GA 10 HKII

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vữngnhưng trong tương lai chúng ta vẫn có thể xây dựng đại đồng trong thời văn minh - một đại đồng mà trong đó con người có trình

Trang 1

Trờng trung học phổ thông lê quý đôn

GIAÙO AÙN LềCH SệÛ 10

(CHệễNG TRèNH Cễ BAÛN)

Giáo viên: Nguyễn Thị Thu Hiền Tổ: Sử - Địa – GDCD GDCD

HP Năm học 2008 – GDCD 2009

Trang 2

CHƯƠNG I XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ

Bài 1 SỰ XUẤT HIỆN LOÀI NGƯỜI VÀ BẦY NGƯỜI NGUYÊN THUỶ

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Giới thiệu khái quát về chương trình lịch sử lớp 10

Yêu cầu và hướng dẫn phương pháp học bộ môn ở nhà, ở lớp

2 Dẫn dắt vào bài học

GV nêu tình hướng qua câu hỏi tạo không khí học tập: Chương trình lịch sử chúng ta đã học ởTHCS được phân chia thành mấy thời kỳ? Kể tên các thời kỳ đó? Hình thái chế độ xã hội gắn liền vớimỗi thời kỳ? Xã hội loài người và loài người xuất hiện như thế nào? Để hiểu điều đó, chúng ta cùngtìm hiểu bài học hôm nay

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững Hoạt động 1: Làm việc cá nhân

Trước hết GV kể câu chuyện về nguồn gốc của

dân tộc Việt Nam (Bà Âu Cơ với cái bọc trăm trứng

và chuyện Thượng Đế sáng tạo ra loài người) sau đó

nêu câu hỏi: Loài người từ đâu mà ra? Câu chuyện

kể trên có ý nghĩa gì?

- HS qua hiểu biết, qua câu chuyện GV kể và đọc

SGK trả lời câu hỏi?

 Sự xuất hiện loài người và đời sống bầy

người nguyên thuỷ.

Trang 3

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững

GV dẫn dắt, tạo không khí tranh luận

- GV nhận xét bổ sung và chốt ý:

+ Câu chuyện truyền thuyết đã phản ảnh xa xưa

con người muốn lý giải về nguồn gốc của mình, song

chưa đủ cơ sở khoa học nên gửi gắm điều đó vào sự

thần thánh

+ Ngày nay, khoa học phát triển, đặc biệt là khảo

cổ học và cổ sinh học đã tìm được bằng cứ nói lên sự

phát triển lâu dài của sinh giới, từ động vật bậc thấp

lên động vật bậc cao mà đỉnh cao của quá trình này

là sự chuyển biến từ vượn thành người

- GV nêu câu hỏi: Vậy con người do đâu mà ra?

Căn cứ vào cơ sở nào? Thời gian? Nguyên nhân quan

trọng quyết định đến sự chuyển biến đó? Ngày nay

quá trình chuyển biến đó có diễn ra không? Tại sao?

- Loài người do một loài vượn chuyển biếnthành? Chặng đầu của quá trình hình thànhnày có khoảng 6 triệu năm trước đây

Hoạt động 2: Làm việc cá nhân

- GV: Chặng đường chuyển biến từ vượn đến

người diễn ra rất dài Bước phát triển trung gian

là Người tối cổ (Người thượng cổ)

- GV hỏi: Thời gian tìm được dấu tích Người tối

cổ? Địa điểm? Tiến hoá trong cơ cấu tạo cơ thể?

Hs quan sát H1 SGK

- GV hỏi: Đời sống vật chất và quan hệ xã hội của

người tối cổ.

- Bắt đầu khoảng 4 triệu năm trước đây tìmthấy dấu vết của Người tối cổ ở một số nơinhư Đông Phi, Inđônêxia, Trung Quốc, ViệtNam

- Đời sống vật chất của người nguyên thuỷ:+ Chế tạo công cụ đá (đồ đá cũ)

+ Làm ra lửa

+ Tìm kiếm thức ăn, săn bắt - hái lượm

- Quan hệ xã hội của Người Tối cổ được gọilà bầy người nguyên thuỷ

Hoạt động 3: cả lớp

GV dùng ảnh và biểu đồ để giải thích giúp HS

hiểu và nắm chắc hơn: ảnh về Người tối cổ , ảnh về

các công cụ đá, biểu đồ thời gian của Người tối cổ

- Về hình dáng: Tuy còn nhiều dấu tích vượn trên

người nhưng Người tối cổ không còn là vượn

- Người tối cổ là Người vì đã chế tác và sử dụng

công cụ (mặc dù chiếc rìu đá còn thô kệch đơn

giản)

- Thời gian:

4 tr.năm 1 tr.năm 4 vạn năm 1 vạn năm

Trang 4

(Người tối cổ) - đi đứng thẳng

- Hòn đá ghè đẽo sơ qua

- Hái lượm, săn bắt thú

- Bầy người

Hoạt động 4: làm việc theo nhóm

GV trình bày: Qua quá trình lao động, cuộc sống

của con người ngày càng phát triển hơn Đồng thời

con người tự hoàn thành quá trình hoàn thiện mình 

tạo bước nhảy vọt từ vượn thành Người tối cổ Ta

tìm hiểu bước nhảy vọt thứ 2 của quá trình này

- GV chia lớp thành 3 nhóm, nêu câu hỏi cho

từng nhóm:

+ Nhóm 1: Thời đại Người tinh khôn bắt đầu xuất

hiện vào thời gian nào? Bước hoàn thiện về hình

dáng và cấu tạo cơ thể được biểu hiện như thế nào?

+ Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn trong

việc chế tạo công cụ lao động bằng đá.

- HS đọc SGK, thảo luận tìm ý trả lời Sau khi

đại diện nhóm trình bày kết quả thống nhất của

nhóm HS nhóm khác bổ sung Cuối cùng GV nhận

xét và chốt ý

Nhóm 1

Nhóm 2:

 Người tinh khôn và óc sáng tạo

- Khoảng 4 vạn năm trước đây Người tinhkhôn xuất hiện Hình dáng và cấu tạo cơ thểhoàn thiện như người ngày nay

- Óc sáng tạo là sự sáng tạo của Người tinhkhôn trong công việc cải tiến công cụ đồ đávà biết chế tác thêm nhiều công cụ mới

+ Công cụ đá: Đá cũ  đá mới (ghè - màinhẵn - đục lỗ tra cán)

+ Công cụ mới: Lao, cung tên

Hoạt động 5: làm việc cả lớp và cá nhân

GV trình bày: - Cuộc cách mạng đá mới - đây là

một thuật ngữ khảo cổ học nhưng rất thích hợp với

thực tế phát triển của con người Từ khi Người tinh

khôn xuất hiện thời đá cũ hậu kì, con người đã có

một bước tiến dài: Đã có cư trú nhà cửa, đã sống ổn

định và lâu dài (lớp vỏ ốc sâu 1m nói lên có thể lâu

tới cả nghìn năm)

Như thế cũng phải kéo dài tích luỹ kinh nghiệm

tới 3 vạn năm Từ 4 vạn năm đến 1 vạn năm trước

 Cuộc cách mạng thời đá mới

- 1 vạn năm trước đây thời kỳ đá mới bắt đầu

Trang 5

đây mới bắt đầu thời đá mới

GV nêu câu hỏi: - Đá mới là công cụ đá có điểm

khác như thế nào so với công cụ đá cũ?

HS đọc SGK trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng

GV nhận xét và chốt lại: đá mới là công cụ đá được

ghè sắc, mài nhẵn, tra cán dùng tốt hơn Không

những vậy người ta còn sử dụng cung tên thuần thục

GV đặt câu hỏi: Sang thời đại đá mới cuộc sống

vật chất của con người có biến đổi như thế nào?

HS đọc SGK trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng

GV nhận xét và chốt ý

GV kết luận: Như thế, từng bước, từng bước con

người không ngừng sáng tạo, kiếm được thức ăn

nhiều hơn , sống tốt hơn và vui hơn Cuộc sống bớt

dần sự lệ thuộc và thiên nhiên Cuộc sống con người

tiến bộ với tốc độ nhanh hơn và ổn định hơn từ thời

đá mới

- Cuộc sống con người đã có những thay đổilớn lao, người ta biết:

+ Trồng trọt, chăn nuôi

+ Làm sạch tấm da thú che thân

+ Làm nhạc cụ

 Cuộc sống no đủ hơn, đẹp hơn và vui hơn,bớt lệ thuộc vào thiên nhiên

4 Sơ kết bài học

- GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS trả lời câu hỏi

- Nguồn gốc của loài người, nguyên nhân quyết định đến quá trình tiến hoá

- Thế nào là Người tối cổ? Cuộc sống vật chất và xã hội của Người tối cổ?

- Những tiến bộ về kỹ thuật khi Người tinh khôn xuất hiện?

5 Dặn dò - ra bài tập về nhà

- Nắm được bài cũ Đọc trước bài mới và trả lời câu hỏi trong SGK

- Bài tập:

Lập bảng so sánh

Nội dung Thời kỳ đá cũ Thời kỳ đá mới

Thời gian

Chủ nhân

Kỹ thuật chế tạo công cụ đá

Đời sống lao động

Trang 6

Bài 2 XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ

- Mẫu truyện ngắn về sinh hoạt của thị tộc, bộ lạc

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

 Câu hỏi 1: Lập niên biểu thời gian về quá trình tiến hoá từ vượn thành người ? Mô tả đờisống vật chất và xã hội của Người tối cổ?

 Câu hỏi 2: tại sao nói thời đại Người tinh khôn cuộc sống của con người tốt hơn, đủ hơn, đẹphơn và vui hơn?

2 Dẫn dắt bài mới

Bài một cho chúng ta hiểu quá trình tiến hoá và tự hoàn thiện của con người Sự hoàn thiện vềvóc dáng và cấu tạo cơ thể Sự tiến bộ trong cuộc sống vật chất Đời sống của con người tốt hơn - đủhơn - đẹp hơn - vui hơn Và trong sự phát triển ấy ta thấy sự hợp quần của bầy người nguyên thuỷ - mộttổ chức xã hội quá độ Tổ chức ấy còn mang tính giản đơn, hoang sơ, còn đầy dấu ấn bầy đàn cùng sựtự hoàn thiện của con người Bầy đàn phát triển tạo nên sự gắn kết và định hình của một tổ chức xã hộiloài người khác hẳn với tổ chức bầy, đàn Để hiểu tổ chức thực chất, định hình đầu tiên của loài ngườiđó, ta tìm hiểu bài hôm nay

Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

Trước hết GV gợi HS nhớ lại những tiến bộ, sự

hoàn thiện của con người trong thời đại Người tinh

 Thị tộc - bộ lạc

Trang 7

khôn Điều đó đưa đến xã hội bầy người nguyên

thuỷ, một tổ chức hợp quần và sinh hoạt theo từng

gia đình trong hình thức bầy người cũng khác đi Số

dân đã tăng lên Từng nhóm người cũng đông đúc,

mỗi nhóm có hơn 10 gia đình (đông hơn trước gấp

2-3 lần) gồm 2, 2-3 thế hệ già trẻ chung dòng máu  Họ

hợp thành một tổ chức xã hội chặt chẽ hơn, gắn bó

hơn, có tổ chức hơn Hình thức tổ chức ấy gọi là thị

tộc - những người "cùng họ" Đây là tổ chức thực

chất và định hình đầu tiên của loài người

GV nêu câu hỏi: Thế nào là thị tộc? Mối quan hệ

trong thị tộc?

HS nghe và đọc SGK trả lời

GV phân tích bổ sung để nhấn mạnh khái niệm hợp

tác lao động  hưởng thụ bằng nhau - cộng đồng

Công việc lao động hàng đầu và thường xuyên của

thị tộc là kiếm thức ăn để nuôi sống thị tộc Lúc bấy

giờ với công việc săn đuổi và săn bẫy các con thú

lớn, thú chạy nhanh, con người không thể lao động

riêng rẽ, buộc họ phải cùng hợp sức thành một vòng

vây, hò hét, ném đá, ném lao, bắn cung tên, dồn thú

chỉ còn một con đường chạy duy nhất, đó là hố bẫy

Yêu cầu của công việc và trình độ thời đó buộc phải

hợp tác nhiều người, thậm chí của cả thị tộc Việc

tìm kiếm thức ăn không thường xuyên, không nhiều

Khi ăn, họ cùng nhau ăn (kể chuyện… Qua bức tranh

vẽ trên vách đá ở hang động, ta thấy: Sau khi đi săn

thú về, họ cùng nhau nướng thịt rồi ăn thịt nướng với

rau củ đã được chia thành các khẩu phần đều nhau

Hoặc có nơi thức ăn được để trên tàu lá rộng từng

người bốc ăn từ tốn vì không có ,nhiều để ăn tự do

thoải mái) Việc chia khẩu phần ăn, ta thấy ngay

trong thời hiện đại này khi phát hiện thị tộc Tasađây

ở Philippines Tính công bằng - cũng được thể hiện

rất rõ

GV có thể kể thêm câu chuyện mảnh vải tặng

của nhà dân tộc học với thổ dân Nam Mỹ

Qua câu chuyện, GV chốt lại: Nguyên tắc vàng

trong xã hội thị tộc là của chung, việc chung, làm

chung, thậm chí là ở chung một nhà Tuy nhiên đây

là một đại đồng trong thời kỳ mông muội, khó khăn

Trang 8

nhưng trong tương lai chúng ta vẫn có thể xây dựng

đại đồng trong thời văn minh - một đại đồng mà

trong đó con người có trình độ văn minh cao và quan

hệ cộng đồng làm theo năng lực và hưởng theo ,nhu

cầu Điều đó chúng ta có thể thực hiện được - một

ước mơ chính đáng mà loài người hướng tới

- GV nêu câu hỏi: Ta biết đặc điểm của thị tộc.

Dựa trên hiểu biết đó, hãy:

- Định nghĩa thế nào là bộ lạc?

- Nêu điểm giống và điểm khác giữa bộ lạc và thị

tộc?

HS đọc SGK và trả lời

+ Điểm giống: Cùng có chung một dòng máu

+ Điểm khác: Tổ chức lớn hơn (gồm nhiều thị

Hoạt động 3: Làm việc theo nhóm

GV nêu: Từ chỗ con người biết chế tạo công cụ

đá và ngày càng cải tiến để công cụ gọn hơn, sắc

hơn, sử dụng có hiệu quả hơn Không dừng lại ở các

công cụ đá, xương, tre gỗ mà người ta phát hiện ra

kim loại, dùng kim loại để chế tạo đồ dùng và công

cụ lao động Quá trình tìm thấy kim loại - sử dụng nó

như thế nào và hiệu quả của nó ra sao, chia nhóm để

tìm hiểu

Nhóm 1: Tìm mốc thời gian con người tìm thấy

kim loại? Vì sao lại cách xa nhau như thế?

Nhóm 2: Sự xuất hiện công cụ bằng kim loại có ý

nghĩa như thế nào đối với sản xuất?

HS đọc SGK, trao đổi thống nhất ý kiến Đại

diện nhóm trình bày Các nhóm khác góp ý Cuối

cùng GV nhận xét và chốt ý:

5

GV có thể phân tích và nhấn mạnh: Con người

tìm thấy các kim loại kim khí cách rất xa nhau bởi

lúc đó điều kiện còn rất khó khăn, việc phát minh

mới về kỹ thuật là điều không dễ Mặc dầu con

người đã bước sang thời đại kim khí từ 5500 năm

trước đây nhưng trong suốt 1500 năm, kim loại

(đồng) còn rất ít, quý nên họ mới dùng chế tạo thành

 Buổi đầu của thời đại kim khí

a Quá trình tìm và sử dụng kim loại.

- Con người tìm và sử dụng kim loại:

+ Khoảng 5500 năm trước đây - đồng đỏ

+ Khoảng 4000 năm trước đây - đồng thau

+ Khoảng 3000 năm trước đây - sắt

Trang 9

trang sức, vũ khí mà công cụ lao động chủ yếu vẫn

là đồ đá, đồ gỗ Phải đến thời kỳ đồ sắt con người

mới chế tạo phổ biến thành công cụ lao động Đây

là nguyên nhân cơ bản tạo nên một sự biến đổi lớn

lao trong cuộc sống con người

+ Sự phát minh ra công cụ kim khí đã có ý nghĩa

lớn lao trong cuộc sống lao động: Năng suất lao

động vượt xa thời đại đồ đá, khai thác những vùng

đất đai mới, cày sâu cuốc bẫm, xẻ gỗ đóng thuyền,

xẻ đá làm lâu đài; và đặc biệt quan trọng là từ chỗ

bấp bênh, tới chỗ đủ sống tiến tới con người làm ra

một lượng sản phẩm thừa thường xuyên

b Hệ quả

- Năng suất lao động tăng

- Khai thác thêm đất đai trồng trọt

- Thêm nhiều ngành nghề mới

Hoạt động 4: Làm việc cả lớp và cá nhân

Trước tiên GV gợi nhớ lại quan hệ xã hội nguyên

thuỷ Trong xã hội nguyên thuỷ, sự công bằng và

bình đẳng là "nguyên tắc vàng" nhưng lúc ấy, con

người trong cộng đồng dựa vào nhau vì tình trạng đời

sống còn quá thấp Khi bắt đầu có sản phẩm thừa thì

lại không có để đem chia đều cho mọi người Chính

lượng sản phẩm thừa được các thành viên có chức

phận nhận (người chỉ huy dân binh, người chuyên

trách lễ nghi, hoặc điều hành các công việc chung

của thị tộc, bộ lạc) quản lý và đem ra dùng chung,

sau lợi dụng chức phận chiếm một phần sản phẩm

thừa khi chi cho các công việc chung

GV nêu câu hỏi: Việc chiếm sản phẩm thừa của

một số người có chức phận đã tác động đến xã hội

nguyên thuỷ như thế nào?

HS đọc SGK trả lời, các HS khác góp ý rồi GV

nhận xét và chốt ý

+ Trong xã hội có người nhiều, người ít của cải

Của thừa tạo cơ hội cho một số người dùng thủ đoạn

chiếm làm của riêng Tư hữu xuất hiện trong cộng

đồng bình đẳng, không có của cải bắt đầu bị phá vỡ

+ Trong gia đình cũng thay đổi Đàn ông làm

công việc nặng, cày bừa tạo ra nguồn thức ăn chính

và thường xuyên  Gia đình phụ hệ xuất hiện

+ Khả năng lao động của mỗi gia đình cũng khác

nhau

 Giàu nghèo  giai cấp ra đời

 Công xã thị tộc rạn vỡ đưa con người bước

sang thời đại có giai cấp đầu tiên - thời cổ đại

 Sự xuất hiện tư hữu và xã hội có giai cấp

- Người lợi dụng chức quyền chiếm của chung  tưhữu xuất hiện

- Gia đình phụ hệ thay gia đình mẫu hệ

- Xã hội phân chia giai cấp

Trang 10

 Thế nào là thị tộc - bộ lạc?

 Những biến đổi lớn lao của đời sống sản xuất - quan hệ xã hội của thời đại kim khí?

5 Bài tập - Dặn dò về nhà

- Trả lời câu hỏi:

 So sánh điểm giống nhau - khác nhau giữa thị tộc và bộ lạc

 Do đâu mà tư hữu xuất hiện? Điều này đã dẫn tới sự thay đổi trong xã hội như thế nào?

- Đọc bài 3:

 Các quốc gia cổ đại Phương Đông

 Ý nghĩa của bức tranh hình 1 trang 11, hình 2 trang 12

CHƯƠNG II XÃ HỘI CỔ ĐẠI

Bài 3 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG ĐÔNG

( Tiết 3, 4)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS phải nắm được những vấn đề sau:

1 Kiến thức

- Những đặc điểm của điều kiện tự nhiên của các quốc gia phương Đông và sự phát triển banđầu của các ngành kinh tế; từ đó thấy được ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và nền tảng kinh tế đếnquá trình hình thành Nhà nước, cơ cấu xã hội, thể chế chính trị … ở khu vực này

- Những đặc điểm của quá trình hình thành xã hội có giai cấp và Nhà nước, cơ cấu xã hội củaxã hội cổ đại phương Đông

- Thông qua việc tìm hiểu về cơ cấu bộ máy Nhà nước và quyền lực của nhà vua, HS còn hiểurõ thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại

Những thành tựu lớn về văn hoá của các quốc gia cổ đại phương Đông

2 Tư tưởng

- Thông qua bài học bồi dưỡng lòng tự hào về truyền thống lịch sử của các dân tộc phươngĐông, trong đó có Việt Nam

3 Kỹ năng

Trang 11

- Biết sử dụng bản đồ để phân tích những thuận lợi, khó khăn và vai trò của các điều kiện địa lý

ở các quốc gia cổ đại phương Đông

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Bản đồ các quốc gia cổ đại

- Bản đồ thế giới hiện nay

- Tranh ảnh nói về những thành tựu văn hoá của các quốc gia cổ đại phương đông để minh hoạ(nếu có sử dụng phần mềm Encarta 2005, phần giới thiệu về những thành tựu của Ai Cập cổ đại)

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1, 2 và mục 3; Tiết 2 giảng mục 4 và 5.

Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1: Nguyên nhân tan rã của xã hội nguyên thuỷ? Biểu hiện?

- GV nhận xét câu trả lời của HS, khái quát bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới và nêu nhiệm vụnhận thực cho Hs như sau: Trên lưu vực các dòng sông lớn ở Châu Á và Châu Phi từ thiên niên kỷ IV(TCN) cư dân phương Đông đã biết tới nghề luyện kim, làm nông nghiệp và chăn nuôi gia súc Họ đãxây dựng các quốc gia đầu tiên của mình, đó là xã hội có giai cấp đầu tiên mà trong đó thiểu số quýtộc thống trị đa số nông dân công xã và nô lệ Quá trình hình thành và phát triển của Nhà nước ở cácquốc gia cổ đại phương Đông không giống nhau, nhưng thể chế chung là chế độ quân chủ chuyên chế,mà trong đó vua là người nắm mọi quyền hành và được cha truyền, con nối

Qua bài học này chúng ta còn biết được Phương Đông là cái nôi của văn minh nhân loại, nơi màlần đầu tiên con người đã biết sáng tạo ra chữ viết, văn học, nghệ thuật và nhiều tri thức khoa họckhác

- GV treo bản đồ "Các quốc gia cổ đại" trên

bảng, yêu cầu HS quan sát, kết hợp với kiến thức

phần 1 trong SGK trả lời câu hỏi: Các quốc gia cổ

đại phương Đông nằm ở đâu, có những thuận lợi

gì?

- GV gọi 1 HS trả lời, các HS khác có thể bổ

sung cho bạn

- GV tiếp tục đặt câu hỏi: Bên cạnh những thuận

lợi thì có gì khó khăn? Muốn khắc phục khó khăn

cư dân phương Đông đã phải làm gì?

- GV gọi 1 HS trả lời, các HS bổ sung cho bạn

- GV nhận xét và chốt ý:

 Điều kiện tự nhiên và sự phát triển của các

ngành kinh tế

a Điều kiện tự nhiên

- Thuận lợi: đất đai phù sa màu mỡ, gần nguồn

nước tưới, thuận lợi cho sản xuất và sinh sống

- Khó khăn: dễ bị lũ lụt, gây mất mùa, ảnh hưởng

đến đời sống của nhân dân

- Do thuỷ lợi, … người ta đã sống quần tụ thànhnhững trung tâm quần cư lớn và gắn bó với nhau

Trang 12

- GV đặt câu hỏi: Nền kinh tế chính trị các quốc gia

cổ đại phương Đông?

- GV gọi HS trả lời, các HS khác bổ sung

- GV chốt lại: Nông nghiệp tưới nước, chăn nuôi

và thủ công nghiệp, trao đổi hàng hoá… trong đó

nông nghiệp tưới nước là ngành kinh tế chính, chủ

đạo đã tạo ra sản phẩm dư thừa thường xuyên

trong tổ chức công xã Nhờ đó Nhà nước sớm hìnhthành nhu cầu sản xuất và trị thuỷ

b Sự phát triển của các ngành kinh tế

- Nghề nông nghiệp tưới nước là gốc, ngoài ra cònchăn nuôi và làm thủ công nghiệp

Hoạt động 2: Làm việc tập thể và cá nhân

- GV đặt câu hỏi: Tại sao chỉ bằng công cụ chủ

yếu bằng gỗ và đá, cư dân trên lưu vực các dòng

sông lớn ở Châu Á, Châu Phi đã sớm xây dựng Nhà

nước của mình?

- Cho HS thảo luận sau đó gọi một HS trả lời, các

em khác bổ sung cho bạn

- Do điều kiện tự nhiên thuận lợi, sản xuất phát

triển mà không cần đợi đến khi xuất hiện công cụ

bằng sắt, trong xã hội đã xuất hiện của cải dư thừa

dẫn đến sự phân hoá xã hội kẻ giàu, người nghèo,

tầng lớp quý tộc và bình dân Trên cơ sở đó Nhà

nước đã ra đời

- GV đặt câu hỏi: các quốc gia cổ đại phương

Đông hình thành sớm nhất ở đâu? Trong khoảng

thời gian nào?

- GV cho HS đọc SGK và thảo luận sau đó gọi 1

HS trả lời, các HS khác bổ sung cho bạn

- GV có thể chỉ trên bản đồ quốc gia cổ đại Ai

Cập hình thành như thế nào, địa bàn của các quốc

gia cổ ngày nay là những nước nào trên Bản đồ

Thế giới và liên hệ ở Việt Nam bên lưu vực sông

Hồng, sông Cả … đã sớm xuất hiện nhà nước cổ đại

(phần này sẽ học ở phần Lịch sử Việt Nam)

- GV cho HS xem sơ đồ sau và nhận xét trong

xã hội cổ đại phương Đông có những tầng lớp nào:

 Sự hình thành các quốc gia cổ đại

- Cơ sở hình thành: Sự phát triển của sản xuất dẫntới sự phân hoá giai cấp, từ đó Nhà nước ra đời

- Các quốc gia cổ đại đầu tiên xuất hiện ở Ai Cập,Lưỡng Hà, Ấn Độ, Trung Quốc vào khoảng thiênniên kỷ thứ IV - III TCN

Quý tộc

Nông dân công xã

Nô lệ Vua

Trang 13

GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm:

- Nhóm 1: Nguồn gốc và vai trò của nông dân

công xã trong xã hội cổ đại Phương Đông?

- Nhóm 2: Nguồn gốc của quý tộc?

- Nhóm 3: Nguồn gốc của nô lệ? Nô lệ có vai

 Xã hội có giai cấp đầu tiên

- Nông dân công xã: Chiếm số đông trong xã hội, ở

họ vừa tồn tại "cái cũ", vừa là thành viên của xã hộicó giai cấp Họ tự nuôi sống bản thân và gia đình,nộp thuế cho Nhà nước và làm các nghĩa vụ khác

- Quý tộc: Gồm các quan lại ở địa phương, các thủ

lĩnh quân sự và những người phụ trách lễ nghi tôngiáo Họ sống sung sướng dựa vào sự bóc lột nôngdân

- Nô lệ: Chủ yếu là tù bình và thành viên công xã

bị mắc nợ hoặc bị phạm tội Họ phải làm các việcnặng nhọc và hầu hạ quý tộc Cùng với nông dâncông xã họ là tầng lớp bị bóc lột trong xã hội

Hoạt động 4: Làm việc tập thể và cá nhân

- GV cho HS đọc SGK thảo luận và trả lời câu

hỏi: Nhà nước phương Đông hình thành như thế

nào? Thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại? Thế

nào là chế độ vua chuyên chế? Vua dựa vào đâu để

trở thành chuyên chế?

- Gọi 1 HS trả lời

- Vua dựa vào bộ máy quý tộc và tôn giáo để

bắt mọi người phải phục tùng, vua trở thành vua

chuyên chế.

- Chế độ Nhà nước do vua đứng đầu, có quyền

lực tối cao (tự coi mình là thần thánh dưới trần

gian, người chủ tối cao ủa đất nước, tự quyết định

mọi chính sách và công việc) và giúp việc cho vua

là một bộ máy quan liêu thì được gọi là chế độ

chuyên chế cổ đại.

- GV có thể khai thác thêm kênh hình 2 SGK

tr.12 để thấy được cuộc sống sung sướng của vua

ngay cả khi chết (Quách vàng tạc hình vua)

- Phần văn hoá này GV có thể cho HS sưu tầm

trước và lên bảng trình bày theo nhóm

 Chế độ chuyên chế CĐ

- Quá trình hình thành Nhà nước là từ các liên minhbộ lạc, do nhu cầu trị thuỷ và xây dựng các côngtrình thuỷ lợi nên quyền hành tập trung vào tay nhà

vua tạo nên Chế độ chuyên chế cổ đại.

- Chế độ Nhà nước do vua đứng đầu, có quyền lựctối cao và một bộ máy quan liêu giúp việc thừa

hành, thì được gọi là chế độ chuyên chế cổ đại.

Hoạt động 5: Làm việc theo nhóm  Văn hoá cổ đại phương Đông

Trang 14

- GV đặt câu hỏi cho các nhóm:

- Nhóm 1: Cách tính lịch của cư dân phương

Đông? Tại sao hai ngành lịch và thiên văn lại ra

đời sớm nhất ở Phương Đông?

- Nhóm 2: Vì sao chữ viết ra đời? Tác dụng của

chữ viết?

- Nhóm 3: Cơ sở ra đời của toán học? Những

thành tựu của toán học phương Đông và tác dụng

của nó?

- Nhóm 4: Hãy giới thiệu những công trình kiến

trúc cổ đại phương Đông? Những công trình nào

còn tồn tại đến ngày nay?

- GV gọi đại diện các nhóm lên trình bày và thành

viên của các nhóm khác co1 thể bổ sung cho bạn,

sau đó GV nhận xét và chốt ý:

- Nhóm 1:

- Mở rộng hiểu biết: Con người đã vươn tầm mắt

tới trời, đất, trăng, sao vì mục đích làm ruộng của

mình và nhờ đó đã sáng tạo ra hai ngành thiên văn

học và phép tính lịch (trong tay chưa có nổi công

cụ bằng sắt nhưng đã tìm hiểu vũ trụ )

- Nhóm 2 - GV cho HS xem tranh ảnh nói về

cách viết chữ tượng hình của cư dân phương Đông

xưa và hiện nay trên thế giới vẫn còn một số quốc

gia viết chữ tượng hình như : Trung Quốc, Nhật

Bản, Hàn Quốc

- GV nhận xét: Chữ viết là phát minh quan trọng

nhất của loài người, nhờ đó mà các nhà nghiên cứu

ngày nay hiểu được phần nào cuộc sống của cư dân

cổ đại xưa

- Nhóm 3

- GV nhận xét: Mặc dù toán học còn sơ lược

nhưng đã có tác dụng ngay trong cuộc sống lúc bấy

giờ và nó cũng để lại nhiều kinh nghiệm quý chuẩn

bị cho bước phát triển cao hơn ở giai đoạn sau

- Nhóm 4:

(GV cho HS giới thiệu về các kỳ quan này qua

tranh ảnh, đĩa VCD )

- Những công trình này là những kỳ tích về sức

a Sự ra đời của lịch và thiên văn học

- Thiên văn học và lịch là 2 ngành khoa học ra đờisớm nhất, gắn liền với nhu cầu sản xuất nôngnghiệp

- Việc tính lịch chỉ đúng tương đối, nhưng nông lịchthì có ngay tác dụng đối với việc gieo trồng

b Chữ viết

-Cơ sở : do nhu cầu trao đổi, lưu giữ kinh nghiệmm.à chữ viết sớm hình thành từ thiên niên kỷ IVTCN.1`

- Ban đầu là chữ tượng hình, sau đó là tượng ý,tượng thanh

- Tác dụng : đây là phát minh quan trọng nhất, nhờnó mà chúng ta hiểu được phần nào lịch sử thế giớicổ đại

- Tác dụng: Phục vụ cuộc sống lúc bấy giờ và đề lạikinh nghiệm quý cho giai đoạn sau

d Kiến trúc

- Do uy quyền của các nhà vua mà hàng loạt cáccông trình kiến trúc đã ra đời: Kim tự tháp Ai Cập,vườn treo Babilon, Vạn Lý trường thành

- Các công trình này thường đồ sộ thể hiện cho uy

Trang 15

lao động và tài năng sáng tạo của con người (trong

tay chưa có khoa học, công cụ cao nhất chỉ bằng

đồng mà đã tạo ra những công trình khổng lồ còn

lại mãi với thời gian) Hiện nay còn tồn tại một số

công trình như: Kim tự Tháp Ai Cập, Vạn Lý

trường thành, cổng thành I-sơ-ta thành Babilon

(SGK hình 3)

- Nếu còn thời gian GV có thể đi sâu vào giới

thiệu cho HS về kiến trúc xây dựng Kim tự tháp,

hoặc sự hùng vĩ của Vạn Lý trường thành

quyền của vua chuyên chế

- Ngày nay còn tồn tại một số công trình như Kim tựtháp Ai Cập, Vạn lý trường thành, cổng Isơta thànhbabilon Những công trình này là những kì tích vềsức lao động và tài năng sáng tạo của con người

Kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nắm được những kiến thức cơ bản của bàihọc: Điều kiện tự nhiên, nền kinh tế của các quốc gia cổ đại phương Đông? Thể chế chính trị và cáctầng lớp chính trong xã hội, vai trò của nông dân công xã? Những thành tựu văn hoá mà cư dân phươngĐông để lại cho loài người (phần này có thể cho HS làm nhanh bài tập trắc nghiệm tại lớp, hoặc giaovề nhà)

- Giao bài tập về nhà cho HS và yêu cầu HS đọc trước SGK bài 4

Bài 4 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG TÂY – HY LẠP VÀ RÔMA

(Tiết 5,6)

Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS phải nắm được những vấn đề sau:

3 Kỹ năng

- Rèn luyện cho HS kỹ năng sử dụng bản đồ để phân tích được những thuận lợi, khó khăn và vaitrò của điều kiện địa lý đối với sự phát triển mọi mặt của các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải

Trang 16

- Biết khai thác nội dung tranh ảnh.

- Bản đồ các quốc gia cổ đại

- Tranh ảnh về một số công trình nghệ thuật thế giới cổ đại

- Phần mềm Encarta 2005- phần Lịch sử thế giới cổ đại

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1 mục 2; Tiết 2 giảng mục 3.

 Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1:

Câu hỏi 1: Cho HS làm nhanh câu hỏi trắc nghiệm:

Hãy điền vào chỗ chấm:

- Các quốc gia cổ đãi phương Đông hình thành ở

- Thời gian hình thành Nhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông

- Đặc điểm kinh tế của các quốc gia cổ đại phương Đông

- Giai cấp chính trong xã hội

- Thể chế chính trị

(Câu hỏi này có thể chuẩn bị ra khổ giấy A0 treo lên bảng cho HS điền vào hoặc in ra giấy A4 kiểm tra cùng một lúc được nhiều HS

Câu hỏi 2:

Cư dân phương Đông thời cổ đại đã có những đóng góp gì về mặt văn hoá cho nhân loại?

 Câu hỏi kiểm tra ở tiết 2

Tại sao Hy Lạp, Rôma có một nền kinh tế phát triển? Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp, Rôma là gì?

GV khái quát nội dung phần kiểm tra bài cũ (phần kiểm tra ở tiết 1) dẫn dắt HS vào bài mới và nêu nhiệm vụ nhận thức về bài mới cho HS như sau:

Hy Lạp và Rôma bao gồm nhiều đảo nhỏ, nằm trên bờ Bắc Địa Trung Hải Địa Trung Hải giống như cái hồ lớn, tạo nên sự giao thông thuận lợi giữa các nước với nhau, do đó từ rất sớm đã có những hoạt động hàng hải, ngư nghiệp và thương nghiệp biển Trên cơ sở đó, Hy Lạp và Rôma đã phát triển rất cao về kinh tế và xã hội làm cơ sở cho một nền văn hoá rất rực rỡ Để hiểu được điều kiện tự nhiên đã chi phối sự phát triển kinh tế và xã hội của các quốc gia cổ đại Hy lạp, Rôma như thế nào? Thế nào là thị quốc? Sự hình thành thể chế Nhà nước dân chủ cộng hoà ra sao? Những thành tựu văn hoá tiêu biểu của cư dân cổ đại Hy lạp, Rôma để lại cho loài người? So sánh nó với các quốc gia cổ đại phương Đông? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay để trả lời cho những vấn đề trên

Trang 17

GV treo bản đồ các quốc gia cổ đại lên bảng

HS quan sát và theo dõiø SGK

GV gợi lại ở các quốc gia cổ đại phương

Đông hình thành sớm nhờ điều kiện tự nhiên

thuận lợi Còn điều kiện tự nhiên ở các quốc gia

Địa Trung Hải có những thuận lợi và khó khăn

gì?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi, HS khác có thể

bổ sung cho bạn

GV nhận xét, bổ sung và chốt ý:

GV phân tích cho HS thấy được: Với công cụ

bằng đồng trong điều kiện tự nhiên như vậy thì

chưa thể hình thành xã hội có giai cấp và Nhà

nước

- GV nêu câu hỏi: Ý nghĩa của công cụ bằng

sắt đối với vùng Địa Trung Hải?

HS đọc SGK và trả lời câu hỏi

GV nhận xét và kết luận:

- Việc công cụ bằng sắt ra đời có ý nghĩa

không chỉ có tác dụng trong canh tác cày sâu,

cuốc bẫm, mở rộng diện tích trồng trọt mà còn

mở ra một trình độ kỹ thuật cao hơn và toàn

diện (sản xuất thủ công và kinh tế hàng hoá tiền

tệ)

GV hỏi: Với ĐKTN như vậy đã tác động tới

khuynh hướng phát triển kinh tế ở đây ntn?

HS tìm hiểu SGK và trả lời

GV yêu cầu HS đọc phần chữ nhỏ kết hợp

khai thac với kênh hình 6 trong SGK

GV giớ thiệu chợ nô lệ Đê- lốt và Pi – rê

GV hỏi: Đặc trưng nền kinh tế các quốc gia cổ

đại là gì?

- Kinh tế công thương nghiệp và hàng hải pt

mạnh -> nhà nước giàu có và phát triển mạnh

- Nô lệ là lực lượng lao động chủ yếu trong các

 Thiên nhiên và đời sống của con người

a Điều kiện tự nhiên

- Hy Lạp, Rôma nằm ở ven biển Địa Trung Hải, nhiềuđảo, đất canh tác ít cà cứng, đã tạo ra những thuận lợivà khó khăn:

+ Thuận lợi: Có biển, nhiều hải cảng, giao thông trên

biển dễ dàng, nghề hàng hải sớm phát triển

+ Khó khăn: Đất ít và xấu, nên chỉ thích hợp loại cây

lâu năm, do đó lương thực thiếu luôn phải nhập

- Việc công cụ bằng sắt ra đời có ý nghĩa: Diện tíchtrồng trọt tăng, sản xuất thủ công và kinh tế hàng hoátiền tệ phát triển

Như vậy, cuộc sống ban đầu của cư dân Địa TrungHải là: sớm biết buôn bán, đi biển và trồng trọt

b Kinh tế

- Thủ công nghiệp: phát triển + Khai mỏ, luyện kim + Nấu rưọu nho + Đóng thuyền, làm gốm, đồ da

- Thương mại và hàng hải + Bán: các sản phẩm thủ công nghiệp + Mua: lương thực, súc vật, đặc biệt là nô lệ + Phương tiện: thuyền buồm do nô lệ chèo + Lưu thông tiền tệ

Trang 18

ngành kinh tế vàđược sử dụng triểt để ->

phương thức sx chiếm nô

GV giải thích khái niệm “thị quốc”:

- GV chia nhóm và yêu cầu:

Nhóm 1: Nguyên nhân ra đới của thị quốc?

Nghề chính của thị quốc?

Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc?

- Cho các nhóm đọc SGK và thảo luận với

nhau sau đó gọi các nhóm lên trình bày và bổ

sung cho nhau

- Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

Nhóm 1

Nhóm 2:

GV cho HS tìm hiểu về thành thị Aten (SGK) để

minh hoạ

 Thị quốc Địa Trung Hải

* Thị quốc: do tình trạng đất đai phân tán nhỏ và đặc

điểm của cư dân sống bằng nghề thủ công và thưongnghiệp nên đã hình thành các thị quốc

* Tổ chức của thị quốc : Về đơn vị hành chính là một

nước, trong thành thị là chủ yếu Thành thị có lâu đài,phố xá, sân vận động và bến cảng

Hoạt động 3: Hoạt động tập thể

GV đặt câu hỏi cho cả lớp suy nghĩ và gọi

một số HS trả lời:

Thể chế dân chủ cổ đại biểu hiện ở điểm

nào? So sánh với phương Đông?

HS đọc SGK và trả lời, các cá nhân bổ sung

cho nhau

- Không chấp nhận có vua, có Đạiiôị công

dân, Hội đồng 500 như ở Aten, tiến bộ hơn ở

phương Đông (quyền lực nằm trong tay quý tộc

mà cao nhất là vua)

GV bổ sung cho HS và phân tích thêm, lấy ví

dụ ở Aten,

GV đặt câu hỏi để HS suy nghĩ tiếp: Có phải

ai cũng có quyền công dân hay không? Vậy bản

chất của nền dân chủ ở đây là gì?

HS suy nghĩ trả lời, GV bổ sung phân tích và

* Tính chất dân chủ của thị quốc: Quyền lực không

nằm trong tay quý tộc mà nằm trong tay Đại hội côngdân, Hội đồng 500,… mọi công dân đều được phát biểuvà biểu quyết những công việc lớn của quốc gia

* Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp, Rôma:

Trang 19

chốt ý:

Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp,

Rôma: Đó là nền dân chủ chủ nô (phụ nữ và nô

lệ không có quyền công dân), vai trò của chủ nô

rất lớn trong xã hội vừa có quyền lực chính trị

vừa giàu có dựa trên sự bóc lột nô lệ (là các ông

chủ, sở hữu nô lệ)

- GV có thể cho HS tự đọc thêm SGK để

hiểu thêm về kinh tế của các thị quốc, mối quan

hệ giữa các thị quốc Ngoài ra gợi ý cho HS xem

tượng Pêriclet: Ông là ai? Là người thế ào? Tại

sao người ta lại tạc tượng ông? (Ông là người

anh hùng chỉ huy đánh thắng Ba Tư, có công

xây dựng Aten thịnh vượng đẹp đẽ Trong xã

hội dân chủ cổ đại, hình tượng cao quý nhất là

người chiến sĩ bình thường, gần gũi thân mật,

được đặt ở quảng trường để tỏ lòng tôn kính,

ngưỡng mộ)

GV khai thác kênh hình 6 trong SGK và đặt

câu hỏi cho Hs suy nghĩ: Tại sao nô lệ lại đấu

tranh? Hậu quả của các cuộc đấu tranh đó?

(Câu hỏi này nếu có thời gian thì cho HS thảo

luận trên lớp, nếu không còn thời gian , GV cho

HS về nhà suy nghĩ)

Đó là nền dân chủ chủ nô, dựa vào sự bóc lột thậm tệcủa chủ nô đối với nô lệ

Tiết 2 (Dành cho mục văn hoá cổ đại hy lạp và

Rôma)

- Kiểm tra bài cũ: Câu hỏi ở mục trên

GV nêu câu hỏi nhận thức

? Cơ sở phát triển rực rỡ của văn hóa cổ

đại Hi Lạp, Rô Ma

? Giá trị của văn hóa cổ đại Hi Lạp, Rô

Ma đối với văn minh nhân loại ngày nay

Hoạt động 4: Hoạt động theo nhóm

GV cho HS bài tập sưu tầm về văn hoá cổ

đại Hy Lạp, Rôma từ ở nhà trước, tiết này HS

trình bày theo nhóm theo yêu cầu đặt ra của

GV

GV đặt câu hỏi: Những hiểu biết của cư dân

Địa Trung hải về lịch và chữ viết? So với cư dân

cổ đại phương Đông có gì tiến bộ hơn? Ý nghĩa

của việc phát minh ra chữ viết?

Đại diện nhóm 1 lên trình bày các nhóm

khác bổ sung, sau đó GV chốt lại và cho điểm

(điều này sẽ động viên được HS)

GV nên có các câu hỏi gợi mở cho các nhóm

 Văn hoá cổ đại Hy Lạp và Rôma

a Lịch và chữ viết

- Lịch: một năm có 365 ngày và 1/4 nên họ định ramột tháng lần lượt có 30 và 31 ngày, riêng tháng hai

Trang 20

thảo luận và trả lời như: Quan niệm của cư dân

Địa Trung Hải về trái đất, mặt trời? Cách tính

lịch so với cư dân cổ đại phương Đông? Chữ viết

của cư dân Địa Trung hải có dễ đọc, dễ viết hơn

phương Đông không? Những chữ trên Khải hoàn

môn Trai-an có gì giống với chữ viết chúng ta

đang sử dụng bây giờ?

GV đặt câu hỏi: Hãy trình bày những hiểu biết

của nhóm em về các lĩnh vực khoa học của cư

dân cổ đại Địa Trung hải? Tại sao nói: "Khoa

học đã có từ lâu nhưng đến Hy Lạp, Rôma khoa

học mới thực sự trở thành khoa học"?

Cho đại diện nhóm 2 lên trình bày về các

lĩnh vực toán, lý, sử , địa về các định lý Ta-lét,

Pitagio hay Acsimet (câu chuyện về nhà bác

học Acsimet), có thể ghi lên bảng giới thiệu cho

cả lớp một định lý Các nhóm khác bổ sung cho

nhóm bạn

GV nhận xét, chốt ý và cho điểm nhóm trình

bày

- GV đặt câu hỏi: Những thành tựu về văn

học cư dân cổ đại Địa Trung Hải?

Nhóm 3 lên trình bày và các nhóm khác bổ

sung

- Văn học: Có các anh hùng ca nổi tiếng của

Hômerơ là Iliat và Ôđixê; Kịch có nhà viết kịch

Xôphốclơ vở Ơđíp làm vua, Ê-sin viết ở

Ô-re-xti, …

- GV có thể kể cho HS nghe cụ thể một câu

chuyện và cho HS nhận xét về nội dung? (mang

tính nhân đạo, đề cao cái thiện, cái đẹp, phản

ánh các quan hệ trong xã hội, …)

Nhóm 4: Cho các em giới thiệu về các tác

phẩm nghệ thuật mà các em sưu tầm được, miêu

tả đền Pác-tê-nông, Đấu trường ở Rô-ma trong

SGK, ngoài ra cho HS quan sát tranh: tượng lực

sĩ ném đĩa, tranh tượng nữ thần Athêna, …

- GV đặt câu hỏi: Hãy nhận xét về nghệ thuật

của Hy Lạp, Rôma?

- GV gọi HS trả lời và các nhóm bổ sung cho

nhau, sau đó GV chốt ý:

Chủ yếu là nghệ thuật tạc tượng thần và

có 28 ngày

- Chữ viết:

+ Phát minh ra hệ thống chữ cái: A, B, C

+ Sáng tạo ra chữ số La Ma:õ I, II , III

- Ý nghĩa : đây là cống hiến lớn lao của cư dân địaTrung hải cho nền văn minh nhân loại

b Sự ra đời của khoa học

- Chủ yếu các lĩnh vực: toán, lý, sử, địa

- Khoa học đến thời Hy lạp, Rôma mới thực sự trởthành khoa học vì có độ chính xác của khoa học, đạttới trình độ khái quát thành địa lý, lý thuyết và nóđược thực hiện bởi các nhà khoa học có tên tuổi, đặtnền móng cho ngành khoa học đó

c Văn học

- Chủ yếu là kịch (kịch kèm theo hát)

- Một số nhà viết kịch tiêu biểu như Sô phốc, Ê-sin, …

- Giá trị của các vở kịch: Ca ngợi cái đẹp, cái thiện vàcó tính nhân đạo sâu sắc

Trang 21

nghệ thuật xây dựng các đền thờ thần Tượng

mà rất "người", rất sinh động, thanh khiết Các

công trình nghệ thuật chủ yếu làm bằng đá cẩm

thạch trắng: "Thanh thoát… làm say mê lòng

người là kiệt tác của muôn đời"

đến đỉnh cao

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nhắc lại đặc trưng về điều kiện tự nhiên,kinh tế, thể chế chính trị, xã hội và những thành tựu văn hoá tiêu biểu của các quốc gia cổ đại ĐịaTrung Hải

5 Dặn dò, ra bài tập về nhà

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK và lập bảng so sánh hai mô hình xã hội cổ đại (về điềukiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội)

CHƯƠNG III TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN

Bài 5 TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN

(tiết 7, 8)

1 Kiến thức

Nắm được:

- Sự hình thành xã hội phong kiến ở Trung Quốc và các quan hệ trong xã hội

- Bộ máy chính quyền phong kiến được hình thành, củng cố từ thời Tần - Hán cho đến thời Minh

- Thanh Chính sách xâm lược chiếm đất đại của các hoàng đế Trung Hoa

- Những đặc điểm về kinh tế Trung Quốc thời phong kiến: Nông nghiệp là chủ yếu, hưng thịnhtheo chu kỳ, mầm mống kinh tế TBCN đã xuất hiện nhưng còn yếu ớt

- Văn hoá Trung Quốc phát triển rực rỡ

Trang 22

3 Kỹ năng

- Trên cơ sở các sự kiện lịch sử, giúp HS biết phân tích và rút ra kết luận

- Biết vẽ sơ đồ hoặc tự vẽ được lược đồ để hiểu được bài giảng

- Nắm vững các khái niệm cơ bản

- Bản đồ Trung Quốc qua các thời kỳ

- Sưu tầm tranh ảnh như: Vạn lý trường thành, Cố cung, đồ gốm sứ của Trung Quốc thời phong kiến Cácbài thơ Đường hay, các tiểu thuyết thời Minh - Thanh

- Vẽ các sơ đồ về sự hình thành xã hội phong kiến Trung quốc, sơ đồ về bộ máy Nhà nước thờiMinh - Thanh

Câu hỏi: tại sao nói "khoa học đã có từ lâu nhưng đến thời Hy Lạp, Rôma khoa học mới trởthành khoa học"?

GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới, nêu nhiệm vụ nhận thức bài mớinhư sau:

Trên cơ sở thuộc mô hình các quốc gia cổ đại phương Đông, Trung Quốc vào những thế kỷ cuốicông nguyên do sự phát triển của sản xuất, xã hội phân hoá giai cấp nên chế độ phong kiến ở đây đãsớm hình thành Nhà Tần đã khởi đầu xây dựng chính quyền phong kiến, hoàng đế có quyền tuyệt đối.Kinh tế phong kiến trung quốc chủ yếu là nông nghiệp phát triển thăng trầm theo sự hưng thịnh củachính trị Cuối thời Minh - Thanh đã xuất hiện mầm mống quan hệ sản xuất TBCN nhưng nó khôngphát triển được Trên cơ sở những điều kiện kinh tế xã hội mới, kế thừa truyền thống của nền văn mìnhcổ đại, nhân dân Trung Quốc đã đạt nhiều thành tựu văn hoá rực rỡ

Để hiểu được quá trình hình thành chế độ phong kiến ra sao? Phát triển qua các triều đại nhưthế nào? Sự hưng thịnh về kinh tế gắn với chính trị thế nào? Tại sao có các cuộc khởi nghĩa nông dânvào cuối các triều đại Những thành tựu văn hoá rực rỡ của Trung quốc là gì? Bài học hôm nay giúpcác em nắm bắt được những vấn đề trên

Hoạt động 1: hoạt động cá nhân

GV giải thích tên gọi Trung Quốc

GV treo bản đồ các quốc gia cổ đại và giới thiệu

về TQ

GV hỏi : Chế độ phong kiến TQ được hình thành

ntn?

Cho HS cả lớp xem sơ đồ treo bảng và gọi một

HS trả lời, các HS khác bổ sung cho bạn

1 Trung Quốc thời tần - Hán

NDgiàuNDtự canhND

Trang 23

HS dựa vào những kiến thức đã học ở những bài

trước và dựa vào sơ đồ để trả lời GV củng cố và

giải thích thêm cho HS rõ:

- Trong xã hội Trung Quốc, từ khi đồ sắt xuất

hiện, xã hội đã có sự phân hoá, hình thành hai giai

cấp mới địa chủ và nông dân lĩnh canh, từ đây hình

thành quan hệ sản xuất phong kiến, đó là quan hệ

bóc lột giữa địa chủ và nông dân lĩnh canh thay thế

cho quan hệ bóc lột quý tộc và nông dân công xã

- Nhà Tần - Hán được hình thành như thế nào?

Tại sao nhà Tần lại thống nhất được Trung Quốc?

Cho HS đọc SGK, gọi một HS trả lời và các em

khác bổ sung

GV củng cố và chốt ý: Trên lưu vực Hoàng Hà

và Trường Giang thời cổ đại có nhiều nước ngỏ

thường chiến tranh xâu xé thôn tính lẫn nhau làm

thành cục diện Xuân Thu chiến quốc Đến thế kỷ

IV - TCN, Nhà Tần có tiềm lực kinh tế, quân sự

mạnh hơn cả đã lần lượt tiêu diệt các đối thủ Đến

năm 221- TCN, đã thống nhất Trung quốc, vua Tần

tự xưng là Tần Thuỷ Hoàng, chế độ phong kiến

Trung Quốc hình thành Nhà Tần tồn tại được 15

năm sau đó bị cuộc khởi nghĩa của Trần Thắng và

Ngô Quảng làm cho sụp đổ

- Lưu Bang lập ra Nhà Hán 206 TCN - 220 Đến

đây chế độ phong kiến Trung quốc đã được xác

lập

- GV cho HS quan sát sơ đồ tổ chức bộ máy Nhà

nước phong kiến và trả lời câu hỏi: Tổ chức bộ máy

Nhà nước phong kiến thời Tần - Hán ở Trung Ương

và địa phương như thế nào?

a Sự hình thành nhà Tần - Hán:

- Năm 221 - TCN, nhà Tần đã thống nhất TrungQuốc, vua Tần tự xưng là Tần Thuỹ Hoàng

- Lưu Bang lập ra Nhà Hán 206 - 220 TCN

Đến đây chế độ phong kiến Trung Quốc đã đượcxác lập

b Tổ chức bộ máy nhà nước thời Tần - Hán

- TW: Hoàng đế có quyền tuyệt đối, bên dưới cóthừa tướng, thái uý cùng các quan văn, võ

- Địa phương: Quan thái thú và Huyện lệnh (Tuyểndụng quan lại chủ yếu là hình thức tiến cử)

Các quan võ

Quận

Các chức quan khácQuận

Trang 24

GV đặt câu hỏi: Hãy kể tên các cuộc khởi nghĩa

của nhân dân ta chống lại sự xâm lược của Nhà

Tần, Nhà Hán? (gợi ý VD cuộc khởi nghĩa của

nhân dân ta chống quân Tần TCN, cuộc khởi nghĩa

Hai Bà trưng chống quân Hán năm 40…)

- Chính sách xâm lược: xâm lược các vùng xungquanh, xâm lược Triều Tiên và đất đai của ngườiViệt cổ

Hoạt động 2: Hoạt động theo nhóm

- GV nêu câu hỏi cho từng nhóm:

+ Nhóm 1: Nhà Đường được thành lập như thế

nào? Kinh tế thời Đường so với các triều đại trước?

Nội dung của chính sách Quân điền?

+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước thời Đường có gì

khác so với các triều đại trước?

+ Nhóm 3: Vì sao lại nổ ra các cuộc khởi nghĩa

nông dân vào cuối triều đại nhà Đường?

HS thảo luận từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời

và thảo luận với nhau

Sau đó đại diện các nhóm lên trình bày, các

nhóm khác nghe và bổ sung

- Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1.

+ Nhóm 2

- Nhà Đường tiếp tục chính sách xâm lược láng

giềng, mở rộng lãnh thổ Nhà Đường đã từng đặc

ách thống trị lên đất nước ta và đã bị nhân dân ta

vùng lên khởi nghĩa trong đó có cuộc khởi nghĩa

tiêu biểu của Mai Thúc Loan (năm 722), chống lại

 Sự phát triển chế độ phong kiến dưới thời

Đường

Năm 618 nhà Đường thành lập

a Về kinh tế:

+ Nông nghiệp: chính sách quân điền, áp dụng kỹthuật canh tác mới, chọn giống … dẫn tới năng suấttăng

+ Thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triểnthịnh đạt: có các xưởng thủ công (tác phường) luyệnsắt, đóng thuyền

 Kinh tế thời Đường phát triển cao hơn so với cáctriều đại trước

b Về chính trị

- Từng bước hoàn thiện chính quyền từ TW xuống

địa phương, có chức Tiết độ sứ

- Tuyển dụng quan lại bằng thi cử (bên cạnh cử con

em thân tín xuống các địa phương)

Trang 25

sự đô hộ của nhà Đường

+ Nhóm 3: Cuối triều đại Nhà Đường, mâu

thuẫn xã hội giữa nông dân với địa chủ quan lại

ngày càng gay gắt dẫn đến khởi nghĩa nông dân và

nhà Đường sụp đổ

- Mâu thuẫn xã hội dẫn đến khởi nghĩa nông dânthế kỷ X khiến cho nhà Đường sụp đổ

Hoạt động 3: Hoạt động tập thể và cá nhân

GV đặt câu hỏi cho cả lớp: Nhà Minh, nhà

Thanh được thành lập như thế nào?

- Cho HS tìm hiểu SGK và trả lời

- GV nhận xét và chốt ý: sau nhà Đường đến

nhà Tống, nhà Nguyên

- Phong trào khởi nghĩa nông dân của Chu

Nguyên Chương đã thành lập nhà Minh (1638

-1644) Khởi nghĩa của Lý Tự Thành làm cho nhà

Minh sụp đổ, giữa lúc đó bộ tộc Mãn Thanh ở phía

Bắc Trung quốc đã đánh bại Lý Tự Thành lập ra

nhà Thanho (1644 - 1911)

- GV đặt câu hỏi: Dưới thời Minh kinh tế Trung

quốc có điểm gì mới so với các triều đại trước?

Biểu hiện?

