an toàn điện chương 1

Hoả hoạn • Hoả hoạn : do dòng điện, có thể xảy ra ở các buồng điện, vật liệu dễ cháy để gần với dây dẫn có dòng điện chạy qua.. TÁC DỤNG CỦA DÒNG ĐIỆN 29  Khi người tiếp xúc với các ph

TÀI LIỆU THAM KHẢO

11/1/2015

2

1 TS Nguyễn Đình Thắng, TS Nguyễn Minh Chước

Kỹ thuật an toàn điện - NXB tại chức ĐHBKHN

2 Nguyễn Xuân Phú (Chủ biên)

Kỹ thuật an toàn trong sử dụng và cung cấp điện

NỘI DUNG MÔN HỌC

của một phần thân người với

phần tử có điện áp hay qua

trung gian của một vật dẫn

b Đốt cháy điện

11/1/2015

7

• Đốt cháy điện có thể phát sinh khi xảy ra ngắn mạch

nguy hiểm, kèm theo nó là nhiệt lượng sinh ra rất lớn và

là kết quả của phát sinh hồ quang điện:

- Tai nạn đốt cháy điện là do chạm đất kéo theo phát sinh

hồ quang điện mạnh.

- Sự đốt cháy điện là do dòng điện rất lớn chạy qua cơ

thể người.

- Trong đại đa số các trường hợp đốt cháy điện xảy ra ở

các phần tử thường xuyên có điện áp và có thể xem như

tai nạn do tiếp xúc trực tiếp.

Nạn nhân tại nạn điện do đốt cháy

Nạn nhân tại nạn điện do đốt cháy Video Hinh

anh\Vi pham khoang cach an toan điện

giật.mp4

11/1/2015

11

c Hoả hoạn

• Hoả hoạn : do dòng điện, có thể xảy ra ở các buồng điện, vật

liệu dễ cháy để gần với dây dẫn có dòng điện chạy qua Khi

dòng điện đi qua dây dẫn vượt quá giới hạn cho phép làm cho

dây dẫn bị đốt nóng hoặc do hồ quang điện sinh ra.

• Sự nổ: do dòng điện, có thể xảy ra tại các buồng điện hoặc gần

nơi có hợp chất nổ Hợp chất nổ này để gần các đường dây điện

có dòng điện quá lớn, khi nhiệt độ của dây dẫn vượt quá giới hạn

cho phép sẽ sinh ra nổ.

• Nhận xét: So với điện giật và đốt cháy điện thì số tai nạn do hoả

hoạn và nổ ở trang thiết bị điện có ít hơn Đại đa số các trường

hợp tai nạn xảy ra là do điện giật

1.1.2 Nguyên nhân dẫn đến tai nạn điện

19

tiÕp xóc trùc tiÕp

tiÕp xóc trùc tiÕp

TIẾP XÚC GIÁN TIẾP

TIẾP XÚC GIÁN TIẾP

TIẾP XÚC GIÁN TIẾP

27

TIẾP XÚC GIÁN TIẾP

1.1.3 Số liệu thống kê tai nạn điện

Số liệu thống kê tai nạn điện

• Xuất hiện trong KV điện trường mạnh:0.08%

d Theo nguyên lứa tuổi:

• Dưới 20: 14,5%

• 21-30: 51,7%

• 31-40: 21,3%

• Trên 40: 12,5%

1.2 TÁC DỤNG CỦA DÒNG ĐIỆN

29

 Khi người tiếp xúc với các phần tử có điện áp (kể cả tiếp xúc trực tiếp hoặc gián

tiếp), sẽ có dòng điện chạy qua cơ thể, các bộ phận của cơ thể phải chịu tác động

nhiệt, điện phân và tác dụng sinh học của dòng điện làm rối loạn, phá huỷ các bộ

phận này, có thể dẫn đến tử vong.

a) Tác động về nhiệt:của dòng điện đối với cơ thể người thể hiện qua hiện tượng gây

bỏng, phát nóng các mạch máu, dây thần kinh, tim, não và các bộ phận khác trên

cơ thể dẫn đến phá huỷ các bộ phận này hoặc làm rối loạn hoạt động của chúng

khi dòng điện chạy qua.

b) Tác động điện phân:của dòng điện thể hiện ở sự phân huỷ các chất lỏng trong cơ

thể, đặc biệt là máu, dẫn đến phá vỡ các thành phần của máu và các mô trong cơ

thể.

c) Tác động sinh học:của dòng điện biểu hiện chủ yếu qua sự phá huỷ các quá trình

điện - sinh, phá vỡ cân bằng sinh học, dẫn đến phá huỷ các chức năng sống.

 Mức độ nguy hiểm của dòng điện đối với cơ thể người tuỳ thuộc vào trị số của dòng

điện, loại dòng điện (dòng điện một chiều hoặc dòng điện xoay chiều) và thời gian

duy trì dòng điện chạy qua cơ thể (IEC 60479-1).

Standard IEC 60479-1

Phạm vi ảnh hưởng theo thời gian/dòng điện xoay chiều

đối với cơ thể người khi dòng đi qua từ tay trái xuống đất

Vùng AC-4.2 Đến 50% khẳng năng ảnh hưởng tới nhịp tim

Vùng AC-4.3 Trên 50% khẳng năng ảnh hưởng tới nhịp tim

Đường A- Ngưỡng cảm nhận có dòng điện qua người

Đường B- Ngưỡng co rút bắp thịt

Đường C1-Ngưỡng khả năng 0% ảnh hưởng tới nhịp tim

Đường C2 -Ngưỡng khả năng 5% ảnh hưởng tới nhịp tim

Đường C3 -Ngưỡng khả năng 50% ảnh hưởng tới nhịp tim

Standard IEC 60479-1: Ngưỡng dòng điện tới hạn

(Critical current thresholds)

11/1/2015

31

Tim ngừng đậpTim đập mạnh - Ngưỡng rung cơ tim

Tê liệt cơ quan hô hấp-Nghẹt thởBắt đầu co cơ - Ngưỡng buông nhả

Có cảm giác nhói nhẹ - Ngưỡng cảm nhận

AC

Ngưỡng dòng điện tới hạn

Dßng ®iÖn xoay chiÒu : I cp = 10 mA

Tim đập mạnh - Ngưỡng rung cơ tim

Tê liệt cơ quan hô hấp-Nghẹt thởBắt đầu co cơ - Ngưỡng buông nhả

Có cảm giác nhói nhẹ - Ngưỡng cảm nhận

1.3.1 Điện áp tiếp xúc

Điện áp tiếp xúc Utx:Là

điện áp giữa hai điểm trên đường

đi của dòng điện qua cơ thể người

(hay chính là điện áp đặt lên cơ thể

người khi người tiếp xúc điện)

thường là giữa tay với tay hoặc

giữa tay và chân.

11/1/2015

33

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến tác dụng của dòng điện đi

vào cơ thể con người

Kết quả khảo sát không cho ta thấy mối quan hệ giữa tỉ lệ tử vong và điện áp vì

thực chất ở mạng điện áp cao, các phương tiện bảo vệ được trang bị đầy đủ hơn

• Tiêu chuẩn IEC:

•Ở Việt Nam: Utxcp : Với 1 chiều: ≤ 110 V

Với xoay chiều ≤ 42V

Trị số hiệu dụng

của điện áp chạm

(V)

Thời gian duy trì lớn nhất cho phép của điện áp chạm (s)

Đối với dòng xoay chiều tần số công nghiệp

Đối với dòng một chiều

Bảng 1 - Thời gian duy trì lớn nhất cho phép của điện áp chạm trong hệ thống điện hạ áp

phụ thuộc độ lớn của nó với điều kiện điện áp chạm cho phép là 42 V đối với dòng xoay

chiều tần số công nghiệp và 110 V đối với dòng một chiều (TCVN9358-2012)

 Dòng điện là nhân tốt quyết định đến tổn thương

khi bị điện giật.

 Dòng điện nguy hiểm nhất đối với cơ thể người là

dòng xoay chiều tần số 50 - 100 HZ Trị số an toàn lấy

bằng 10mA.

 Dòng điện một chiều cũng nguy hiểm, nhưng khả

năng tự giải phóng của nạn nhân ở mức cường độ dòng

điện cao hơn, nên lấy trị số an toàn là 50mA

11/1/2015

41

Có thế giải thích như sau:

 Lúc đặt điện một chiều vào tế bào, các phần tử trong tế bào phân

thành những ion khác dấu và bị hút ra ngoài màng tế bào Như vậy

phân tử bị cực hoá và kéo dài thành ngẫu cực Các chức năng sinh vật

- hoá học của tế bào bị phá hoại đến một mức độ nhất định.

 Khi đặt nguồn điện xoay chiều vào thì ion cũng chạy theo hai chiều

khác nhau ra phía ngoài màng tế bào Nhưng lúc dòng điện đổi chiều thì

chuyển động của ion ngược lại Nếu một tần số nào đấy của dòng điện,

tốc độ ion đủ để cứ trong một chu kỳ chạy được hai lần bề rộng của tế

bào thì trường hợp này ứng với mức độ kích thích nhiều nhất, chức

năng sinh vật hoá học của tế bào bị phá hoại nhiều nhất Với dòng điện

có tần số cao thì khi dòng điện đổi chiều ion không kịp đập vào màng tế

bào Nếu tần số càng tăng lên, đường đi của ion càng ngắn và mức độ

ảnh hưởng đến tế bào càng ít Lúc tần số cao thì điện trường không

ảnh hưởng đến chuyển động của ion, tế bào không bị kích thích nhiều.

11/1/2015

42

1.3.5 Thời gian tác động của dòng điện

Là một trong những nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến hậu quả gây chấn

thương điện.

Thời gian tác động càng ngắn thì xác suất gây chấn thương càng nhỏ

Thời gian tác động càng lâu thì điện trở của cơ thể người sẽ càng giảm và

do đó cường độ dòng điện sẽ tăng, mức độ nguy hiểm sẽ càng lớn.

Mỗi chu kỳ co dãn của tim kéo dài khoảng 1 giây và trong chu kỳ có khoảng

0,4s tim nghỉ ( trạng thái giữa co và giãn ) và thời điểm này tim rất nhạy cảm

với dòng điện đi qua nó Vì vậy nếu dòng điện đi qua trùng với thời điểm của

tim nghỉ thì sẽ rất nguy hiểm Thí nghiệm cho thấy với dòng lớn cở 10A đi qua

tim mà không trùng với thời điểm nghỉ của tim thì cũng không nguy hiểm

43

1.3.6 Đường đi của dòng điện

Nếu trên đường đi của dòng điện mà có các cơ quan quan trọng

như tim, phổi, não, … thì sự nguy hiểm sẽ vô cùng lớn vì chúng sẽ nhận sự

tác động trực tiếp của dòng điện

Tỷ lệ giá trị dòng điện qua tim phụ thuộc vào đường đi:

Đường đi của dòng điện Tỷ lệ dòng điện qua tim, %

 Khi thấy người bị tai nạn điện giật, bất cứ ai cũng phải có

trách nhiệm tìm mọi biện pháp để cứu người bị nạn.

nhân được cứu sống càng cao.

khỏi nguồn điện và được cấp cứu kịp thời thì tỷ lệ cứu

sống 98%, nhưng nếu để đến 6 phút tỷ lệ này chỉ là 10%.

 Việc sử lý, cấp cứu người bị điện giật đúng cách cần thực

hiện theo 2 bước cơ bản:

 Tách nạn nhân ra khỏi nguồn điện

 Cấp cứu nạn nhân ngay sau khi tách ra khỏi nguồn điện.

