Thuyết Tam Phụ Và Đạo Hiếu Một Nỗ Lực Hội Nhập Thần Học Trong Nền Văn Hóa Nho Giáo Việt Nam

Thiên Chủ Thực Nghiã 1603Người ta có ba đấng bề trên tam phụ: thứ nhất là Thiên Chúa, thứ hai là vị quân vương, thứ ba là người cha trong gia đình.. Một người con nên vâng lời mệnh lệnh

THUYẾT TAM PHỤ VÀ ĐẠO HIẾU:

Một Nỗ Lực Hội Nhập Thần Học Trong Nền

Văn Hóa Nho Giáo Việt Nam

Antôn-Phaolô Trần Quốc Anh, SJ

Đại Học Santa Clara Berkeley, California

28/6/2014

Hội Nhập Văn Hóa

– Enculturation (trong xã hội học): giao

thoa giữa hai nền văn hóa, “nhập gia tùy tục”

– Inculturation (trong thần học): liên hệ hỗ tương giữa Tin Mừng và Văn Hóa, “đạo vào đời”

Phương Pháp Truyền Giáo ở Châu Á

– Tôn trọng những gì thuộc về tập tục địa phương miễn là không trái ngược với Tin Mừng

Tin Mừng đến Đại Việt

1533: I-ni-khu đến miền duyên hải Bắc Việt 1615: Buzomi và các bạn đến Đà nẵng

1627: Đắc Lộ và Marques đến Thanh Hóa 1660: Khoảng 300,000 tín hữu

Văn Hóa Nho Giáo ở Đông Á

• Tổ chức xã hội dựa trên tôn ti trật tự

• Tam Cương : Quân – Sư – Phụ

• Ngũ Thường : Quân-thần, Phụ-tử,

Phu-phụ, Huynh-đệ, Bằng-hữu

• Ngũ Đức : Trung, Hiếu, Tiết, Đễ, Nghĩa

Tin Mừng Gặp Văn HóaViệt

Thuận Lợi:

• Có sẵn một niềm tin vào Trời

• Tin vào sự thưởng phạt đời sau

• Quý trọng các nhân đức, các tương quan xã hội

Khó khăn:

• Tôn giáo độc thần

• Chống lại việc đa thê

• Không tham gia các nghi lễ tế tự ở địa phương

• Bài bác một số tục lệ vế tang tế

• Giáo dân trung thành với các thừa sai

Từ Tam Cương đến Tam Phụ

Một nỗ lực hội nhập thần học vào xã hội Nho giáo

dựa trên khái niệm trung và hiếu

Tam Cương: Quân > Sư > Phụ

Tam Phụ:

1 Thiên Chủ = Thượng Phụ

2 Quân Vương = Trung Phụ

3 Cha Mẹ = Hạ Phụ

Các Sách “Minh Giáo”

Bảo vệ niềm tin Công giáo và thuyết phục

người tân tòng/dự tòng về chân lý của đạo

Thiên Chủ Thực Nghiã (1603)

Người ta có ba đấng bề trên (tam phụ): thứ nhất là Thiên Chúa, thứ hai là vị quân vương, thứ ba là người cha trong gia đình Không vâng phục ba đấng ấy là bất hiếu

Một người con nên vâng lời mệnh lệnh của vị

thượng phụ, ngay cả khi điều ấy nghịch với

mệnh lệnh của trung phụ hạ phụ Làm như thế thì không bị xem là bất hiếu Nếu ngược lại,

vâng lời bề trên cấp thấp mà nghịch mệnh bề

trên cấp cao hơn thì là đại bất hiếu vậy

Phép Giảng Tám Ngày (1651)

“Bây giờ ta phải hay có ba đấng bề trên, gọi là ba

cha, ta phải thờ, ở đấng nào cho nên đấng ấy Đấng dưới là cha mẹ sinh thân xác cho ta;

Đấng giữa là vua chúa trị nước;

Đấng trên là đức Chúa trời đất, làm Chúa thật trên hết mọi sự

Có ba đấng này ta mới được sống được ở…”

(ngày thứ nhất)

Triển Khai Giáo Lý Tam Phụ

– Sách Giảng Đạo Thật (1758)  Chân

Đạo Yếu Lý (thế kỷ XIX)

– Hội Đồng Tứ Giáo (thế kỷ XIX)

– Cả hai sách được chép lại bằng chữ

Nôm và Quốc ngữ và được in rất nhiều lần.

Sách Giảng Đạo Thật

(1758)

• Bản văn gốc: một sổ tay chữ Quốc ngữ

trong văn khố của Hội Thừa Sai Ba Lê, mã

số V-1183.

• Sách có khổ 16 x 22 cm, 143 trang

• Không đề tác giả hoặc người chép.

• Chương 3 (19.5 trang) bàn về thuyết Tam Phụ

Hiếu Kính Cha Mẹ

6 Cũng phải trả ơn về phần hồn nữa thì mới trọn

sự báo hiếu … Chưa được đạo thì khuyên người cho được đạo mà khi người đã có đạo thì phải lo liệu cho người chịu các phép… đến khi người

sinh thì đoạn lại phải đọc kinh lần hạt ăn chay, ví bằng có của đủ ăn mặc cũng phải bố thí có ý

cầu khấn ĐCT thương linh hồn cha mẹ…

7 Phải coi sóc mồ mả … phải có lòng kính lòng

nhớ cho đến trọn đời, bao giờ làm giỗ chạp thì phải cứ sự thật, chẳng nên làm sự dối …”

Tôn Kính Đấng Làm Vua

“1 Phải kính mến đấng cai trị trong nước …

2 Phẩi vâng mệnh đấng làm vua … nếu người khiến việc gì phải lẽ, chẳng nên chối

3 Phải chịu việc vua là đào kinh, đắp đường … cùng nộp thuế chẳng nên trôn lánh

4 Khi có việc gì phải ra sức mà giúp… như khi đánh giặc góp công góp của …

5 Phải ở hết lòng ngay mà trả ơn vua chúa cho

thật…, chăng làm ngụy làm nghịch Lại cầu ĐCT phù hộ cho người…”

Thờ Phượng Thiên Chúa

“Mà thượng phụ là ĐCT thì ta phải trả ơn đến

dường nào, vì cha mẹ có công nuôi dưỡng dạy

dỗ thì ta đã báo hiếu, mà vua chúa có công trị

nước cho ta được bằng yên thì ta đã kính thờ trả

ơn vua chúa, phương chi ĐCT làm Cha cả hết loài người ta, là vua cả trên các vua, có ơn cả có công hơn cả cha mẹ hơn vua chúa muôn vàn

trùng …”

Nhớ Ơn Thiên Chúa

“1 Vì ĐCT sinh ra ta thì ta mới có ….

2 Vì ĐCT hằng gìn giữ ta liên …

3 ĐCT chẳng những sinh ra ta, gìn giữ ta mà còn sinh ra muôn vàn giống để nuôi dưỡng ta …

4 Kẻ có đạo phải cám ơn riêng ĐCT mở lòng cho ta

được chịu đạo Thánh Người truyền …

5 … Ấy ĐCT đã xuống bấy nhiêu ơn cho ta thì ta phải thờ phượng Người vì Người là Đấng tốt lành, phải kính mến Người vì Người là Đấng nhân lành, phải vâng

phép Người vì Người là Đấng thưởng phạt công minh

…”

Hội Đồng Tứ Giáo

(thế kỷ XIX)

• Hội Đồng Tứ Giáo được viết như một cuộc tranh luận tôn giáo 3 ngày giữa những người đại diện của 4 tôn giáo: đạo Nho, đạo Lão, đạo Phật, và đạo Thiên Chúa, xoay quanh ba chủ đề:

– “Con người và vũ trụ từ đâu đến?”

– “Sống trên đời ta phải làm gì ?”

– “Chết rồi thì sẽ ra sao ?

Phụng Sự Vua Chúa

“Nho sĩ rằng: Bên đạo có dạy thờ phượng đấng làm

vua chúa chăng ?

Tây sĩ rằng: Có, vì trong đạo gọi đấng làm vua chúa là cha cả trong nước, coi sóc mọi người như con vì vậy dạy phải lấy 5 sự này mà kính thờ vua chúa:

1) phải tôn kính người làm bề trên cả trong nước;

2) phải vâng lệnh người dạy, dầu khó nhọc chẳng từ;

3) phục dịch đóng xâu thuế;

4) khi có việc thì sẵn lòng giúp đỡ

5) hết lòng báo ân, chớ đem lòng ngụy nghịch

Tôn Kính Cha Mẹ

“Nho sĩ rằng: Trong đạo có dạy thờ cha mẹ là thể

nào nữa chăng ?

Tây sĩ rằng: Trong đạo thánh có điều răn thảo kính cha mẹ buộc kẻ làm con phải làm 7 sự này:

Bài Học từ Giáo Lý Tam Phụ

– Phản bác lại quan niệm cho rằng theo đạo là

bỏ truyền thống dân tộc

– Người Công giáo khẳng định chữ trung với vua, hiếu với cha mẹ, cho dù cách bầy tỏ

không giống với lễ nghi đương thời

– Dù những cung cách lễ nghi bên ngoài có

phần khác biệt, tự bản chất, đạo Thiên Chúa cũng là đạo Hiếu, hoà nhập được và trở

thành một tôn giáo của người Việt như các tôn giáo khác