac mac" Cau tra loi dau tien rat don gian: "50 000 cii"

Cau thii hai la: "Moi Ian mpt cii, boi mpt nguoi phu nu Hai ban tay, hai chan,

va mpt bp nao rat nho be." Cau tra loi thii ba la: "Bat dau nam 1958 "Do la

nguyen ly hoa thuy tien vang Voi toi, khoanh khac do da thay doi cupc doi toi

Toi nghi ve nguoi phu nu do, nguoi ma toi chua bao gio gap, tren bon muoi

nam truoc, da bSt dau - moi Ian mpt cii - de mang cai dep va niem vui den

viing niii heo lanh xa xoi nay Chi trong tung cii mpt, nam nay qua nam khac,

nhung ba da thay doi the'gioi Nguoi phu nii khong quen biet do da mai mai

thay doi the'gioi ba ay dang song Ba ay da tao ra mpt dieu khong the mieu ta

dupe thanh loi, nguy nga, trang 1?, ki dieu Nguyen ly ma vuon hoa cua ba da

day toi la mpt trong nhung nguyen ly tuyet voi nhat Do la, hpc de dat dupe

muc dich va mong muon ciia minh tung buoc mpt - thuong chi la tung buoc

- va hpc de yeu cong viec minh dang lam, hpc de su dung nhung khoang thoi gian chiing ta gop nhat nhiing manh nho be ay, voi nhung no l^c hang ngay, chiing ta se nhan ra rang minh cung c6 the dat dupe nhiing ket qua tuyet voi Chiing ta c6 the thay doi the'gioi

No lam me hoi buon Toi thii nhan voi Carolyn

Neu m? nghi toi mpt myc tieu tu 35 hay 40 nam truoc va thuc hien no

- Hay nghi den nhiing gi ma me da c6 the thue hi^n!

Vay hay bat dau tu ngay mai " Con gai toi noi

That la v6 ich khi cii nghi den thoi gian da troi qua trong qua khii Cach de hoc dupe tu bai hpc nay la, thay vi nuoi tie'e khoang thoi gian da mat, hay hoi,

"Minh CO the van dung no nhu the nao cho ngay hom nay?"

^di sSll: Ke lai mpt cau chuygn ve cho va nhan trong cupc song

Day la cau chuy^n c6 that Dr Howard Kelly la mpt nha vat ly loi lac, da sang lap ra Khoa Ung thu tai truong Dai hpc John Hopkins nam 1895

Mpt cau be ngheo lam nghe ban hang rong de kie'm tien hpc Ngay np nhan thay minh chi con moi mpt hao ma bung dang doi, cau dinh bung se sang nha keben xin mpt biia an Mpt phu nii dep ra mo cua Boi roi truoc cupc gap go khong hen truoc nay thay vi an eau xin uong Nguoi ph\ n i i doan ra cau dang doi va mang den cho cgu mpt ly sua Ion C^u cham cham nha'p tung ngum sua roi hoi:

- Chau phai tra cho c6 bao nhieu a?

Nguoi phu nu tra loi:

- Chau khong np c6 cai gi ca M? eo da day khong bao gio nhan tien tra cho long tot

Cau be cam kich dap:

- Chau se cam on c6 tu sau tham trai tim chau!

Khi ra di cau cam thay khoe khoan hon va niem tin ciia c$u vao con nguoi cung manh li?t hon Truoc do cau gan nhu muo'n dau hang truoc sophan Nhieu nam sau do nguoi phu nii bi om nang Cac bae si dia phuong deu bo tay Hp ehuyen ba den mpt thanh pho Ion va tien sT Howard Kelly dupe moi den tham van Khi ong nghe ten thi tran noi nguoi phu nii a, mpt tia sang anh trong mat ong Ngay lap tiie ong khoae ao ehoang va di toi phong benh

•^guoi phu nii d Ong nhan ra dupe ngay an nhan ciia minh nam xua Quay ve

phong hpi chan, ong quyet dinh doc het svic de cihi b#nh nhan nay V a cuoj

ciing no luc cua ong da dupe den dap

Tien si Howard Kelly de nghi phong y vu chuyen cho ong hoa don vien ph,

ciia an nhan Ong viet vai chir ben le cua to hoa don va cho chuyen no den nguc*,

phy nu Ba nhin to hoa don va biet rang se phai thanh toan no het doi mai xong

Bong nhien c6 cai gi do khien ba chii y va ba dpc nhiing dong chCr nay:

"Trj gia hoa dan bSng mpt ly s u a "

K y ten: tien si Howard Kelly

Nude mat vui mirng cu the dang trao va loi tir trai tim ba ay tho't len trong

nuac mat: "Cam an ong!."

'Sdi s612: Ke lai mpt ki nigm sau sac ve gia dinh

^dildm

Canh cua khong bao gia khoa

Co gai mai c6 18 tuoi, c6 - nhu hau het cac thanh nien ngay nay - chan soni^

chung trong mpt gia dinh nen nep Co chan 161 song khuon phep ciia gia dinh

Co muo'n rai khoi gia dinh:

- Con khong muon tin ong troi ciia ba m? Con mac k^, con di day!

The la c6 quyet tam bo nha di, quyet dinh lay the giai bao la lam nha minh

Tuy nhien, chang bao lau, c6 bi ruong bo vi khong tim ra viec lam, c6 phai lam

gai dung duang, dem than xac, hinh hai minh ra lam thii de mua ban, doi

chac Nam thang c u the troi qua, cha c6 qua dai, m^ c6 gia di va c6 con gai do

ngay cang sa dpa trong loi song ciia minh Khong con chut lien lac nao giira hai

m? con trong nhiing nam thang ay Ba m? nghe don ve loi song cua con gai

minh, ba da di tim con trong khap thanh pho Ba den tung nhom cuu trp voi

loi thinh cau dan gian:

- L a m on cho toi chung tam hinh 6 day!

D o la tarn hinh mpt ba m? toe muoi tieu, mim cuai vai hang chir: "Me van yen

con Hay ve nha di con!" Vai thang lai troi qua, van khong c6 gi xay ra Roi

mpt ngay, c6 gai den toan cuu trp np de nhan mpt hixa an cuu doi Co chang

buon chii y den nhiing lai giao huan, mat la denh nhin nhiing tam hinh va tu

hoi: "Co phai m? minh khong nhi?"

Co khong con long d? nao cha cho het buoi le Co dung len, ra xem ki buc

anh Diing roi, diing la m? c6 va ca nhiing dieu ba viet niia: "M? van yeu con

Hay ve nha di con!" Dung trudc tam hinh, c6 bat khoc Liic do troi da to!

nhung biic hinh da lam c6 gai xiic dpng den miic c6 quyet dinh phai di bp ve

nha Ve den nha troi da sang to Co sp hai khep nep khong biet se phai noi ra sao Khe go ciia, c6 tha'y ciia khong khoa Co nghi chac c6 trpm vao nha Lo lang cho su an toan ciia me minh, c6 gai tre chay vpi len buong ngii ciia ba va tha'y ba van dang ngii yen Co danh thuc me minh day:

oi, con day! Con day! Con da ve nha roi! u ^ , ( • , v ; ; i Khong tin vao doi mat minh, ba m^ lau nuoc mat roi hai m? con 6m cham lay nhau Co gai noi vai m?:

- M? a, con lo qua Tha'y ciia khong khoa, con o i nghi nha c6 trpm!

Ba me nhin con au yem:

Khong phai dau con a! T u khi con di, ciia nha minh chua bao gid khoa

Me so liic nao do con tra ve ma m^ kh6ng c6 6 day de mo ciia cho con!

Va C O gai lai gyc dau vao long m?, bat khoc!

(Theo Qua tang cua cuoc song)

(6di s6 13:Ke mpt cau chuy?n mang y nghia xa hpi c6 tac d\ing giao d^c thiet thuc vai tuoi tre hif n nay

Idm

Sac mau ciia tinh ban

Co mpt ngay sac mau ciia the'gioi nay hit dau tranh luan vai nhau xem ai

C O gam mau d?p nha't, quan trpng nha't, huu dung nhat va dupe yeu thich nha't

Xanh la cay noi: "Toi quan trpng nha't Toi la dau hifu ciia s\f song va hy vpng

Toi dupe chpn mau cho c6 cay, hoa la Kh6ng c6 t6i, tat ca mpi loai tren the gian nay se kh6ng the ton tai C i i hay nhin ve canh dong kia, ban se tha'y mpt mau xanh bat ngan ciia t6i"

Xanh duang chen vao: "Ban c6 nghi ve trai da't Vay ban hay nghi ve bau troi va dai duang xem sao Nuac chinh la nguon song ca ban nha't, dupe tao ra boi nhiing dam may hinh thanh bai nhiing viing bien rpng Ian nay H a n niia, bau trai se cho khoang kh6ng rpng Ian, hoa binh va su em a"

Mau vang cuoi Ion: "6i cac ban eii quan trpng hoa Toi thi thuc te'hon, t6i dem lai tieng cuoi, hanh phiic va su am ap cho the'gioi nay Nay nhe, mat trai mau vang, mat trang mau vang va cac vi sao ciing mau vang M6i khi ban nhin vao mpt doa huang duong, ban se cam tha'y ca the gioi nay dang mim cuoi Kh6ng C O toi ca the'gioi nay se kh6ng c6 niem vui"

Mau cam len tieng: "Toi la gam mau ciia su manh khoe va siic manh Mac dii lupng mau ciia t6i kh6ng nhieu bang cac ban, nhung toi moi dang gia nhat

vi toi la nhu cau ciia su song T6i mang den hau het cac vitamin toi quan trpng

.^9

tarn nang ruy«sn thi on wgu ton, igp z: wgiippgirwngr-tg Anon ^pqir

n h u ca rot, cam, xoai, bi ngo, d u du Toi khong 6 ben ngoai nhieu n h u n g khi

binh m i n h hay hoang hon xuat hi^n la mau sac cua toi 6 day c6 ban nao sanh

kip duoc v o i ve dep ay khong ?"

M a u do khong the nhjn dugic ciing nhay vao cuoc: "Toi la mau, cuoc song

nay la mau Toi la mau sac cua su de doa n h u n g cung la bieu t u o n g ciia long

dijng cam Toi mang lira den cho con nguai To! s i n sang chie'n dau v i muc

dich cao ca K h o n g c6 toi, trai da't nay se trong rong n h u mat trang Toi la sac

mau cua tinh yeu va dam me, cua hoa hong do, ciia hoa anh tiic"

M a u t i m bat dau v u o n len gop tieng: "Toi tuong t r u n g cho quyen luc va

long trung thanh Vua chiia thuong chon toi v i toi la dau hieu ciia quyen nang

va su xuat chiing K h o n g ai dam chat van toi H p chi nghe lenh va thi hanh!"

Cuoi cung, mau cham len tieng, khong on ao nhung day quye't doan: "Hay

nghl den toi Toi la sac mau i m lang va hau n h u khong ai chu y den toi N h u n g

neu khong c6 toi thi cac ban cijng chi la ve dep ben ngoai Toi tugng trung cho

suy nghl va su t u o n g phan, binh m i n h va day sau cua bien ca Cac ban phai can

den toi de can bang cho be ngoai cua cac ban Toi chinh la ve dep ben trong"

Cu the cac sac mau cu tiep tuc tranh luan, thuyet phuc mau khac ve su trpi

hon cua m i n h Bong mot anh chop sang loe tren nen troi, am thanh die doi cua

sam set va m u a bat dau nang hat Cac sac mau sg hai d u n g nep sat vao nhau

de t i m su am ap M u a nghiem nghi noi: "Cac ban that la ngo ngan khi chi co

ging vat Ion v o i chinh cac ban Cac ban khong biet cac ban dupe tao ra t u mot

muc dich that dac biet, dong nhat n h u n g cung khac nhau? Cac ban la n h i i n g

mau sac that tuyet v o i T h e g i o i nay se tro nen nham chan neu thie'u mot trong

cac ban Nao, bay gio hay nam lay tay nhau va buoc nhanh den toi" Cac mau

sac cung nam lay tay nhau va tao thanh n h i i n g mau sac da dang M u a tiep tuc:

"Va t u bay gio, m o i k h i troi m u a tat ca cac ban se v u o n ra bau troi bang chinh

mau s^c ciia m i n h va phai hop lai thanh vong de nhac nho rang cac ban phai

luon song trong hoa thuan, va ta gpi do la cau vong Cau vong t u p n g trung

cho niem hy vpng ciia ngay mai"

C u n h u the m o i khi troi mua, de gpt riia the gioi nay, tren nen troi se anh

len nhirng sac cau vong lam dep them cho cuoc song, de nhac nho chiing ta

phai luon l u o n ton trpng Ian nhau

<^di s6 14: Ke mpt cau chuyfn mang y nghia xa hpi c6 tac d\ing giao due

ftiiet thuc voi tuoi tre hign nay

H u tieu va cupc doi

da dau long den the nao k h i sinh ra ga, m? ciing da khoc qua troi khi

tung ngay ^i^in ga phai Ion khon That tam mp m u o n ga be tho mai mai, m u o n

o mai trong vong tay me M a me ciing biet, u thi ga c6 Ion len do n h u n g tam

hon ga mai "^ai chSng Ion len dupe t i teo nao dau

Liic con nho thi khong sao, ga cung khong an t u p n g v o i dang d i cham phay ciia m i n h Ga chi thay sao v|in vpo ma dau qua thoi, nhin ga chap chiing tap di,

me ga nhin ga ma khoc M a t mp khoc n h u n g mieng mp cuoi, m o i mp noi rang: rang buoc d i d i con, t u m i n h phai buoc d i tren doi chan ciia m i n h , d i i doi chan

ay CO khap khieng M e m u o n ga hieu y nghla sau xa do, n h u n g t r i 6c non not

ciia ga "gioi han" su hieu biet me a N h u n g me an tam, ga nhii long, v i t i m ga biet thon thiic k h i n h i n mp khoc day thoi Ga yeu mp nhat, va mp yeu ga nhat!

K h i ga Ion khon, ma chi noi la n6i the thoi, cho ga chi Ion ma chua khon ra bao nhieu Chiing sao ca, ga van song ben canh mp L a n roi ga cung thay sao nha m i n h khong c6 gi thay doi, nhin nha ben canh thay cai gi ciing to Thac mac hoai khong biet hoi ai, danh hoi me chii ai H 6 i lan dau tien, d u y nhat va

t u do ga chang hoi them, v i h6i roi ga thay me kh6c M p con h6i ga thich nha to hay nha nh6, thich cai gi thi noi mp mua cho, m u o n an gi mp nau cho Sao mp cho ma mp kh6c, sao mp n6i mp cho ma me lai buon K h o n g giong n h u n h i i n g lan mp cho ga gi do truoc day Ngay ngo ga hoi, ngay ngo tra l o i , roi t u cai ngay ngo ay ga cQng nhan su khac biet ciia me m i n h va mp n g u o i ta M p m i n h toe mau trang, mp nguoi ta t6c vang vang den den M p m i n h tay gan cue cue,

me nguoi ta tay trang va c6 nhieu mau vang Mp m i n h 6 can nha nho, mp nguoi ta 6 can nha to Me m i n h phai thiic khuya day sam, mp n g u o i ta ca ngay trong nha thoi M a mp nguoi ta thi thuong nguoi ta, mp m i n h ciing thuong minh, doi khi ga cung thay mp nguoi ta thuong m i n h niia ma Phai roi, mp ciia

ai nguoi nay thuong, ciing n h u nha ciia ai nguoi nay a Ga ciing c6 mp c6 nha, toi gi lam mp khoc k h i dat cau hoi n h u the, ga biet ma, hieu het ma, chSng qua

ga khong c6 nhieu tir n g u de dien dat thoi Buon that, buon cho ke biet suy nghl ma lai khong the dien dat, chi d i i n g ben ria m o i t h i i v6 tinh ma thoi La tre con thi ga dupe mp cham lo, liic ay toe me mau den La n g u o i Ion thi ga phai cham lo lai mp, v i t6c mp bay gio mau trang roi Ga hieu the day, n h u n g lam gi bay gio, d o i chan khap k h i i n g , doi tay khap khieng lam gi bay gio?

Dau do a can nha to vong qua loi nhac "hai ban tay trang ngheo xa xac

ngheo " Ga nghe sao hieu vay thoi! Ga thay thuong me qua troi qua dat

N g u d i ta noi 6 d o i chSng c6 chi la duang cung ca, ga con c6 ich M o t Ian me

benh, ga hot ho hot hai bung be to chao ve nha cho m? (M? van bao ga dai kho

lam, dai kho ma biet m? benh, dai kho ma biet m? can thuoc, dai k h o ma biet

di mua chao, dai kho ma biet chay that nhanh ve v o i me sao m^!) N o i ga song

moi nguoi quen nhin ga roi, chang ai hoi dau 6 khong ma choc v o i gh?o, cQng

chang ai no lam ton thuong ga ca V i he la con nguoi ai ma chang thuong

chang xot nhung gi tho dai, boi the Ian bung chao cho m?, nguoi ta phat hien

ra ga van con c6 ich Tiic la c6 kha nang lao dpng kiein tien bang chinh sue

minh T u sau h o m ay ga thanh anh boi ban, keu the cho no sang chu that ra ga

bung be hu tieu cho hang hii tieu gan nha thoi Bat dau bung be h i i tieu va tro

thanh cong viec thuong nhat khien cho ga v u i , cho me v u i , cho toe me it trang

di mot chiit, cho me khong tho dai xot xa khi nghe cau hat:

"Me gia nhu chuoi chin cay Gid lay me rung con phai mo coi

" ''' Mo coi kho lam ai ai "

M o coi thi ai chang kho, nhung ai cung biet voi ga n6i kho ay Ian lao biet

chirng nao Bay gio hang ngay, hai ban tay ga v u i , hai ban chan ga v u i , cai to

hu tieu ga bung chang khi nao bi nghieng d u ga d i nhieu nguoi nhin theo ai

ngai, sg do mat cai to hii tieu Ma dugc an hu tieu hoi hop nhin theo t i m g buoc

di ciia ga doi khi lam mgt vai nguoi cho la thii vj, truoc cai an phai c6 "su kich

thich" nao do thi an m o i ngon N g u o i an h i i tieu thich ga, ga thi thi'ch bung hu

tieu, "cung" va "cau" thoa man nen ca hai ciing khoai chi Ian nhau

Vay la ga song hanh phiic bang cai nghe bung be hii tieu ciia m i n h N h u n g

ma, CO mgt bCra troi mua, c6 diia be ngoi cho to h i i tieu ciia ga bung den, diia

be hoi cho: "Chii b u n g hii tieu suot doi luon ha chii?" A, neu c6 ba m? diia tre

6 do han la se la len "Sao con hoi vay voi chii, thoi lo an d i ! " N h u n g v i chii be

ngoi mgt m i n h va khong c6 me theo kem, nen nhan dugc cau tra loi kho nhgc

ma cung kho hieu t u ga rang: " H i i tieu la cugc doi!"

