Xác định được hình thức thể loại của tục ngữ là lời nĩi cĩ tính nghệ thuật B.Phương tiện thực hiện- cách thức tiến hành -sgk, sgv -thiết kế bài học GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết
Trang 1Ngày soạn 8/11/06
Ngày dạy 10/11 /06
Tiết 37-38
TỤC NGỮ VỀ ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG
A Mục tiêu bài học
Giúp học sinh:
1.Hiểu được nội dung cơ bản cử tục ngữ là đúc kết kinh nghiệm, phản ảnh tư tưởng
và lối sống cộng đồng
2 Xác định được hình thức thể loại của tục ngữ là lời nĩi cĩ tính nghệ thuật
B.Phương tiện thực hiện- cách thức tiến hành
-sgk, sgv
-thiết kế bài học
GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các phương pháp đọc sáng tạo, gợi tìm; kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận, trả lời câu hỏi
C Tiến trình dạy học
I Ổ n định
II Kiểm tra bài cũ:
-Đọc thuộc các bài ca dao hài hước, châm biếm
- Phân tích cách nĩi và những hiện tượng trong bài ca dao số 5.Nêu tác dụng và ý nghĩa của cách nĩi này
III Bài mới:
Nếu ca dao là tiếng nĩi của tình cảm, cĩ tác dụng bồi dưỡng trực tiếp tâm hồn con người thì tục ngữ lại là tiếng nĩi của trí tụê, một loại khoa học đầy triết lí dân gian Để thấy được, chúng ta tìm hiểu một số câu tục ngữ về đạo đức lối sống
Hs đọc tiểu dẫn
- Phần tiểu dẫn sgk trình bày
những nội dung gì?
Cho học sinh trả lời các câu hỏi
sgk, gv chốt lại, định hướng vấn
đề
I Tìm hiểu chung
- Đề tài của TN rất rộng: nĩi về các hiện tượng tự nhiên, thời tiết, về kinh nghiệm sản xuất, dời sống vật chất như ăn- mặc -ở, quan hệ gia đình dịng họ,phẩm chất đạo đức
- Tục ngữ thường rút ra những bài học kinh nghiệm, đối nhân xử thế.(cuốn bách khoa dân gian, một loại khoa học mang tính triết lí dân gian)
- Tục ngữ diễn đạt nội dung tư tưởng bằng cách phán đốn
- Tục ngữ là lời nĩi cĩ tính nghệ thuật Đĩ là sự hiệp vần, sử dụng các biện pháp tu từ so sánh, ẩn dụ
II đọc -hiểu
Trang 21.Tập hợp các câu tục ngữ vào từng chủ đề Đặt tên cho các chủ đề và nhóm chủ đề đó
Bảng minh họa
sống
1 Tay làm hàm nhai
Tây quai miệng trễ Làm- ăn, cólàm có hưởng Lao động Đề cao giá trị lao động
2 Muốn ăn cá cả
phải thả câu dài
Muốn có thành quả lớn, phải
bỏ sức lao động
Lao động Đề cao giá trị lao động
3 Kiến tha lâu cũng
có ngày đầy tổ Kiên trì, siêngnăng thì góp
nhỏ thành lớn
Lao động Đề cao giá trị lao động
4 Một giọt máu đào
hơn ao nước lã Quan hệ thântộc Tình thươngtình nghiã Khẳng định quan hệcộng đồng ( gia đình, họ
hàng, làng xóm) 5.Tình thương quán
cũng là nhà
Lều tranh có nhĩa
hơn tòa ngói cao
Tình thương tình nghiã Đề cao và khẳng địnhgiá trị tình cảm, tình
nghĩa con người
6 Thuận vợ, thuận
chồng tát bể đong
cũng cạn
Sức mạnh của
sự đồng lòng
Đoàn kết Khẳng địng và đề cao
sức mạnh của đoàn kết
7 Nói hay hơn hay
nói
Bàn về lời nói Cách nói hay,
thực chất
Đề cao cách nói hấp dẫn, coi trọng thực chất hơn nói nhiều mà không hiệu quả
8 Tốt danh hơn lành
áo Phẩm chất conngười Đạo đức
Coi trọng phẩm chất con người hơn hình thức bề ngoài
9.Yêu trẻ trẻ đến nhà
Yêu già, già để phúc Thái độ kínhgià, yêu trẻ Đạo đức
Coi trọng đạo đức tốt của con người
10 Một con ngựa
đau
Cả tàu bỏ cỏ
Tình cảm Quan hệ giữa cá
nhân và cộng đồng
Đề cao mối quan hệ tình cảm giữa cá nhân và cộng đồng
11 Một ngày nên
nghĩa chuyến đò nên
quen
Tình cảm Tình yêu thưng
gắn bó của con người
Khẳng định tình cảm yêu thương của con người
12 Xởi lởi trời cho
so đo trời co lại Quan hệ ứngxử Đạo đức lối sống
Đề cao lòng vị tha và ứng
xử tốt đẹp của con người
- Tù nội dung tư tưởng của những
câu tục ngữ thuộc các nhóm chủ
đề đó, hãy khái quát thành những
nét tính cách và phẩm chất đạo
Trong những câu tục ngữ thuộc các nhóm chủ đề thể hiện đạo đức, lối sống con người VN,ta thấy
có những nét truyền thống của con người VN như sau:
Trang 3đức truyền thống của con người
VN
- Phân tích đặc điểm nghệ thuật
của câu tn2,4 cách hiệp vần , đối
xứng, tu từ, so sánh, ẩn dụ
1 Sưu tầm những câu tục ngữ nói
về chủ đề xấu, tốt trong đạo đức,
lối sống Phân tích một trong
những câu tục ngữ ấy
+ coi trọng lao động và đề cáo đức tính bền bỉ siêng năng trong lao động
+ có ý thức cộng đồng cao (gia đình- họ hàng-làng xóm)
+Đề cao tình cảm con người + Luôn luôn coi trọng thực chất hơn bề ngoài
2 Phân tích đặc điểm nghệ thuật của tục ngữ
- Câu tục ngữ:
Muốn ăn cá cả phải thả câu dài
Và:
Một giọt máu đào hơn ao nước lã
Hai câu tục ngữ đã để lại dấu ấn về nghệ thuật
Đó là nghệ thuật sử dụng các biện pháp tu từ.