1.4 Biện pháp sơ cấp cứu khi người bị điện giật

11/1/2015

45

Cần phải phân biệt người bị điện giật ở mạng

điện cao áp hay hạ áp

PHƯƠNG PHÁP TÁCH NẠN NHÂN RA KHỎI NGUỒN ĐIỆN

GIAI ĐOẠN I –TÁCH NẠN NHÂN RA KHỎI MẠCH ĐIỆN

áo, quần khô, nắm vào tóc để tách nạn nhân

ra khỏi mạch điện:

3 Dùng gậy gỗ, tre khô gạt dây điện hoặc đẩy nạn nhân để tách ra khỏi mạch điện:

4 Dùng kìm cách điện, búa, rìu có cán bằng gỗ để cắt đứt đường dây điện đang gây tai nạn:

Chúý: Không được chạm trực tiếp vào nạn nhân khi không đủ trang bị

an toàn nêu trên!

47

GIAI ĐOẠN I –TÁCH NẠN NHÂN RA KHỎI MẠCH ĐIỆN

Nếu ở mạch điện cao áp:

- Người đi cứu phải có trang bị, dụng cụ an toàn sau : ủng,

găng tay cách điện, sào cách điện cao áp Dùng sào cách

điện để gạt hoặc đẩy nạn nhân ra khỏi mạch điện Hoặc dùng

sợi dây kim loại tiếp đất một đầu và ném đầu kia và buông tay

ra, sợi dây kim loại làm ngắn mạch điện để thiết bị tự cắt điện,

sau đó tách nạn nhân ra khỏi mạch điện.

- Nếu không đủ điều kiện trên thì điện thoại đến Điện lực

gần nhất yêu cầu cắt điện ngay.

GIAI ĐOẠN I –TÁCH NẠN NHÂN RA KHỎI MẠCH ĐIỆN

1- CĂN CỨ TÌNH TRẠNG NẠN NHÂN ĐỂ XỬ LÝ PHÙ HỢP:

a/ Nạn nhân chưa mất tri giác: Chỉ bị hôn mê trong giây lát, tim còn đập,

thở yếu: Đưa nạn nhân ra chỗ thoáng khí, yên tĩnh chăm sóc cho hồi tỉnh

Sau đó đi mời y, bác sỹ hoặc nhẹ nhàng đưa đến cơ quan y tế gần nhất để

phục hồi sức khỏe và chăm sóc

b/ Nạn nhân mất tri giác: Nếu mất tri giác nhưng vẫn còn thở nhẹ, tim

đập yếu: Đặt nạn nhân nơi thoáng khí, yên tĩnh (trời rét - đặt nơi kín gió),

nới lỏng quần, áo, thắt lưng, moi rớt rãi trong mồm ra, cho ngửi amôniắc

(có ở nước tiểu), sát toàn thân cho nóng lên và cho gọi y, bác sỹ đến để

chăm sóc

c/ Nạn nhân đã tắt thở: Nếu ngừng thở, tim ngừng đập, toàn thân co

giật giống như chết: Đưa nạn nhân ra chỗ thoáng khí, nới rộng quần, áo,

thắt lưng, moi rớt rãi trong mồm nạn nhân ra Nếu lưỡi bị thụt vào thì kéo

ra Tiến hành làm hô hấp nhân tạo và hà hơi thổi ngạt ngay!

GIAI ĐOẠN II- CỨU CHỮA NẠN NHÂN SAU KHI TÁCH KHỎI MẠCH ĐIỆN

 Đặt NN nằm sấp, một tay gối vào đầu, một tay duỗi

thẳng, mặt nghiêng về phía tay duỗi, moi rớt rãi

trong mồm và kéo lưỡi ra (nếu lưỡi bị thụt vào)

 Người làm hô hấp ngồi phía lưng nạn nhân, 2 đầu

gối quỳ xuống - kẹp vào hai bên hông nạn nhân, hai

bàn tay để vào hai bên cạnh sườn, hai ngón tay cái

để sát sống lưng, ấn tay đếm nhẩm “1-2-3” rồi lại từ

từ thả tay, thẳng người đếm nhẩm “4-5-6”

 Cứ làm như vậy 12 lần trong 1 phút, đều đều theo

nhịp thở của mình, làm đến khi nạn nhân thở được

hoặc có ý kiến quyết định của y, bác sỹ mới thôi

Phương pháp này thường được áp dụng khi chỉ có

một người cứu

GIAI ĐOẠN II- CỨU CHỮA NẠN NHÂN SAU KHI TÁCH KHỎI MẠCH ĐIỆN

2- PHƯƠNG PHÁP HÔ HẤP NHÂN TẠO - ĐẶT NHẠN NHÂN NẰM SẤP:

