Vai trò của thẩm phán trong tố tụng hình sự việt nam

Lịch sử hình thành và phát triển của các quy định pháp luật về vai trò của Thẩm phán trong hoạt động tố tụng hình sự ở nước ta từ 1945 đến nay .... Chương 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ HOÀN THIỆN C

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HÀ DUY HIỂN

VAI TRß CñA THÈM PH¸N

TRONG Tè TôNG H×NH Sù VIÖT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HÀ DUY HIỂN

VAI TRß CñA THÈM PH¸N

TRONG Tè TôNG H×NH Sù VIÖT NAM

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH LÊ VĂN CẢM

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục từ viết tắt

MỞ ĐẦU 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA THẨM PHÁN

TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰError! Bookmark not defined

1.1 Vai trò của Thẩm phán trong hoạt động tố tụng hình sựError! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm vai trò của Thẩm phán Error! Bookmark not defined

1.1.2 Mối quan hệ giữa Thẩm phán với các chức danh tư pháp khácError! Bookmark not defined

1.1.3 Các nguyên tắc cơ bản của hoạt động xét xử và sự tác động đến

vai trò hoạt động tố tụng Thẩm phán Error! Bookmark not defined

1.2 Các mô hình tố tụng hình sự và vai trò của những người

tiến hành tố tụng Error! Bookmark not defined

1.3 Những yếu tố tác động đến vai trò của Thẩm phán trong

hoạt động tố tụng hình sự Error! Bookmark not defined

1.3.1 Yếu tố truyền thống pháp lý Error! Bookmark not defined

1.3.2 Yếu tố văn hóa pháp lý Error! Bookmark not defined

1.3.3 Những ảnh hưởng của phương thức tổ chức quyền lực nhà nướcError! Bookmark not defined Kết luận Chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH

SỰ VIỆT NAM VỀ VAI TRÒ CỦA THẨM PHÁN VÀ THỰC

TIỄN THI HÀNH Error! Bookmark not defined

2.1 Lịch sử hình thành và phát triển của các quy định pháp luật

về vai trò của Thẩm phán trong hoạt động tố tụng hình sự ở

nước ta từ 1945 đến nay Error! Bookmark not defined

2.1.1 Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1980 Error! Bookmark not defined

2.1.2 Giai đoạn từ năm 1980 đến năm 1992 Error! Bookmark not defined

2.1.3 Giai đoạn từ năm 2002 đến nay Error! Bookmark not defined

2.2 Vai trò của Thẩm phán trong thực tiễn hoạt động tố tụng

hình sự Error! Bookmark not defined

2.2.1 Vai trò của Thẩm phán trong việc thực hiện các quyền và nghĩa

vụ theo quy định của pháp luật luật tố tụng hình sựError! Bookmark not defined

2.2.2 Vai trò của Thẩm phán trong việc thực hiện các nguyên tắc cơ

bản của pháp luật tố tụng hình sự Error! Bookmark not defined

2.2.3 Vai trò của Thẩm phán với việc thực hiện nguyên tắc tranh tụng

tại phiên tòa theo tinh thần cải cách tư phápError! Bookmark not defined

Kết luận Chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH

CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ VAI TRÒ

CỦA THẨM PHÁN TRƯỚC YÊU CẦU CẢI CÁCH TƯ

PHÁP Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

3.1 Sự cần thiết của công cuộc cải cách tư phápError! Bookmark not defined

3.2 Những yêu cầu cơ bản về việc cải cách hoạt động của Tòa

án và Thẩm phán Error! Bookmark not defined

3.2.1 Về việc cải cách hoạt động đối với Tòa ánError! Bookmark not defined

3.2.2 Về việc cải cách hoạt động đối với Thẩm phánError! Bookmark not defined

3.3 Xác định vị trí trung tâm của Tòa án trong hệ thống tư phápError! Bookmark not defined 3.4 Một số vấn đề kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của

pháp luật tố tụng về vai trò của Thẩm phánError! Bookmark not defined

3.4.1 Nâng cao chất lượng tranh tụng tại các phiên toàError! Bookmark not defined

3.4.2 Nâng cao tính độc lập trong hoạt động xét xử của Thẩm phánError! Bookmark not defined

3.4.3 Đổi mới về cơ chế hoạt động của Tòa án trên cơ sở đó hoàn

thiện vai trò của Thẩm phán trong hoạt động tố tụng hình sựError! Bookmark not defined

3.4.4 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật để

nâng cao vai trò của Thẩm phán trong hoạt động tố tụng hình sựError! Bookmark not defined Kết luận Chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày 02/6/2005 Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược Cải cách tư pháp đến năm 2020 theo tinh thần Nghị quyết Đại hội

IX của Đảng về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế Cùng với Hiến pháp năm 2013 đi vào cuộc sống, bảo đảm tính thượng tôn Hiến pháp, đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả cải cách tư pháp, một nhiệm vụ lớn và trọng tâm lúc này là căn chỉnh, hoàn thiện hệ thống pháp luật về tư pháp cho phù hợp với tinh thần và nội dung của Hiến pháp năm 2013 và các định hướng của Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020

Mục tiêu cải cách tư pháp thời kỳ thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại

hóa đất nước là xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm

minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trong đó cải cách Tòa án và hoạt động xét xử là trung tâm của cải cách tư pháp với khâu đột phá là mở rộng tranh tụng dân chủ trong xét xử

Để đạt mục tiêu đó, Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đề ra 5 phương hướng và 7 nhóm giải pháp, tập trung vào cải cách pháp luật nội dung (hình sự, dân sự, hành chính ) và pháp luật tố tụng; cải cách tổ chức các cơ quan tư pháp và các chế định bổ trợ tư pháp; xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ tư pháp, bổ trợ tư pháp, nhất là cán bộ có chức danh tư pháp; phát huy vai trò giám sát của cơ quan dân cử, của công luận, của nhân dân và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động tư pháp và cơ quan tư pháp.Nghị quyết xác định Tòa án giữ vai trò trung tâm trong hệ thống tư pháp, hoạt động của Tòa án là trọng tâm của hoạt động tư pháp Đây là bước

phát triển mới về nhận thức lý luận trong lĩnh vực tư pháp nhằm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX với mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân Đại hội Đảng toàn quốc lần

thứ X, XI tiếp tục khẳng định nhiệm vụ: “Cải cách tư pháp khẩn trương,

đồng bộ, lấy cải cách hoạt động xét xử làm trung tâm” [18, tr.127]

Trước yêu cầu hội nhập sâu rộng nhằm nâng cao vị thế, vai trò của Việt Nam với cộng đồng Quốc tế trên tất cả các lĩnh vực với mục tiêu Việt Nam muốn làm bạn, làm đối tác tin cậy, là nước có trách nhiệm trong việc giải quyết các vấn đề Quốc tế có liên quan và một trong những lĩnh vực trọng tâm

là Việt Nam đang quan tâm thực hiện cải cách hành chính, cải cách pháp luật một cách đồng bộ phù hợp với luật pháp Quốc tế

Hiến pháp 2013 quy định “Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo

vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” [33, Khoản 3],

trên tinh thần đó, vấn đề đặt ra cho các cơ quan Tư pháp Việt Nam nói chung

và ngành Tòa án nói riêng nhiều thách thức thực sự là cơ quan bảo vệ công lý

và công bằng xã hội Việt Nam đã và sẽ tham gia thực hiện các công ước, điều ước quốc tế khi gia nhập và trở thành thành viên, đòi hỏi hệ thống pháp luật bao gồm cả luật nội dung và luật tố tụng cần được sớm hoàn thiện Thực tiễn trên đây đã đặt ra cho các Thẩm phán Việt Nam không những cần phải có kiến thức sâu rộng trong nhiều lĩnh vực luật nội dung mà còn phải hiểu biết và áp dụng thành thạo luật tố tụng liên quan để giải quyết các loại vụ án tranh chấp

Nghị quyết 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, Tòa án đã tiến hành xét xử theo hướng nâng cao vai trò tranh tụng, đảm bảo quyền của bị cáo và những người tham gia tố tụng Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị xác định rõ nhiệm vụ cải cách tư pháp đến năm 2020 là phải nâng

cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tư pháp Trọng tâm là xây dựng hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Toà án nhân dân, đổi mới việc tổ chức phiên toà xét xử, xác định rõ hơn vị trí, quyền hạn, trách nhiệm của người tiến hành tố tụng theo hướng đảm bảo tính công khai, dân chủ, nghiêm minh, nâng cao chất lượng tranh tụng tại các phiên toà xét xử, coi đây là khâu đột phá của hoạt động tư pháp Thực hiện các Nghị quyết của Đảng về chiến lược cải cách

tư pháp, cùng với Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2014 được Quốc hội khóa XIII (kỳ họp thứ tám) thông qua ngày 24/11/2014 có hiệu lực ngày 01/6/2015;