- GV cho cả lớp thảo luận và gọi một HS trả lời,

các HS khác có thể bổ sung cho bạn

- GV nhận xét và chốt lại: Các vua triều Minh

đã thi hành nhiều biện pháp nhằm khôi phục, phát

triển kinh tế Đầu thế kỷ XVI quan hệ sản xuất

TBCN đã xuất hiện trong các ngành nông nghiệp,

thủ công nghiệp, thương nghiệp Các thành thị mọc

lên nhiều và rất phồn thịnh Bắc Kinh, Nam Kinh

không chỉ là trung tâm chính trị mà còn là trung

tâm kinh tế lớn

- GV có thể giải thích thêm: Sự thịnh trị của

Nhà Minh còn biểu hiện ở lĩnh vực chính trị: ngay

từ khi lên ngôi, Minh Thái Tổ đã quan tâm đến xây

dựng chế độ quân chủ chuyên chế TW tập quyền

(quyền lực ngày càng tập trung vào tay nhà vua, bỏ

chức thừa tướng, Thái uý, giúp việc cho vua là 6

bộ, vua tập trung mọi quyền hành trong tay, trực

tiếp chỉ huy quân đội)

GV đặt ra câu hỏi: Tại sao Nhà Minh với nền

kinh tế và chính trị thịnh đạt như vậy lại sụp đổ?

- Gọi HS trả lời và GV nhận xét và phân tích

cho HS thấy: Cũng như các triều đại phong kiến

trước đó, cuối triều Minh ruộng đất ngày càng tập

trung vào tay giai cấp quý tộc, địa chủ còn nông

 Trung Quốc thời Minh - Thanh

a Sự thành lập nhà Minh - nhà Thanh:

- Nhà Minh thành lập (1638 - 1644), người sáng lậplà chu Nguyên Chương

- Nhà Thanh thành lập 1644 - 1911

b Sự phát triển kinh tế dưới triều Minh:

- Từ thế kỷ XVI đã xuất hiện mầm mống kinh tếTBCN:

+ Thủ công nghiệp: xuất hiện công trường thủ công,quan hệ chủ - người làm thuê

+ Thương nghiệp phát triển thành thị mở rộng vàphồn thịnh

c Về chính trị: Bộ máy Nhà nước phong kiến ngàycàng tập quyền Quyền lực ngày cáng tập trungtrong tay nhà vua

- Mở rộng bành trướng ra bên ngoài trong đó cósang xâm lược đại Việt nhưng đã thất bại nặng nề

Trang 26

dân ngày càng cực khổ ruộng ít, sưu cao, thuế nặng

cộng với đi lính phục vụ cho các cuộc chiến tranh

xâm lược, mở rộng lãnh thổ của các triều vua, vì

vậy mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ ngày

càng gay gắt và cuộc khởi nghĩa nông dân của Lý

Tự Thành làm cho nhà Minh sụp đổ

GV đặt câu hỏi: Chính sách cai trị của Nhà

Thanh?

Gọi HS trả lời, các HS bổ sung sau đó GV nhận

xét, chốt ý: Người Mãn Thanh khi vào Trung Quốc

lập ra nhà Thanh và thi hành chính sách áp bức dân

tộc, bắt người Trung Quốc ăn mặc và theo phong

tục người Mãn, mua chuộc địa chủ người Hán,

giảm thuế cho nông dân nhưng mâu thuẫn dân tộc

vẫn tăng dẫn đến khởi nghĩa nông dân khắp nơi

- Đối ngoại: thi hành chính sách "bế quan toả

cảng" trong bối cảnh bị sự nhóm ngó của tư bản

phương Tây dẫn đến sự suy sụp của chế độ phong

kiến Cách mạng Tân Hợi năm 1911 đã làm cho

nhà Thanh sụp đổ

d Chính sách của nhà Thanh:

- Đối nội: Aùp bức dân tộc, mua chuộc địa chủ ngườiHán

- Đối ngoại: thi hành chính sách "bế quan toả cảng"

 Chế độ phong kiến Nhà Thanh sụp đổ năm 1911

GV chia cả lớp làm 2 nhóm chính và giao nhiệm

vụ cho mỗi nhóm:

- Nhóm 1: Những thành tự trên lĩnh vực tư

tưởng của chế độ phong kiến Trung Quốc?

- Nhóm 2: Những thành tựu trên lĩnh vực sử học

- Nhóm 3:Những thành tựu trên văn học lĩnh

vực văn học?

- Nhóm 4: Những thành tựu trên văn học lĩnh

vực khoa học, kỹ thuật

GV cho đại diện nhóm trình bày, và bổ sung cho

nhau, sau đó GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: HS đọc phần chữ nhỏ SGK

+ Nhóm 2:

+ Nhóm 3 : HS đọc, kể tên 1 số tác giả – bài thơ

 Văn hoá Trung quốc

a Tư tưởng:

- Nho giáo giữa vai trò quan trọng trong hệ tư tưởngphong kiến công cụ tinh thần bảo vệ chế độ phongkiến, về sau Nho giáo càng trở lên bảo thủ, lỗi thờivà kìm hãm sự phát triển của xã hội

- Phật giáo cũng thịnh hành nhất là thời Đường

b Sử học:

- Tư Mã Thiên với bộ sử ký

- Thành lập Sử quán

c Văn học:

Trang 27

nổi tiếng thời Đường

+Nhóm 4

- GV cho Hs xem tranh Cố cung Bắc Kinh và

yêu cầu HS nhận xét Sau đó GV có thể phân tích

cho HS thấy uy quyền của chế độ phong kiến,

nhưng đồng thời nó cũng biểu hiện tài năng và

nghệ thuật trong xây dựng của nhân dân Trung

Quốc

+ Thơ phát triển mạnh dưới thời Đường

+ Tiểu thuyết phát triển mạnh ở thời Minh - Thanh

d Khoa học kỹ thuật: Đạt được nhiều thành tựutrong lĩnh vực hàng hải, nghề in làm giấy, gốm, dệt,luyện sắt và kỹ thuật phục vụ cho chế độ phongkiến

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS nêu lại sự hình thành xã hộiphong kiến Trung Quốc, sự phát triển của chế độ phong kiến Trung Quốc qua các triều đại, điểm nổibật của mỗi triều đại? Vì sao cuối các triều đại đều có khởi nghĩa nông dân? Những thành tựu văn hoátiêu biểu của Trung Quốc thời phong kiến?

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK, đọc trước bài mới

- Bài tập:

 Kể tên các triều đại phong kiến Trung Quốc, thời gian tồn tại? Triều đại nào chế độ phongkiến đạt đến đỉnh cao? Biểu hiện?

 Những thành tựu văn hoá chủ yếu của Trung Quốc thời phong kiến? Tìm hiểu tác phẩm Sử

ký của Tư Mã Thiên.

CHƯƠNG IV ẤN ĐỘ THỜI PHONG KIẾN

Bài 6 ẤN ĐỘ THỜI PHONG KIẾN

Trang 28

- Ấn Độ là quốc gia có nền văn minh lâu đời, phát triển cao, cùng Trung quốc có ảnh hưởng sâurộng ở Châu Á và trên thế giới.

- Thời Gúp-ta định hình văn hoá truyền thống Ấn Độ

- Nội dung của văn hoá truyền thống

2 Tư tưởng

- Văn hoá Ấn Độ có ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam, tạo nên mối quan hệ kinh tế và văn hoámật thiết giữa hai nước Đó là cơ sở để tăng cường hiểu biết, quan hệ thân tình, tôn trọng lẫn nhau giữahai nước

3 Kỹ năng

- Rèn luyện kỹ năng phân tiùch, tổng hợp

- Lược đồ Ấn Độ trong SGK phóng to

- Bản đồ Ấn Độ ngày nay

- Tranh ảnh về các công trình nghệ thuật của Ấn Độ

- Chuẩn bị đoạn băng video về văn hoá Ấn Độ (đã phát trên VTV2 vào tháng 6-2003)

- Câu 1: Hãy nêu những nét cơ bản trong bộ máy Nhà nước phong kiến Thời Tần - Hán vàĐường?

- Câu 2: Mầm mống kinh tế TBCN xuất hiện ở Trung Quốc khi nào? Biểu hiện? Tại sao nókhông được tiếp tục phát triển?

GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới, nêu nhiệm vụ nhận thức bài mớinhư sau:

Ấn Độ là một trong những quốc gia cổ đại phương Đông có nền văn minh lâu đời khoảng 3000năm đến 1500 năm, nền văn minh ở phía Tây Bắc Ấn Độ nằm ở vùng sống Ấn Khoảng 1500 nămTCN là khởi đầu cho nền văn minh sông Hằng, bài học của chúng ta chỉ nghiên cứu từ nền văn minhsông Hằng nằm ở vùng Đông Bắc, là đồng bằng rộng lớn màu mỡ, quê hương, nơi sinh trưởng của nềnvăn hoá truyền thống và văn minh Ấn Độ Để hiểu được văn hoá truyền thống Ấn Độ là gì? Nó pháttriển ra sao? Nó ảnh hưởng ra bên ngoài như thế nào? Việt Nam chịu ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độnhư thế nào? Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu được những vấn đề trên

GV hướng dẫn HS khai thác lược đồ Ấn Độ thời  Thời kỳ các quốc gia đầu tiên

Trang 29

cổ đại SGK

GV đặt câu hỏi: Vì sao một số Nhà nước đầu tiên

lại hình thành bên lưu vực sông Hằng?

HS đọc SGK trả lời câu hỏi, các HS khác bổ

sung

GV nhận xét và chốt ý: Khoảng 1500 năm TCN,

vùng lưu vực sông Hằng ở phía Đông Bắc có điều

kiện tự nhiên thuận lợi, các bộ lạc đã đến đây sinh

sống và hình thành các Nhà nước, đứng đầu là các

tiểu vương quốc Các tiểu vương quốc lớn mạnh và

tranh giành ảnh hưởng lẫn nhau

GV đặt câu hỏi: Quá trình hình thành và phát

triển của nước Magađa?

- GV đặt câu hỏi gợi mở: Vai trò của vua

Asôca?

- GV gọi một HS trả lời, các HS khác bổ sung,

sau đó GV chốt ý:

- Asôca là vua thứ 11 của nước Magađa, lên

ngôi vào đầu thế kỷ III TCN Ông đã xây dựng đất

nước hùng cường, đem quân đi đánh các nước nhỏ,

thống nhất Ấn Độ (thống nhất gần hết bán đảo Ấn

Độ, chỉ trừ cực Nam (Panđia) GV chỉ trên lược đồ

trong SGK phóng to treo trên bảng, đồng thời cho

HS thấy lãnh thổ Ấn Độ cổ đại rộng lớn hơn so với

Ấn Độ ngày nay (chỉ trên bản đồ thế giới Ấn Độ

ngày nay)

- Sau khi thống nhất Ấn Độ, chán cảnh binh đao,

ông một lòng theo đạo Phật đến tận Xrilanca Ông

còn cho khắc chữ lên cột sắt "cột Asôca" nói lên

chiến công và lòng sùng kính của ông

Asôca qua đời vào cuối thế kỷ III TCN, Ấn Độ

lại rơi vào giai đoạn khủng hoảng

- Khoảng 1500 năm TCN ở đồng bằngsông Hằng đã hình thành một số nước,thường xảy ra tranh giành ảnh hưởngnhưng mạnh nhất là nước Magađa

- Vua mở nước là Bimbisara, nhưngkiết xuất nhất (vua thứ 11) là Asôca(thế kỷ III TCN)

+ Đánh dẹp các nước nhỏ thống nhấtlãnh thổ

+ Theo đạo Phật và có công tạo điềukiện cho đạo Phật truyền bá rộngkhắp Ông cho dựng nhiều "cộtAsôca"

Hoạt động 2: Hoạt động theo nhóm

- GV nêu câu hỏi cho từng nhóm:

+ Nhóm 1: Quá trình hình thành vương triều

Gúpta? Thời gian tồn tại? Vai trò về mặt chính trị

của vương triều này?

+ Nhóm 2: Điểm nổi bật trong văn hoá Ấn Độ

dưới thời Gúp ta? Nội dung cụ thể?

