DỊ ỨNG THUỐC

dị ứng thuốc bài giảng

DỊ ỨNG THUỐC

BS TỪ TUYẾT TÂM

ĐẠI CƯƠNG

• Da là một trong những cơ quan biểu hiện của

phản ứng có hại của thuốc (ADR)

• Dị ứng thuốc hay gặp ở nước ta do tình trạng

dùng thuốc bừa bãi

• Bệnh có biểu hiện lâm sàng rất đa dạng:

Nhẹ  đe dọa tính mạng

DỊCH TỄ

• Yếu tố nguy cơ: Người già, phụ nữ, sử dụng

nhiều loại thuốc, người suy giảm miễn dịch, người có thể tạng dị ứng.

• Tỉ lệ thay đổi Trong đó phát ban dát sẩn

91%, mày đay 5%, viêm mạch 1,4%

• Thuốc: penicillin, sulfonamide, kháng viêm

non-steroid (NSAIDS)

(trimethoprim-sulfamethoxazol 2,1%; fluoroquinolones

1,6%; penicillines 1,6%).

SINH BỆNH HỌC

• Cơ chế: phản ứng tăng cảm

• Phản ứng thuốc qua trung gian miễn dịch

• Cơ chế không miễn dịch: quá liều, tác dụng

phụ dược lý, độc tố tích lũy, tương tác thuốc, thay đổi chuyển hóa, làm nặng thêm bệnh da trước đó, đặc ứng với sự điều hòa miễn dịch.

•Dát hồng ban phân bố đối xứng, có khi ghồ lên, bắt

đầu ở thân và chi trên Có khi phát ban dạng sởi hoặc mày đay ở chi, thành đám ở ngực, cổ chân, chân

•Hiếm khi ở niêm mạc

•Biến mất sau 1-2 ngày hay hàng tuần

•Cơ năng: Sốt trung bình, ngứa.

•Dấu hiệu nặng: phù mặt, lở niêm mạc, da sậm màu

•Nguyên nhân: aminopenicillin, sulfonamide,

cephalosporin, thuốc chống co giật.

LÂM SÀNG

LÂM SÀNG

2 Mày đay

•Mảng hồng ban sẩn phù, kích thước lớn, số lượng

nhiều, hình đa cung, trung tâm nhạt màu, vị trí bất

cứ nơi nào trên cơ thể.

•Cơ năng: ngứa.

•Vài giờ  24 giờ, biến mất không dấu vết.

•Thuốc: kháng sinh: penicillin, cephalosporin,

sulfonamide, tetracycline.

•Thuốc: thường là corticosteroid, androgen,

hydantoin, lithium, halogen, thuốc ngừa thai

uống Ít hơn: azathioprine, quinidine, hormone kích thích thượng thận.

LÂM SÀNG

Phát ban mụn mủ toàn thể cấp tính

•Là một phát ban sốt cấp tính đặc trưng bởi nhiều

mụn mủ vô trùng lan rộng với hồng ban phù nề.

•Bắt đầu ở mặt, vùng nếp lan rộng ra trong vòng

vài giờ

•Cơ năng: rát bỏng, ngứa Sốt cao, phù mặt, tay,

xuất huyết, mụn nước bóng nước.

•Hồng ban đa dạng, lở niêm mạc gặp ở 50%

LÂM SÀNG

4 Phát ban bóng nước

• Bệnh giả porphyria: phát ban bóng nước

dễ vỡ và sẹo ở vùng phơi bày ánh sáng

• Bệnh bóng nước IgA đường

• Pemphigus do thuốc.

• Hồng ban đa dạng: Thương tổn da đặc

hiệu: có hình tròn và nhiều vòng ly tâm, trung tâm lõm và có màu xanh tím

Thường có cảm giác rát bỏng.

• Thuốc: pyrazoles, NSAIDS, sulfamide,

barbiturique, hydantoines, penicilline

LÂM SÀNG

5 Hồng ban sắc tố cố định tái phát:

•Thường 1-2 tuần, lần sau: 24 giờ.

•Hồng ban hình tròn giới hạn rõ, phù, sậm màu

hơi tím, bóng nước ở trung tâm Có thể ở bất cứ vùng nào của cơ thể  vùng tăng sắc tố.

•Nếu uống lại loại thuốc đó  Tổn thương lại vị

trí cũ.

•Thuốc: sulfonamide 75%, NSAIDS, barbiturate,

tetracycline, carbamazepine

LÂM SÀNG

5 Viêm mạch do thuốc

• 7-21 ngày sau dùng thuốc.

• Viêm mạch máu nhỏ: ban xuất huyết, điển

hình ở chi dưới

• Hồng ban nút, mày đay, bóng nước, loét,

nốt, bệnh Raynaud và hoại tử ngón

• Ảnh hưởng nội tạng: gan, thận, ruột, hệ

thần kinh TW  đe dọa tín mạng.

• Thuốc: propylthiouracil, hydralazine,

allopurinol, cefaclor, minocycline,

penicillamine, phenytoin, isotretinoin.

LÂM SÀNG

7 Nhạy cảm ánh sáng

Phản ứng độc ánh sáng

•Thuốc: tetracycline, kháng viêm non-steroid,

amiodarone, psoralen, phenothiazine

Phản ứng dị ứng ánh sáng

•Thuốc: thiazide, sulfonamide, sulfonylurea,

phenothiazine, chống trầm cảm 3 vòng, kháng rốt rét, NSAIDS.

Sử dụng NSAIDS

LÂM SÀNG

8 HC Stevens-Johnson (SJS) và hoại tử thượng

bì độc tính (TEN)

LÂM SÀNG

9 Thay đổi sắc tố

•Giảm sắc tố da : Corticosteroid, retinoic acid,

catechol, phenol, quinone

•Thay đổi màu tóc: Chloroquine làm nhạt màu

tóc, imatinib làm tóc đen hơn.

CẬN LÂM SÀNG

• Công thức máu

• Nước tiểu

• Chức năng gan, thận

• Dấu hiệu có thể đe dọa tính mạng

Toàn thân: Sốt >40o C, hạch, đau khớp hoặc viêm khớp, thở nhanh, tụt HA.

ĐIỀU TRỊ

• Ngưng ngay thuốc nghi ngờ.

• Nhẹ: bôi corticosteroid, kháng histamine

• Nặng: Nhập viện, chú ý bù nước điện giải, chế

độ dinh dưỡng, chống nhiễm trùng

Corticosteroid toàn thân:

prednisone 1-2mg/kg/ngày.

PHÒNG NGỪA

• Những người trong gia đình có tiền sử dị ứng

thuốc, nên cẩn thận khi dùng thuốc dù mới lần đầu.

• Dùng thuốc khi thật cần thiết.

• Tránh dùng lại thuốc đã gây dị ứng.

CÁM ƠN SỰ THEO DÕI CỦA CÁC BẠN!