Bộ Luật Hình sự sửa đổi 2015, Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi 2015 được Quốc hội khóa XIII (kỳ họp thứ mười) thông qua ngày 27/11/2015 có hiệu lực ngày 01/7/2015, thì Ngành Tòa án Việt Nam đang thực sự đổi mới về tổ chức

và hoạt động; tăng cường quản lý, nâng cao năng lực của đội ngũ Thẩm phán

để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp Gắn liền với hoạt động của Tòa án là Thẩm phán, Thẩm phán là một trong số những người tham gia tố tụng giữ vai trò then chốt trong quá trình cải cách tư pháp nói chung, đặc biệt là việc thực hiện các mục tiêu mà Nghị quyết Đảng đã đề ra Vai trò của Thẩm phán trong

tố tụng hình sự là một nội dung rất quan trọng, một mắt xích không thể thiếu trong công cuộc cải cách tư pháp hiện nay Do vậy, việc nghiên cứu về vai trò của Thẩm phán trong hoạt động tố tụng hình sự là một việc làm cần thiết góp phần thực hiện thành công cuộc cải cách tư pháp ở nước ta trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Một trong những nội dung của Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 Bộ chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp

là: “Bảo đảm tranh tụng dân chủ với Luật sư, người bào chữa và những

người tham gia tố tụng khác ; việc phán quyết của Toà án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa” [6] Một phiên tòa nói chung và

phiên tòa sơ thẩm hình sự nói riêng có bảo đảm tính chất tranh tụng hay

không phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Vai trò của Hội đồng xét xử, của Kiểm sát viên, của Luật sư, của những người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng khác, nhưng vai trò của chủ tọa phiên tòa là quan trọng nhất Kết quả phiên tòa phụ thuộc chủ yếu vào vai trò của chủ tọa phiên tòa Vì vậy, tác

giả đã chọn đề tài: “Vai trò của Thẩm phán trong tố tụng hình sự Việt Nam”

để làm luận văn thạc sỹ Thông qua đề tài này, tác giả muốn làm rõ thêm vai trò của Thẩm phán trong hoạt động tố tụng hình sự Việt Nam, từ đó đề xuất một số vấn đề hoàn thiện các quy định của pháp luật về vai trò của Thẩm phán trước yêu cầu cải cách tư pháp, nhằm nâng cao hiệu quả xét xử của Tòa

án trong giai đoạn hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1 Các sách (sách chuyên khảo, sách tham khảo, sách hướng dẫn

và giáo trình)

1) GS.TSKH Lê Cảm (2003) “Nguyên tắc tranh tụng trong hệ thống

các nguyên tắc cơ bản của Luật tố tụng hình sự”, Tạp chí luật học

2) GS.TSKH Lê Cảm (chủ biên) “Hệ thống tư pháp hình sự trong giai

đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền" Sách chuyên khảo, Khoa Luật Đại học

Quốc gia Hà Nội, Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội 2009

3) PGS.TS Phạm Hồng Hải (2003), “Mô hình lý luận Bộ luật tố tụng

hình sự Việt Nam” Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

4) PGS.TS Nguyễn Đăng Dung (2004), “Thể chế tư pháp trong nhà

nước pháp quyền” Nxb Tư pháp, Hà Nội

5) PGS.TS Đinh Văn Quế (2005), “Pháp luật hình sự thực tiễn xét xử

và án lệ” Nxb Lao động - Xã hội

6) PGS TS Võ Khánh Vinh (2007) "Bình luận khoa học Bộ luật tố

tụng hình sự" Nxb Công an nhân dân

Đặc biệt trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2014 đã có hàng loạt các bài viết khoa học đã được đăng trên các tạp chí như: Tạp chí Tòa án nhân dân (thuộc Tòa án nhân dân Tối cao), Tạp chí Kiểm sát (thuộc Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao) mà ở các mức độ đánh giá, phân tích khác nhau có liên quan đến đề tài này, cụ thể:

