Nắm chắc đặc điểm của văn bản văn học về ngôn từ, hình tượng để hiểu được ý nghĩa của văn bản, cá tính sáng tạo của nhà văn 3.. Tù đó vận dụng vào đọc- hiểu văn bản văn học B.Phương tiện
Trang 1Ngày soạn: 16/9/06
Ngày dạy: 18/9/06
Tiết 11
Văn bản văn học
A.Mục tiêu bài học
Giúp học sinh:
1.Nắm được nghĩa rọng và nghĩa hẹp của khái niệm văn bản văn học
2 Nắm chắc đặc điểm của văn bản văn học về ngôn từ, hình tượng để hiểu được ý nghĩa của văn bản, cá tính sáng tạo của nhà văn
3 Tù đó vận dụng vào đọc- hiểu văn bản văn học
B.Phương tiện thực hiện- cách thức tiến hành
-sgk, sgv
-thiết kế bài học
GV tổ chức giờ dạy học theo cách nêu vấn đề kết hợp với các hình thức trao đổi thảo luận, trả lời câu hỏi
C Tiến trình dạy học
I Ổ n định
II Kiểm tra bài cũ:
III Bài mới:Trong chương trình ngữ văn của THCS chúng ta đã được học những văn bản từ " Chiếu dời đô", " Hịch tướng sĩ" "Dế mèn phiêu lưu kí"," Lão Hạc
Văn bản nào được coi là văn bản văn học? Văn bản văn học có những đặc điểm gì? Để thấy được điều đó chúng ta cùng tìm hiểu văn bản văn học
IV Tìm hiểu bài:
- Thế nào là VBVH được hiểu
theo nghĩa rộng? Cho vd?
Chiếu dời đô, Hịch tướng sĩ,,
cáo bình ngô, Viếng lăng Bác,
Dế mèn phiêu lưu kí
- Thế nào là VBVH theo nghĩa
hẹp? Cho vd?
- Tù đó rút ra khái niệm của
Vb vh là gì?
I Khái niệm văn bản văn học
-Theo nghĩa rộng VBVH là tất cả các VB sử dụng ngôn từ một cáh nghệ thuật: có hình ảnh, nhịp điệu, biểu hiện tình cảm của người viết
- Theo nghĩa hẹp VBVH chỉ bao gồm những sáng tác có hình tượng nghệ thuật được xây dựng bằng
hư cấu ( tạo ra bằng trí tưởng tượng) như truyện ccổ, thần thoại, sử thi, truyện cười, truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch v.v
Tóm lại: VBVH có nghĩa rộng và nghĩa hẹp
Theo nghĩa rộng, ngôn từ trong văn bản được sử dụng có tính nghệ thuật Còn nghĩa hẹp sử dụng ngôn tù theo sự sáng tạo bằn hư cấu Vậy phân biệt nghĩa hẹp và nghĩa rộng ở sự hư cấu và sáng tạo
Trang 2Sgk trình bày mấy ý về đ đ
ngôn từ? Nêu tên ngắn gọn
các ý đó?
- Đọc bài ca dao Ngôn ngữ
bài ca dao có gì đáng chú ý?
- Thế nào là tính hình tượng
của ngôn từ trong văn bản văn
học?
- Lấy vd và phân tích vd
Học sinh đọc SGK
-Ngôn ngữ sử dụng trong đoạn
thơ có gì khác so với ngôn ngữ
hàng ngày?
- Từ đó có thể rút ra kết luận
gì?
Đặc điểm thứ 2 của hình tượng
vh là gì?
Hãy lấy vd, phân tích để làm
rõ đặc điểm của hình tượng
trong VBVH?
