BG nuoc, acid, base va dich dem

NƯỚC, CHẤT ĐIỆN GIẢI, ACID-BASE và DỊCH ĐỆM... -Nước chiếm 50-60% trọng lượng cơ thể, phân bố ở các ngăn trong 60% và ngòai tế bào 40%, dịch gian bào, máu, bạch huyết -Đóng vai trò là d

NƯỚC, CHẤT ĐIỆN GIẢI,

ACID-BASE và DỊCH

ĐỆM

-Nước chiếm 50-60% trọng lượng cơ thể, phân bố ở các ngăn trong (60%) và ngòai tế bào (40%, dịch gian bào, máu, bạch huyết)

-Đóng vai trò là dung môi hòa tan và môi trường phản ứng

-Hình thành liên kết Hydro với các phân tử phân cực

Sự hình thành liên kết hydro

Các chất điện giải

CHẤT ĐIỆN GIẢI

Lọai

Dịch

trong

tế bào

Na + , K + ,Ca 2+ , Mg 2+ 203 meq/L Cl - , HCO 3- ,PO 4 3- , SO 4 2- 203 meq/L

PO43- 100 mmol/L

Dịch

ngòai

tế bào

Na + , K + ,Ca 2+ , Mg 2+ 151 meq/L Cl - , HCO 3- ,PO 4 3- , SO 4 2- 151 meq/L

PO43- 2 mmol/L

Nồng độ thẩm thấu và sự di chuyển của nước

giữa các ngăn tế bào

-Nồng độ thẩm thấu tỉ lệ thuận với tổng

nồng độ các phân tử chất tan

-Đơn vị đo Nồng độ thẩm thấu là

osmole Một osmole được định nghĩa là

1 mol của một chất tan không phân ly

và chứa 6.02 x 1023 phần tử (particles)

trong dung dịch

osmolality = số osmol/kg dung dịch

osmolarity = số osmol/L dung dịch

Mối quan hệ giữa Osmolality(Osmole/lít) với áp suất thẩm thấu

Ở nhiệt độ cơ thể (37 0 C), dung dịch có nồng độ 1 Osmole/lít có áp suất thẩm thấu là 19.500

mmHg hay 1miliosmole/lít thì có ASTT là 19.5mmHg

Dung dịch đẳng trương NaCl 0.9%  0.9g NaCl/100mL (9g/L)  155mM Nếu tất cả các phân

tử NaCl phân ly thành ion Na + và Cl - , osmolality sẽ là 310 miliosmole/kg nước Tuy nhiên,

osmolality thực của dd muối đẳng trương là 290 mOsm/kg (= osmolality của huyết tương, dịch gian bào, dịch trong tế bào)

Chất điện giải Nồng độ Vai trò

Bicarbonate 24-30 meq/L Hệ đệm, duy trì pH máu Chloride 100-110 meq/L Duy trì cân bằng nước Phosphate 2-4 mg/dL Hệ đệm, duy trì pH máu Sodium 133-146 meq/L

Potassium 3.8-5.4 meq/L

Calcium 9-11 mg/dL

Ch t i n gi i trong huy t t ấ đ ệ ả ế ươ ng

Kh¸i niÖm c©n b»ng acid-base

-Tr¹ng th¸i c©n b»ng ph©n ly:

ph©n ly)

[H

Acid ph©n ly: HA H + + A

Ka

Ka= ([H + ] [A - ] )/[HA]

pH = pKa + log ([A - ] / [HA])

pH = -log[H + ] : acid mạnh  phân ly hòan tòan acid yếu  có hằng số phân ly Ka

ảnh hưởng của pH tới các phân

tử sinh học

+pH thay đổi:

ch c n ng protein (enzym )-> rối ứ ă …

loạn

- Receptor/ màng Tb

Rối lọan cõn bằng Acid-Base

CO 2 , H 2 CO 3 :

+CO 2 : Krebs & khử carboxyl của amino acid (~ 200 ml/min).

CO 2 + H 2 O H 2 CO 3 H + + HCO 3 Nếu CO 2 ko đào thải -> nhiễm acid (cân bằng -> phải)

Acid h u c , vụ c Acid h u c , vụ c ữ ữ ơ ơ ơ ơ

+ Chuyển hoá G, L, P -> acid pyruvic, lactic, β-Hydroxybutyric ↑

R i l an: -> acidose R i l an: -> acidose ố ọ ố ọ

Bệnh lý:

+ Bệnh làm ↑ acid máu: Tiểu đường  ↑ acid cetonic

+ Bệnh làm ↑ kiềm máu:

- Nôn/ tắc môn vị, hút dịch vị : mất H+

- Dùng quá nhiều thuốc lợi niệu.

- Tiêm, truyền quá nhiều Nabicarbonat

pH máu : 7,38 - 7,42 duy trì được do H + sinh ra= H + đào thải

=> Cõn b ng acid-base Cõn b ng acid-base ằ ằ : duy trì sự ổn đinh ion H +

Các cơ chế

1- Hệ đệm (Huy t tư ng, H ng cầu) ế ơ ồ

2- Hệ đệm sinh lý phổi

3- Hệ đệm sinh lý của thận.