+Cá cả-> cá lớn- ss với thành quả lđ + Câu dài-> công sức bỏ ra
Biện pháp tu từ ẩ dụ khẳng định muốn có thành quả lao động tốt, lớn lao phải bỏ nhiều công sức + Giọt máu đào-> ẩn dụ chỉ người có quan hệ huyết mạch
+ Ao nước lã-> người không có quan hệ gì Phép
tu từ ẩn dụ nhằm khẳng định người có quan hệ huyết thống Câu TN đề cao ý thức cộng đồng
Cách đối xứng
Cả hai câu tục ngữ đã tạo ra cách đối xứng Sự đối xứng rất phong phú và đa dạng:
+ Đối xứng giữa các vế Mỗi câu tục ngữ đều coa
2 vế + Đối xứng về số từ( mỗi vế 4 từ) + Đối xứng về nghĩa của từ cá cả/ câu dài Nghệ thuật hiệp vần
Đó là vầ lưng ở vị trí cách hoặc liền nhau
Phần nâng cao
1 Ngọc lành hay có vết
2 Xấu hay làm tốt, dốt hay nói chữ
3 Đẹp chảng mài ra mà uống
4 Ngựa khôn hay có chứng
5 Nồi đồng đánh giọ( tro lại sáng)
6 Xấu như ma, vinh hoa cũng đẹp
7 Tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại
8 Tốt danh hơn lành áo
9 Đói cho sạch, rách cho thơm.
10 Chết trong hơn sống đục 11.Lủa thử vàng, gia nan thử sức
12 Cái nết đánh chết cái đẹp
Phân tích câu tục ngữ:
Đói cho sạch- rách cho thơm Câu tục ngữ có hai vế nằm trong thể đối xứng
Trang 42 Phân tích cách dừng tục ngữ
trong bài thơ nôm " Bảo kính
cảnh giới 21" của Nguyễn Trãi
Tham khảo
Tục ngữ tốt -xấu, đẹp- xấu
1 Tốt gỗ hơn tốt nước sơn, xấu
người đẹp nết còn hơn đẹp người.
2 Cái nết đánh chết cái đẹp.
3 Người chết, nết còn.
4 Đói cho sạch, rách cho thơm
5 chết trong còn hơn sống đục.
6 Đừng tham nón tốt dột mưa,
đừng tham người đẹp mà thư việc
làm.
7 Dù đẹp tam vạn nghìn tư, mà
không có nết cũng hư một đời
8 Ngọc lành hay có vết.
9 Xấu hay làm tốt, dốt hay nói
chữ
10 Tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại
11 Đièu lành thì nhớ, điều dở thì
quên.
12 Đất lành chim đỗ, đất ngỗ
chim bay
+ Mỗi vế 3 từ + Đối xứng về nghĩa: một bên đói, không có ăn nhưng vẫn giữ trọn thanh danh của mình Một bbên rách không có mặc vẫn giữ gìn phẩm chất Các từ đói, rách còn mang ý nghĩa ẩn dụ, chỉ cuộc sống thiếu thốn về vật chất- nhưng vẫn giữ gìn phẩm chất con người
1.Ở bầu thì dáng ắt
nên tròn 2.Xấu tốt thì đều rập khuôn
3 Lận cận nhà giàu
no bữa cám.
Bạn bè kẻ trộm phải
no đòn
4 Đen gần mực, đỏ gần son
1 Ở bầu thì tròn, ở
ống thì dài
2 Xấu tốt rập khuôn
3 Gần nhà giàu đau răng ăn cám
Gần kẻ trộm ốm lưng chịu đòn
4 Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng
=> NT là người sử dụng triệt để cách nói của dân gian trong thơ mình Đây là thể hiện sự quan sát, thể nghiệm của bản thân nhà thơ với cuộc sống Không từng trải, không hiểu biết, NT không thể
có những câu thơ mang hơi thở quần chúng như thế
CỦNG CỐ:
-Tục ngữ dêm đến nội dung tư tưởng đầy tính triết lí Đó là triết lí dân gian, những quan niệm của cha ông ta về cuộc sống đời thường
- TriẾT lí dân gian lại được diễn đạt rất nghệ thuậ Đó là nghệ thuật hiệp vầ, đối xứng, sử dụng biện pháp tu từ
- Muốn phân tíc tục ngữ, cần chỉ ra:
+ nội dung tư tưởng
+ Biện pháp nghệ thuật + Gía trị câu tục ngữ
IV DẶN DÒ:Học bài
Chuẩn bị bài: hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ
