bài tập hki môn đại cương VH

Như chúng ta đã biết mỗi đất nước đều có một nét đặc sắc riêng một nền văn hóa riêng, và Việt Nam ta cũng vậy, một đất nước tươi đẹp với nền văn hóa đặc sắc,đa dạng và phong phú. Ngay tại Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943, Đảng ta đã nhận định: “văn hóa là một trong ba mặt trận mà người cộng sản phải quan tâm”. Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ nhà văn hóa vĩ đại của dân tộc, cũng từng nhấn mạnh: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Đến Hội nghị Trung ương 5, Khóa VIII, Đảng ta khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần xã hội, vừa là động lực vừa là mục tiêu thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội”. Hội nghị Trung ương 10, Khóa IX tiếp tục phát triển: “Đảm bảo sự gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng, chỉnh đốn đảng là then chốt với không ngừng nâng cao văn hoá nền tảng tinh thần của xã hội; tạo nên sự phát triển đồng bộ cả ba lĩnh vực trên chính là điều kiện quyết định để bảo đảm cho sự phát triển toàn diện bền vững của đất nước”. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã chỉ rõ: “Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển”. Và để làm rõ hơn về vấn đề này em xin chọn đề số 1 “Tại sao nói: “Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế xã hội”? Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam hiện nay” cho phần bài làm của mình

MỞ ĐẦU

Như chúng ta đã biết mỗi đất nước đều có một nét đặc sắc riêng một nền văn hóa riêng, và Việt Nam ta cũng vậy, một đất nước tươi đẹp với nền văn hóa đặc sắc,đa dạng và phong phú Ngay tại Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943, Đảng

ta đã nhận định: “văn hóa là một trong ba mặt trận mà người cộng sản phải quan tâm” Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ - nhà văn hóa vĩ đại của dân tộc, cũng từng

nhấn mạnh: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” Đến Hội nghị Trung ương 5,

Khóa VIII, Đảng ta khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần xã hội, vừa là động lực vừa là mục tiêu thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội” Hội nghị Trung

ương 10, Khóa IX tiếp tục phát triển: “Đảm bảo sự gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng, chỉnh đốn đảng là then chốt với không ngừng nâng cao văn hoá - nền tảng tinh thần của xã hội; tạo nên sự phát triển đồng bộ cả

ba lĩnh vực trên chính là điều kiện quyết định để bảo đảm cho sự phát triển toàn diện bền vững của đất nước” Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ

lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã chỉ rõ: “Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển” Và để làm rõ hơn về vấn đề này em xin chọn đề

số 1 “Tại sao nói: “Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế

-xã hội”? Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam hiện nay” cho phần bài làm của mình.

NỘI DUNG

I Một số khái niệm về văn hóa và phát triển.

1, Khái niệm văn hóa.

Văn hóa là một lĩnh vực rộng lớn và phức tạp, có đối tượng nghiên cứu đa dạng, gồm nhiều ngành khoa học nghiên cứu như nhân loại học, dân tộc học, xã hội học, triết học, Và tính đến nay, đã có hơn 400 định nghĩa khác nhau về văn hóa Có thể đưa ra một vài ví dụ như sau:

Theo Thai-lơ thì: “Văn há là toàn bộ phức thể gồm hiểu biết, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, pháp luật, tập quán, những khả năng khác mà con người có được với tư cách là một thành viên xã hội”

Quan điểm của Mác về văn hóa đã chỉ ra được nguồn gốc cũng như bản chất của văn hóa: “Căn cứ vào mức độ tự nhiên được con người biến thành bản chất người tức là mức độ tự nhiên được con ngời khai thác cải tạo thì có thể xét được trình độ văn hóa chung của con người”

Trên quan điểm mục đích lí luận, chức năng luận, chỉ ra nguồn gốc, bản chất, những thành tố cơ bản của văn hóa, Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm về văn hóa như sau: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích cuộc sống, loài người mới sáng tạo ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, nghệ thuật, những phương tiện phục vụ cho việc ăn, mặc, ở, đi lại và cách thức sử dụng Tất cả những phát minh, sáng tạo ấy là văn hóa”

Nói một cách chung nhất, thì văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra nhằm mục đích phục vụ cho sự tồn tại và phát triển

của cộng đồng loài người Văn hóa được sáng tạo bởi con người với mục đích vì sự tiến bộ của loài người Văn hóa vừa là một khái niệm chỉ thuộc tính loài người, vừa

là khái niệm chỉ trình đô và chất lượng sống của con người trong hoạt động thực tiễn xã hội Văn hóa được biểu hiện sinh động và đa dạng trong những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể và đặc biệt là biểu hiện trong nhân cách, lối sống, nếp sống của cộng đồng xã hội, trong cách ứng xử của con người với tự nhiên, với xã

hội và với bản thân mình “Văn hóa là tất cả những gì còn lại khi những cái khác

bị quên đi, là cái vẫn thiếu khi người ta đã học tất cả”(Edouard Herriot)

2, Khái niệm phát triển.

- Phát triển là sự thay đổi hướng tới con gnười, hướng tới xã hội, làm tăng

phẩm chất người và tính đa dạng xã hội, “tạo ra những đặc tính, đặc trưng của xã hội và cá nhân cá nhân”

- Phát triển hướng tới sự công bằng “không phải sẽ tạo nên sự cách biệt” gắn với sự tiến bộ của xã hội

- Phát triển gắn phải phù hợp với đặc điểm, trình độ của mỗi cộng đồng Nó mang tính đa dạng, nhân văn, nhân bản

- Phát triển gắn với vai trò của văn hóa “sẽ đươc khởi đầu và truyền bá bởi văn hóa”.

3 Mối liên hệ giữa văn hóa với sự phát triển kinh tế - xã hội.

Đời sống xã hội có hai mặt: vật chất và tinh thần Nếu kinh tế là nền tảng vật chất của đời sống xã hội, thì văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội và chúng phải

đi đôi với nhau không thể tách rời nhau

Ví dụ: Trong vài thập kỷ trước đây, có một số nước cho rằng: chỉ cần tăng trưởng kinh tế với việc sử dụng cơ chế kinh tế thị trường cùng với việc phát triển

sử dụng khoa học công nghệ cao là có sự phát triển Sau một thời gian thực hiện

kết quả cho thấy, các quốc gia đó đạt được một số mục tiêu về tăng trưởng kinh tế nhưng đã vấp phải sự xung đột gay gắt trong xã hội, sự suy thoái về đạo đức, văn hóa ngày càng tăng Từ đó, kéo theo kinh tế phát triển chậm lại, mất ổn định xã hội tăng lên và cuối cùng là sự phá sản của các kế hoạch phát triển kinh tế, đất nước rơi vào tình trạng suy thoái, không phát triển được Đây là quan niệm phát triển nhanh bằng cách hi sinh các giá trị văn hóa – xã hội cho sự phát triển Trên thực tế đã bị phá sản Vì vậy phát triển kinh tế phải đi đôi với giữ gìn và phát triển văn hóa

Tóm lại mối liên hệ giữa văn hóa với việc phát triển kinh tế - xã hội là mối quan hệ chặt chẽ với nhau, kinh tế không tự mình phát triển nếu thiếu nền tảng văn hóa và văn hóa không phải là sản phẩm thụ động của kinh tế Phát triển văn hóa do đó, phải trên cơ sở kết hợp hài hòa với phát triển kinh tế Và chúng liên hệ chặt chẽ với nhau để cùng nhau phát triển

II Tại sao nói Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế

- xã hội?

1.1 Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội

Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển bởi lẽ, văn hóa do con người sáng tạo ra, chi phối toàn bộ hoạt động của con người, là hoạt động sản xuất nhằm cung cấp năng lượng tinh thần cho con người, làm cho con người ngày càng hoàn thiện, xa rời trạng thái nguyên sơ ban đầu khi từ con vật phát triển thành con người Con người tồn tại, không chỉ cần những sản phẩm vật chất mà còn có nhu cầu hưởng thụ sản phẩm văn hóa tinh thần, con người và xã hội loài người càng phát triển thì nhu cầu văn hóa tinh thần đòi hỏi ngày càng cao Đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần đó chính là đảm bảo sự phát triển ngày càng nhiều của cải vật chất cho con người và xã hội

Trên ý nghĩa đó, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là mục tiêu của sự phát triển Vì xét cho cùng, mọi sự phát triển đều do con người quyết định mà văn hóa thể hiện trình độ vun trồng ngày càng cao, càng toàn diện con người và xã hội, làm cho con người và xã hội ngày càng phát triển, tiến bộ; điều

đó nghĩa là ngày một xa rời trạng thái nguyên sơ, mông muội để tiến tới một cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc và văn minh Trong đó, bản chất nhân văn, nhân đạo của mỗi cá nhân cũng như của cả cộng đồng được bồi dưỡng; phát huy trở thành giá trị cao quý và chuẩn mực tốt đẹp của toàn xã hội Mục tiêu này phù hợp với khát vọng lâu đời của nhân loại và là mục đích phát triển bền vững, tiến bộ của các quốc gia, dân tộc Đây là một nội dung quan trọng của Chủ nghĩa xã hội

mà chúng ta đang xây dựng

1.2 Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế - xã hội

Với ý nghĩa văn hóa là nền tảng tinh thần của đời sống xã hội, văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy phát triển KT-XH Trong mỗi chính sách KT-XH luôn đòi hỏi phải bao hàm nội dung và mục tiêu văn hóa Văn hóa có khả năng khơi dậy tiềm năng sáng tạo của con người - nguồn lực quyết định sự phát triển xã hội Văn hóa có mối quan hệ thống nhất biện chứng với kinh tế, chính trị, xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu cuối cùng là văn hóa

Nói văn hóa là mục tiêu của phát triển KT-XH, có nghĩa là sự phát triển kinh tế phải nhằm mục đích nâng cao chất lượng đời sống xã hội, tạo cơ sở vật chất cho sự phát triển lành mạnh về đời sống tinh thần Muốn vậy, văn hóa phải điều tiết sự phát triển của kinh tế, phải gắn sự phát triển của kinh tế với tiến bộ xã hội Là mục tiêu của sự phát triển, văn hóa thể hiện trình độ phát triển về ý thức, trí tuệ, năng lực sáng tạo của con người Với sự phát triển của văn hóa, bản chất nhân văn, nhân đạo của mỗi cá nhân và cả cộng đồng được bồi dưỡng và phát huy, trở thành giá trị cao quý và chuẩn mực của toàn xã hội.Phát triển KT-XH dân tộc chính là để đạt được

độc lập - tự do - hạnh phúc, Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VIII

viết: “Về đời sống vật chất và văn hóa nhân dân có cuộc sống no đủ, có nhà ở tương đối tốt, có điều kiện thuận lợi về đi lại, học hành, chữa bệnh, có mức hưởng thụ văn hóa khá Quan hệ xã hội lành mạnh, lối sống văn minh, gia đình hạnh phúc”

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, văn hóa luôn được xác định là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng và điều đó thể hiện một cách nhất quán trong đường lối văn hóa của Đảng ta từ ngày mới thành lập đến nay Đó là, mục tiêu của

sự nghiệp cách mạng là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, vì mục tiêu: Dân giàu, Nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Văn hóa là động lực cho sự phát triển con người, là nhân tố bên trong, nhân tố nội sinh Văn hóa khơi dậy và phát huy mọi tiềm năng sáng tạo của con người, phát huy năng lực bản chất người Mối quan hệ con người với văn hóa là gắn liền nhau, văn hóa vừa thể hiện trong con người, đồng thời văn hóa là môi trường, là điều kiện cho

sự hình thành, phát triển nhân cách con người Tức là, văn hóa góp phần vào điều tiết quá trình phát triển KT-XH

Trong thời đại ngày nay, một đất nước giàu hay nghèo không phải có nhiều hay

ít lao động và tài nguyên thiên nhiên mà chủ yếu là do có khả năng phát huy tiềm năng sáng tạo của nguồn lực con người hay không Tiềm năng sáng tạo này nằm trong các yếu tố cấu thành văn hóa, nghĩa là nằm trong sự hiểu biết, tâm hồn, đạo lí, lối sống, thị hiếu, trình độ thẩm mĩ của mỗi cá nhân và cộng đồng Hàm lượng trí tuệ, hàm lượng văn hóa trong các lĩnh vực của đời sống con người càng cao thì khả năng phát triển KT-XH càng lớn và hiện thực

III Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam

Ngày nay, trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, ngày càng có nhiều sản phẩm và dịch vụ văn hóa được đưa vào lưu thông trên thị trường Cơ cấu ngành của lĩnh vực văn hóa ngày một phức tạp hơn Văn hóa ngày nay không còn là một “thứ trang sức” tốn kém, mà đã trở thành một ngành kinh tế công nghiệp đặc biệt, có khả năng tự trang trải và tạo ra lợi nhuận Việc lĩnh vực văn hóa trở thành ngành sản xuất - kinh doanh mang tính công nghiệp, chủ yếu là do sự tăng nhanh những nhu cầu tinh thần của con người, và sự tác động của văn hóa tới chất lượng nguồn vốn con người; từ đó, văn hóa tác động đến tăng trưởng kinh tế, chất lượng sống và môi trường sống

Tại Việt Nam, văn hóa cũng đang và đã trở thành một ngành công nghiệp với 2 nhóm ngành sau:

- Nhóm “công nghiệp thông tin - truyền thông” gồm toàn bộ các cơ sở thông tin đại chúng điện tử và ấn loát (tác phẩm nghệ thuật, sách báo ), điện ảnh, ngành kinh doanh nghe - nhìn, các dịch vụ thu thập, xử lý, truyền tải và

sử dụng thông tin,

- Nhóm “công nghiệp giải trí và thư giãn” gồm công nghiệp sản xuất dụng cụ thể dục thể thao, các liên hiệp và các tổ chức thể dục thể thao, máy ảnh và nhạc cụ, chụp ảnh, mốt thời trang, quảng cáo, ngành thủ công mỹ nghệ, ngành kiến trúc, các cơ quan văn hóa - nghệ thuật (nhà hát kịch, cải lương, tuồng, chèo, dàn nhạc giao hưởng), các nhóm nhạc nhẹ, các viện bảo tàng, thư viện, các công viên văn hóa, các trung tâm vui chơi giải trí, các hoạt động du lịch,

Để đáp ứng được các nhu cầu văn hóa đa dạng trong xã hội và dưới sự tác động của tiến bộ công nghệ mới, nhiều thiết chế văn hóa được tổ chức lại theo hướng hình thành phức hợp văn hóa đa chức năng, đặc biệt tại Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội

Sức phát triển của văn hóa ngày nay nằm chính ở tính kinh tế của nó Văn hóa do đó, tự quyết định được vận mệnh của mình, chứ không phải tùy thuộc vào các “mạnh thường quân” ở bên ngoài văn hóa Quá trình xã hội hóa văn hóa, như từ thực tế Việt Nam trong những năm qua cho thấy, đã thúc đẩy ngày càng nhiều người quan tâm đến văn hóa, chi tiêu nhiều cho văn hóa, và hơn thế còn tự mình tổ chức các hoạt động văn hóa

Quá trình xã hội hóa văn hóa đã làm giảm mức đầu tư của Nhà nước cho văn hóa, song lại nâng cao vai trò “cầm cân nảy mực” của Nhà nước trong quá trình phát triển văn hóa Nhà nước tập trung vào việc xây dựng luật và các chính sách thuế để khuyến khích (hoặc hạn chế) các lĩnh vực văn hóa Nhà nước quan tâm đến việc đầu tư phát triển những lĩnh vực mới nhằm đáp ứng và giữ vững những mức độ chuẩn trong quá trình phát triển một cách đa dạng nhu cầu văn hóa của các tầng lớp nhân dân, trước tiên ở lĩnh vực thông tin đại chúng, bảo vệ di sản văn hóa quan trọng của quốc gia Nhà nước phối hợp với các chủ thể kinh tế trong và ngoài nước hỗ trợ cho các loại hình văn hóa - nghệ thuật phi thương mại; Nhờ thế, mối quan hệ giữa các thiết chế nhà nước với các tổ chức văn hóa thuộc mọi thành phần kinh tế trở nên khăng khít, và có “sức nặng” thực tế trong việc quản lý, điều tiết quá trình xã hội hóa văn hóa

Xã hội hóa văn hóa tại Việt Nam cũng như tại nhiều nước trên thế giới,

đã thúc đẩy phát triển các hình thức sáng tạo, thưởng thức văn hóa theo

hướng hiện đại đồng thời cũng phục hồi cả nhiều loại hình văn hóa truyền thống Ở Việt Nam hiện nay, nhiều họa sĩ và nhà điêu khắc đang sử dụng những vật liệu mới cùng các phương tiện điện tử để xử lý chúng Các nhạc sĩ cũng sử dụng máy tính và công nghệ điện tử để tạo ra những âm thanh, giai điệu mới Một số nghệ sĩ đang dàn dựng những hình thức nghệ thuật sắp đặt

- trình diễn mang đậm dấu ấn cá nhân hiện đại và mang tính toàn cầu, tức là

ít lệ thuộc vào gốc rễ văn hóa truyền thống Nhiều chương trình nghệ thuật biểu diễn sử dụng cả nghệ thuật đặc thù của phim ảnh và truyền hình Những viện bảo tàng lớn được nối mạng và có website Các buổi biểu diễn ca nhạc, tạp kỹ lớn được phát trên truyền hình, và đáp ứng nhu cầu người xem theo thời gian tại bất cứ nơi nào trên đất nước

Các dòng người du lịch cũng làm cho Việt Nam hội nhập mạnh mẽ vào thế giới Nhu cầu du lịch hiện nay phong phú, từ nhu cầu tham quan các danh lam thắng cảnh thiên nhiên và lịch sử văn hóa, các viện bảo tàng đến các hình thức vận động thể thao, giải trí, học tập và chữa bệnh, kể cả du lịch kết hợp với công việc (hội thảo khoa học, tư vấn, tiếp cận thị trường, ) Việt Nam có bờ biển dài, có sự đa dạng văn hóa vùng (miền), để phát triển du lịch văn hóa Trong quá trình hội nhập quốc tế, việc trao đổi sản phẩm văn hóa nghệ thuật với nước ngoài được đẩy mạnh, chẳng hạn thông qua các Festival quốc tế; theo lời mời của các đối tác, các nhà tài trợ; tham gia các cuộc thi âm nhạc quốc tế; những ngày văn hóa Việt Nam tại các nước hay những ngày văn hóa nước ngoài tại Việt Nam Việt Nam đã phối hợp với một số nước để tạo ra một số sản phẩm văn hóa nghệ thuật chung, thí dụ các

vở kịch chung giữa nghệ sĩ Việt Nam với nghệ sĩ Mỹ, Pháp;… tác phẩm điện ảnh chung giữa Việt Nam với Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật,… Đặc biệt, việc khai thác một số loại hình nghệ thuật truyền thống dân tộc, như rối

nước, đã mang lại giá trị giao lưu văn hóa và kinh tế trong quá trình hội nhập quốc tế

Giao lưu, tiếp biến văn hóa có thể nói là một vấn đề có tính quy luật trong quá trình tồn tại, phát triển của văn hóa dân tộc, đặc biệt trong hội nhập quốc tế với sự tác động của các quá trình toàn cầu hóa như hiện nay Trong quá trình hội nhập quốc tế về kinh tế và văn hóa, cùng với việc xuất hiện những loại hình văn hóa mang tính toàn cầu, thì việc bảo tồn, phát triển

và phát huy nhiều loại hình văn hóa dân tộc là một phương châm rất quan trọng, có tầm ảnh hưởng sống còn đến tương lai phát triển của văn hóa Việt Nam

C KẾT LUẬN

Vai trò của văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội không phải chỉ là sự trợ

giúp, là phương tiện mà cao hơn thế nữa là mục tiêu, là động lực của sự phát triển.

Sinh thời, Bác Hồ đã dạy: “Phải làm sao cho văn hóa thấm sâu vào tâm lý quốc dân” Điều đó có nghĩa, văn hóa phải trở thành nhận thức, tình cảm, ý chí, động

cơ hành động của mọi người trong xã hội Văn hóa và con người phải là một; văn hóa cùng với chính trị, kinh tế cũng như các lĩnh vực khác phải đồng hành để có được “năng lực nội sinh” cho phát triển Chỉ có như vậy, sự nghiệp đổi mới đất nước vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh”, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa mới thành hiện thực