Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển bởi lẽ, văn hóa do con người sáng tạo ra, chi phối toàn bộ hoạt động của con người, là hoạt động sản xuất nhằm cung cấp năng lượng tinh thần cho con người, làm cho con người ngày càng hoàn thiện. Với tư là chủ thể và đồng thời là vật mang văn hóa, con người hoạt động, tác động đến môi trường xung quanh dựa trên những chuẩn mực văn hóa được thừa hưởng từ truyền thống và giáo dục. Bởi vậy để phát huy tiềm năng con người và công cuộc phát triển xã hội nói chung và vào việc thức đẩy tăng trưởng kinh tế nói riêng, cần phải tính đến các yếu tốt văn hóa mà mỗi con người đang mang trong bản thân. Em xin tìm hiểu thêm về vấn đề “ Tại sao nói Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế xã hội? liên hệ thực tiễn ở Việt Nam hiện nay.”
Trang 1MỞ ĐẦU
Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển bởi lẽ, văn hóa do con người sáng tạo ra, chi phối toàn bộ hoạt động của con người, là hoạt động sản xuất nhằm cung cấp năng lượng tinh thần cho con người, làm cho con người ngày càng hoàn thiện Với tư là chủ thể và đồng thời là vật mang văn hóa, con người hoạt động, tác động đến môi trường xung quanh dựa trên những chuẩn mực văn hóa được thừa hưởng
từ truyền thống và giáo dục Bởi vậy để phát huy tiềm năng con người và công cuộc phát triển xã hội nói chung và vào việc thức đẩy tăng trưởng kinh tế nói riêng, cần phải tính đến các yếu tốt văn hóa mà mỗi con người đang mang trong bản thân
Em xin tìm hiểu thêm về vấn đề “ Tại sao nói Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là
động lực phát triển kinh tế - xã hội? liên hệ thực tiễn ở Việt Nam hiện nay.”
NỘI DUNG
I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN HÓA.
1 Khái niệm văn hóa.
Văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra và phát triển
trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hội của con người Văn hóa là trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành động của con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con người tạo ra
Vì thế mà số lượng các định nghĩa về văn hóa rất lớn nhưng nhìn chung
có thể phân các định nghĩa về văn hóa theo những loại chính về văn hóa như sau:
* Các định nghĩa miêu tả: Trọng tâm được đặt vào việc liệt kê tất cả
những gì mà khái niệm văn hóa bao hàm
Trang 2* Các định nghĩa lịch sử: Nhấn mạnh các quá trình thừa kế xã hội, truyền
thống Các định nghĩa kiểu này dựa trên việc giả định về tính ổn định và bất biến của văn hóa, bỏ qua tính tích cực của con người trong việc phát triển và cải biến văn hóa
* Các định nghĩa về chuẩn mực: Hướng vào quan niệm về lý tưởng và giá
trị
* Các định nghĩa tâm lý học: Các định nghĩa tâm lý học nhấn mạnh vào
quá trình thích nghi với môi trường, quá trình học hỏi, hình thành thói quen, lối ứng
xử của con người
* Các định nghĩa cấu trúc: Các định nghĩa cấu trúc chú trọng tới tổ chức
cấu trúc của văn hóa Như R Linton chú trọng đến hai khía cạnh của văn hóa: “a)
Văn hóa suy cho cùng là các phản ứng lặp lại ít nhiều có tổ chức của các thành viên xã hội; b) Văn hóa là sự kết hợp giữa lối ứng xử mà người ta học được và các kết quả ứng xử mà các thành tố của nó được các thành viên cuẩ xã hội đó tán thành và truyền lại nhờ kế thừa”.
* Các định nghĩa nguồn gốc: Các định nghĩa nguồn gốc cho rằng văn hóa
được xác định từ nguồn gốc của nó Nhà xã hội học P Sorokin định nghĩa: “văn
hóa chỉ tổng thể những gì được tạo ra hay được cải biến bởi hoạt động có ý thức hay vô thức của hai hay nhiều cá nhân tương tác với nhau và tác động tới lối ứng
xử của của nhau”.
* Định nghĩa của UNESCO:
UNESCO văn hóa phản ánh và thể cũng đưa ra định nghĩa chính thức về
văn hóa: “Văn hiện một cách tổng quát, sống động mọi mặt của đời sống của cá
nhân và các cộng đồng đã diễn ra trong quá khứ cũng như đang diễn ra trong hiện tại, qua hang bao thế kỷ nó đã cấu thành một hệ thống các giá trị, truyền thống,
Trang 3thẩm mỹ và lối sống mà dựa trên đó từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình”.