Diing roi, hii tieu dau c6 chet bao gio, hii tieu dau c6 sg that nghi^p, h i i tie'u

dau CO sg nguoi ta quen no H o m nay khong hii tieu thi ngay mai hii tieu, hii

tieu chang bien d i dau ca, chSng bao gio mat ca, an de song la qui luat roi ma!

Ga chgn hii tieu la cugc doi, la chgn su bat di^t trong n h i i n g ngay song c6 ich,

ngay nao nguoi ta chang an de song, khong an mon nay thi an m o n kia Ngay

nao cung c6 nguoi an hii tieu, khong phai nguoi nay thi ciing la nguoi kia Dau

CO gi kho khan khi chgn h i i tieu la cugc doi dau, ga ngay nao ciing lao dgng

lao dgng nhi^t thanh nxxa ay chu Phai bung be bang tay ne, d i bang chan ne,

suy nghi bang dau 6c ne, suy nghl de gii> cho to hii tieu khong nghieng ne Da lam vi?c het m i n h n h u the thi khong dang quy sao, khong dang tran trong sao, khong dang dugc bu dap gi do sao Ga da c6 mgt cugc d o i song het m i n h tron v?n ben hii tieu, hon bao gio het, m? ga hanh phiic v i nhin thay n h u thel M? cii ygn tam rSng ga biet chgn cugc doi cho m i n h n h u the ma may ai hieu dugc

M g t liic nao do ban v6 tinh c6 an hii tieu, hay thii nho den mgt ga trai n h u

the De thay rang lam mgt con nguoi rat kho, chgn cho m i n h mgt cugc d o i con kho hon nhieu Chgn roi thi minh phai song ra sao cho no chu toan, cho no nong nhiet, cho cugc doi m i n h c6 ich theo mgt each nao do Chiing ta t u cho minh qua day d i i nhung doi khi ta khong biet the nao song cho no cam thay vira van Con v o i ga, chgn h i i tieu la cugc d o i d i i rang ga khong trgn ven

nhung ga da song vua van trong cai khong trgn ven do biet bao Dugc het

minh chay toi ngay mai la sung suong biet bao nhieu vay, ma may ai trong chiing ta c6 the lam dugc

(Tang anh Vu hung hu tieu gan nha tot - H^nh Nguyen)

^ d i so 15; Thuyet minh ve vai tro ciia rung voi cuoc song

^ d i lam

Viet N a m chiing ta la dat nuoc c6 khi hau nhiet doi, nong am quanh nam, la

dieu kien tot cho cay co'i sinh truong va phat trien trong do c6 rung

Rirng la mgt tong the cay go, c6 moi lien he Ian nhau, no chiein mgt pham

vi khong gian nhat djnh 6 mat dat va trong k h i quyen Rung chiem phan Ion

be mat Trai Dat va la mgt bg phan ciia canh quan dja ly Rung la mgt bg phan ciia canh quan dja ly, trong do bao gom mgt tong the cac cay go, cay bui, cay

CO, dgng vat va v i sinh vat Trong qua trinh phat trien ciia m i n h chiing c6 moi

quan he sinh hgc va anh huong Ian nhau va voi hoan canh ben ngoai va vo'i cugc song ciia con nguoi

Rung noi chung c6 nhieu loai, tren the gioi nguoi ta phan thanh: Rung la kim v u n g on doi, rung rung la on doi, rung mua nhiet doi, r u n g phong ho, rung dac dung, r u n g ngap man Dat nuoc Viet N a m trai dai tren nhieu vT tuyen va dai cao, v o i dia hinh rat da dang, hon hai phan ba lanh tho la doi niii,

lai CO khf hau thay doi t u nhiet doi am phia Nam, den nhi^t d o i 6 v u n g cao

phia Bac, da tao nen su da dang ve he sinh thai t u nhien va su phong phii ve cac loai sinh vat N h i i n g he sinh thai do bao gom nhieu loai rung, chii yeu la rung nhi?t d o i n h u : rung cay la rgng thuong xanh, r u n g niia rung la, rung

rung la, rung tren nui da voi, rung hon giao la rong va la kim, rung la kim,

rung tre nua, rung ngap man, rung tram, rung ngap nuac ngpt, bao gom

rung tu nhien va rung trong

Trong thuc te rung c6 vai tro het sue quan trpng ve nhieu m|it: Cung cap

lam san, dac san phuc vy cho nhu cau tieu diing xa hpi, cung cap dpng vat,

thuc v|t la dac san phuc vu nhu cau tieu diing cua cac tang lop dan cu, nguyen

lieu cho cong nghiep, cho xay dung co ban, dugc li^u quy phuc vu nhu cau

chira benh va nang cao sue khoe cho con nguoi, luong thuc, nguyen lieu che'

bien thuc pham phuc vu nhu cau doi song xa hoi Ben canh vai tro het sue

quan trong ciia rung la phong ho, bao ve moi truong sinh thai O dau nguon,

rirng giir dat, giU nuoc, dieu hoa dong chay, cho'ng xoi mon rua troi thoai hoa

dat, cho'ng boi dap song ngoi, ho dap, giam thieu lii lut, han che han han, giu

gin duac nguon thiiy nang Ion cho cac nha may thuy dien 6 ven bien, chan

song, rirng chan gio, chong cat bay, chong su xam nhap ciia nuoc man bao ve

dong ruong va khu dan cu ven bien 6 khu cong nghiep va khu do thi, rung

lam sach khong khi, tang duong khi, giam thieu tie'ng on, dieu hoa khi hau tao

dieu ki^n cho cong nghiep phat trien O dong ruong va khu dan cu rimg giii

nuoc, co'dinh phii sa, han che'lii lut va han han, tang do am cho dat Rung bao

ve khu di tich lich su, nang cao gia trj canh quan va du lich Rimg con la doi

tuong nghien cuu cua nhieu linh vuc khoa hpc, dac biet la nai du tru sinh quyen

bao ton cac nguon gen quy hiem Mpt vai tro nira phai ke den ciia rung la ve mat

xa hoi - Rung la nguon thu nhap chinh ciia dong bao cac dan toe mien niii, la co

so quan trong de phan bo dan cu, dieu tie't lao dong xa hoi, gop phan xoa doi

giam ngheo cho xa hpi Trong cuoc song thuong ngay: cac cay rung se thai ra

duong khi de phuc vu cho ho hap ciia con nguoi, dpng vat va sau bp tren Trai

Dat Mpt ha rung hang nam tao nen 16 tan oxy Moi nguoi mot nam can 4.000 kg

oxy tuong ung voi luong oxy do 1.000 - S.OOOm^ cay xanh tao ra trong mpt nam

Tu nhiing thong tin tren ta thay ro tam quan trong ciia rung noi chung va rung 6

Vi^t Nam noi rieng Vay thuc trang ciia rung Vi§t Nam hi§n nay ra sao?

Vif t Nam la mpt nuoc nhiet doi nam 6 vimg Dong Nam A, co tong di#n tich

lanh tho khoang 331 700 km2, keo dai tu 9- 23 do vi bac, trong do di§n tich

rung va dat rung la 20 trifu ha, chie'm khoang 20% di^n tich toan quoc (Tong

cue thong ke nam 1994) Truoe day, rung chie'm dien tich khoang 60 tri|u km^

Hien nay rung Viet Nam ngay cang bj thu h?p ve di^n tich, tu mot nuoc co do

che phii rung Ion tren the'giai, den thoi diem nay Vi^t Nam chi con giu dupe

mpt di^n tich nho rung nguyen sinh Den nam 1958 chi con 44,05 tri|u km^

(chie'm khoang 33% dien tich da't lien) Nam 1973 eon 37,37 tri?u km^ Hien nay

di^n tich rung ngay cang giam, chi eon khoang 29 tri^u km^ Ti le che phii ngay

u y i n n n m i T u r r n luiang Ti^r nay chi con 7,8 trieu ha, chie'm 23,6% difn tich, tiic la duoi muc bao dpng can bing- qua trinh quan ly chua ben viing, dp che phii ciia rung a Viet Nam (ja giam siit den miic bao dpng Chat lupng ciia rung tu nhien con lai da bi ha thap qua khoang mot theky qua, rung bi suy thoai nang ne Trong thoi Icy Phap thupe, nhieu vung dat rpng Ion 6 phia Nam da bi khai pha de trong ca phe, cao su, che va mpt so cay cong nghiep khae Vao khoang givra the ky XX, hau nhu cac khu rung thupe chau tho song Hong, mpt phan Ion chau tho song Cuu Long cung voi cac khu rung tren da't thap ven bien da bi khai pha de trong trpt va xay dung xom lang Ba muoi nam chie'n tranh tie'p theo la giai doan ma rung Viet Nam bi thu hep lai kha nhanh Hon 80 tri^u lit chat dif t co cung 13 tri^u tan bom dan voi hon 25 trieu ho'bom dan, bom chay cung voi dpi

xe lii dat khong 16 da tieu hiiy hon 2 tri^u ha rimg nhi^t doi cac loai Sau chien tranh, di?n tich rung chi con lai khoang 9, 5 tri^u ha, chiem 29% dien tich ca nuoc Trong nhiing nam vira qua, de dap ung nhu cau eiia so' dan ngay cang tang, de han gan vet thuong chien tranh, xay dung nen kinh te eon ye'u ciia minh, nhan dan Vi^t Nam van phai tie'p tuc khai thae mpt each manh me dien tich rung con lai Trong may nam qua, dien tich rung co chieu huong tang len Chiing ta vui mung la dp che phii rung nuoc ta da tang len kha nhanh trong nhiing nam gan day, tuy nhien chat lupng rung lai giam siit dang lo ngai Tuy mpt so' dien tich rung tai sinh tu nhien dupe phuc hoi, nhung nhieu dien tich rung gia va rung trong chua den tuoi thanh thuc da bi xam hgi, don chat, "khai hoang" Rirng phong hp dau nguon tren luu vye nhiing eon song Ian o nuoc ta van dang bj pha ho^i

Trong cupe song, do nhCrng nhan thiic ve rung chua day dii cung voi sue ep

ve dan so', sue ep ve xa hpi, eon nguoi da loi dung cac san pham tu rung mpt each true tie'p hay gian tie'p Du eo y thiie hay khong co y thiie, eon nguoi da luon tac dpng den rung, 6 day nghia la tac dpng den thanh phan ciia he sinh thai rung, tac dpng va lam thay doi eae quy luat van dpng dang dien ra mpt each on dinh, du chi mpt tac dpng nho den rung cung lam thay doi rat nhieu moi quan h^ khae nhau trong rung Su mat mat va suy giam rung la khong the bii dap dupe va da gay ra nhieu ton that Ion ve kinh te^ ve cong an viee lam va

ca ve phat trien xa hpi mpt each lau dai Nhiing tran lut rat Ion trong may nam qua 6 hau khSp eae viing ciia da't nuoc, tu Bac chi Nam, tu mien niii den mien dong bang, nha't la cac tran lut 6 sau tinh mien Trung, o Dong bSng song Ciiu Long, cac tran lii quet o mpt so tinh mien Bac, tai cac tinh Ha Tinh va Nghe An,

<l?c bi^t 6 cac huy^n Huong Son, Huong Khe, Vu Quang, Nam Dan va Hung I^guyen, va tie'p theo, la lii lut 6 Binh Dinh thang 11-2002 da gay ra nhieu ton that nang ne ve nhan mang, mua mang, nha cua, rupng vuon, duong sa mpt

phan quan trong cung do su suy thoai rung, nhat la rung dau nguon bi tan pba

qua nbieu Trong nbCrng nam qua, ban ban xay ra 6 nbieu noi ma cbiing ta cbo

la anb buong cua hien tugng El Nino Nbung cung can noi tbem rang cac boat

dpng pbat trien kinb te thieu can nbSc da pba buy nbieu h^ sinb tbai rung,

nbat la rung dau nguon va gop pban lam cho bau qua thien tai cang nang ne

ban Cac tran lu Ian xay ra da cuap di sinlj mang ciia nbieu nguai, hang nghin

gia dinb khong con nha cua, hang chuc nghin ha lua va boa mau bi thi^t hai

6 ven bien do nam trong vung nhi^t dai gio miia, bang nam thuong xuyen

phai bung cbju nbOng con bao va trieu cuang gay thiet hai Ion Truac day,

nha CO cac day rung ngap man t u nhien va nhiing day rung dugc trong a cac

vung cua song, ven bien nen de dieu it kbi bj va Nhung gan day do vi?c pba

rung ngay cang tang, nan 16 dat, lu lut xay ra nbieu nen cugc song ciia cgng

dong dan cu ven bien ngay cang bi de doa Vift Nam da phai ganh chiu nhimg

thiet hai to Ion ve nguai, tai san va co so ha tang Nhieu doan de bien bj vd

hoac sat 16 nghiem trong Nhung sau nhung thiet hai ma bao gay ra, nhieu

nguoi dan 6 vung bien deu c6 nban xet rang: 6 nhung khu vuc c6 rung ngap

man, de bien khong be sat 16 Va con rat nhieu ton that khac khong kem phan

nang ne do rung bi buy diet gay ra

Dung truoc tbuc trang d6 cbiing ta da lam gi de bao v? rung, cung la bao ve

chinb cbiing ta? Nban thiic dugc viec mat rung la ton that nghiem trong dang

de doa sue sinb san lau dai ciia nguon tai nguyen c6 kha nang tai tao, quan ly

va bao ve rung khong con la mot van de moi me nbung bif n nay do dang la

mpt van de bet sue cap bach Chi'nb phii va nhan dan Viet Nam dang tbuc h i | n

mpt chuong trinh rpng 16n nham xanh boa nhung vung da't bj ton that do

chien tranh va sua chiia nhung sai lam trong cong cupe pbat trien thieu quy

hoach ciia minh trong nhirng nam qua, uu tien trong rung tai cac khu vuc dau

nguon Muc tieu la den nam 2010 se phii xanh dugc 43% dien tich ca nuoc, vai

by vpng phuc hoi lai sy can bMng sinh thai 6 Viet Nam, bao ton da dang sinb

hpc va gop phan vao vi^c lam cham qua trinh nong len toan cau Quan trpng

ban la tang cuang su tham gia ciia nhan dan vao vi^c trong, bao ve va quan ly,

pbat trien rung c6 bifu qua v i Ipi ich ciia moi truong chung Song song v6i van

de do can phai dong gop cai thi^n doi song, tang viec lam cbo nhan dan, dac

bi^t la cac cpng dong mien niii X u l i nghiem nbirng banh dpng pba rung va

buy boai he sinh thai Tuyen truyen tot ban nij-a ve cong tac bao v^ rung

Con moi cbiing ta vai vai tro cbii nhan tuong lai ciia da't nu6c hay cung

chung tay bao ve la phoi xanh ciia trai da't bang nbiing viec lam cu the Hay

trong cay, cham soc de cbiing Ion len va toa mat cho muon nguoi

^di s616: Thuyet minh ve tac hai ciia thuoc la voi con nguoi

Sdi Idm

Trong cupc song ta thuong thay c6 nbCrng nguoi hiit thuoc la Mpt thoi,

thuoc la CO mat trong doi song con nguai Viet Nam n h u mpt phan tat ye'u

Thuoc la trong cong s6, trong gia dinh, ngoai duong pho Thuoc la trong cac bua ti?c mung, trong dam cu6i, dam tang The nhung thuoc la lai v6 cung nguy hiem voi sue khoe con nguoi Dieu nay khong phai ai cung hieu bet Tham chi hieu roi van khong c6 nhi>ng dpng thai tich eye de loai b6 no ra khoi cupc song

Thuoc la la ten gpi ciia mpt loai san pham dupe lam ehii ye'u tir nguyen lieu

la thuoc la da thai spi, dupe cuon hay nhoi djnb hinb hkng gia'y, c6 dang hinh

tron Thuoc la dieu thuong dupe dot ehay 6 mpt dau, de chay am i nham muc dich tao khoi va khoi nay theo dong khi vao mieng nguoi hiit t u dau doi dien Thuat ngir thuoc la thuong dupe dung theo nghia chung lien quan den thuoc

la trong khi thuoc la dieu nham chi cu the loai san pham thuoc la spi da cuon thanh dieu Cac loai thuoc la thuong dung la: thuoc la eo dau Ipc, thuoc la khong dau Ipc, thuoc lao, xi ga

Trong thue te c6 rat nbieu nguoi hiit thuoc la Vay v i sao hp hiit? Co rat nhieu ly do de giai tbich cho mpt thoi quen nao do, dac biet la thoi quen (nghi^n) thuoc la Nhieu nguai cho r^ng hiit thuoc tao cam giac: thu gian, khoan khoai, tap trung dupe cho cong vi?c, de vai di, quen d i noi buon Co nguai hiit thuoc la la do bat chuac nguoi khac, v i nguoi khac rii re Cac ban tre moi Ian thi cho rang hiit thuoc la trong eo ve: nguoi 16n, nam nhi, sanh dieu Dii vi bat eii l i do gi thi vi^c hiit thuoc la la vi^c lam bet sue tai hai Thuoc la gay nghien khong kem gi cocain hay heroin Nghien thuoc la rat nguy hiem va

se that kho b6 thuoc ne'u khong danh gia diing miic su "xao quy^t" ciia no Nguoi ta v6 t u hiit v i thoi quen, v i da nghien du biet hay chua biet ve tac hai ciia thuoc la

Trong khoi thuoc la c6 tai hon 400 chat boa hpc, phan Ion la chat dpe hai, frong do 43 chat dupe biet la tac nhan gay ung thu Khi hiit thuoc, tat ca cac

chat nay se di vao co the, gay ra nhieu can bf nh nguy hiem Nieotin la mpt chat

gay nghif n va rat dpe trong thuoc la Mpt gipt nieotin co the lam chet mpt con tho, bay gipt lam chet mpt con ngua Khi bat dau hiit thuoc la la lam cbo ca the dan dan phai phu thupe vao nieotin Nieotin gay cam giac them doi v6i nguoi dyng giong n h u thuoc phi^n va heroin lam nguoi nghien rat kho bo thuoc Cac cbiing benh do thuoc la gay ra gom: B^nb duong tieu boa: viem da day