1) “Tăng cường tính độc lập của các Thẩm phán trong hoạt động xét

xử ở Việt Nam” Cổng thông tin điện tử Đoàn Luật sư thành phố Hồ Chí Minh

Trích dẫn từ:http://www.hcmcbar.org

2) Quách Thành Vinh – Tòa án Quân sự Trung ương; Đàm Kim Yến -

Tòa phúc thẩm, TANDTC (2010) “Mấy vấn đề áp dụng pháp luật trong xét xử”

Tạp chí Tòa án nhân dân – Tòa án nhân dân Tối cao số 19, tháng 10/2010

3) GS.TSKH Lê Văn Cảm (2011) "Tòa án là trung tâm – Xét xử là

trọng tâm trong tố tụng hình sự theo tinh thần cải cách tư pháp" Tạp chí Tòa

án nhân dân – Tòa án nhân dân Tối cao số 9, tháng 5/2011

4) GS.TSKH Lê Văn Cảm (2011) "Những vấn đề cơ bản về tổ chức – Thực hiện quyền tư pháp trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền"

Tạp chí Tòa án nhân dân – Tòa án nhân dân Tối cao số 13, tháng 5/2011

5) GS.TSKH Lê Văn Cảm (2011) "Hoàn thiện nguyên tắc tranh tụng trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam theo tinh thần cải cách tư pháp"

Tạp chí Kiểm sát – Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao số 11, tháng 6/2011

6) “Tổng hợp những vướng mắc về tố tụng hình sự, dân sự, hôn nhân

gia đình, kinh doanh, thương mại” Tạp chí Tòa án nhân dân – Tòa án nhân

dân Tối cao tháng 12/2011

7) Thạc sỹ Trần Duy Bình – Tòa án nhân dân tỉnh An Giang (2012)

“Thực tiễn và một số kiến nghị nhằm bảo đảm thực hiện nguyên tắc Khi xét

xử, thẩm phán và hội thẩm độc lập và chỉ tuân theo pháp luật” Tạp chí Tòa

án nhân dân – Tòa án nhân dân Tối cao số 11, tháng 6/2012

8) Nguyễn Quang Ngọc - Nguyên Thẩm phán TANDTC (2013) “ Bàn

về chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung” Tạp chí Tòa án nhân dân - Tòa án

nhân dân Tối cao số 8, tháng 4/2013

9) Thạc sỹ Nguyễn Văn Trượng (2013) “Hoàn thiện thủ tục xét xử vụ

án hình sự theo yêu cầu cải cách tư pháp” Tạp chí Tòa án nhân dân – Tòa án

nhân dân Tối cao số 19,tháng 10/2013

10) Thạc sỹ Nguyễn Thị Thúy Hằng, Giảng viên khoa Luật – Đại học

Huế (2014) “Một số kiến nghị góp phần thực hiện có hiệu quả nguyên tắc

tranh tụng tại phiên tòa hình sự” Tạp chí Tòa án nhân dân – Tòa án nhân dân Tối cao số 11, tháng 6/2014

11) Thạc sỹ Nguyễn Văn Nhớ, Thẩm phán Tòa án Quân sự khu vực 1 -

Quân khu 9 (2014) “Hoàn thiện quy định về quyền hạn, trách nhiệm của Chủ tọa phiên tòa trong tố tụng hình sự theo yêu cầu của cải cách tư pháp” Tạp

chí tòa án nhân dân – Tòa án nhân dân Tối cao số 14, tháng 7/2014

12) Nguyễn Quang Lộc - Nguyên Thẩm phán TANDTC “Kỹ năng viết

Bản án hình sự sơ thẩm” Tạp chí Tòa án nhân dân – Tòa án nhân dân Tối

cao số 17, tháng 9/2014

13) “Đổi mới và tăng cường công tác thông tin - tuyên truyền về tòa án nhân dân đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị

quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị” Tạp chí Tòa án nhân dân - Tòa án nhân

dân Tối cao số 02 - tháng 01/2015

2.2 Vai trò của Thẩm phán trong hoạt động tố tụng nói chung và trong tố tụng hình sự nói riêng đã có một số công trình nghiên cứu của các tác giải như

1) Luận án Tiến sỹ của tác giả Đỗ Gia Thư (2006) “Cơ sở khoa học

của việc xây dựng đội ngũ thẩm phán ở nước ta hiện nay”

vấn đề lý luận và thực tiễn” Nxb Tư pháp