+ Nhóm 3: Văn hoá Ấn Độ thời Gúp ta đã ảnh

hưởng như thế nào đến Ấn Độ giai đoạn sau và ảnh

hưởng văn hoá Ấn Độ ở những lĩnh vực nào?

- GV gọi đại diện các nhóm lên trình bày và các

nhóm khác bổ sung cho bạn, sau đó GV nhận xét

 Thời kỳ vương triều Gúpta và sự

phát triển của văn hoá truyền thống Ấn Độ

Trang 30

và chốt ý:

* Về văn hoá dưới thời Gúpta.

+ Đạo Phật: Tiếp tục được phát triểntruyền bá khắp Ấn Độ và truyền ranhiều nơi Kiến trúc Phật giáo pháttriển (Chuà Hang, tượng phật bằngđá)

+ Đạo Ấn Độ hay đạo Hinđu ra đời vàphát triển, thờ 3 vị thần chính: ThầnSáng tạo, Thần Thiện, Thần Aùc Cáccông trình kiến trúc thờ thần cũngđược xây dựng

+ Chữ viết: từ chữ viết cổ Brahmi đãnâng lên, sáng tạo và hoàn chỉnh hệchữ sanskrit Văn học cổ điển Ấn Độ -văn học Hinđu, mang tinh thần và triếtlý Hinđu giáo rất phát triển

*Tóm lại, thời Gúp ta đã định hình văn

hoá truyền thống Ấn Độ với những tôngiáo lớn và những công trình kiến trúc,tượng, những tác phẩm văn học tuyệtvời, làm nền cho văn hoá truyền thốngẤn Độ có giá trị văn hoá vĩnh cửu

- Người Ấn Độ đã mang văn hoá, đặcbiệt là văn hoá truyền thống truyền bá

ra bên ngoài mà Đông Nam Á là ảnhhưởng rõ nét nhất Việt Nam củng ảnhhưởng của văn hoá Ấn Độ (thápChàm, đạo Phật, đạo Hinđu)

Trang 31

Bài 7 SỰ PHÁT TRIỂN LỊCH SỬ VÀ NỀN VĂN HOÁ ĐA DẠNG CỦA ẤN ĐỘ

(Tiết 10)

Sau khi học xong bài học yêu cầu:

1 Kiến thức

Nắm được sự phát triển của lịch sử và văn hoá truyền thống của Ấn Độ

Sự hình thành và phát triển, chính sách về chính trị, kinh tế, tôn giáo và sự phát triển của kiếntrúc của các vương triều Hồi giáo Đêli và vương triều Môgôn

2 Tư tưởng

- Giáo dục cho HS biết được sự phát triển đa dạng của văn hoá Ấn Độ, qua đó giáo dục các emsự trân trọng những tinh hoa văn hoá của nhân loại

3 Kỹ năng

- Rèn HS các kỹ năng phân tích tổng hợp các sự kiện lịch sử của Ấn Độ qua các thời kỳ lịch sử

- Kỹ năng khai thác tranh ảnh, lược đồ lịch sử

- Tranh ảnh về đất nước và con người Ấn Độ thời Phong kiến

- Lược đồ về Ấn Độ

- Các tài liệu có liên quan đến ấn Độ thời phong kiến

Câu hỏi 1: nêu chính sách về kinh tế, chính trị của Vương triều Môgôn.

Câu hỏi 2: Vị trí vương triều Đêli và Môgôn trong lịch sử Ấn Độ ?

Câu hỏi 3: Hãy cho biết sự hình thành và phát triển của các quốc gia đầu tiên ở Ấn Độ?

Câu hỏi 4: Những yếu tố văn hoá truyền thống của Ấn Độ có ảnh hưởng bên ngoài như thế nào

và những nơi nào chịu ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ?

Ấn Độ là quốc gia lớn trên thế giới có lịch sử văn hoá truyền thống lâu đời là nơi khởi nguồncủa ấn Độ Hin đu giáo Lịch sử phát triển của Ấn Độ có những bước thăng trầm với nhiều thời kỳ lịchsử và các vương triều khác nhau Để hiểu sự phát triển của lịch sử văn hoá truyền thống Ấn Độ như thếnào? Ấn Độ đả trải qua các Vương triều nào? Bài học hôm nay sẽ trả lời câu hỏi nêu trên

Trang 32

Hoạt động 1: Hoạt động cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết tình hình Ấn Độ

sau thời kỳ Gúpta và Hácsa?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi

- Tiếp đó GV nêu câu hỏi: Việc đất nước bị

phân chia như vậy thì văn hoá phát triển như thế

nào?

- HS dựa vào vốn kiến thức của mình và SGK

trả lời câu hỏi

- GV nhấn mạnh thêm sự phân biệt không

nói lên tình trạng khủng hoảng, suy thoái mà lại

phản ánh sự phát triển tự tường của các vùng, các

địa phương

- Cuối cùng GV trình bày nước Palava ở miền

Nam có vai trò tích cực trong việc phổ biến văn

hoá Ấn Độ

- GV nêu câu hỏi: Tại sao nước palava đóng vai trò

tích cực trong việc phổ biến văn hoá Ấn Độ?

- HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi

- GV chốt ý: Palava thuận lợi về bến cảng và

đường biển

- GV sơ kết mục 1 khẳng định: Văn hoá Ấn Độ

thế kỉ VII - XII phát triển sâu rộng trên toàn lãnh

thổ và có ảnh hưởng ra bên ngoài

 Sự phát triển của lịch sử và văn

hoá truyền thống trên toàn lãnh thổ Ấn Độ.

- Đến thế kỷ VII, Ấn Độ lại rơi vàotình trạng chia rẽ, phân tán Nổi lênvai trò của Pala ở vùng Đông Bắc vànước Palava ở Miền Nam

- Về văn hoá, mỗi nước lại tiếp tụcphát triển sâu rộng nền văn hoá riêngcủa mình trên cơ sở văn hoá truyềnthống Ấn Độ - chữ viết văn học nghệthuật Hinđu

- Văn hoá Ấn Độ thế kỉ VII - XII pháttriển sâu rộng trên toàn lãnh thổ và cóảnh hưởng ra bên ngoài

Hoạt động 2: Hoạt động cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Hoàn cảnh ra đời của Vương

triều Hồi giáo Đêli?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi HS khác bổ sung

cho bạn

- GV nêu câu hỏi: Quá trình người Thổ đánh chiếm

Ấn Độ thiết lập vương triều Đêli diễn ra như thế

nào?

- HS nghiên cứu SGK trả lời

- GV trình bày và phân tích:

+ Năm 1055, người Thổ đánh chiếm Bátđa lập

nên vương quốc Hồi Giáo ở vùng Lưỡng Hà Đạo

Hồi được truyền bá đến Iran và Trung Á , lập nên

vương quốc Hồi giáo nữa trên vùng giáp Tây Bắc

Ấn Độ

+ Người Hồi giáo gốc Trung Á tiến hành chinh

chiến vào đất Ấn Độ, lập nên vương quốc Hồi giáo

Ấn Độ gọi tên là Đêli (đóng đô ở Đêli Bắc Ấn Độ)

 Vương triều Hồi giáo Đê li

- Hoàn cảnh ra đời: Do sự phân tán đã

không đem lại sức mạnh thống nhất đểchong lại cuộc tấn công bên ngoài củangười Hồi giáo gốc Thổ

- Quá trình hình thành: 1206 người Hồigiáo chiếm vào đất Ấn Độ lập nênvương quốc Hồi giáo Ấn Độ gọi tên làĐêli

Trang 33

tồn tại hơn 300 năm từ 1206 - 1526

Hoạt động 3: Nhóm

- GV chia lớp thành các nhóm, giao nhiệm vụ

cụ thể của các nhóm như sau:

Nhóm 1: nêu chính sách thống trị của vương

quốc Hồi giáo Đê li

Nhóm 2: nêu chính sách về tôn giáo.

Nhóm 3: nêu chính sách về văn hoá.

Nhóm 4: Tìm hiểu thành tựu về kiến trúc.

- HS đọc SGK thảo luận và cử đại diện nhóm

trình bày HS khác có thể bổ sung cho bạn

- GV nhận xét bổ sung và chốt ý

+ Nhóm 1

+ Nhóm 2

+ Nhóm 3

+ Nhóm 4:

GV nêu câu hỏi: Vị trí của Vương triều Đê li

trong lịch sử Ấn Độ?

- GV gợi ý: Có sự giao lưu hai nền văn hoá hay

là triệt tiêu; quan hệ giao lưu về buôn bán, truyền

bá văn hoá

- GV chốt ý:

+ Sự phát hiện nhau giữa hai nền văn minh đặc

sắc là Ấn Độ Hin đu giáo và Hồi giáo Aráp bước

đầu tạo ra sự giao lưu văn hoá Đông - Tây

+ Dưới thời Vương triều Hồi giáo Đêli đạo Hồi

được truyền bá đến một số nước trong khu vực

Đông Nam Á

- Chính sách thống trị: truyền bá, áp

đặt Hồi Giáo, tự dành cho mình quyền

ưu tiên ruộng đất, địa vị trong bộ máyquan lại

- Về tôn giáo, thi hành chính sách mềm

mỏng, song xuất hiện sự phân biệt tôngiáo

- Về văn hoá, văn hoá Hồi giáo được

du nhập vào Ấn Độ

- Về kiến trúc, xây dựng một ốs công

trình mang dấu nấ kiến trúc Hồi giáo,xây dựng kinh đô Đê li trở thành mộtthành phố lớn nhất thế giới

- Vị trí của Vương triều Đê li:

+ Bước đầu tạo ra sự giao lưu vănhoá Đông - Tây

+ Đạo Hồi được truyền bá đến mộtsố nước trong khu vực Đông Nam Á

- Trước hết GV trình bày và phân tích: Thế kỉ

XV vương triều Hồi giáo Đê li suy yếu, 1398 thủ

 Vương triều Môgôn

- Năm 1398 thủ lĩnh - Vua Ti-mua

Trang 34

lĩnh - vua Ti-mua Leng theo dòng dõi Mông Cổ tấn

công Ấn Độ, đến năm 1526 mới chiếm được đêli,

lập ra Vương triều Môgôn (gốc Mông cổ)

- GV nêu câu hỏi: Em có nhận xét gì về vương

triều Môgôn?

- GV gợi ý : Vương triều Môgôn có phải là chế

độ phong kiến cuối cùng không? Chính sách củng

cố đất nước theo hướng nào?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Vương triều Môgôn là thời kỳ cuối cùng của

chế độ phong kiến Ấn Độ, song không phải đã suy

thoái và tan rã

- HS đọc nhanh những chính sách tích cực của

vua Acơba trong SGK

- GV kết hợp với việc giới thiệu hình 17 "Cổng

lăng Acơba ở Xicandra" trong SGK

- GV nêu câu hỏi: tác động của những chính

sách của vua Acơba đối với sự phát triển của Ấn

Độ?

- HS dựa vào hiểu biết của mình và SGK trả lời

câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: làm cho xã hội Ấn Độ

ổn định, kinh tế phát triển, văn hoá có nhiều thành

tựu mới, đất nước thịnh vượng

Leng theo dòng dõi Mông Cổ tấn côngẤn Độ, đến năm 1526 lập ra Vươngtriều Mô-gôn

- Các ông vua đều ra sức củng cố theohướng Ấn Độ hoá xây dựng đất nước,đưa Ấn Độ bước phát triển mới dướithời vua Acơba (1556 - 1605)

- GV trình bày và phân tích: Hầu hết các ông

vua còn lại của vương triều dùng quyền chuyên

chế, độc đoán để cai trị đất nước, một số còn dùng

những biện pháp đàn áp quyết liệt, hình phạt khắc

nghiệt…

- GV giới thiệu về hình 18 "lăng Ta giơ Ma ban"

trong SGK

- GV nêu câu hỏi: Hậu quả của những chính

sách thống trị hà khắc đó?