*^ trang, loet da day la trang B?nh ly ve tai - mui - hpng B?nb ho bap: viem

khi quan, viem thanh quan, viem Igi rang Nhiing roi loan ve da: xuat hien

sam cac vet nhan tren mat, nicotin lam da cua cac ngon tay cam dieu thuoc tro

nen mau vang nau

La mpt trong nhung nuoc c6 ty 1$ nam giai hut thuoc la cao nhat the gioi,

Vi^t Nam c6 so' ca t u vong hang nam v i cac b^nh lien quan den thuoc la

khoang 40 000 n g u o i , cao gan gap 4 Ian so t u vong v i tai nan giao thong 6ng

Giam doc B$nh vi^n Lao va Benh phoi Trung uong, cho bie't, mot nua so' nguoi

thudng xuyen hiit thuoc se che't s6m do cac benh lien quan den thuo'c la; ho

phai cha'p nhan mat di 12-25 nam tuoi thp Thuo'c la phai chiu trach nhiem

trong 87% tong so ca ung t h u phoi No ciing lam tang nguy co mac benh tim

mach, ung t h u len 10-15 Ian Thuo'c la ciing gay suy thoai gio'ng noi do lam

giam kha nang sinh san 6 ca nam va nu Voi hon 400 chat dpc, no lam giam so

lugng va chat lugng tinh triing, tang bach cau trong tinh dich, giam kha nang

phong tinh Ty 1§ mac bf nh li^t duong tang gap doi 6 nhung nguoi hut thuoc

D61 voi phy nit, thuo'c la gay man kinh som, giam kha nang mang thai, tang

nguy CO say, sinh con thie'u thang, nhe can, thai che't luu Nguoi hiit thuoc khong

chi gay b^nh tat cho minh ma con lam hai nguoi khac, nhat la than nhan, v i viec

hiit thuoc la thu dpng ciing dem lai hau qua nghiem trpng khong kem so voi hul

chu dong Khoi thuoc dac biet c6 hai cho tre em No lam tang nguy co mac cac

benh nhiem khuan duong ho hap duoi nhu viem phe'quan, viem phoi, lam benh

hen tro nen nang ne hon Neu moi ngay ban 6 trong phong voi nguoi hiit thuoc

la mot gio, nguy co mac ung thu phoi ciia ban se cao gap 100 Ian so voi nhii'ng

nguoi song 20 nam trong mot toa nha chua thach tin (asen) Moi nam, the gioi co

5 tri^u nguoi che't vi thuoc la, nhieu hon so t u vong do tai nan, bi lao va AIDS

cong lai Neu khong co bi^n phap ngan chan, sau 25 nam nira, con so'nay se la 10

tri^u ca; 2/3 trong so do thuoc cac nuoc dang phat trien

6 Viet Nam, do ty le nguoi hiit thuoc rat cao (56% nam gioi) nen so' nguoi

bi phoi nhiem khoi thuoc cung rat Ion Tren 50% so nguoi khong hiit phai tiep

xiic voi khoi thuoc it nhat 30 phiit/ngay Theo khao sat 6 5 tinh dai di^n cho 5

vimg kinh te^ cu 10 hoc sinh thi co 6 em bi phoi nhiem khoi thuoc tai nha B^nli

tat se tram trpng hon 6 nhi^ng nguoi lam trong nganh cong nghiep thuoc la

Phan Ion trong so hp bi benh xanh thuoc la do chat nicotin tha'm dan qua da

sau nhCing ngay tiep xiic vol la thuoc Cac trieu chung thuong tha'y gom buon

non, non oe, om ye'u, nhuc dau chong mat, tham chi co that vung bung, kho

tho, roi loan huye't ap va nhip tim

Khong chi gay b^nh, thuo'c la con gay thiet hai kinh te rat Ion cho xa hpi

M o n hang dpc hai nay con la thii pham khie'n 1,3 tri^u nguoi Vi$t Nam roi

• • •

-xuong muc doi ngheo Ve kinh tegia dinh: nguoi hut thuoc la se tieu phi mpt Ichoang tien kha Ion de mua thuoc la, lam anh huong den thu nhap ciia gia dinh, dac bi^t 6 nhirng gia dinh kinh te kho khan H i i t thuoc la chac chan se

gSy ra nhung, b^nh tat nguy hiem nhu da trinh bay phan tren, chi phi de cham

s6c y te cho chinh ban than nguoi hiit va nguoi bi hiit thuoc la thu dpng trong

gia dinh la rat Ion, co gia dinh khong the chju dung noi (chua noi den nhung j,0nh nan y n h u ung thu, b#nh phoi tac nghen man tinh ) Ve kinh te'quoc gia: dat canh tac dung cho san xuat cac logi cay luong thi^c b} thu h?p, nhuong cho

de trong cay thuoc la v i co Ipi nhuan cao hon Mpt lupng gia'y khong 16 phuc

vv cho vi?c van cac dieu thuoc la, va cac loai bao bi Rac ruoi do hiit thuoc la

cung anh huong xau den moi truong song Chi phi chani soc y te cho nhiing nguoi dan hiit thuoc la va viec giam ngay cong lao dpng ciia hp la nhiing ton that rat Ion cho mpt quoc gia co nhieu nguoi nghien thuo'c la Ngoai ra thuoc la

con CO nguy co gay ra nhirng vu hoa hoan dCi dpi va nhi>ng v u chay rung tan

pha tai nguyen quoc gia! M o i nam, mpt nguoi co hiit thuoc 6 V i f t Nam chi gan 700.000 dong cho thuo'c la V o i 12 tri^u nguoi hiit, mpt nam chiing ta ton hon 8 200 ty dong cho mat hang nay So tien do d i i de mua luong thuc nuoi song 10, 6 tri^u nguoi So'tien ma nhiing nguoi hiit thuo'c la tai Vi§t Nam diing

de mua thuo'c hang nam co the mua dupe 1 5 trieu tan gao

CGng nhu xu huong chung ciia the gioi, so nguoi hiit thuoc tai Vi^t Nam tap

trung nhieu nhat 6 nhom thu nhap tha'p Tien chi cho thuo'c la chie'm mpt phan

khong nho trong ngan quy von da eo h?p ciia hp va anh huong den cac chi tieu

ve quan ao, giao due, y te Mpt khao sat gan day cho tha'y, chi tieu cho thuoc la 6 nuoc ta cao gap 3,6 Ian phi ton hpc hanh, gap 2,5 Ian muc chi cho quan ao va gan gap doi miic chi cho kham chua b^nh Mat khac, b^nh tat ma thuoc la dem lai da t5ng them ganh nang kinh te'cho moi gia dinh va lam mat di luc lupng lao dpng

Vi thuo'c la, nhiing nguoi ngheo ngay cang tro nen ki^t qu?

Vay chiing ta da va dang lam gi de loai bo thuoc la khoi cupc song dac bift

la cac ban tre? Ca the gioi da vao cupc de loai bo thuoc la Ngay the gioi khong thuoc la dupe chpn vao ngay 31- 5 hang nam Gan day To chuc y te the gioi da cong bo bao cao "Thuoc la va quyen tre em" Bao cao nay dua ra nhirng quyen ciia tre em khong bi de dpa boi thuoc la, phii hpp voi Cong uoc Lien hi?p quoc

ve quyen tre em Vi?t Nam huong ung bang Tuan le Quoc gia khong thuoc la Tir nam 2007, chinh phii da qui dinh in nhirng khuyen cao ve tac hai ciia thuoc

la tren v6 bao Tuy nhien dong chir khiem ton " H i i t thuoc la co the gay ung thu" chua lam nguoi nghien thuoc la lo ngai Cung t u ngay 01/01/2010, tai Viet Nam quye't djnh cam hut thuoc la noi cong cpng se co hi^u lyc, theo cong van

so 1315 ciia Thii tuong Chinh phu NhiJng dia diem cam nha khoi bao gom

49

truong, lap hpc, thu vi#n, co sd y te, nha hat, nha van hoa, khu vuc san xua't,

noi lam vi?c trong nha, nai c6 nguy co chay no cao, tren cac phuong ti?n giac,

thong cong cpng Con ca nhan moi ngiroi, dac bi^t la cac ban tre phai luon nho

khong thu thuoc la dii chi mpt Ian, trong mpi truong hpp phai noi khong v6i

thuoc la Nguoi da nghi^n du cai thuoc rat kho khan nhung neu co quyet taiti

va nghi Ivrc van bo dupe thuoc la

' Cai vong luan quan ngheo doi - thieu hieu biet - hiit thuoc - benh tat, ngheo

doi se khong bao gio ket thiic neu thuoc la chua dupe loai tru ra khoi cuoc

song nguoi dan Voi viec tham gia Cong uoc khung ve kiem soat thuoc la, Viet

Nam dang co gang tien dan toi muc tieu nay Con chiing ta ciing ciing chung

tay vi mpt the'gidi khong khoi thuoc Co nhu the moi mong loai bo dupe thuoc

la ra khoi cupc song

^di s617: Thuyet minh ve khu di tich Phu Chu tich

^di Idm

Sau khi Chii tich Ho Chi Minh qua doi Dang va Nha nuoc ta da quyet dinh

bao ton, giu gin lau dai noi 6 va lam vi^c ciia Nguoi tai Phu Chu tich va dupe

gpi bang ten chinh thuc: Khu di tich ciia Chii tich Ho Chi Minh tai Phu Chu

tich, gpi tit la Khu di tich Phu Chu tjch Day la di h'ch nguyen goc dac biet

quan trpng tr^c thupc Bp Van hoa - Thong tin Khu di tich con la diem thani

quan ciia du khach de mpi nguoi co them hieu biet ve Bac kinh yeu

Khu di tich Phii Chii tich la noi Bac da song va lam vi^c lau nha't trong cuoi

doi hoat dpng each mang ciia minh (15 nam, tix 19/12/1954 den 2/9/1969) Nam

trong mpt goc vuon Bach Thao cu, rpng 14 ha bao gom nhieu nha di tich, vuon

cay, ao ca dugc ehia lam 3 khu (A, B, C) Khu di tich Phii Chii tich nam tren

dja phan phuong Ngpe Ha, quan Ba Dinh, thanh pho Ha Npi Phia Bae giap

Ho Tay, phia Nam giap ehiia Mpt Cpt, bao tang Ho Chi Minh; phia Tay lien ke

voi Bach Thao, phia dong nhin thang ra duong Hung Vuong, Lang Bac va

quang truong Ba Dinh - nai Chii tich Ho Chi Minh doe ban Tuyen ngon dpc

lap khai sinh ra nude Vift Nam dan chii epng hoa vao mua thu nam 1945 Di

tich dupe ehia thanh ba khu vue Khu A: la noi Chii tich Ho Chi Minh song va

lam vi?e Cae di tich 6 day lien quan tryc tiep toi cupc song dai thuong va hoat

dpng eiia Nguoi trong 15 nam cuoi doi Do la: Nha 54 - nai Chii tich Ho Chi

Minh a, lam vi^c tu cuoi nam 1954 deh giua thang 5 nam 1958 Nha san go

-noi Chii tich Ho Chi Minh 6, lam vi?c tix giua thang 5 nam 1958 den nam 1969

Nha 67- noi Chii tjch Ho Chi Minh lam viec trong thoi gian de quoc My ban

pha mien Bic ae li?t (1967 -1969), noi Nguoi chua b?nh va qua ddi Cac di tich

50

rihu": vudn cay xanh, ao ca, nha bep va xe oto Chu tjch Ho Chi Minh da sii Khu B va C: gom cd nha khach Phii Chu tich Van phdng Chinh phii va

Ifdn cay xung quanh cac noi nay Hi?n nay, khu vyc nay Nha nude va Chinh

^ , yiri dang lam vi^c Chi cd khu w\fc xung quanh Phii Chii tich va cac di tich

^hinh d khu A dupe dua vao hoat dpng tham quan va cong tac tuyen truyen

pjgm di tich dau tien trong hanh trinh tham quan Khu di tich Chii tich Ho Chi Minh tgi Phii Chii tich la toa nha Phii Chii tich Day la toa nha sang trpng, be the, cao bdn tang nhin thing ra dudng Hiing Vuong Cong trinh mang phong each thai Phye Hung nay dupe xay dung tu nhiing nam dau the ky XX (1900 - 1906), do kien triie su nguoi Phap goc Due Lich-ten Fen-do thiet ke Di^n tich sii dung ciia toa nha gan 1300 met vuong Toan bp toa nha cd tren 30 phdng, moi phdng dupe trang tri theo mpt phong each rieng Trong thai thue dan Phap cai trj, toa nha dupe gpi la Phii Toan quyen Dong Duong Toa nha nay chi thuc su thupc ve nhan dan Viet Nam sau khi cupc khang chien ehd'ng thuc dan Phap thanh cong, thii do Ha Npi dupe giai phdng (thang 10 - 1954) va dupe gpi la Phii Chii tich Tai day, Chii tich Ho Chi Minh thuong chii tri cac phien hpp Hpi dong Chinh phii quyet dinh nhiing van de Idn, quan trpng ciia dat nude; tiep ddn khach quoc te va gap gd dai bieu nhan dan Vi^t Nam Tu nam 1954 den nam 1969, tai Phii Chii tich, Chii tich Ho Chi Minh da tiep tren

1000 doan dai bieu trong nude va ngoai nude Phii Chii tich con la noi Chii tich

Ho Chi Minh nhieu Ian dpc tho chiic Tet dau xuan nhan dip nam mdi Sau khi Chii tich Ho Chi Minh qua ddi Phii Chii tich trd thanh mpt trong nhung di tich luu nifm ve Ngudi dupe Nha nude xep hang la di tich dac bift quan trpng trong tdng the Khu di tich Ho Chi Minh tai Phii Chii tich Tu dd den nay toa nha nay van la noi lam viec ciia Chii tjch nude, nhung hoat dpng cd y nghia

quan trpng ciia Dang va Nha nude ta van dupe tien hanh trpng the d day

Nha 54 la each gpi ngdi nha Bac d tu 1954 Tix chd'i khong d trong ngdi nha

ciia Toan quyen Dong Duong cu, Ngudi chpn cho minh mpt ngdi nha nhd vd'n

trude day la cho d ciia mpt cong nhan di?n Cac dong chi phuc vy sua lam 3 phong: phdng lam vi^c, phdng ngii, phdng an Ngudi d day tu 19/12/1954 den thang 5/1958 chuyen sang song va lam vi§c d nha san

Nha san la ngdi nha Bac da song va lam vi^e tu dip sinh nhat Ngudi nam

1958 den 17/8/1969 Ngay 15 thang 4 nam 1958 ngdi nha san dupe khdi cong

^^y dyng Ngay 17 thang 5 nam 1958 ngdi nha dupe khanh thanh Ngdi nha

lam theo gpi y va phac thao eiia Ngudi Nha san dupe lam bang gd ddi, loai gd thong thuong trong xay dung dan dyng, mai nha Ipp ngdi Trude nha la mpt

^ifdn hoa nhd, trong nhieu loai hoa thorn Phia ngoai la hang rao dam but gpi

51

nho hinh knh ngoi nha Nguoi da sinh ra va Ion len 6 que huong Nghe An Day

khong nhiing la mpt d i tich lich sit ma con la mpt d i tich kien true mang dan^

da ban sSc dan tQC voi dang dap kieu nha san ciia dong bao dan toe Tang duoi

nha san la noi Nguoi thuong lam viec vao mua he, tiep khach than mat va

hang tuan hop Bo Chinh t r i quyet djnh nhieu van de quan trpng ciia Cach

mang Viet Nam Tai day, ngay 10/5/1965, Bac da bat dau viet ban D i chiic lich

sii T u do hang nam t u (10/5 den 19/5) Nguoi deu xem va sua lai de c6 ban di

chiic cuo'i cung vao nam 1969 de lai cho chiing ta ngay nay Chinh Nguoi da

cSn dan lam hanh lang xung quanh va day ghe bang dai xung quanh nha ciing

be ca vang de' cac chau ngoi quay quan ben Bac moi khi cac chau den tham

Tang tren gom 2 can phong nho Moi phong khoang lOm^ la phong lam viec ve

mua dong va phong ngii ciia Bac Phong lam viec cung la noi Nguoi tiep than

mat nhieu doan khach quy trong va ngoai nuoc Tii sach gom nhieu sach ciia

cac lanh tu tren the gioi va sach ciia Viet Nam, trong do con l u u lai nhieu but

tich ciia Nguoi Phong ngii that don so gian dj nhu bao gia dinh Viet Nam

khac, chiec chieu moc, chie'c quat la CQ, chiec mu vai da theo Nguoi di tham

nhieu noi tren the gioi ciing moi mien ciia To quoc va chie'c ra-di-6 ciia Viet

kieu 6 Thai Lan giii bieu Nguoi nam 1959

Ngoi nha mau xanh nhat d phia sau nha san, nam sat go dat cao dugc ggi la

"Nha 67" Ngoi nha dugc ggi ten theo thai gian xay dung Vao nam 1967, cugc

phieu l u u mo rgng chien tranh pha hoai mien Bac ngay cang tro nen ac lift

Truoc tinh hinh do, de dam bao an toan tuy^t doi cho Chii tich Ho Chi Minh,

Bg Chinh trj da quyet djnh xay dung 6 phia sau nha san mgt ngoi nha kien co

de phong khi may bay M y ban pha bat ngo, Nguoi chua kjp xuong ham Cac

dong chi can bg, chien sT 6 Cyc Cong trinh thugc Bg T u l?nh cong binh dugc

giao nhiem v y thiet ke va xay dung cong trinh Ngay 1 thang 5 nam 1967, nhan

dip Chii tjch Ho Chi Minh d i cong tac nude ngoai, ngoi nha dugc khai cong

xay dung Ngay 30 thang 6 nSm 1967, Chii tjch Ho Chi Minh tra ve Ha Ngi sau

chuyen d i cong tac, ngoi nha da dugc hoan tat trgn v^n, dam bao chAc chan,

kien co ma van thoang mat, ti^n Igi cho sinh hoat Tuong nha day hon 60 phan,

tran nha day hon 1 met, deu dugc lam bang be tong, cot thep Chii tjch Ho Chi

Minh khong nhan ngoi nha cho rieng minh Nguoi de nghi sir dyng lam noi

hgp Bg Chinh t r i , lam vi^c voi cac dong chi Trung uang, va cac can bg phu

trach dau nganh Ng^y 17 thang 8 nam 1969, sau khi kiem tra sue khoe cho

Chu tich Ho Chi Minh, cac bac sT de nghj Ngudi khong len xuong nh^ san nija

Theo Idi de nghi cua bac sT, Ngudi chuyen h3n xuong d nha 67 Tir ngay 25

thang 8 nam 1969 trd di, Chii tjch Ho Chi Minh lam b^nh n ^ g , dien bien b^nh

tinh moi ngay mgt xau va phiic t^p Ngoi nha, theo quyet dinh ciia Bg Chinh

52 •

i.iy innn miv uvTn ivnang (i^i

• trd thanh noi dieu tri benh cho Ngudi Ngay mung 2 thang 9, Ngudi ra d i p6ng hd tren tu nhd d canh giudng va cud'n lich treo tudng dung lai thdi khac jsjgudi d i xa: 9 gid 47 phiit ngay mung 2 thang 9 nam 1969 (ngay 21 thang 7 oamKyDgu)