Bt2.Phân tích tính nghệ thuật
II.Đặc điểm của VBVH
1 Đặc điểm về ngôn từ
a Tính nghệ thuật và tính thẩm mĩ
Vd:Bây giờ mận mới hỏi đào
Vậy tính và thẩm mĩ của ngôn ngữ trong VBVH là cách sắp xếp có vần điệu lời diễn tả có hình ảnh sinh động , có những biện pháp tu từ Tính thẩm mĩ có được là do sự liên tưởng thoát khỏi tính thực dụng trực tiếp để tạo ra vẻ đẹp hấp dẫn, ý nhị, gợi cảm: lối vào vườn hồng không phải đường
đi thất mà là lời tỏ tình
b Tính hình tượng của ngôn từ
-Tính hình tượng của ngôn từ trong VBVH là do trí tưởng tượng của người viết tạo ra
- Tính hình tượng trong VBVH có đặc điểm là làm cho VB thoát li khỏi các sự thật cụ thể để nói tới sự thật có tính khái quát
c Tính biểu tượng đa nghĩa Cũng gọi là mẹ, song " mẹ ơi, con đi đây"là ngôn ngữ hàng ngày thiên về tính thực dụng Trong khi đó mẹ trong đoạn thơ của TH không phải là bà mẹ cụ thể nào mà là biểu tượng chung cho bà mẹ VN
- Nước mắt không còn là nước mắt đơn thuần mà biểu tượng cho sự đau khổ
- Tre, chuối , đồng, bãi, trâu là biểu tượng cho sức sống quê hương được giải phóng
Ngôn ngữ trong văn bản văn học có tính biểu tượng
2 Đặc điểm về hình tượng
Hình tượng văn học là phương tiện giao tiếp đặc biệt
Hình tượng vh không chỉ là thế giới sống động mà còn là một thế giới biết nói, ở đó đã kí thác những
gì tâm uyết nhất của người viết." Viếng lăng Bác" là bức thông điệp về tình yêu lãnh tụ "Làng" của
KL lại gởi gắm tấm lòng yêu quê hương,gắn bó tự hào về quê hương đất nước mình " Khi con tu hú" của TH không chỉ là bức tranh thông điệp về mùa hè mà là tâm trạng , hành động của người chiến sĩ cách mạng buổi đầu bị giam trong nhà tù đế quốc
Trang 3và tính thẩm mĩ trong ngôn từ
của các đoạn thơ, đoạn văn
Phân tích đoạn văn trích
truyện ngắn " Làng" của KL
Từ đó chỉ ra tính nghệ thuật và
thẩm mĩ của ngôn từ
Phần luyện tập
2.Đoạn thơ: "Tà tà bóng ngã về Tây "
Đoạn thơ thể hiện bức tranh thiên nhiên Cảnh hiện ra dần trước mắt Mặt trời đã chết về hướng Tây Đó là cảnh chiều muộn Một con suối nhỏ, xa
xa một nhịp cầu bắc ngang Ngôn ngữ không chỉ tạo ra hình tượng mà còn tạo ra nhịp điệu Những tiếng " thanh thanh" gợi ra màu sắc thanh đạm
"nao nao"nước chảy nhẹ êm."Nho nhỏ" gợi ra vẻ thanh tú của chiếc cầu Tất cả là tính nghệ thuật của ngôn ngữ Tâm trạng của con người trong cảnh chiều muộn cũng bân g khuâng lưu luyến, chưa muốn về Đó là tính thẩm mĩ đã tạo ra từ ngôn ngữ thơ ca
- Đoạn văn tả cảnh ngày hè oi ả, nắng chang chang " Trời xanh lồng lộng, có những tảng mây sáng chói lừ dừ Đường vắng hẳn người qua lại Họ dạt vào các khoảng bóng cây tránh nắng Một vài tiếng động khẽ gợn lên oi ả Tác giả tạo nên bức tranh tương phản " Ô ng hai đi nghênh ngang giứa đường vắng chúng nó", ông quên cả nắng, nói chuyện với cả những người không quen biết Tạo ra bức tranh tương phản này là nghệ thuật miêu tả, nghệ thuật ngôn từ Ngươiø nông dân hiện
ra với những phẩm chất yêu làng xóm quê hương, đất nước, căm thù giặc như thế thật thú vị Đó là tính thẩm mĩ
Dặn dò- chuẩn bị:
- Học bài, làm bài tạp 3/48
- chuẩn bi kiểm tra 1 tiết
- soạn bài Uylixơ trở về