2 Văn hóa có những đặc trưng.
- Tính hệ thống là đặc trưng đầu tiên của văn hóa, Chính nhờ có tính hệ
thống mà văn hóa, với tư cách là một đối tượng bao trùm mọi hoạt động của xã hội, thực hiện được một trong ba chức năng cơ bản của mình là chức năng tổ chức xã hội Chính văn hóa thường xuyên làm tăng độ ổn định của xã hội, cung cấp cho xã hội mọi phương tiện cần thiết để ứng phó với môi trường tự nhiên và xã hội của mình
- Tính giá trị, văn hóa chỉ chứa cái đẹp, chứa các giá trị Là thước đo mức
độ nhân bản của xã hội và con người Các giá trị văn hóa theo chất liệu có thể chia thành giá trị vật chất và giá trị tinh thần; theo ý nghĩa có thể chia thành giá trị sử
dụng, giá trị đạo đức và giá trị thẩm mĩ ( chân, thiện, mĩ); theo thời gian có thể chia
thành giá trị vĩnh cửu và giá trị nhất thời.Sự phân biệt các loại giá trị theo thời gian cho phép ta có được cái nhìn biện chứng và khách quan trong việc đánh giá tính giá trị của sự vật, hiện tượng Nhờ thường xuyên xem xét, phân loại các giá trị mà văn hóa thực hiện được chức năng quan trọng thứ hai là chức năng điều chỉnh xã hội,
nó định hướng các giá trị, điều chỉnh các ứng xử, nó là động lực cho sự phát triển của xã hội, giúp cho xã hội duy trì được trạng thái cân bằng động của mình
- Tính lịch sử, được thể hiện ở chỗ bao giờ nó cũng hình thành trong một
quá trình và được tích luỹ qua nhiều thế hệ Tính lịch sử tạo cho văn hóa là một chiều sâu; và chính nó buộc văn hóa thường xuyên tự điều chỉnh, tiến hành phân loại và phân bố lại các giá trị Và được duy trì bằng truyền thống văn hóa Truyền thống văn hóa là những giá trị ổn định thể hiện dưới những khuôn mẫu xã hội được tích lũy và tái tạo trong cộng đồng người qua không gian và thời gian và được cố định hoá dưới dạng ngôn ngữ, phong tục, tập quán… Truyền thống văn hóa được
Trang 4tồn tại nhờ giáo dục Văn hóa đóng vai trò quyết định trong việc hình thành nhân cách ở con người, trồng người, Từ chức năng giáo dục, văn hóa có chức năng phái sinh là đảm bảo tính kế tục của lịch sử
- Tính nhân sinh là một hiện tượng xã hội, là sản phẩm hoạt động thực
tiễn của con người, Đặc trưng này cho phép phân biệt văn hóa với những giá trị tự nhiên chưa mang dấu ấn sáng tạo của con người Sự tác động của con người đối với
tự nhiên có thể mang tính vật chất như việc luyện quặng để chế tạo đồ dùng, đẽo gỗ tạc tượng… hoặc mang tính tinh thần như việc đặt tên, tạo truyền thuyết cho các cảnh quan thiên nhiên: vịnh Hạ Long, núi Ngũ Hành Sơn
II.Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế - xã hội.
1 Văn hóa là mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển bởi lẽ, văn hóa do con người sáng
tạo ra, chi phối toàn bộ hoạt động của con người, là hoạt động sản xuất nhằm cung cấp nhu cầu về tinh thần cho con người, làm cho con người ngày càng hoàn thiện hơn
Phải coi văn hoá là mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội thì mới có thể khác phục được tình trạng mâu thuẫn giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần Thực
tế cho thấy không phải bao giờ giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần của xã hội cũng tỉ lệ thuận với nhau Rất có thể xảy ra trường hợp kinh tế phát triển, đời sống vật chất được nâng lên song xã hội lại có sự gia tăng các tệ nạn xã hội; văn hoá, đạo đức xuống cấp Giải quyết mâu thuẫn này đòi hỏi chúng ta phải khắc phục khoảng cách giữa văn hoá và văn minh kỹ thuật
văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là mục tiêu của sự phát triển Vì xét cho cùng, mọi sự phát triển đều do con người quyết định mà văn
Trang 5hóa thể hiện trình độ vun trồng ngày càng cao, càng toàn diện con người và xã hội, làm cho con người và xã hội ngày càng phát triển, tiến bộ; điều đó nghĩa là ngày một xa rời trạng thái nguyên sơ, mông muội để tiến tới một cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc và văn minh Trong đó, bản chất nhân văn, nhân đạo của mỗi cá nhân cũng như của cả cộng đồng được bồi dưỡng; phát huy trở thành giá trị cao quý và chuẩn mực tốt đẹp của toàn xã hội Mục tiêu này phù hợp với khát vọng lâu đời của nhân loại và là mục đích phát triển bền vững, tiến bộ của các quốc gia, dân tộc Đây
là một nội dung quan trọng của Chủ nghĩa xã hội mà chúng ta đang xây dựng
Văn hóa do con người sáng tạo ra, chi phối hoạt động của con người, làm cho con người ngày càng hoàn thiện, xa rời trạng thái nguyên sơ ban đầu khi từ con vật phát triển thành con người Con người tồn tại, không chỉ cần những sản phẩm vật chất mà còn có nhu cầu hưởng thụ sản phẩm văn hóa tinh thần, con người và xã hội loài người càng phát triển thì nhu cầu văn hóa tinh thần đòi hỏi ngày càng cao Đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần đó chính là đảm bảo sự phát triển ngày càng nhiều của cải vật chất cho con người và xã hội
Văn hóa là nền tảng tinh thần, đòi hỏi phải đặt văn hóa vào vị trí quan trọng Cũng như kinh tế tạo nên giá trị vật chất, nền tảng vật chất và nền tảng tinh thần tạo những điều kiện cần và đủ để xã hội tồn tại và phát triển Thiếu điều kiện vật chất thì không có sự tồn tại của con người, nhưng thiếu điều kiện tinh thần thì
xã hội không thể phát triển được Trong quá trình tồn tại và phát triển của lịch sử,
cơ sở vật chất và tinh thần thường xuyên thấm lẫn vào nhau và hỗ trợ lẫn nhau Chừng nào nền tảng tinh thần suy yếu, chừng đó xã hội sẽ lâm vào khủng hoảng, các tệ nạn xã hội xuất hiện và sự phát triển kinh tế sẽ gặp khó khăn
Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển mọi sự phát triển đều do con người quyết định mà văn hóa thể hiện trình độ vun trồng ngày càng cao, làm cho con người và xã hội ngày càng phát triển, tiến bộ; Trong đó, bản chất nhân văn, nhân đạo của mỗi cá nhân cũng như của cả cộng đồng được bồi dưỡng; phát huy trở
Trang 6thành giá trị cao quý và chuẩn mực tốt đẹp của toàn xã hội Mục tiêu này phù hợp với khát vọng lâu đời của nhân loại và là mục đích phát triển bền vững, tiến bộ của các quốc gia, dân tộc
2 Văn hóa là động lực để phát triển kinh tế - xã hội.
Văn hóa là động lực của sự phát triển, mà mọi sự phát triển đều do con
người quyết định và chi phối Các nguồn lực tác động đến sự phát triển kinh tế gồm các nguồn lực về: nhân lực lao động, khoa học công nghệ, nguồn lực bên ngoài nguồn vốn… yếu tố con người là quan trọng nhất văn hóa khơi dậy và nhân lên mọi tiềm năng sáng tạo của con người, huy động sức mạnh nội sinh to lớn trong con người đóng góp vào sự phát triển xã hội. bảo đảm cho sự phát triển được hài hòa, cân đối, lâu bền Trong nền kinh tế thị trường, một mặt văn hóa dựa vào chuẩn
mực của nó là chân, thiện, mỹ để hướng dẫn và thúc đẩy người lao động không
ngừng phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao tay nghề, sản xuất hàng hóa với số lượng ngày càng nhiều với chất lượng ngày càng cao, đáp ứng nhu cầu không ngừng tăng lên của xã hội
Một chính sách phát triển đúng đắn là chính sách làm cho các yếu tố cấu thành văn hóa thấm sâu vào tất cả các lĩnh vực sáng tạo của con người văn hóa trong sản xuất, trong sinh hoạt gia đình, trong giao tiếp, trong quản lý, trong giao lưu quốc tế, trong ẩm thực (hình minh họa phần mục lục)Tức là hàm lượng trí tuệ, hàm lượng văn hóa trong các lĩnh vực của đời sống con người càng cao bao nhiêu thì khả năng phát triển kinh tế - xã hội càng trở nên hiện thực bấy nhiêu
Vì con người là chủ thể, cũng là kết quả của văn hóa Các giá trị văn hóa làm nên nhưng phẩm chất năng lực tinh thần của con người, mỗi một nền văn hóa
sẽ có một kĩ thuật đặc trưng cho nền văn hóa của mình, nên mới dẫn tới sự đa dạng hóa ngành nghề
Trang 7Trong nền kinh tế thị trường, một mặt văn hóa dựa vào chuẩn mực của nó
là chân, thiện, mỹ để hướng dẫn và thúc đẩy người lao động không ngừng phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao tay nghề, nâng cao năng suất lao động, đáp ứng nhu cầu không ngừng tăng lên của xã hội; mặt khác, văn hóa sử dụng sức mạnh của các giá trị truyền thống, của đạo lý, dân tộc để hạn chế những mặt tiêu cực của nền kinh tế thị trường
văn hóa không chỉ là mục tiêu, động lực phát triển kinh tế- xã hội mà văn hóa còn là định hướng và là kết quả nhân văn của một nền kinh tế lành mạnh Bởi
vì văn hóa là yếu tố căn bản nhất để định nghĩa con người: con người là một sinh vật có văn hóa
Toàn cầu hóa kinh tế quốc tế là một xu thế, đòi hỏi chúng ta phải chủ động và tích cực hội nhâp Đây là cơ hội để chúng ta phát triển nhanh có hiệu quả, nhưng cũng là thách thức rất lớn với nước ta trên nhiều mặt, trong đó có cả văn hóa Lúc này, nền văn hóa dân tộc sẽ đóng vai trò định hướng và điều tiết để hội nhập và phát triển bền vững, hội nhập để phát triển nhưng vẫn giữ vững được độc lập, tự chủ Do đó, chúng ta cần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình hội nhập, phát triển
III Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam hiện nay.
1 Thực tiễn ở Việt Nam.
* Mặt tích cực.
Trong bối cảnh hiện nay vai trò của văn hoá đã và đang tham gia vào quá trình phát triển kinh tế Lịch sử phát triển của loài người cho thấy, ở bất kỳ thời kỳ nào, con người cũng đều đóng vai trò quyết định với quá trình sản xuất, mà trước hết, họ là một thực thể văn hoá Tố chất con người có ý nghĩa quyết định làm nên sức mạnh của văn hoá ở mỗi quốc gia - dân tộc Hiện nay nói đến tiềm năng phát
Trang 8triển của mỗi quốc gia, người ta không chỉ nói tới tiềm lực về kinh tế, tài nguyên thiên nhiên, mà phải nói tới yếu tố quyết định là văn hoá, được thể hiện qua năng lực, trí tuệ, tài năng, đạo đức của con người ở quốc gia đó
Chúng ta xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội theo hướng xã hội chủ nghĩa, và điều Đảng ta khẳng định: Văn hoá vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội đã chỉ rõ vai trò cực kỳ quan trọng của văn hoá đối với sự phát triển của đất nước Vì vậy, cần nhận thức sâu sắc về vị trí, vai trò của văn hoá trong sự nghiệp đổi mới Theo đó Đảng ta xác định tiến hành đồng bộ
và gắn kết chặt chẽ ba lĩnh vực: Phát triển kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là nhiệm vụ then chốt cùng với việc xây dựng văn hóa, nền tảng tinh thần của xã hội nhằm tạo nên sự phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững của đất nước, quan điểm của Đảng ta, phát triển là một bước tiến toàn diện và đồng bộ
về các mặt kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa và môi trường Phát triển bao hàm sự tăng trưởng về kinh tế gắn liền với bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước và từng chính sách phát triển; tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hoá tiên tiến mang đậm phong cách Việt
Dân tộc ta luôn có một lối sống hòa hợp, hài hòa với thiên nhiên Nó đưa
ra mô hình ứng xử có văn hóa của con người đối với thiên nhiên, vì sự phát triển bền vững của thế hệ hiện nay và các thế hệ con cháu mai sau, bản sắc văn hoá, tinh thần dân tộc là nguồn tài nguyên của dân tộc, của đất nước Có thể nói rằng, trong lịch sử hàng chục thế kỷ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc của dân tộc ta, nguồn lực quan trọng nhất trong truyền thống văn hoá là tinh thần yêu nước Từ khi ra đời, Đảng ta
đã động viên, bồi dưỡng và cổ vũ toàn dân phát huy cao độ tinh thần yêu nước để giành lại, giữ vững độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Thực tế cho thấy, những thành tựu to lớn mà, toàn dân ta đã đạt được trong hơn nửa thế kỷ qua có vai trò của bản lĩnh, của sức mạnh của văn hoá Việt Nam
Trang 9Thế kỷ XIX đã sang, đặt ra cho ta nhiều cơ hội mới, vì lý do đó chúng ta cần đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, mở rộng giao lưu quan hệ quốc tế, để đạt tới các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hiện nay
và về lâu dài trong tương lai, một trong các vấn đề quan trọng trước hết là chúng ta cần triển khai thực hiện các quan điểm như Nghị quyết Trung ương khoá VIII và Kết luận Hội nghị lần thứ 10 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX đã nêu lên: Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy công cuộc xây dựng Chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Đó là nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc mang nội dung cốt lõi là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu những tinh hoa văn hoá của nhân loại Điều đó đòi hỏi chúng ta cần tiếp tục củng cố, phát triển một nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong
đa dạng; và văn hoá đó phải là tổng hoà các tinh hoa văn hoá của các dân tộc anh
em cùng chung sống trên đất nước Việt Nam Văn hoá đó phải giữ vị trí là bộ phận cấu thành bản chất của xã hội, là bộ phận cấu thành phẩm chất của mỗi người trong
xã hội
Hơn nữa, trong những năm qua thì Nhà nước ta không ngừng cải cách và nâng cao chất lượng của bộ máy giáo dục nhằm phát triển văn hóa tri thức của con người một cách toàn diện Mở rộng giao lưu văn hóa với các quôc gia trong khu vực và trên thế giới nhằm trau rồi và tiếp thu nhưng tinh hoa văn hóa của các nước…
* Mặt tiêu cực.
Nước ta đang trên đà hội nhập thế giới, su thế toàn cầu hóa là cơ hội để văn hoá nước ta học hỏi và phát huy hơn nữa các giá trị văn hóa của mình Kèm theo đó thì chúng ta phải đối mặt với các thách thức của quá trình toàn cầu hoá khi
nó trực tiếp tác động tới bản sắc dân tộc, làm tha hoá nhân cách, rối loạn một số giá trị xã hội, đặt không ít hoạt động văn hoá và nhiều quan hệ xã hội trước nguy cơ bị thương mại hoá vậy văn hoá phải góp phần bảo vệ và phát huy các giá trị văn hoá
Trang 10đích thực, vì sự phát triển của xã hội và con người, để thúc đẩy, hướng dẫn sự phát triển trước những thách thức của toàn cầu hoá và mặt trái của kinh tế thị trường
Toàn cầu hóa quốc tế là một xu thế, đòi hỏi chúng ta phải chủ động và tích cực hội nhâp Đây là cơ hội để chúng ta phát triển nhanh có hiệu quả, nhưng cũng là thách thức lớn với nước ta trên nhiều mặt, trong đó có cả văn hóa Sự thâm nhập của văn hóa độc hại, của sự lai căng văn hóa , đã và đang ảnh hưởng, làm hủy hoại những giá trị văn hóa truyền thống
Hiện nay có rất nhiều phim ảnh, các loại hình nghệ thuật,âm nhạc, các loại trò chơi trò chơi trực tuyến, chúng ta cần phải làm sao để các sản phẩm văn hóa của ta đủ sức cạnh tranh, trước hết là ở thị trường nội địa, rồi sau sẽ tính tới thị trường trên khu vực và thế giới
Yếu tố văn hóa có một vị thế quan trọng xét về nội lực của con người và
xã hội của một dân tộc trong cuộc cạnh tranh toàn cầu hóa, hội nhập với thế giới, vậy nước ta cần tăng cường nội lực của mình thông qua những chính sách văn hóa như thế nào, để có thể giành thắng lợi trong hội nhập hiện nay?
2 Giải pháp nhằm nâng cao văn hóa ở nước ta.
Thứ nhất, đẩy mạnh và phát triển hơn nữa hệ thống giáo dục quốc gia :
Muốn làm tốt công tác này đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ đồng bộ giữa các cấp ủy Đảng, các bộ - nghành, các tổ chức đoàn thể và các phòng ban liên quan để
bộ máy giáo dục ngày càng trong sạch, quán triệt tối đa được những tiêu cực trong giao dục
Thứ hai, giáo dục lối sống văn hóa xây dựng lối sống văn hóa: Để hoạt
động này trở thành phong trào sâu rộng, có hiệu quả cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tổ chức vào thời điểm phù hợp Hình thức tổ chức là phối hợp chặt chẽ giữa các ngành hữu quan để tổ chức chiến dịch “Ánh sáng văn hóa”, “Xóa nạn mù chữ”,