Ao ca cdn dugc ggi than m^t la "Ao ca Bac Ho" Thdi Phap, day la ao tu riudc dgng cho huou nai d vudn bach thii xuong uohg nude K h i ve d day jvjgudi cho cac dong chi phuc vy va bao ve lam ao nudi ca Ao ca rgng S.SOOml

Trong aO/ Ngudi nudi nhieu loai ca: chep, rd phi, tram cd, me, trdi Chieu

chieu sau gid lam vi^c Ngudi thudng ra bd ao v6 tay ggi ca ve cho chiing an Mgudi thudng tang ca gidhg cho cac hgp tac xa ndng nghi^p de phat trien phong trao nudi ca nude nggt cai thien bua an cho ngudi ndng dan Tir khi Bac qua ddi tdi nay Khu d i tich van tang ca gidhg cho cac nai Hang ngay khach tham quan van tdi day, ben bd ao ca, thay Bac vd tay ggi ca ve cho an

Vudn cay d i tich rgng khoang 6,7 ha het sire quy hiem, thugc hang tram loai thyc vat khac nhau He thuc vat trong vudn rat da dang, cd cay than go Idn, nho, cay byi, tham cd, day leo ky sinh, phy sinh, cay hoang dai Day la vudn cay quy hie'm dugc bao v^ va cdn l u u giir vdi nhieu loai cay cd tudi thg hang tram nam, cd y nghia quan trgng ve mat khoa hgc va xa hdi Vudn hgi ty cay quy ciia nhieu mien trong ca nude Cd nhirng cay dong bao mien Nam giri ra bieu Bac tir hdi mien Nam chua dugc giai phdng nhu cay v i i sira Bac da cham bdn hang ngay Nhirng cay di tich la bang chung sinh dgng cho tinh cam ciia Ngudi ddi vdi dong bao mien Nam, vdi cac chau thie'u nhi, tinh cam ciia nhan dan ca nude ddi vdi Bac kinh yeu Dong thdi nai day ciing minh chiing cho tinh hiru nghj lau ddi giira nhan dan Vi^t Nam va nhan dan the gidi

Tir khi Bac qua ddi tdi nay, Khu d i tich Phu Chu tich da don tiep khoang hon 19 tri^u lugt khach trong va ngoai nude tdi tham Trong dd cd hang ngan doan cap cao, nguyen thii quoc gia ciia 150 nude va cac to chirc qud'c te thugc nhieu dan tgc, nhieu mau da Khu di tich Phii Chii tjch that su trd thanh d i san van hda vd gia ciia dan tgc

^dj so 18: Thuyet minh ve vinh Ha Long - mgt di san thien nhien the gioi

'6di lam

Dat nude Vi^t Nam dugc thien nhien uu ai ban tang cho nhieu canh quan k i thii Trong rat nhieu canh quan dang t u hao ay phai ke den Vinh H ^ Long, mgt

'ii san dugc hai lan cong nhan la d i san thien nhien the gidi %

|i Nam d viing Ddng Bac Vi?t Nam, vmh Ha Long la mgt phan vinh Bac Bd,

# a o gom viing bien ciia thanh pho H?i Long, thi xa Cam Pha va mgt phan ciia

Com nang luy$n thi OH NgiT Van, tgp 2: Nghj lugn X5 hgi - BXuan Soon

huy#n d a o Van Don Phia tay nam Vinh giap dao Cat Ba, p h i a dong la bien,

p h a n con lai giap dat lien voi duong b a bien dai 120 km, d u g c gioi han tu

106°58' - 107°22' kinh dp Dong va 20°45' - 20°50' v i do Bac voi tong di?n tich

1553 km^ gom 1969 hon dao Ion nho, trong do 989 dao c6 ten va 980 dao chua

CO ten Dao ciia vinh Ha Long c6 hai dang la dao da voi va dao p h i e n thach, tap

trung a hai viing chinh la vung phia dong nam (thuQC vinh Bai Tu Long) va

vung p h i a tay nam (thuQC vung vinh Ha Long) Viing tap trung day d^c cac

dao da CO p h o n g canh ngoan m\ic va hhieu hang dgng dep noi tieng la viing

trung tam Di san thien nhien vinh Ha Long, bao gom vinh Ha Long va mpt

phan vinh Bai Tu Long Vimg Di san thien nhien dupe the gioi cong nhan c6

di?n tich 434 km^ bao gom 775 dao, nhu mpt hinh tam giac voi 3 dinh la dao

Dau Go (phia tay), ho Ba Ham (phia nam), dao Cong Tay (phia dong) viing ke

ben la khu vuc d^m va di tich danh thang quoc gia dupe Bp Van hoa Thong tin

xep hang nam 1962 Ten gpi Ha Long da thay doi qua nhieu thoi ky Hch sir

Thai Bac thupc khu vuc nay dupe gpi la Luc Chau, Luc Hai Cac thoi Ly, Tran,

Le thi Vinh mang cac ten Hoa Phong, Hai Dong, An Bang, Van Don, Ngpc Son

hay Luc Thuy Ten Ha Long (rong dap xuong) moi xuat hi^n trong mpt so thu

tich va cac ban do hang hai cua Phap tir cuoi the ky 19 Ten gpi Ha Long lien

quan den mpt truyen thuyet d^p Nguoi xua ke rang: Khi nguoi Vi?t moi lap

n u a c da bi giac ngoai xam, Ngpc Hoang sai Rong me mang theo mpt dan Rong

con xuong ha gioi g i u p nguoi Vi?t danh giac Thuyen giac tir ngoai bien ao at

tien vao b a , vira luc dan Rong tai ha gioi Dan Rong lap tuc p h u n ra v6 so chau

ngpc va thoat bien thanh muon ngan dao da tren bien, nhu buc tuang thanh

virng chac, bat ngo chan buoc tien cua thuyen giac Doan thuyen cua giac dang

lao nhanh, bi chan dot ngpt dam vao cac dao da va dam vao nhau vo tan tanh

Sau khi giac tan, Rong va Rong Con khong tro ve troi ma 6 lai ha gioi, noi

vira dien ra tran chieh Vi tri Rong m?, Rong con xuong la Ha Long, la Bai Tit

Long Duoi dan Rong quay n u a c trang xoa la Long VT (ban dao Tra Co ngay

nay) thanh bai cat min va dai hon chuc ki 16 met

Tir tren cao nhin xuong, vjnh Ha Long nhu mpt buc tranh thuy mac khong

16 v6 ciing song dong Di giira Ha Long, ta ngo nhu lac vao mpt the gioi c6 tich

bj hoa da Dao thi giong hinh mpt nguai dang dung huang ve dat lien (hon

Dau Nguoi), dao thi giong nhu mpt con rong dang bay lupn tren mat n u a c

(hon Rong), dao thi lai giong nhu mpt ong lao dang ngoi cau ca (hon 6ng La

Vpng), hon Canh Bu6m, hon Cap Ga, hon Lu Huong Tat ca trong rat thuc,

thi^c den kinh ngac Hinh dang nhiing dao da di^u ky ay bien hoa kh6n luong

theo goc dp anh sang trong ngay va theo goc nhin Tiem an trong long cac dao

da ay la nhii-ng hang dpng tuy^t d?p nhu dpng Thien Cung, hang Dau Go,

dpng '^^"S Tam Cung Do thuc su la nhirng lau dai cua tao hoa giiia chon tran gian Tir xua Ha Long da dupe dai thi hao dan tpc Nguyen Trai

jj^^nh danh la kj/ quan dat dung giiia trai cao Vinh Ha Long cung la noi gan lien

vc^i SV phat trien cua lich sir dan tpc voi nhiing dja danh noi tieng nhu Van

pon - noi c6 thuong cang c6 sam uat noi tieng mpt thoi (1149- the ky thii 12)

Co niii Bai Tho ghi but tich ciia nhieu b^c vua chiia, danh nhan Xa hon chut niia la dong s6ng Bach DMng - noi da timg chung kien hai tran thuy chieh lay limg ciia cha ong ta chong giac ngoai xam Khong chi c6 vay Ha Long ngay nay dupe cac nha khoa hpc chung minh la mpt trong nhirng cai noi cua con nguoi CO nen van hoa Ha Long tir Hau ky do da moi voi nhiing dia danh khao

CO hpc noi tieng nhu Dong Mang, Xich Tho, Soi Nhu, Thai Giehg Ha Long cung la noi tap trung da dang sinh hpc cao voi nhirng h f sinh thai dien hinh nhu he sinh thai rirng ngap man, h^ sinh thai ran san ho, hf sinh thai tiing ang, h| sinh thai rirng cay nhi^t dai Voi hang ngan loai dpng, thyc v^t v6 ciing phong phu tren rirng duoi bien, ca, muc Co nhiing loai dac bift quy hiem chi

CO a noi day

Vai nhirng gia trj dac bi?t nhu vay, ngay 17/12/1994, trong phien hpp Ian thu 18 ciia Hpi dong Di san The gioi thupc UNESCO to chiic tai Thai Lan, vinh Long chinh thuc dupe c6ng nhan la Di san thien nhien, khing dinh gia trj mang tinh toan cau cua Di san thien nhien the gioi vinh Ha Long Nam 2000, vinh Ha Long dupe UNESCO cong nhan lan thu hai Di San the gioi boi gia tri dja chat, dia mao Dieu do da khSng dinh gia tri ngoai hang mang tinh toan cau ciia vinh Ha Long

Dau ban 6 dau tren the gian nay, la nguai da trang hay da mau, khong ke quoc tich, ng6n ngir, tuoi tac khi dat chan den day ciing deu c6 chung nhirng cam xiic, sy rung dpng cua con tim truoc mpt ky quan cua da va nuac, va khi

phai chia tay Ha Long chic se de lai nhirng ah tupng kho quen Cau chuy^n

huyen thoai xa xua ve Rong me va dan Rong con da phun chau nha ngpc tao nen hang ngan dao da ngan buoc quan thii, horn nay van dimg do tgo nen mpt

di san v6 gia cho nhan loai

_^di so 19: Thuyet minh ve quan the di tich co do Hue - mpt di san the giai

^dildm

Hue la mpt thanh pho 6 mien Trung Viet Nam va la tinh li ciia tinh Thira Thien - Hue La kinh d6 ciia Viet Nam duoi trieu Nguyen Hu^ noi tieng vai nhi>ng den chiia, thanh quach, lang tam, kien triic gSn lien voi canh quan thien nhien Nghieng minh ben dong s6ng xanh hien hoa ciia mien Trung Hue la

Cam nang luygn thi OH NgiJ Van, tqp 2: Ngh| lugn Xa hpi - Le Xuan Soon

mot di san van ho^ v|t the va tinh than mang y nghia quoc hon quoc tuy, mpt |

mien van hoa dpc dao aia Vi^t Nam va the gioi Nam 1993, Hue da duoc

UNESSCO cong nhan la di san van hoa the gioi Cho den hom nay Hue da,

dang, va se mai mai duoc giii gin, bao ton va phat trien, sanh vai voi cac ky

quan hang ngan nam ciia nhan loai trong danh myc Di san Van hoa The gioi

ciia UNESCO

Quan the di tich Co do Hue hay Quan the di tich Hue chi nhimg di tich lich

su - van hoa do trieu Nguyen chii truong xay dung trong khoang thoi gian tu

dau the ky 19 den nua dau theky 20 tren dia ban kinh do Hue xua; nay thuoc

pham vi thanh pho Hue va mpt vai vimg phu can thuoc tinh Thua Thien-Hue

Quan the di tich Co do Hue c6 the phan chia thanh cac cum cong trinh gom: Cac

di tich trong Kinh thanh Hue gom Kinh thanh, Hoang thanh, Tu earn thanh Cac

di tich ben ngoai KirJ^ thanh Hue gom cac lang tam, chiia chien, cung dien

Nam giiia long Hue, ben bo Bac cua con song Huong diing dang chay

xuyen qua tu Tay sang Dong, he thong kieh triic bieu thi cho quyen uy cua che

do trung uong tap quyen nha Nguyen van dang sung siing truoc bao bien ^

dong ciia thoi gian Do la Kinh thanh Hue, Hoang thanh Hue^ Tu cam tharJi

Hue^ ba toa thanh long vao nhau dupe bo tri dang doi tren mot true doc xuyen

suot tu mat Nam ra mat Bac H ^ thong thanh quach 6 day la mpt mau muc cua

su ket hop hai hoa nhuan nhuyen giiia tinh hoa kien true Dong va Tay: Kinh

thanh Hueduoc vua Gia Long tien hanh khao sat tir nam 1803, khoi cong xay

dung t u 1805 va hoan chinh vao nam 1832 duoi trieu vua Minh Mang Kinh

thanh Hue phia nam giap duong Tran Hung Dao; phia tay giap duong Le

Duan; phia bac giap duong Tang Bat Ho; phia dong giap duong Phan Dang

Luu Kinh thanh Hue gom: Ky Dai, Truong Quoc Tu Giam, Dien Long An, Bao

tang My thuat Cung dinh Hue, Dinh Phu Xuan, Ho Tinh Tam, Tang thu lau,

Vi^n Co M^t - Tam Toa, Dan Xa Tac, Cuu vi than cong

Hoang Thanh nam ben trong Kinh Thanh, c6 chiic nang bao v? cac cung

dien quan trpng nhat cua trieu dinh, cac mieu tho to tien nha Nguyen va bao

vf Tu Cam Thanh - noi danh rieng cho vua va hoang gia Hoang Thanh va Tu

Cam Thanh thuong dupe gpi chung la Dai Npi Cac di tich trong Hoang Thanh

gom: Ngp Mon, Dif n Thai Hoa va san Dai Trieu Nghi, Tri^u To Mieu, Hung

To Mieu, The To Mieu, Thai To Mieu, Cung Dien Thp, Cung Truong Sanh,

Hien Lam Cac, Cuu Dinh, Dien Phung Tien Hoang Thanh gioi han boi mpt

vong tuong thanh gan vuong voi moi chieu xap xi 600m voi 4 cong ra vao dpc

dao nhat thuong dupe lay lam bieu tupng ciia Co' do: Ngp Mon, chinh la khu

vyc hanh chinh toi cao ciia trieu dinh Nguyen

Cty TNHH MTV DWH Khang Vigt

Ben trong Hoang Thanh, hoi dich ve phia sau, la Tu Cam Thanh Tu Cain Thanh la vong tuong thanh thu ba ciia Kinh do Hue, gioi han khu vyc lam vi?c, an 6 va sinh hoat ciia vua va hoang gia Cac di ti'ch trong Tii Cam Thanh gom: Ta Vu va Hiiu Vu, Vac dong, Di^n Kieh Trung, Di?n Can Chanh, Thai Binh Lau, Duyet Thi Duong

Xuyen suot ca ba toa thanh, con duong Than dao chay tie bo song Huong

mang tren minh nhiing cong trinh kien triic quan yeu nhat ciia Kinh thanh Hue: Nghinh Luong Dinh, Phu Van Lau, Ky Dai, Ngp Mon, di^n Thai Hoa, dien Can Chanh, dien Can Thanh, cung Khon Thai, lau Kieh Trung Hai ben duong Than dao nay la hang tram cong trinh kieh triic Ion nho bo' tri can doi deu dan, dan xen cay c6, chap chon khi an khi hien giiia nhung sac mau thien

iihien, luon tao cho con nguoi mpt cam giac r\he nhang thanh than i"

Cac di tich ngoai kinh thanh Hue'bao gom Lang tam va mpt so'di tich khac

Ve phia Tay ciia Kinh thanh, nam hai ben bo song Huong, lang tam ciia cac vua Nguyen bao gom: Lang Gia Long - con gpi la Thien Thp Lang, thuc ra la mpt quan the nhieu lang tam trong hoang quyen Lang Minh Mang con gpi la Hie'u lang do vua Thieu Trj cho xay dung de chon cat vua cha Minh Mang each co'do Hue 12 km Lang Tu Diic dupe chinh vua Tu Due cho xay dung khi con tai vi, liic moi xay dung, lang c6 ten la Van Nien Co, sau khi Ty Due mat, lang dupe doi ten thanh Khiem Lang, la mpt trong nhiing lang tam d?p nhat ciia vua chiia nha Nguyen Lang Dong Khanh con gpi la Tu Lang xay dyng de tho cha, khi Dong Khanh dot ngpt qua doi, Vua Thanh Thai (1889 - 1907) ke vj trong bo'i canh da't nuoc gap nhieu kho khan khong the xay cat lang tam cho vua, danh doi lam Ngung Hy de tho vua Dong Khanh Lang Due Diic ten chu

An Lang each trung tam thanh pho'chua day 2km; la noi an tang ciia 3 vua nha Nguyen: Due Due, Thanh Thai, Duy Tan Lang Khai Dinh con gpi la Ung Lang

toa lac tren trien niii Chau Chii ben ngoai kinh thanh Hue, dupe xay dyng tu

nam 1920 ngay sau khi Khai Dinh len ngoi, pha trpn kien triic Dong Tay Kim

Co la thuong, voi cac tac pham nghe thuat ghep tranh sanh sii dpc dao Lang Thi^u Trj con gpi la Xuong Lang la noi chon cat hoang de Thieu Tri So voi lang tam cac vua tien nhiem va ke'vi, lang Thieu Trj c6 nhiing net rieng Day la lang duy nhat quay mat ve huong Tay Bac, mpt huong it dupe dung trong kieh triic cung dien va lang tam thoi Nguyen Moi lang vua Nguyen deu phan anh cupc doi va tinh each ciia vi chii nhan dang yen nghi