- GV nhận xét và chốt ý: đất nước lâm vào tình

trạng chia rẽ và khủng hoảng

- GV trình bày rõ: sự suy yếu đó, đặt Ấn Độ

trước sự xâm lược của thực dân phương Tây (Bồ

Đào Nha và Anh)

- Giai đoạn cuối do những chính sáchthống trị hà khắc của giai cấp thốngtrị, Ấn Độ lâm vào khủng hoảng

- Ấn Độ đứng trước thách thức xâmlược của thực dân phương Tây (BồĐào Nha và Anh)

Trang 35

Kiểm tra nhận thức của HS bằng các câu hỏi:

 Nêu sự phát triển của văn hoá truyền thống Ấn Độ

 Những nét chính của Vương triều Hồi giáo Đê li và vương triều Môgôn?

 Vị trí của vương triều Hồi giáo Đê li và vương triều Môgôn trong lịch sử Ấn Độ?

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK

- Bài tập:

 Lập bảng thống kê các giai đoạn phát triển của lịch sử Ấn Độ

 So sánh vương triều Hồi giáo Đê li với vương triều Môgôn

TiÕt 11: KiĨm tra 45 phĩt

Trang 36

CHÖÔNG V

Trang 37

ĐÔNG NAM Á THỜI PHONG KIẾN

Bài 8 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CÁC VƯƠNG QUỐC ĐÔNG NAM Á

(tiÕt 12)

Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được:

1 Kiến thức

- Những nét chính về điều kiện hình thành và sự ra đời của các vương quốc cổ ở Đông Nam Á

- Sự ra đời và phát triển của các quốc gia phong kiến Đông Nam Á

- Tranh ảnh về con người và đất nước Đông Nam Á thời cổ và phong kiến

- Lược đồ Châu Á, lược đồ về các quốc gia Đông Nam Á

- Cuốn lịch Đông Nam Á

Câu hỏi  : Nêu chính sách về kinh tế, chính trị của Vương triều Môgôn

Câu hỏi  : Vị trí Vương triều Đê li và Môgôn trong lịch sử Ấn Độ?

Đông Nam Á từ lâu đã được coi là khu vực lịch sử địa lý - văn hoá riêng biệt trên cơ sở pháttriển đồ sắt và kinh tế nông nghiệp trồng lúa nước những thế kỷ đầu của Công nguyên, các vương quốccổ đầu tiên đã được hình thành ở Đông Nam Á; tiếp đó khoảng thế kỷ IX - X các quốc gia Đông Nam

Á được xác lập và phát triển thịnh đạt vào thế kỷ X - XV Để hiểu điều kiện nào dẫn đến sự ra đời củacác vương quốc cổ ở Đông Nam Á? Sự hình thành và phát triển của các quốc gia phong kiến ĐôngNam Á được biểu hiện như thế nào? Bài học hôm nay sẽ trả lời các câu hỏi nêu trên

Hoạt động 1: Làm việc cả lớp và cá nhân  Sự ra đời của các vương quốc cổ ở

Trang 38

- Trước hết GV treo lược đồ các quốc gia Đông

Nam Á lên bảng và yêu cầu HS chỉ trên lược đồ

hiện nay khu vực gồm những nước nào

- HS lên bảng chỉ lược đồ

- GV nhận xét và giới thiệu tên và vị trí trên

lược đồ 11 quốc gia hiện nay

- Tiếp đó, GV nêu câu hỏi: Nêu những nét

chung, những điểm tương đồng của các nước trong

khu vực?

- HS dựa vào vốn kiến thức của mình và SGK

trả lời câu hỏi

- GV nhận xét, bổ sung đồng thời trình bày và

phân tích Đông Nam Á có địa hình rộng, song địa

hình phân tán bị chia cắt bởi những dãy núi và

vùng nhiệt đới, nhưng thiên nhiên đã ưu đãi cho

vùng này điều kiện thuận lợi là gió mùa, tạo nên

hai mùa rõ rệt : mùa lạnh mát, mùa mưa tương đối

nóng Gió mùa kèm theo mưa rất thích hợp cho sự

phát triển của cây lúa nước

- GV nêu câu hỏi: Về mặt văn hoá khu vực Đông

Nam Á còn bị ảnh hưởng bởi nền văn hoá nào? Ý

nghĩa của sự ảnh hưởng đó?

- GV có thể gợi ý về ảnh hưởng của văn hoá Ấn

Độ đến khu vực

- HS dựa vào kiến thức đã học ở bài Ấn Độ và

đọc SGK trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: Văn hoá Ấn Độ ảnh

hưởng khu vực, sự ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ

gắn liền với việc các nước phát triển văn hoá cổ

của mình Nổi bật mỗi nước đều sáng tạo ra chữ

viết riêng

- Đến đây GV kết luận: Điều kiện ra đời của

các Vương quốc cổ là:

+ Do việc sản xuất và buôn bán giữa các vùng,

sự xuất hiện các trung tâm buôn bán nổi tiếng

+ Do ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ với việc

các nước phát triển văn hoá cổ của mình

Đông Nam Á

- Đông Nam Á có điều kiện tự nhiên ưuđãi - gió mùa, thuận lợi cho sự phát triểncủa cây lúa nước và nhiều loại cây trồngkhác

* Điều kiện ra đời các vương quốc cổ ở Đông Nam Á.

- Đầu Công Nguyên, cư dân Đông Nam Áđã biết sử dụng đồ sắt Nông nghiệp vẫnlà ngành sản xuất chính, nghề thủ côngtruyền thống phát triển như dệt, làm gốm,đúc đồng và rèn sắt

- Việc buôn bán đường biển rất phát đạt,một số thành thị - hải cảng đã ra đời nhưÓc Eo (An Giang, Việt Nam), Takôla(Mã Lai) …

- Do sự ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độvới việc các nước phát triển văn hoá cổcủa mình

- Đó chính là điều kiện ra đời của cácvương quốc cổ ở Đông Nam Á

* Sự hình thành các vương quốc cổ:

Khoảng 10 thế kỉ sau Công Nguyên hàngloạt các nước vương quốc nhỏ hình thành:

Cham-pa ở Trung Bộ Việt Nam hạ lưusông MêKông, vương quốc ở hạ lưu sôngMê Nam và đảo Inđônêxia

Hoạt động 2: Cả lớp

Trang 39

- GV trình bày trên lược đồ về tên gọi, vị trí

tương đối và khoảng thời gian ra đời của các vương

quốc cổ Đông Nam Á

- GV chuyển ý: Các vương quốc cổ Đông Nam

Á lúc đó nhỏ bé, phân tán trên địa bàn hẹp, sống

riêng rẽ và nhiều khi còn tranh chấp nhau, đó là

nguyên nhân dẫn đến sự đổ vỡ, để rồi trên cơ đó

hình thành các quốc gia phong kiến dân tộc hùng

mạnh

- Trước hết GV trình bày: trong khoảng thời

gian từ thế kỷ VII đến X, ở Đông Nam Á đã hình

thành một số quốc gia lấy một dân tộc đông nhất

làm nòng cốt, thường gọi là các quốc gia phong

kiến dân tộc

- Tiếp đó, GV giới thiệu trên lược đồ Đông Nam

Á tên gọi và vị trí của từng nước: Vương quốc

Campuchia của người Khơme, các vương quốc của

người Môn và người Miến ở hạ lưu sông Mê Nam,

người Inđônêxia ở đảo Xumatơra và Giava

- GV nêu câu hỏi: Các quốc gia phong kiến

Đông Nam Á phát triển nhất vào thời gian nào? Đó

là những nước nào?

- HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi

GV giới thiệu bức tranh hình 19 SGK “toàn

cảnh đô thị cổ Pagan Mianma” đồng thời tổ chức

cho HS khai thác bức tranh để thấy được sự phát

triển của vương quốc Mianma

GV nêu câu hỏi: Sự kiện nào đánh dấu mốc

phát triển của Lịch sử khu vực?

- HS dựa vào SGK tra lời câu hỏi:

- GV nhận xét và nhấn mạnh: thế kỷ XIII là

mốc quan trọng trong quá trình phát triển của Lịch

sử khu vực bởi vì:

Bị dồn đẩy do cuộc xâm lược của quan Mông

Cổ, một bộ phận người Thái di cư xuống phía Nam

lập nên vương quốc nhỏ đến thế kỷ XIV thống nhất

lập vương quốc Thái Một nhóm người Thái khác

xuống trung lưu vuc song MêKông (người Lào

Lùm) lập nên vương quốc lan Xang vào giữa thế

kỷ XIV

 Sự hình thành và phát triển của các

quốc gia phong kiến Đông Nam Á:

- Từ thế kỉ VII đến X, ở Đông Nam Á đãhình thành một số quốc gia phong kiếndân tộc như vương quốc Campuchia củangười Khơme, các vương quốc cuả ngườiMôn và người Miến ở Hạ lưu sông mêNam, người Inđônêxia ở đả Xumatơra vàGiava

- Từ khoảng nữa sau thế kỉ X đến nửa đầuthế kỉ XVIII là thời kỳ phát triển nhất củacác quốc gia phong kiến Đông Nam Á:

+ Indônêxia thống nhất và phát triểnhùng mạnh dưới vương triều Môgiôpahit(1213 – 1527)

+ Trên bán đảo Đông Dương ngoài quốcgia Đại Việt, Chămpa, vương quốcCampuchia từ thế kỉ IX cũng bước vàothời kỳ Ăngco huy hoàng

+ Trên lưu vực sông Iraoađi từ giữa thế kỉ

XI, mở đầu hình thành và phát triển củavương quốc Mianma

+ Thế kỉ XIV thống nhất lập vương quốc

Trang 40

Thái

+ Giữa thế kỉ XIV vương quốc Lan Xangthành lập

- GV chia cả lớp làm 2 nhóm chính nêu câu hỏi:

Những biểu hiện của sự phát triển kinh tế, chính trị

và văn hoá của các quốc gia Đông Nam Á?

- HS làm việc theo nhóm và cử đại diện trình

bày kết quả HS khác có thể bổ sung cho bạn

- GV trình bày: từ nửa sau thế kỷ XVIII, các

quốc gia Đông Nam Á, bước vào giai đoạn suy

thoái và trước sự xâm lược của tư bản Phương Tây

- Biểu hiện sự phát triển thịnh đạt:

+ Kinh tế, cung cấp một lượng lớn lúagạo, sản phẩm thủ công (vải đồ sứ, chếphẩm kim khí …), nhất là sản phẩm thiênnhiên, nhiều lái buôn nhiều nước trênThế giới đến buôn bán

+ Chính trị, tổ chức bộ máy chặt chẽ kiệntoàn từ Trung ương đến địa phương

+ Văn hoá, các dân tộc Đông Nam Á xâydựng được một nền văn hoá riêng củamình với những nét độc đáo

- Kiểm tra nhận thức của HS đối với bài học bằng việc yêu cầu HS trả lời các câu hỏi đưa rangay từ đầu giờ học: Để hiểu điều kiện nào dẫn đến sự ra đời của các vương quốc cổ Đông Nam Á? Sựhình thành và phát triển các quốc gia phong kiến Đông Nam Á dược biểu hiện như thế nào?

 Dặn dò:

- Học bài cũ, đọc trước bài mới

- Sưu tầm tranh ảnh vế đất nước và con người Lào, Campuchia thời phong kiến

 Bài tập:

- Trả lời câu hỏi trong SGK

- Vẽ lược đồ Lào, Campuchia

Tiêu đề	Giáo Án Lịch Sử Lớp 10
Người hướng dẫn	GV. Nguyễn Thị Thu Hiền
Trường học	Trường Trung Học Phổ Thông Lê Quý Đôn
Chuyên ngành	Giáo Dục Công Dân
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2008 - 2009
Thành phố	Hải Phòng

Định dạng
Số trang	201
Dung lượng	1,46 MB