Cõn bằng acid-base

-Dung dịch đệm là hỗn hợp của acid và base liờn hợp khụng phõn ly, giỳp duy trỡ pH dung dịch khụng đổi khi thờm vào [H+] hay [OH-]

Các hệ đệm của máu

(53%)

Protein

(45%)

Phosphat

(1-2%)

Huyết tư

ơng

H2CO3/NaHCO3

(35%)

Protein/Proteinat

natri (10%)

NaH2PO4/Na2HP

O4

Hồng

cầu

H2CO3/KHCO3

(18%)

HHb/KHb, HbO2/KHbO2 ( 35%)

KH2PO4/K2HPO4

Vai trò của các hệ đệm v s i u hũa v s i u hũa à ự đ ề à ự đ ề

cõn b ng acid-base ằ

cõn b ng acid-base ằ

H H ệ đệ ệ đệ m huyết tương: m huyết tương:

+ Cân bằng động:

CO2 + H2O H2CO3 H + + HCO3

-pH mỏu: 7.4

pKa H2CO3 = 6.1

+ Cơ chế đ ề đ ề i u hũa i u hũa

XOH + H2CO3 XHCO3 + H2O, VD: NaOH + H2CO3 NaHCO3 + H2O

- Acid (H + ) ↑ : RH + NaHCO3 RNa +H 2 CO 3 (phân ly)

VD: HCl + NaHCO3 NaCl + H2COCO23 Phổi -> thải H2O

Hệ đệm huyết tương

* Hệ đệm protein:

+ Acid amin (COOH, NH 2 ) có tính lưỡng tính:

- COOH COO - + H + ( + base) - chống lại kiềm hoá

- NH 2 + H + NH 3 + - chống lại acid hoá.

Vd: a.a kiềm (Arg, Lys): NH 2 + H + NH 3 +.

a.a acid (Glu, Asp): H + + base (OH - )

Vai trò đệm: đáng kể (60 - 80 g/l)

* Hệ đệm phosphat (NaH 2 PO 4 / Na 2 HPO 4 )

- pKa = 6,8 (~ 7,40): h đ m hi u qu ệ ệ ệ ả

- Vai trò đệm: yếu vì có nồng độ thấp/ M (1 - 2 mmol/l)

Hệ đệm hồng cầu và họat động điều hũa của phổi

+ Hồng cầu có hệ đệm

bicarbonat, phosphat như

ng vai trũ đệm chủ yếu

do Hb (14g/dL)

+ Hb có 2 hệ đệm:

HHb/KHb vàHHbO2/KHbO2,

2 cách h at ọ độ ng

2 cách h at ọ độ ng

1- Tạo d n xu t carbamin: ẫ ấ

1- Tạo d n xu t carbamin: ẫ ấ

NH2 (c a Hb) + CO (c a Hb) + CO ủ ủ 2 ->

carbamin (5% CO2).

2- Nhờ hoạt động của nhân

Imidazon (c a Histidine): ủ

Imidazon (c a Histidine): ủ

HHb + O2 -> HbO2 + H + , H +

↑ -> pH phổi ↓

HbO2 + H + ->HHb + O2 =>

H + ↓ ↓ -> pH mụ -> pH mụ ↑

Điều hòa cân bằng acid-base ở thận

* §Æc ®iÓm: chËm, hiÖu qu¶ m¹nh, duy tr× n ng ồ độ HCO3-

* T¸i hÊp thu gÇn hoµn toµn HCO3-: 90% t b o ng l90% t b o ng lở ế à ốở ế à ố ượượn n

t b o ng l ế à ố ượ n g n ầ máu Dịch plasma

Thải H + , tái hấp thu HCO 3 - ở ống lượn xa

t b o ng l ế à ố ượ n xa mỏu Dịch lọc

NhiÔm kiÒm chuyÓn ho¸

- ¡n uèng: qu¸ nhiÒu chÊt t/c kiÒm

- Hót D.dµy (Cl - ↓ ), Øa ch¶y(H + ↓)

- Thuèc lîi niÖu nhiÒu -> K + ↓

NhiÔm kiÒm h« hÊp

nh©n t¹o qu¸ møc

Nhiễm toan chuyển hoá

Do mất anion đệm- chủ yếu là HCO 3 - trong máu và

d ch ng ai bào; Tích luỹ các acid trao đ i ch t ị ọ ổ ấ

- tiểu đường ( acid cetonic)

- R i l an chuy n húa Glucid: ứ đọng a.pyruvic, - R i l an chuy n húa Glucid: ứ đọng a.pyruvic, ố ọ ố ọ ể ể a.lactic

- Tổn thương thận

- ĐT nhiều thuốc lợi niệu -> ↑ thải HCO 3 - => HCO 3 -

↓