Cac di tich khac bao gom: Tran Binh Dai va ciia Tran Binh Tran Binh dai nam 6 vi tri Dong Bac kinh thanh Hue Phu Van Lau nam tren true chinh ciia Hoang Thanh Hue phia truoc Ky Dai dung lam noi niem yet nhiing chi du

Cam nnng liiygn thi OH HgdWn tgp 2: Nghj l u q n ^ ( a W - P Xuan Soon

quan trpng ciia nha vua va trieu dinh, hoac ke't qua cac k y thi do trieu d i n h to

chiic Toa T h u a n g Bac toa lac ben bo N a m song H u o n g , la t r u so de d o n tiep

cac sii than nuoc ngoai Van M i e u con goi la Van Thanh Mie'u la n o i tho Khong

T u va d u n g bia tien si V 6 Mie'u hay V 6 Thanh mie'u, la noi tho p h u n g va ghi

danh nhOng danh tuong Viet Nam, nhirng tien si do trong ba khoa thi v 6 d u o i

trieu N g u y e n Dan N a m Giao trieu N g u y e n la noi cac vua N g u y e n t e t r a i H o

Quyen con dpc la H o Khuyen la mpt chuong nuoi ho va la mgt dau t r u o n g dgc

dao, day la dau t r u o n g cua n h i i n g cuoc t u chien giira voi va ho nham te'than

trong ngay hoi va phuc v u nhu cau giai tri tieu khien D i ^ n V o i Re de tho cac vi

than bao v$ va mie'u tho bon con voi d u n g cam nha't trong chien tran cua trieu

N g u y i n Dien H o n Chen toa lac tren niii Ngpc Tran, thuQC lang Ngoc Ho, xa

H u o n g Ho, huy^n H u o n g Tra, tinh Thua Thien - Hue Ngay xua n g u o i Cham

tho ni> than PoNagar, sau d o nguoi V i f t tie'p tuc tho ba x u n g TharUi M a u

Thien Y A Na Chua Thien M u la mot ngoi chiia nam tren doi H a Khe, ta ngan

song H u o n g , each trung tam thanh pho Hue khoang 5 k m ve phia tay, la ngoi

chua CO nha't ciia Hue Tran H a i Thanh (Thanh tran giir mat bien) la m p t thanh

luy d u n g de bao ve kinh d o trieu Nguyen dugc xay d u n g 6 cua Phia Dong

kinh thanh Hue Nghenh L u o n g D i n h hay Nghenh L u o n g Ta diing lam noi

nghi chan cua nha vua truoc k h i d i xuong ben song de len thuyen rong hoac

lam n o i hong mat Cung A n D j n h toa lac ben bo song A n C u u , la cung di^n

rieng cua vua Khai D j n h t u k h i con la thai t u den k h i lam vua, sau nay dupe

VTnh Thuy thua ke'va tung song o day sau khi thoai v i

Tat ca n h u n g cong trinh kie'n true tren dupe dat trong m p t k h u n g eanh thien

nhien k y thii v o i nhieu yeu to bieu tupng san eo t u nhien den muc n g u o i ta

mac nhien xem do la nhirng bp phan ciia K i n h thanh Hue - do la n i i i N g u Binh,

dong H u o n g Giang, con Gia Vien, con Bpc Thanh N h i n t u phia ngupc lai,

nhirng cong trinh kien true a day n h u hoa Ian vao thien nhien tao nen n h i m g

tie't ta'u ky dieu khien nguoi ta quen mat ban tay con n g u o i da tac dpng len no

Ngay nay H u e tro thanh mpt thanh pho'Festival dac t r u n g ciia Vi^t N a m C u

hai nam m p t Ian, nhan dan thanh pho Hue lai don chao ngay le hoi trpng dai

nay trong niem hao hue V o i mpt d i san van hoa vat the va tinh than mang y

nghla quoc hon quoc tuy eiia dan tpc Hue la mpt hi^n t u p n g van hoa dpc dao

ciia Vi^t N a m va the gioi H u e se mai mai dupe giir g i n - cho Vi^t N a m va cho

the'gioi, mai mai la niem t u hao ciia chiing ta Hue hap dan va chie'm dupe tinh

cam ciia nhieu nguoi, trong nuoc cung n h u quoc te

Cty TNHH MTV DWH Khang Vigt

^di s620: Thuyet minh ve Ben Nha Rong

Sdi Idm

M p t trong so' rat nhieu n h i i n g d i tich Heh sii ve Bac k i n h yeu ma ehiing ta phai ke den do la Ben Nha Rong Ben cang Nha Rong l u u lai cho dan tpc Viet Nam m p t ky niem thieng lieng ciia Chii tjch H o Chi M i n h v i dai N o i N g u o i da

d l t n h u n g bude chan dau tien tren hanh trinh ba m u o i nam d i t i m d u o n g cuu nude cho dan tpc

Ben Nha Rong xua la thuong cang Idn nam ben song Sai Gon T r y so la mpt toa nha Ion, cao hai tang d o Cong ty V a n tai d u o n g bien eiia Phap la Messageries Maritimes xay d u n g vao nam 1863, d u n g lam noi ban ve tau va lam n o i 6 cho n g u o i quan ly Den cuoi nam 1899, cong ty m o i dupe phep xay cat ben de tau cap ben Ben dupe lot bang van day, dat tren t r u sat dpc theo me song M o i noi neo dau tau each nhau 18m Be ngang ciia m o i ben vao phia trong bo la 8m T u b o ra ben c6 cau rpng 10m Con d u o n g chay sat ben cang

gpi la ben Khanh H p i Bao tang - truoc day la t r u so ciia Tong Cong ty Van tai Hoang de - m p t trong n h i i n g cong trinh dau tien do thuc dan Phap xai' d u n g

sau k h i ehie'm dupe Sai Gon N g o i nha dupe xay d u n g t u giiia nam 1^62 den cuoi nam 1863 hoan thanh v o i loi kie'n triie p h u o n g Tay n h u n g tren ijoc nha gan hai eon rong ehau d a u vao mat trang theo m o t i p " L u o n g l o r g chau nguyet" - m p t kieu kien triie quen thupc ciia d i n h qhua V i f t N a m V o i k eu kien triie dpc dao do nen tru so ciia Tong Cong ty van tai Hoang de'con ducjxc gpi la

Nha Rong va ben cang eiing mang ten la Ben cang Nha Rong N a m 1955, sau

khi thuc dan Phap that bai 6 Vi?t Nam, thuong cang Sai Gon dupe ehuyen giao cho chinh quyen mien N a m Vi|t N a m quan lyf H p da cho tu bo lai mai ngoi nha va thay the hai con rong eij bang hai eon r^ng khae v o i t u the quay dau ra

N a m 1965, ngoi N h a Rong do quan dpi M y si^ dung lam t r u so ciia C o quan Tie'p nhan vi^n trp quan su M y N a m 1975, saij ngay dat nude thong nha't, Nha

Rong - bieu t u p n g eiia cang Sai Gon - thupe C^c d u o n g bien Vi^t N a m quan ly

Ngay nay, m p i nguoi biet den Ben Nha R6ng la d i tich lich s u noi tie'ng d Thanh p h o H d Chi M i n h , dupe danh so 01, q u d n g N g u y e n Tat Thanh, quan 4 Neu d u n g d ben Bach Dang hay ben do Thii Thiem n h i n sang ben kia song Sai Gon, ban se thay noi len tren nen trdi gan cau Khanh H p i toa nha ed kinh, kieu each vua A u , vua A, gan d o la nhirng tau bien mang ed d i i qud'c tich neo dau san sat, cung v d i nhirng gian can cau hi^n dai, can man bd'c xep hang hoa len -xuong cang

Vdi n g u d i V i f t N a m , Ben Nha Rong thuc su la mpt dja ehi l u u g i i i n h u n g k i

n i f m d?p ve Bac Ben cang Nha Rong chinh la mpt trong n h i i n g cpt md'c danh

lam nang luygn tiii i)H NgJ VanTWZ: l^QftTTugh Xo hgl - l e Xuan boon

da'u buoc ngoat tao nen lich su cho dan tpc ta Sau k h i r o i t r u o n g Due Thanh a

Phan Thie't, thay giao Nguyen Tat Thanh xin vao hoc t r u a n g Bach ngh§ chuyen

dao t^o cong nhan tai Sai Gon Ngay 5/6/1911, v 6 i cai ten anh Ba, n g u a i thanh

nien yeu nuac N g u y e n Tat Thanh da xuong tau A d m i r a l Latouche Treville tai

Ben Nha Rong xin lam chan p h u be'p, de c6 dieu ki$n sang chau A u va bon ba

khap the gioi t i m d u o n g cuu nuoc De ghi nho su kien Bac t u ben cang Sai

Gon, de d i ra nuoc ngoai t i m d u o n g cini nuoc, sau ngay giai phong dat nuoc

Nha Rong dug-c g i u lai lam D i tich L u u ni^m ve Chu tich H o Chi M i n h Ngay

2/9/1979 - nhan ky niem 10 nam ngay mat ciia N g u o i - noi day da m o cua don

khach tham quan phan t r u n g bay ve "Sy nghi^p t i m d u o n g cuu nuoc ciia Chii

tich H o Chi M i n h (1890 - 1945)" Sau do Uy ban nhan dan Thanh pho H o Chi

M i n h ra quye't d j n h thanh l^p " K h u l u u n i f m Chii tjch H o Chi M i n h - Bao tang

H o Cl^i M i n h - Chi nhanh Thanh pho H o Chi M i n h " Toa nha Ben Nha Rong

hien nay van giCr nguyen kien triic cu Tren tong dien tich quy hoach IZ.OOOm^,

trir di0n tich xay d u n g , con lai tran ngap mau xanh cua du loai cay c6 quy

hiem, hoi t u t u cac dia phuong D o la tarn long thanh kinh cua dong bao ca

nuoc v4 khach nuoc ngoai thanh kinh dang len N g u o i - C h u tjch H o Chi M i n h

v l dai i u n g quanh ben, c6 toi ngot 400 goc cay cac lo^i quanh nam t u o i xanh

Trong dan 40 chau M a i chie'u thuy, c6 chau tuoi the? tai tren 200 nam M o t cay

da Tan ' >ao do chinh co Tong Bi t h u Nguyen Van L i n h mang t u mien Bac vao

trong EJac bi#t c6 cay bo de dugc tia xen rat cong p h u do Tong thong A n Dp

trong l u u n i f m trong chuyen tham chinh thiic nuoc ta vao nam 1991 Ngoai ra

con CO m o t so cay Hoang N a m do su quan Thai Lan tang Bao tang c6 nhi?m

v y nghien cuu suu tam, bao quan, trung bay, tuyen truyen ve C U Q C d o i va sy

nghiep each mang vT dai cua C\\u tich H o Chi M i n h tren co so cac t u lieu, hi^n

v|t cua Bao tang Dac bi|t nhan hianh den sy ki^n Bae H o ra ^ i t i m d u o n g cuu

nuoc va m o i quan h^ eiia Bae d^oi v o i nhan dan Sai Gon va nhan dan mien

N a m Viet N a m Bao tang con cui^g cap cho nguoi xem nhirng thong t i n lich su

quy bau khai quat tinh hinh dat'^nude thoi khang chien chong Phap va hinh

anh cua H o Chi M i n h k i n h yeu Die'n v o i bao tang ta co them nhieu hieu biet ve

cuQC d o i hoat dpng each mang c^a Bae qua phong tuong n i f m : t u l i f u ve h^

thong cac den tho Bae 6 N a m Bp, tac pham van hpc ngh^ thuat ve Bac, que

h u o n g va gia d i n h Bae Bac trong qua trinh to chuc va lanh dao each mang Vi?t

N a m thang Ipi - thanh lap nuoc Vi?t N a m Dan chii Cong hoa; tiep tyc da'u

tranh giQ vung chinh quyen each mang, khang chien chong thyc dan Phap

xam lupc, ket thiic b i n g chien dich Dien Bien Phii nam 1954 Lanh dao nhan

dan ca nude thyc hien hai nhi#m v y chien luge: xay d y n g chii nghia xa hpi 6

mien Bac, dong thoi tie'n hanh each mang dan tpc Dan chii 6 mien N a m , hoan

thanh thong nhat nuac nha NhOng hoat dpng ciia nhan dan ca nude thyc hi§n

Di chiic ciia Chii t}ch H o Chi M i n h , quyet tam danh thang giac M y xam luge, giai phong mien N a m , thong nhat dat nude 30 nam thyc hien D i chiic ciia Chii tjch H o Chi M i n h T u t u d n g H o Chi M i n h va sy nghiep doi m d i dat nude

Ngoai n h i i n g hoat dpng chinh, Bao tang con tien hanh n h i i n g hoat dpng

tuyen truyen giao dye rong rai nh5m lam cho t u tudng va dao due ciia H o Chii

tjch d i sau vao quan chiing nhan dan, dac biet la t h e h f tre D d la cac hoat dpng nhu: to chiic cac H p i nghj khoa hpc, cac cupe tpa dam giiia cac the he, ndi chuy?n chuyen de ve Bac, chie'u phim, thyc hien suu tap nhi>ng t u li^u hoi ky

ve Bac, cac ah p h a m ve Bao tang, to chiic ket nap Dang, Doan, D p i ; to chiic thi Tieng hat ve Bae Ho la noi hpi hpp, gap go ciia cac to chiic, doan the den sinh hoat truyen thong, hpc tap va v u i choi; la noi ra quan ciia nhieu phong trao each mang soi ndi ciia thanh pho

Til- d d den nay, Bao tang H o Chi M i n h - Ben Nha Rong da ddn tiep hang chye tri^u l u g t khach trong va ngoai nude vao tham quan Ben Nha Rong horn nay la mot dja chi do, rye sang trong trai t i m , khdi de ciia con n g u o i Vi^t N a m

va n h i i n g ai da mpt lan den day

<Bdis621: T h u y e t m i n h ve ca H u e

^di Idm

Ne'u ai da mpt lan ghe Hue d i dao tren cau Trang Tien, ve dem se ed co hpi d^o thuyen nghe ca Hue Giiia mpt trdi may nude bong benh, choi voi mpt

gipng ho ai ngan, ai hat khien long d u khach giiia dem thanh tjnh cang ckm thay

minh dupe sieu thoat, dugc thang hoa, dugc chap canh bay tdi vang trang kia

Hue vd'n la v u n g dan ca ndi tieng v d i nhirng di^u ho mai nhi, mai day, khoan thai, dan trai, ngpt ngao n h u tam hdn n g u o i x i i Hue^ n h u n g dieu ly bay bong, m u g t ma n h u ly con sao, ly hoai xuan, ly tinh tang Ben canh dong am nhac dan gian, H u e con mgt dong ca nhae cung dinh trang trpng n h u giao nhac, mieu nhgic, ngu t y nhac, dai trieu nhac, t h u d n g trieu nh^c, yen nhac Ca Hue hinh thanh t u dong ca nhac dan gian ket hpp v d i ca nhac cung dinh, nha nhac trang trpng uy nghi cd than thai ciia ca nhac thinh phong NSm giCra hai dong nhac dd, ca H u e c d nhiing dac trung rieng v d i chat tri> tinh sau l^ng lam xao dpng long ngudi, chat chiia d i i bao niem hy, np, ai, 6' n h u cupe d d i n g u o i

dan x i i CO do N g u d i ta den v d i ca Hue la de dugc d^m c h i m trong cam giac

xao xuyen, buon, v u i den 1? ky Bude chan xud'ng mgn thuyen Rong, trong khong gian tinh m i c h giiia trdi, may, song, nude de cam nhan hon nua cai chat Hue qua n h i i n g am dieu tram bong, d u d u o n g ciia gigng hat n h i i n g ca cong

• * 61

Hue hoa quy^n vai tieng reo rat cua dan nhac du ca dan bau, dan tranh, dan

nguy^t, sao, xenh, phach ban hoa tau gom 4 nhac khiic L u u thuy, K i m tien,

Xuan phong Long ho da mo dau cho mgt dem ca Hue

Hau het nhiing thii v u i cua nguoi Hue'deu gan bo voi dong Huong Giang,

noi CQi nguon nay sinh va hpi tu cua bao tro vui noi dat co do nay Dua thuyen,

ngu do, tha tho, ca Hue deu dien ra tren song Song Huong da dpng lai trong

tarn thuc dan Hue mot tinh cam diu dang nhung khong kem phan hung khoi

Thii di nghe ca Hue la mpt mon an tinh than quy gia, mpt thii v u i tao nha ma

bat cu mpt du khach nao toi Hue, c6 chiit long voi Huecung deu muon c6 djp

dupe thuong thuc Ca Hue bao gom ca hai yeu to ca Hue va dan Hue, dupe

dua tren mpt h$ thong cac the di^u ciia tren sau muoi tac pham thanh nhac va

khi nhac nSm tren hai dong Ion la dieu Bac va di?u Nam Nhung nhac khiic

thupc ve di?u Bac mang am sac tuoi vui, sang trpng va cac ca khiic thupc ve

dieu Nam nghe man mac, buon thuong Cung c6 nhung ban nhac vira mang

am huong cua di^u BSc, vua pha phach di^u Nam nhu bai T u Dai Canh rat noi

tieng ma nhieu y kien cho la tac pham cua vua T u Due (1848 -1883)

Thii nghe ca Hue tao nha, day sue quyen ru De tham d u mpt chuong trinh

ca Hue ngan tren song Huong, du khach se dupe ngoi tren nhung con thuyen

rong ma cac vua chua xua hay ngu, trong khoang thuyen, dan nguyet, ty ba,

nhi, dan tam, xenh Cac nhac cong, ca cong deu la nhirng nam thanh, n u tu

con rat tre, nam mac ao the, quan thung dau dpi khan xep, n\x van nhung chie'c

ao dai c6 t u thoi V6 vuong Nguyen Phuc Khoat giua the ky XVIII Thuyen t u

tir roi ben, khong khi man mat, khong gian huyen ao boi anh trang duoi nuoc,

boi bong tung nhip cau Trang Tien in noi tren song Thuyen d i den giCra song

chpt dij-ng lai, khong gian bong tinh lang dau day chi con nghe thay tieng

phach, tieng xenh t u nhii'ng con duong dang re nuoc lang 16 troi Thuyen tat

may, buong cheo troi troi 16 lirng tren song duoi cau Trang Tien giang giang

anh di^n mau n h u sao sa Sau 16i gioi thi^u cua mpt ngh^ si tre, khiic nha nhac

Cung dinh vang len, dua nguoi nghe quay ve cai khong khi trang trpng nhung

van than thupc ciia ca mpt th6i ky qua vang Roi tieng hat thanh tao voi cac am

di?u dan gian ca Hue dupe cat len tram bong trong khoang thuyen mo m6 toi

That la tuyet d i f u khi dupe lang nghe nhung d i f u nhac 16i ca cau ho ve Hue

voi d i i the loai ma t u truoc den nay toi chua c6 djp nghe nhieu va nghe d i i nhu

the Nhung cau thuong yeu, ngpi ca non nuoc d?p xinh, tho mpng dupe dan

trai thanh loi va dupe cat cao len cung bac thanh thot, nao nao dg 16ng khach

nghe, dac bift c6 mpt so bai hat truoc day t u Cung dinh nhu L u u Thuy, Xuan

Phong,' Long Ho, Ha Giang Nam cung dupe trinh bay Dieu ky la ciia ca Hue

Cling n h u ciia nhirng khiic dan ca Viet Nam, ay la su tram lang, da diet va than

Ca Hue khong phai loi giai tri x6 bo ma no thu6ng ken nguoi nghe Mpt

(jgm ca Hue CO the dupe to chiic trong mpt thinh phong nho nho nhung thi v i

va hap dan hon ca la dupe nghe ca Hue trong mpt dem trang len tren d6ng Huang Giang tho mpng, bong benh tren chiec thuyen rong Liic do tam hon ciia ngu6i nghe va ca ca sT cung dan nhac duong nhu dupe sieu thoat trong mpt bau khong khi nhu dupe thang hoa ciing tr6i, may, song, nuoc Sau phan dau ciia mpt dem ca Hue vai tiet tau am nhac rpn rang, v u i tuoi ciia di^u Bac, nguoi ta thuong hat nhiing bai ban trang trpng, uy nghiem n h u Long Ngam,

Tu Dai Canh Dem cang ve khuya, khong gian cang yen tinh la liic do nhiJng di?u Nam A i , Nam Binh, tuong t u khiic ca't len voi noi buon thuong nhung cung ra't gpi tinh Ngay nay, do thj hieu ciia ngu6i nghe cac ca sT thu6ng long vao chuong trinh nhung bai tan nhac nhung cung rat de thuong ve Hue v6i cac nhac pham day chat Hue that su di vao 16ng ngu6i nhu "Mua tren pho Hue", "Hue thuong", "Dem tan ben Ngu", " A i ra x i i Hue; " Day thon V i Da" Hai ben bo song Huong, tren ben duoi thuyen tap nap, v3ng dau day tieng sao tieng nhj, tieng phach cung dieu ho da diet ciia dan ca x i i Hue Den Hue; chua nghe ca Hue la chua thuc su hieu ve Hue Mpt dem ca Hue tren song H^ong giCra tieng song nuoc ru v6 vao man thuyen roi Ian xa, Ian xa Trang cang ve dem cang vang vac giua thinh khong tinh mjch Gipng hat, tieng dan da thuc

su ru tam hon ta vao mpt mien ky lic sau thSm nhupm tim 16ng ngu6i khong sao quen dupe Khong gian nhu lang dpng, th6i gian nhu ngung troi, chi c6

•ong du khach dang tha hon cung tieng hat me ly va chpt nhan ra rang dang sau gipng ca ngpt ngao ay la npi tam phong phii ciia ngu6i con gai Hue; am tham kin dao va cung rat tinh te

Ngay nay ca Hue tren song Huong tro thanh mpt loai hinh van hoa du Hch

^ h u n g ca Hue tren song Huong van mai la mon an tinh than, la niem t u hao '^a con ngu6i x u Hue

63

^ d / s6 22: Thuyet minh ve c i i luong - ngh^ thuat san khau truyen thong

Nam Bp Vi#t Nam

'Bdi lam

N g u o i K i n h Bac t u hao khi nhac den dan ca quan hp N g u o i x u H u e lai tu

hao ve n h i i n g cau N a m ai N a m binh, nhirng d i f u ho mai nhi, mai day man

mac N g u o i dan N a m Bp cQng hanh di^n k h i noi ve n h i i n g cau cai l u o n g miii

man lam say long n g u o i

Cai l u o n g la m p t Ian di^u dac t r u n g ciia manh dat p h u o n g N a m H a y no!

each khac M i e n N a m ciia x i i Vi^t N a m la noi phat xuat cai l u o n g Con nguoi

mien N a m c6 m p t d o i song nhan hg, sung tiic Rupng c6 bay thang canh Ca

day song, rach Khong lo doi nho dat dai phi nhieu, rau va liia gao day dong

N g u o i mien N a m mang dong mau ciia nhOng dan den sinh song tren dat Nam

ky dau Hen Dan ca mien N a m pho'i hpp nhirng dac t r u n g ciia dan ca mien Bac,

\mien Trung, them vao do nhirng sac thai c6 truyen ciia nhqic Cao M i e n , Trung

Hoa, Cham Do do, dan ca rat phong phii ve giai di^u ciing n h u tiet tau qua

nhung dieu ly, dieu ho, noi tho Cai luong dau t h e k y XX, lam phong phii them

cho n h u n g Ian di^u dan ca dat p h u o n g N a m Cung voi su ra d o i ciia tieu

thuyet, kich noi, tho mdi sy ra d o i Cai luong dupe xem n h u la san pham

mang tinh tat yeu ciia Ijch su N o hinh thanh t u su tiep xiic giCra nen van hoa

nong nghi^p liia nuoc va nen van hoa cong nghiep p h u o n g Tay Neu n h u kich

noi CO Ijch su lau d o i va nguon goc t u p h u o n g Tay, chju anh h u o n g manh me

ciia nen van hoa, ciia quan diem tham m y phuong Tay thi su ra d o i ciia Cai

luong CO nguon goc tu ngh§ thuat truyen thong dan tpc va su d u nhap 161 bien

kich chau A u Yeu to dau tien mang tinh cpi nguon ciia nghe thuat cai l u o n g la

am nl;iac tai t u N a m Bp Thoi ay, Tuong (Hat bpi) khong con g i i i v j t r i dpc ton

trong thuong thiic ngh^ thuat trinh dien ciia dong bao mien N a m , nen t u cac

vung nong thon bat dau phong trao don ca tai t i i phyc v y trong cac cupc v u i

n h u le cuoi, le hoi, dam ti|c, d a m gio Theo mpt so'nha nghien cuu, tien than

ciia Cai L u o n g la nhac tai t i i bien thanh "ca ra bp" t^ii nha Ong Cai tong Tong

H i i u D j n h (Ong Pho 12) tai V i n h Long nam 1917 K h i ca bai T i i dai oan v o i tich

Bui K i ^ m thi rot tro ve, C6 Ba Djnh, vai Nguy^t Nga, ong giao D i f p M i n h Ky

dong vai Bui K i ^ m , ong Giao D u , vai Biii Ong, vira ca vua ra bp Va t u do da

sinh ra lo^i "Ca ra bp" Sy khoi dau ciia hinh thiic nay dupe danh dau t^i cupc

trinh dien ciia n h o m ca nhac tai t i i tren san khau hpp trong do c6 c6 Ba Dac tai

H p i cho thupc dja tai Phap Sau nay ca ra bp phat trien n h u m p t trao l u u tai

N a m bp Tiet myc dupe trinh dien rat tho so tren mpt bp van go, dien vien vua

ca, vua dien v o i di^u bp, dpng tac m i n h hpa Ca ra bp chinh la gach noi giua

thai am nhac va hinh thai san khau Va sau nay tro thanh H a t cAi l u o n g

do nho n h i i n g soan gia n h u ong T r u o n g D u y Toan, Mpc quan N g u y e n

^rpng Q u y ^ " •• mang cac chuy^n tich xua de dien ca ra bp, v o i

nh thiic doi ca, lien ca roi ke't hpp lai thanh n h i j n g v o tuong Cai l u o n g dau

tjen n h u Luc Van Tien, K i m Van Kieu Cai l u o n g h i n h thanh va phat trien rat

piau nho nhirng dong gop ciia n h i i n g bac tai danh n h u N a m Phi, N a m Chau,

Xran H i i u Trang, T u Choi, N a m N o , Phung Ha Budc dau h i n h thanh, Cai

lucmg gio"S 8^' cung chju anh h u o n g d i i t h u ngh^ thuat (dau N g o

0iinh So) T i n h trang hon dpn trong trang phyc, hay p h o n g each dien van thiTong xay ra; chang han dien vien dong La Bo' mang giay bot, dong Dieu

Thuyen mac ao dai, cpt day ngang lung, dau that banh lai, d i n g hat d i i kieu tich Tau, chuy^n Tay Tuy nhien, n h u n g gi p h i ngh$ thuat lam mat ban sSc dan

tpc dan dan bj dao thai N h o cac tac gia c6 t r i thiic, c6 tai nang ma san khau cai

luong hinh thanh hai dong: tuong Tau va tuong Tay ma sau nay cac nha nghien ciiu san khau khang d j n h la Cai luong c6 hai p h u o n g phap: p h u o n g phap hi?n thuc tam ly va p h u o n g phap bieu hien ta y Trong boi canh van hoa Vi?t N a m dau t h e k y , neu noi hat bpi la loai hinh ngh^ thuat cu, kich noi la loai hinh ngh^ thuat m o i thi Cai luong lai d u n g giiia cai cu va cai m o i T i n h dan tpc qua phuong phap bieu hien ta y va tinh hien dai qua p h u o n g phap ta thuc tam

ly San khau Cai l u o n g vua dan tpc vua hi$n dai la do ke't h p p m p t each tai tinh

hai phuong phap hien thuc tam ly va bieu hi^n ta y do

Ve de tai kjch ban khong phai chi lay trong lich sii T r u n g Quo'c hay Vi^t Nam, ma con lay trong cac tieu thuyet hay n h i i n g cot truyen do tac gia kjch ban dat ra Ve nghe thuat bieu dien: That ma dep Khong con uoc 1^ n h u trong hat bpi D u n g gipng that, t u nhien Khong c6 n h i i n g gipng me, gipng hau v v Ban nhac tai t i i liic hoa tau 6 phong khach (dan hat sa-16ng) thuong gom c6: dan k i m , dan tranh, dan c6, dan dpc huyen, sao hay tieu, m o i t h i i nhac cy chi

CO mpt Co n g u o i hat thi them phach hay song lang K h i tro thanh dan nhac cai

Jirong thi so l u o n g nhgc cy tro thanh quan trpng hon: trong ban, song lang, cap nao bat, dong la, dan c6, dan gao, dan k i m , dan tam, dan doan, dan tranh Lai

CO tliem sao, tieu, ken ciin, ken nam Sau nay c6 them dan dpc huyen, dan xen,

8hi ta p h i m 16m (con gpi la lyc huyen cam), tam thap lyc, vi-o-long, ha uy cam lyc huyen cam hay ghi-ta p h i m 16m c6 nhieu kha nang ve cung bac, am

*haiUi tram bong lai c6 the luyeh lay do p h i m moc sau T u 40 n a m nay, ghi-ta

PlUm 16m g i i i vai tro chinh trong dan nhgc cai luong, va sau nay dan ghi ta

P^^^Un 16m CO gan d i ^ n giong ghi-ta di^n Ngoai dan nhac c6, con c6 them dan

Tay p h u o n g v o i piano, saxo, clarinette, trong, ghi-ta di^n, va dan synthe

J^ay organ)

Nhung bai ban dixQc nghe trong tuong cai lucmg deu phat xuat ttr dan ca

nh^c mien Nam phan Ian, va nhiing Ian dif u trong nhac dan tai tvr, mgt lo^j

nhac thinh phong mien Nam Co the phan loai mpt so bai ban thong dung nhij,

Tu nhirng di#u ca dan gian nhu nhirng di§u Ly (chSng han tir di#u Ly ngua ^

bien thanh di^u cai luang O Ma 18 cau nhip doi) Tir nhiing bai nhac le curig

dinh trong hat bpi sau dup-c cai bien dung trong cai luang nhu Via Bien Xuaj

Doi, Nam Xuan, Nam Ai, Nam Dao, Ngii Doi Thugng, Ngu Doi Ha, Long

Dang, Tieu Khiic, v.v Tu nhirng sang tac moi sau nay khi c6 ca ra bp, hat caj

luang nhu Van Thien Tuong, Tu Dai Oan, Truang Tuang Tu, Luu Thuy

Truong, Ai Tu Ke, Vpng Co, vv Tir nhung di#u hat lay tir nhac nuoc ngoaj

nhat la tir Trung Quo'c, nhac Quang Dong xuyen qua cac bai Xang Xir Liu

Khoc Hoang Thien, Lieu Xuan Nuong, Ban Tieu, Lac A m Thieu, v.v

Da noi den san khau Cai luang, khong the nao khong noi den ban nhac

i "dinh" trong cac va Do la ban vong c6 Co nguoi cuong di^u "khong c6 ban

vpng CO khong the tro thanh mpt dem hat cai luang "Lai khSng dinh tren c6

phan hai qua, nhung nghi ky lai cung khong sai Tinh hap dan cua mpt dem

dien Cai luang khong the khong noi tai sue thu hut ky dieu ciia ban vpng c6

Dupe biet vao nam 1918 ong Cao Van Lau da sang tac ban Da Co Hoai Lang,

sau nay tra thanh ban vpng co Da Co Hoai Lang tien than ciia ban vpng c6 da

t?o ra mpt khong khi moi cho nen ca nhac co mien Nam Tir do tro di, bat ky

trong mpt vd Cai luang nao, ban vpng co van la ban nhac chu dao, the hien

mpt each da dang qua tat ca tinh huo'ng, trong mpt v6 Cai luang

Nhin lai ngh^ thuat san khau Cai luang, chiing ta khong the nao quen

nhirng nghe sT lao thanh co mat tir dau bp mon nghe thuat nay, nhu kep Bay

Thong, dao Nam Thoan trong ganh Cai Luang ciia Thay Nam Tu a tai My Tho,

nhu Nam Chau, Phiing Ha, Nam Phi, Bay Nam, Bay Nhieu, Ba Van, Ut Tra

On Nhiing nguoi ngh^ sT nay da truyen nghe cho mpt the h$ khong kem noi

tieng ma ngay nay khong ai la khong biet den nhu: nghf sT uu tu Kim Cuong,

ngh# si Duy Lan, nghe sT Thanh Dupe, nghf sT Ut Bach Lan, ngh^ si Hiru

Phuac, ngh^ si nhan dan Thanh Tong, ngh? sT Vift Hiing Sau nira con co

nghf sT Himg Cuong, ngh^ si uu hi Bach Tuyet, ngh^ sT Thanh Sang, ngh^ si

uu tii Ngpc Giau, nghf si uu txi L^ Thuy, ngh^ si Mpng Tuyen, nghf sT D^'

Quyen, ngh? si Hoai Thanh Va tiep theo sau la the h | mai ngay nay nguoi

khong the quen co mpt Huong Lan (con gai nghf si Huu Phuoc), Vii Linh, Ta'

Linh, Ngpc Huyen, Kim Tir Long Bay gia da co Que Tran (con gai ngh? s'

Thanh Tong), Thi Trang, Le Tu trong so ngh? si lao thanh va tre tuoi khong

the ke het

66

Ngay nay nguoi ta van yeu men bp mon nay boi vi ben cgnh nhirng san ' u kich ngh$, san khau ca nhac tre, san khau ngh§ thuat Cai luang da luon jnh hinh trong long khan gia va con tiep tyc di tai trong vi^c bao ton, luu giir rong may nam sau nay, nhiing nghe sT nhu Thanh Tong, Ut Bach Lan, Bach

lye't CO to chuc nhiing dem Cai luang dien Igi trich doan cua nhieu tuong

a dupe khan gia yeu chupng va da thu hiit rat nhieu khan gia ham mp Cai uang NhvjTig chuong trinh truyen hinh nhu Canh chim khong moi, Vang trang Co nhac dupe dong dao khan gia theo doi Hai dai truyen hinh HTV7 va HTV9 thuong xuyen phat song nhieu v6 tuong Cai luang mai, cii Co djp ra nuoc ngoai, nguoi ta van nghe tieng hat cua cac ngh? sT tre Vi?t kieu hat Cai luang hoac ba con 6 hai ngoai san sang bo mpt buoi lam vi^c de mua cho dupe t?i phong ve mpt cho xem trinh dien "Cai luang" ma nghf sT tir Vi^t Nam qua bleu dien Dac bi^t ben Phap va ben My, Cai luang rat thjnh hanh Nhieu ngh^

si Cai luang tai hai nuoc do, chSng nhirng dien lai nhihig va tuong xua ma gan

day da dan dung nhOng v6 moi

Nhu the, "Cai luong" qua da dupe truyen tir the he nay sang the he khac Cai luang cung da dupe thay doi qua nhieu the h?, chju thir thach voi thoi gian, voi nhieu thir nghi^m Tuy sinh sau de mupn, so voi hat cheo, hat bpi (hat tuong), hat cai luong trong mpt thai gian ng3n da di mpt buoc rat dai, di sau vao trong long nguai dan Nam bp noi rieng, nguoi Vif t Nam noi chung va

da tra thanh mpt truyen thong virng chac trong kich nghe Viet Nam

<Bdi s623: Thuyet minh ve Dan ca quan hp BJc Ninh

^ailam

Mpt trong nhiing niem tu hao cua nguai Kinh Bac la Hpi Lim Trong Hpi Lim, thu " dac san" tuyet voi nhat la nhiing lan di§u quan hp Nhirng lan di^u dan ca quan hp trir tinh, muot ma, da diet, ngpt ngao ay dupe trinh tau bai nhirng lien anh, lien chi lich lam ma khong kem phan duyen dang Cu the, dan

ca quan hp di vao long nguai va tro thanh phan hon, thanh mon an tinh than

cua con nguai, thanh net van hoa rat rieng cua viing da't kinh ki xua

Dan ca quan hp Bac Ninh dupe hinh thanh kha lau dai, do cpng dong nguoi Vi^t (Kinh) 6 49 lang quan hp va mpt so lang lan can thupc hai tinh Bac Ninh

va BSc Giang hifn nay cua Vift Nam sang tao ra Cac lang quan hp nam hai ben ba song Cau, each thii do Ha Npi ve phia bac khoang 30km Dan ca quan

p la hat doi dap nam, nie Hp hat quan hp vao miia xuan, miia thu khi co le

pi hay khi co ban be Mpt cap nu ciia lang nay hat voi mpt cap nam cua lang

kia voi mpt bai hat cimg giai di^u, khac ve ca tir va doi gipng Cap hat phan

67

cong n g u o i hat dan, n g u o i hat l u o n n h u n g gipng hat ciia hai n g u a i phai hg'p

thanh m p t gipng H p hat n h i i n g bai ca ma lai la tha, ca dao c6 t u ngit trong

sang, mau m y c the hi?n tinh yeu lua doi, khong c6 nhac d^m kem theo Co bon

ky thuat hat dac t r u n g : Vang, ren, nen, nay Hat quan hp c6 ba h i n h thuc chinh:

Hat canh, hat t h i lay giai, hat hpi Hat quan hp gan lien v a i tyc ket cha, tuc ket

ban giua cac b p n quan hp, tyc " n g u b p n " Mac d i i cac p h o n g tyc nay khong

dupe t h y c hanh nhieu n h u truac day, cpng dong c u dan cac lang quan hp van

bao ton va t r u y e n day ngh$ thuat dan ca quan hp nay

Trang phyc quan hp bao g o m trang phuc ciia cac lien anh va trang phuc cua

cac lien chi Trong cac le hpi quan hp c6 ca nhCrng cupc t h i trang phuc quan hp

Lien anh mac ao dai n a m than, co d u n g , c6 la sen, vien ta, ga'u to, dai toi qua

dau go'i T h u a n g ben trong mac m p t hoac hai ao canh, sau do den hai ao dai

Rieng ao dai ben ngoai t h u o n g mau den, chat li?u la l u a n g , the, hoac doi voi

n g u o i kha gia h o n t h i ao ngoai may bang doan mau den, ciing c6 n g u a i ao dai

p h u ngoai may hai Ian v a i m p t Ian ngoai bang l u a n g hoac the, doan, Ian trong

bang lua m o n g m a u xanh com, xanh la ma non, mau vang chanh gpi la ao

kep Q u a n ciia lien anh la quan dai trang, ong rpng, may kieu c6 chan que dai

toi mit ca chan, chat l i ^ u may quan d i n g bang diem bau, p h i n , triic bau, hoac

lya t r u p i m a u m a ga Co that l u n g nho de that chat cap quan D a u lien anh dpi

nhieu quan hoac k h a n xep T h a i truac, dan ong con nhieu n g u a i b u i to nen

phai van toe bang khan nhieu Sau nay phan nhieu cat toe, re d u a n g ngoi nen

chuyen sang d u n g loai khan xep ban san 6 cac cua hang cho ti^n

Trang phyc lien chi t h u a n g dupe gpi la "ao m o ba m o bay" T u y nhien trong

thuc te^ cac lien chj t h u a n g mac ao m a ba Ve ca ban trang phuc bao gom cac

thanh phan: trong cung la m p t chiee yem eo m a u rye ro t h u o n g lam bang lya

trupi n h u p m Ben ngoai yem la m p t chiee ao canh m a u trang, vang, nga Ngoai

cung la n h i r n g l u p t ao dai nam than, each p h 6 i mau ciang t u a n g t y n h u d bp

trang phyc nam n h u n g mau sac t u o i hon A o dai nam than ciia nix, c6 eai

khuy, khac v o i kieu t i i than that hai vat truac Chat lieu de may ao dep nhat

thai truoc la the, lya A o dai ngoai t h u o n g mang mau nen na n h u m a u nau gia,

nau non, may den, m a u canh dan, ao dai trong t h u a n g n h u p m m a u khac nhau:

mau canh sen, m a u hpa hien, m a u thien thanh, m a u ho thuy, m a u vang chanh,

m a u vang com Ao canh mac trong eo the thay bang vai p h i n trang, lya m o

ga Yem t h u a n g n h u p m m a u do (xua gpi la yem tham), vang t h u (hoa hien),

xanh da t r a i (thien thanh), hong nhat (canh sen), ho t h i i y (xanh bien) Giai

yem to b u o n g ngoai l u n g ao va giai yem t h a t v o n g quanh eo roi that m i i i phia

truoc cung v a i bao va that l u n g That l u n g ciing bupc m i i i ra phia truac de

cung v a i m i i i bao, m i i i giai yem tao nen n h u n g m i i i hoa m a u sac phia truoc

68

Cty TNHH MTV DWH Khong Vi$t

pguoi con gai Lien chj m|c vay soi, vay lya, doi k h i c6 n g u o i m|c vay kep v a i y^y trong bang lya, vai m a u , luang, the, doan; vay ngoai bang the, lya Vay niau den N g u o i biet mac vay kheo la khong de vay hot truoc, khong de vay quay tron lay n g u a i n h u mac quan ma phai t h u xep sao cho phia truoc r i i hinh luai chai xuohg gan toi m u ban chan, phia sau h o i hat len c h a m phia got chan pep eong l a m bang da trau thupe thep p h u o n g phap t h i i cong, m u i dep uo'n cong n h u m p t la chan nho, che dau dau cac ngon chan N g o a i ao, quan, that lung, dep, n g u o i lien chi con chit khan m o qua, dpi non quai thao, va that l u n g deo day xa tieh

H i ? n nay van chua eo eau tra l a i cuo'i cung ve thai d i e m ra d o i ciia Dan ca quan hp trong lich su Co the n g h l rang Dan ca quan hp phat trien den d i n h cao vap giiia the k i X V I I I , C h i i nhan ciia quan hp la n h i i n g n g u a i nong dan Vi?t (Kinh), ehii yeu song bang nghe trong liia nude M o i lang quan hp deu c6

le hpi rieng Q u a n hp ton tai song hanh cung le hpi lang, n o i ma n g u a i dan tho thanh hoang, n i i than, m p t doi t r u o n g h p p la t i n n g u o n g p h o n thyc Trong so cac le hpi lang quan hp, hpi L i m (thi tran L i m , h u y ^ n Tien D u , t i n h Bae N i n h )

mo vao 13 thang gieng am lich, la hpi Ion nhat

Quan hp la the loai dan ca phong p h u nhat ve mat giai dieu trong kho tang dan ca Vi^t N a m M o i m p t bai quan hp cp giai di?u rieng Cho den nay, da c6 it nhat 300 bai quan hp da dupe ky am Cac bai quan hp dupe g i a i t h i ^ u m o i chi

la m p t phan trong kho tang dan ca quan hp da dupe k h a m pha K h o bang ghi

am hang n g h i n bai quan hp c6 do cac ngh$ nhan d cac lang quan hp hat hien van dupe l u u g i i i tai So Van hoa hai tinh Bae Giang va Bae N i n h Cac Ian dieu quan hp eo bao gom: La rang, D u o n g ban K i m Loan, Cay gao, Gia ban, H u la

La hai, T m h tang, Cai a, Len n i i i , Xuo'ng song, Cai hon, Gio mat trang thanh, Tiiquy

Quan hp truyen thong chi tpn tai 6 49 lang quan hp go'c 6 x u K i n h Bae Quan hp t r u y e n thp'ng la h i n h thiie to chiic sinh hoat van hoa dan gian ciia nguai dan K i n h Bac, v o i nhCrng quy d i n h nghiem ngat, khat khe doi hoi lien anh, lien chi phai am t u a n g tieu chuan, tuan theo luat 1$ D i e u nay giai thich ly

do n g u a i dan K i n h Bae thich thii "choi Quan hp", k h p n g phai la "hat Q u a n hp" Quan hp truyen thp'ng khong c6 nhac d§m va chii yeu hat d o i giiia lien anh va lien chi vao d i p le h p i xuan t h u nhj ky 6 cac lang que T r o n g quan hp truyen thong, doi lien anh d o i dap v d i doi lien chi dupe gpi la hat hpi, hat canh; hat ca

^^n, ca n h o m lien anh doi dap cung ca n h o m lien chj dupe gpi la hat chiie,

''^ung, hat tho " C h o i quan hp" truyen thong khong eo khan gia, n g u o i trinh

d i l n dong t h o i la n g u o i t h u o n g thuc (thuang thiic "cai t i n h " ciia ban hat)

Com nong byonrtri AH NqJ Van, t$p 2: Nghj luqn Xa hgl - LS Xuon Soon

Nhieu bai quan hp truyen tho'ng van dupe cac lien anh, lien chi "choi quan hp"

ua thich den tan ngay nay nhu La rang, Tinh tang, Ban kim Ian, Cai a Cay gao

Sinh hoat vSn hoa Quan hp ciia lien anh, lien chi xu Kinh BSc c6 nhieu hinh

thuc to chuc khac nhau Cupc hat Quan hp dupe xem la Canh hat chinh tho'ng

thuong phai tuan thii du trinh tu cac chang: le lo'i, gipng vat va gia ban Trong

ba chang hat: Le 161, Gipng vat, Gia ban - moi giai doan deu c6 nhimg bieu hien

khac bi?t a phan npi dung ciing nhu hinh thuc ca'u true bai ban Le 161 la cac

bai Quan hp co, thuang dupe hat 6 nhjp dp cham, bai ban c6 nhieu tiehg d^m,

loi ph\i Nguoi hat nhihig bai Quan hp Le 161 phai biet ky thuat hat vang, ren,

nen, nay, ngit, rot moi c6 the thuc hi?n t6't va "diing chat" Quan hp

Quan hp moi con dupe gpi la "hat Quan hp", la hinh thiic bieu dien (hat)

quan hp chu yeu tren san khau hoac tror^g cac sinh hoat cpng dong Tet dau

xuan, le hpi, hoat dpng du Hch, nha hang, Thuc te^ quan hp moi dupe trinh

dien vao bat ky ngay nao trong nam Quan hp moi lu6n c6 khan thinh gia,

nguoi hat trao doi tinh cam voi khan thinh gia kh6ng eon la tinh cam giira ban

hat voi nhau Quan hp moi khong con nam 6 kh6ng gian lang xa ma da vuon

ra 6 nhieu noi, den voi nhieu thinh gia a cac qu6c gia tren tren the gioi Quan

hp moi CO hinh thuc bieu dien phong phii hon quan hp truyen thong, bao gom

ca hat don, hat d6i, hat top, hat c6 miia phvi hpa, cai bien cac bai ban truyen

tho'ng Hat quan hp voi lai moi dupe nhieu nguoi yeu thich toi miic tuang

nham la quan hp truyen tho'ng nhu bai "S6ng Cau nude chay lo tho" do Mai

Khanh soan loi mai tu Ian di^u truyen tho'ng "Nha't quenhi Ian"

Quan hp dupe luu truyen trong dan gian tu doi nay sang doi khac qua

phuong thuc truyen khau Phuong thuc nay la mpt yeu to giiip cho Quan hp

tra thanh mpt loai hinh dan ca co solupng Ion bai hat voi giai di^u khac nhau

Tuy nhien, cung chinh phuong thuc nay da lam cho cac bai Quan hp \mx

truyen trong dan gian bi bien doi nhieu, tham chi khac hkn so voi ban dau

Nhieu giai di?u eo da mat hSn Mac du su thay doi nay cung lam cho Quan hp

phat trien, nhung o trong boi canh van hoa Phuong Tay dang xam nhap manh

me vao Vi^t Nam, van de bao ton nguyen trang Quan hp trong tung giai doan

phat trien la viee lam cap thie't Tu nhung nam 70 cua The'ky truoc So Van hoa

Ha Bae da tie'n hanh sun tam Quan hp Hang nghin bai Quan hp, bao gom ca

cac di ban da dupe ghi am tai cac lang quan hp, voi gipng hat eiia hang tram

ngh? nhan (Den nay hau he't da ra di) Khoang 300 bai Quan hp hay nha't da

dupe Nha xua't ban A m nhae in thanh sach Tuy nhien, hang nghin bai Quan

hp da dupe ghi am, do cac cv nghf nhan (da mat) hat, phai dupe bao quan cue

ky can than de co the luu giit mpt each dai lau cho the'h$ mai sau Quan hp da

Cty TNHH MTV DYVH Miong Vigt

Uy ban Lien chinh phu Cong uoc UNESCO Bao vf di san vMn hoa phi vgt

" long trpng eong bo la Di san phi v^t the dai di^n ciia Nhan loai j ;

pu trai qua nhieu thang tram, ngay nay quan hp van ton tai va dupe nang niu,

•jj gin Trong tucmg lai, chae han quan hp tie'p tuc dong hanh cung con nguoi, tao

^ n n^t rieng, net dep van hoa cua xu Kinh Bae va ca dan toe Vi^t Nam

s624: Thuyet minh ve mpt lang nghe truyen thong - Lang tranh Dong Ho

^dildm Hai CO that lung bao xanh

Co velang Mai voi anh thi ve Lang Mai co lich co le ^ f,;^;!,.;, H '

Co ao tdm mat co nghe lam tranh

Do la nhiing cau ca gpi cam ve mpt lang nghe truyen thong tu lau da dupe nhieu nguoi biet den - Lang tranh D6ng Ho

D6ng Ho, mpt cai ten lang quen thupe xinh xan nam ben bo song Duong

thupc xa Song Ho, huy?n Thuan Thanh, Ha Bae cu (nay la tinh Bae Ninh, each

Ha Npi ehung tren 35 km) Tir lau ten lang di vao cupc song tinh than cua moi nguoi dan Vi^t Nam bang nhung biic tranh dan gian noi tie'ng, dam da sac thai dan toe Lang tranh D6ng Ho xua eon gpi la lang Mai (d6i khi dan dia phuong chi gpi la lang Ho), la lang nghe noi tie'ng ve tranh dan gian Lang D6ng Ho nam tren bo nam s6ng Duong, canh ben do Ho, nay la cau Ho Tu Ha Npi muon di Dong Ho gan nha't la xuoi theo duong Quoc 16 so 5 (duong di Hai Phong) den ga Phii Thuy, each Ha Npi chung 15 km thi re trai, di chung 18 km nua, qua cac dja danh kha n6i tie'ng ciia huy^n Gia Lam (Ha Npi) nhu phoSiii, chp Keo, chp Dau (Thuan Thanh - Bae Ninh) la deh pho Ho - huy^n ly Thuan Thanh Re trai them 2 km la den lang Ho Cijng co the di he't pho Ho, len de re trai, gap diem canh de thu hai se co bien chi duong xuong lang Dong Ho

Tranh cua lang D6ng Ho co tu thoi Le 6 cai lang ngheo ma hao hoa nhu

lang tranh Dong Ho truoc day thuong truyen nhau cau ca "Lang Mai co lich eo 1^- Co s6ng tam mat, co nghe lam tranh" Qua nhieu the'ky, 17 dong hp da quy

*V ve lang, von xua tat ca deu lam tranh Khong khi sam uat vao cu thang

^^bi mpt, thang chap, cac thuyen tu xu D6ng, xii Doai ghe ben "an tranh"

^guoi lang tranh truoc 6 ngoai de vao miia vu lam tranh ciing phai mpt suong nang tat bat khuya som Thoi thi cho nay ram rich tie'ng ehay gia diep, cho

^9 do van in tranh cp rua lau chili sach se Khoi dot than la tre an hien la da

^f^n cac ngpn cay Lang D6ng Ho rupng dat it, song ehii yeu bang nghe lam

*''anh Nghe lam tranh trong lang rat dupe trpng vpng A i co hoa tay, eo thii

^ i i n nang luy$n thrOH Ngtf Van, Iqp 2: Nghj lugn Xa hpi - 1 6 Xufin Soon

choi cam, ky, thi, hpa deu dugc mgi nguoi v i ne (cung la thee cai thu tao nh^

ciia nha nho xua) Tranh Dong Ho, hay ten day du la tranh khac go dan gian

Dong Ho, la mpt dong tranh dan gian Vi^t Nam Truoc kia tranh duQfC ban

chii yeu phuc vu cho dip Te't Nguyen Dan, nguoi dan nong thon mua tranh \Q

dan tren tuong, het nam lai Ipt bo, dung tranh moi Tranh lang Dong Ho

khong phai ve theo cam hung ngh? thuat ma nguoi ta diing van de in Tranh

dugc in hoan toan bang tay v o i cac ban mau; moi mau dung mpt ban, va ban

net (mau den) in sau ciing Nho each in nay, trar\ dugc "san xuat" voi so

lugng Ion va khong doi hoi ky nang cau ky nhieu Tuy nhien v i in tren van go

mot each thii cong, nen tranh bi han che ve mat kich thuoc, thong thuong cac

.' to tranh khong Ion qua 50 cm moi chieu De c6 nhirng ban khac dat den trinh

dp tinh xao phai c6 nguoi ve mau Nhirng nguoi ve mau va ban khac van doi

hoi hp phai c6 long yeu nghe thuat va tam hon ngh^ si, dac bi^t phai c6 trinh

dp ky thuat cao Cong doan in tranh c6 le khong kho ISm boi le ai cung c6 the

phet mau len van roi in Giay dung in tranh la loai giay gio m i n mat Truoc khi

in, giay dupe boi di^p lam nen, chat diep ong anh lay t u v6 con so, con hen da

; tao nen chat li?u rieng biet ciia tranh dan gian Dong Ho Sau khi in thanh

tranh, ke ca ca liic tranh kho, nguoi xem van cam nhan dupe mau sac ciia tranh

'1 that tuoi tan n h u liic tranh uot Cac hinh khoi, mang np d§t canh mang kia c6

su an y hai hoa mpt each t u nhien Cac mau da hoa quyen i n tranh thuong lay

t u chat li^u thien nhien: mau den nguoi ta phai dot la tre roi lay than ciia no;

mau xanh lay t u v6 va la tram, mau vang lay t u hoa hoe, mau do tham lay tu

than, re cay vang, mau son lay t u soi niii, mau trang la di^p Xem tranh dan

gian ta thuong bat gap cai thii v i 6 nhiing net ngay ngo don gian nhung hpp ly

hpp tinh Tranh Dong Ho con hap dan boi ve rye rd, sac mau tuoi roi ciia

nhiing bp t u binh, Thach Sanh, nhiing ga, Ipn, meo, chupt, ngya Mpt nha tho

xu Kinh Bae da vie't:

Tranh Dong Ho ga Ian net tuoi trong Hon dan toe sang bimg tren giay diep

Co the noi, cai dac b i f t ciia tranh Dong Ho la 6 cho do Tranh dan gian

Hang Trong, K i m Hoang, Hue khong the c6 sac mau muon hong ngan tia ciia

tranh Dong Ho, ciing khong the c6 nen giay diep quyen r i i do Nguoi sanh

tranh Dong Ho chinh boi chat dan gian chiia dung trong to tranh nen giay

di^p trang nga, luot nhe lupt hoa vang hay vang do

Tranh Dong Ho gom cac loai: Tranh tho - bp ngii su; tranh lich sii: Hai Ba

Trung, Ba Tri^u ; truy^n tranh: Thanh Giong, Truy^n Kieu, Thach Sanh; pho

bien nha't la chiic tung; v i n h u trar\ Vinh hoa - Phii quy, Nghi xuan, Ga dan

(xem them Bay biic tranh ga); tranh sinh hogt: Danh Ghen, Chan Trau Thoi Sao,

Nha Nong, Dam cudi Chupt, Hai dua Tranh Dong Ho c6 dac diem thuong la nhiing hinh anh sung tuc nhu dam cuoi chupt, canh trai gai ciing nhau hai dua, canh ca chep nhieu mau vay duoi the hi^n mong muon ve su sung tiic

Co mpt dieu dac biet la nguoi dan lang Ho chuyen san xuat tranh nhung chSng bao gio treo trong nha ma dem ban hoac cho het Hang nam lang Ho

CO hpi lang vao ram thang ba am Hch Trong hpi lang eo nhiing nghi thiie

truyen thong n h u te than, thi ma, thi tranh rat v u i ve Lang eon c6 cac Ian di?u dan ca nhu:

H o i anh di duong cai quan

D i m g chan ngam canh ma tan noi sau Mua to tranh diep tuoi mau Mua dan ga Ipn thi nhau de nhieu

Theo thoi gian lang tranh ciing trai qua biet bao nhieu thang tram Cac cu ngh^ nhan trong lang ke lai: Hoi Phap thupc, nguoi 6 nha Bae Co thinh thoang Igi danh xe 6 to ve mua tranh, tham ehi mua ca ban khac tranh niia! Nha cu L i i

CO ban khac tranh ga rat quy dua di dong ciia chuong ga, nguoi Phap phat

hi^n ra hoi mua cu ban lien Nghi lai ma tie'e! Con nho cai thuo Tay can, dan lang Ho chay loan, binh liia chien tranh lien mien va cai khi hau am uot khac nghi^t ciia thien nhien mien Bae, van khac tranh bj hong va that lac kha nhieu Ban goc tranh Danh ghen, Ga dai cat, Ipn an la day cung khong con niia Sau ngay Hoa Binh lap lai thay tren bao Phap c6 in tranh dan gian lang Ho, Chinh phii

ta phai lien h^ voi Dang Cpng san Phap xin cho khac lai van tranh de bao ton Da

CO mpt thoi gian tranh dan gian Dong Ho bj lang quen nen nghe lam tranh mai

mpt it nhieu Khong it hp bo lam tranh chuyen sang lam do vang ma Nhung vai nam tro lai day nguoi Dong Ho lai hoan hi tro lai voi nghe tranh nhieu hon boi nguoi dan ciia ta da lai nhan ra ve d^p trong su mpc mac gian dj ciia tranh Dong

Ho la khong the thieu dupe trong cupe song thuong nhat, nha't la ngay Te't

Tranh Dong Ho c6 mpt dao len den diem "eve thinh", da tung sang gia trong cac trien lam nghe thuat Ion 6 cac nuoc tren the gioi voi net ve nhuan nhyy, tuoi tan n h u hon nguoi dat Vi?t Khong ehi eo nguoi Ha N p i va dan mpt

so tinh thanh trong nude yeu thich tranh dan gian Te't Dong Ho ve tham quan tim hieu va chpn mua, ma khong it du khach, nhiing nguoi trong ITnh vuc hpi hoa, my thuat ciia nude ngoai ciing den de nghien ciiu ve nghe thuat tranh dan gian noi tie'ng ciia lang Ho Ba con Vi^t kieu khi ve nude ciing phai tim mua bang dupe nhiing biic tranh lang Ho va c6 To N i i dang que huong, de khi d xa que trong suong m u Luan Don hay cai gia lanh ciia Pa-ri hoa 1?, cam thay am long d cho'n tha huong

Com nang luy>n thi OH NgO Van, tqp 2: Nghj luqn Xa hgi - li Xuon Soon

^di s6 25: Thuyet minh ve Gio To Hung Vuang - ngay quoc le, mpt net

sinh hoat van hoa tarn linh cua nguoi Vigt

<6dildm

La nguai dan dat Vi?t, ai cung biet den cau ca:

Dii ai di ngugc ve xuoi Nho ngay Gio To mong muoi thang ba Khap mien truyen mai cau ca Nuoc non van nuoc non nha ngan nam

Tu nhieu doi nay, trong doi song tinh than cua nguoi Vi?t Nam, da luon

huong toi mpt diem tua cua tinh than van hoa - do la le hpi Den Hung va Gio

To Hiing Vuang, dup-c to chuc vao ngay 10 thang 3 am lich Gio To Hiing

Vuong - tir rat lau da tro thanh ngay Gio trpng dai ciia ca dan tpc, da in dam

trong coi tam linh cua moi nguoi dan dat Vi^t Dii 6 phuong troi nao, nguoi

Viet Nam deu nho ngay gio To, deu huong ve viing dat Cpi nguon - xa Hy

Cuong - Lam Thao - Phu Thp Noi day chinh la diem hoi tu van hoa tam linh

ciia dan tpc Vif t Nam Tii ngan doi nay Den Hiing la noi tuong nho, ton vinh

cong lao cac Vua Hiing, la bieu tupng cua kho'i dai doan ket dan tpc Viet Nam

Nguoi Vift Nam may man khi c6 chung mpt To de huong ve, c6 chung mpt

mien Da't To de nho, c6 chung mpt den tho To de tri an Ngay nay hang nam,

le hpi Gio To van dupe to chuc theo truyen thong van hoa ciia dan tpc Khong

chi de tuong nho to tien, Gio To Hiing Vuong - Le hpi Den Hiing con nham

giao due truyen thong yeu nuoc "Uo'ng nuoc nho nguon", biet on sau sac cac

Vua Hiing da c6 cong dung nuoc va lop lop cac bac tien nhan kien cuong

chohg giac ngoai xam giu nuoc

Ngay gio To Himg Vuong la ngay hpi chung ciia toan dan, ngay ma mpi

trai tim dau 6 muon noi van dap chung mot nhip, mpi cap mat deu nhin ve

C l i n g mpt huong: Den Hiing

Le gio To Hiing Vuong cir hanh vao ngay mong muoi thang ba:

Dit ai di ngupc ve xuoi Nho ngay gio To mong muoi thang ba

Le hpi Den Hiing la le hpi truyen thong ciia dan tpc Vif t Nam Tir thuo xua

da CO mpt dac thii rieng la phan le nang hon phan hpi Tam tuong nguoi ve dy

hpi la huong ve to tien, cpi nguon voi sy ton kinh va long biet an sau sac

(Uo'ng nuoc nho nguon) 41 lang xa thupc tinh Phii Thp tham gia rude kieu le

dang To Tir ngan xua, tren cac c6 ki?u c6 bay le vat, di kem c6 phuong bat am

tau nhac, c6 quat, bat biru, Ipng che eiing chieng trong Nhirng lang 6 xa

thuong phai ruoc 2 - 3 ngay moi toi" "Xua kia, vi^c ciing To (cir hanh) vao

Cty TWHH MTV DWH Khong Vijt

jigay ^2 thang 3 (am lich) hang nam Thuong khi con chau 6 xa ve lam gio

trtfoc mpt ngay, vao ngay 11 thang 3 (am lich) Den thai nha Nguyen dinh le

5 nam ma hpi Ian mpt Ian (vao cac nam thu 5 va 10 cua cac thap ky), c6 quan trieu dinh ve ciing te ciing quan hang tinh va nguoi chit te dia phuong ciing vao ngay 10 thang 3 (am lich) Do do ngay gio To sau nay moi la ngay 10 thang 3 (am lich) hang nam" Nhirng nam hpi chinh thi phan le gom: Tele cua trieu (Jinh, sau do la phan le cua dan Co 41 lang dupe ruoc ki^u tir dinh lang minh tai Den Hiing Do la nhirng cupc hanh le the hi^n tinh tam linh va nhan van sau sSc Cac ki^u deu son son thep vang, cham tro tinh vi, dupe rude di trong khong khi vira trang nghiem vira vui ve vdi su tham gia cua cac thanh phan chuc sac va dan chiing trong tieng chieng, trong, nhac bat am rpn ra mpt viing phan hpi gom cac tro choi dan gian nhu danh vat, du tien, nem eon, eo nguoi, ban cung no va dac biet la cac dem hat xoan, hat gh^o - hai Ian di^u dan ca dpc dao cua viing dat Chau Phong

Ngay 2-9-1945, nuoc Viet Nam dan chu cpng hoa ra doi danh dau bude ngoat lich sir mdi cua dan tpc ta Ke tuc truyen thong cao dep ciia cha ong, nha't la dao due "uo'ng nude nhd nguon" nen gio To Himg Vuong nam 1946 - sau khi Chinh phu mdi dupe thanh lap - la mpt su ki^n he't sue dac bi?t, dang ghi nhd Nam ay, eu Huynh Thiic Khang, Phd Chii tjch nude, da thay mat Chinh phu Viet Nam Dan chu cpng hoa len lam le dang huong tai Den Hiing

Cu mac ao the, khan xe'p, khan vai theo le tuc ed truyen va trang trpng dang len ban thd tam ban do Vi^t Nam va thanh kie'm la hai vat bau ndi len y chi cua Chinh phii va nhan dan ta trudc hpa xam lang dang de dpa tro lai Trong cupc khang chie'n eho'ng thue dan Phap, do chie'n tranh ae liet nen vi^c den huong noi mp To do nhan dan viing quanh Den Hiing dam nhiem Khang chie'n thang Ipi vdi thien sir vang Dien Bien Phii (7-5-1954), ngay 19-9-1954, tai Den Hiing, Chii tich Ho Chi Minh kinh yeu da can dan can bp, chie'n si Dai doan

quan Tien phong trudc khi ve tie'p quan Thii do: "Cac vua Hiing da c6 cong

^Vng nuoc, Bac chau ta phdi cung nhau giu lay nuoc" Ldi can dan ciing la Idi

hira quyet tam ay cua vj dung dau da't nude, dan tpc da dupe thue hien vao

"^ua xuan 1975 Sau 30 nam gian khd hy sinh, nhan dan ta da quet sach bpn '^am lupe ra khdi bd coi, giang san thong nha't, quy ve mpt mdi v^n toan Cd le

^ d n g mpt dan tpc nao tren the gidi cd chung mpt gd'e cpi to tien - mpt ngay gio To nhu dan tpc ta Tir huyen thoai m? Au Co de ra tram trung, nira theo xud'ng bien, nira theo me len rirng da khoi day y thue ve dan toe, nghia

<long bao va gan ket chung ta thanh mpt kho'i dai doan ket Hai chir dong bao

la khdi nguon ciia yeu thuong, diim bpc, ciia sire manh Vi?t Nam

Com nang M n thi OH Ngg Van, tgp 2: Nghj lugn Xa hgl - LB Xuan Soan

Ngay nay viec to chuc le hpi Gio To hang nam van dupe to chiic thee,

truyen thong van hoa cua dan tgc Vao nhiing nam chan (5 nam mot Ian), Qu

To duoc to chuc theo nghi le quoc gia, nam le do tinh Phii Thp to chuc Du

nam chan hay le le hpi Gio To van rat chat che, bao gom hai phan le va hpi

Phan le dupe duy trl trang nghiem trong cac den, chua tren niii Hung Nglii

thuc dang huang hoa cua cac doan dai bieu cua Dang, Chinh phu, cac dia

phuang trong toan quoc, dupe to chuc long trpng tai den Thupng T u chieu

ngay mong 9, lang nao dupe Ban to chuc le hpi cho phep ruoc ki^u dang le da

tap trung tai nha bao tang duai chan nui, tren kieu dat le vat Sang som ngay

mong 10, cac doan dai bieu tap trung 6 mot dia diem tai thanh pho Vi^t Tri, c6

xe tieu binh ruoc vong hoa dan dau, dieu hanh toi chan niii Hung Cac doan

dai bieu xep hang chinh te di sau ki^u le, Ian lupt len den theo tieng nhac cua

phuong bat am va dpi miia sinh tien Toi truac them ciia "Dien Kinh Thien",

doan dung lai, kinh can dang le vao thupng cung den Thupng Mot dong chi

lanh dao tinh (nam chan la nguyen thu quoc gia hoac dai bieu dai dien Bp Van

hoa), thay mat cho tinh va nhan dan ca nude dpc chuc van le To Toan bp nghi

thuc hanh le dupe h? thong bao chi, phat thanh truyen hinh dua tin hoac

tuong thuat true tiep de dong bao ca nuoe c6 the theo doi le hpi Dong bao

dang le trong cac den, chua tren niii, ai eiing c6 tam nguyen cau mong to tien

chung giam, phu hp dp tri cho eon chau

Phan hpi dien ra tung bung, nao nhiet xung quanh cac den, chiia va duoi

chan niii Hung Le hpi ngay nay eo nhieu hinh thuc sinh hoat van hoa hon xua

Cac hinh thiic van hoa tniyen thong va hien dai dupe dan xen nhau Trong

khu vvrc evia hpi, nhieu cua hang ban do luu ni^m, van hoa pham, cac cua hang

dich vu an uo'ng, cac khu van the thao, dupe to chiie va duy tri mot each trat

tu, quy eii Cac tro choi van hoa dan gian dupe bao luu eo chpn Ipc nhu: du

quay, dau vat, chpi ga, ban no, ruoc ki^u, keo lua, nau com thi, danh eo tuong

(eo nguoi) Co nam eon dien tro "Bach nghe khoi hai", "Ruoc ehiia gai",

"Ruoc Ilia than" va tro "Tram" tai khu vue hpi Canh do la san khau cua cac

doan nghe thuat ehuyen nghi^p: cheo, kjch noi, hat quan hp, Hpi ngay nay

chinh la nai de thi tuyen va giao luu van hoa giii'a cac vimg Cac ngh^ nhan

nguoi Muong mang den le hpi thanh am cua tieng trong dong mpt thai dong

tren dinh niii Hiing, gpi mat troi lam mua, lam nang thuan hoa, cho mua mang

tot tuoi, muon dan hanh phiic Nhirng Ian di^u Xoan - Gh^o voi loi ca tinh te^

mupt ma da dem toi cho le hpi den Hung mpt net dac trung, thain dupm van

hoa vung Trung du Dat To r ;' r

jsjgay nay ca nude huong ve vung Dat To, nguoi nguoi tray hpi Den Hung, -j-o' tien nguoi Vi?t luon muon nhSc nho con chau: ai ai cung nen lam tron bon ji^n, nhi?m vy cua minh, giu diing ky cuong, vua ra vua, cha ra cha, con ra con thi gia dinh se yen on, xa hpi dupe an cu lac nghi^p phon vinh, phat trien

L0i di hua'n nay khong chi dupe nh^c nho hang nam thong qua ngay hpi gio

j^a con dupe khae ghi tren trong dong Dong Son, trong thieng ciia dan toe, goi gam trong bieu tupng m|t troi nam rang ro giiia trong dong Thong qua ngay gio To, To tien ta con eo hoai bao muon nhac nho hau the nhirng ke sach giir nuac an dan May nghin nam trong coi va gin giCr, danh giae va dung xay Den Hung da tro thanh bieu tupng ciia tinh than dan toe, la epi nguon ciia sue manh, niem tin, choi sang ciia mpt nen van hoa

Khong chi nguoi Vi^t chiing ta tu hao ve Den Hiing va ngay gio To, ma tim vao nhiing dong luu but ciia cac doan dai bieu quoc te va ban be khap nam chau bon bien tirng den tham vieng Den Hung, chiing ta that su xiic dong khi dupe biet Den Hiing va cac di tich tren Nghla LTnh da lam cho ca the gioi phai ciii dau vj ne y thiic epi nguon dan tpc ciia chiing ta Nhieu dong luu biit thua

nhan "Den Hung la noi dat nen mong cho Ijch su Vi?t Nam "

Ljch su nhu mpt dong chay lien tuc Trai may nghin nam, truoe bao bien dpng thang tram, trong tam thiie ciia ca dan tpc Den Himg va ngay gio To 10-3

am ljch van la diem ciia bon phuong tu hpi, noi con chau phung tho eong due

To tien, la bieu tupng ciia dan tpc Viet Nam - mpt dan tpc da c6 truyen thong dyng nuoe va giii nuoe hang nghin nam

^di s626: Thuyet minh ve mi dat Quang

^dildm

Quang Nam dupe biet den khong chi c6 gio Lao cat trang, nang chay mua dam Ben canh rupu Hong Dao, Mi Quang, mon an dan da da gop phan lam nen mpt Quang Nam quyen ru, man ma

Neu ai mpt Ian den voi Quang Nam hSn khong the nao quen dupe mon an

^'•nh dj, dan da va cung rat Quang Nam nay T u mien que deh thanh pho, cho

'^o chiing ta cung c6 the tim dupe quan mi, c6 quan vach nua mai tranh chenh

venh beri suon niii, eo quan n^m lang le ben nhung canh dong muot xanh, eo

•l^an lai Ipt thom giira on ao pho'thj Cung nhu pho Ha Npi, hii tiu Sai Gon, biin bo Hue, mi Quang da bude vao

'Wc dan diem tam va cac mon an ciia nguoi mien Nam Ban dau, mi Quang chi Phyc vu cho nhiing nguoi Quang Nam xa que, an de da nho nha Nhung roi

mi Quang ngon thu hiit rat nhieu nguoi Cai ten mi Quang khong biet eo

77