 Dưới thắt lưng đặt gối mềm hoặc quần, áo vo tròn

lại, để đầu hơi ngửa, kéo mồm há ra, moi rớt rãi

trong mồm và kéo lưỡi ra Một người ngồi bên cạnh

giữ lưỡi Nếu mồm mím chặt thì lấy que cứng

(không sắc) để cậy ra

 Người cứu ngồi phía đầu, cách đầu (20-30)cm, 2

tay cầm lấy hai tay nạn nhân (chỗ gần khuỷu), từ từ

đưa lên phía trên đầu sao cho hai bàn tay nạn nhân

gần chạm vào nhau Sau (2-3) giây nhẹ nhàng đưa

tay nạn nhân gập lại và ép 2 tay nạn nhân lên ngực

Sau (2-3) giây lặp lại các động tác trên

 Làm từ (16-18) lần trong một phút Làm thật đều và

đếm “1-2-3” cho lúc hít vào, “4-5-6” cho lúc thở ra

Làm liên tục cho đến khi nạn nhân tự thở được bình

thường hoặc có ý kiến quyết định của y, bác sỹ mới

thôi Phương pháp này không khí đưa vào phổi

được nhiều hơn phương pháp nằm sấp, nhưng phải

có hai người.

3 PHƯƠNG PHÁP HÔ HẤP NHÂN TẠO - ĐẶT NẠN NHÂN NẰM NGỬA

( là phương pháp cứu chữa có hiệu quả phổ biến nhất hiện nay)

 Để nằm ngửa, nới rộng quần, áo, thắt lưng, moi rớt rãi trong mồm nạn nhân ra, đặt

đầu nạn nhân hơi ngửa ra phía sau Người cứu ngồi (hoặc quỳ) bên cạnh nạn

nhân, đặt chéo hai bàn tay lên ngực trái (vị trí tim) rồi dùng cả sức mạnh thân

người ấn nhanh, mạnh, làm lồng ngực nạn nhân bị nén xuống (3-4) cm Sau

khoảng 1/3 giây thì buông tay ra để lồng ngực nạn nhân trở lại bình thường Làm

theo nhịp độ khoảng 80-100lần/ phút Đồng thời với động tác ép tim, phải hà hơi:

 Hà hơi: người cứu ngồi bên cạnh đầu, một tay bịt mũi nạn nhân, một tay giữ cho

mồm nạn nhân há ra (nếu lưỡi bị tụt vào thì kéo ra), hít thật mạnh để lấy nhiều

không khí vào phổi rồi ghé sát mồm vào mồm nạn nhân mà thổi cho lồng ngực

phồng lên (hoặc bịt mồm để thổi vào mũi nếu không thổi vào mồm được)

 Nếu 2 người làm: 1 người ép tim, 1 người thổi ngạt; 5 lần ép tim thì 1 lần thổi ngạt

 Nếu 1 người làm: cứ 15 lần ép tim thì cứ 2 lần thổi ngạt

Lứu ý:kết hợp 2 động tác nhịp nhàng với nhau, nếu không động tác này sẽ phản

động tác kia Sau 2-3 phút dừng, kiểm tra 1 giây Làm liên tục cho đến khi nạn

nhân tự thở được hoặc có ý kiến của y, bác sỹ mới thôi

4- PHƯƠNG PHÁP HÀ HƠI THỔI NGẠT KẾT HỢP ÉP TIM NGOÀI LỒNG NGỰC:

11/1/2015

53

Phương pháp hà hơi thổi ngạt – kết hợp ép tim ngoài lồng ngực khi 1 người

Phương pháp hà hơi thổi ngạt – kết hợp ép tim ngoài lồng ngực khi 2 người

NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT KHI SỬ DỤNG HOẶC TIẾP XÚC VỚI ĐIỆN

3 Không leo lên

cột điện hoặc vượt

vị quản lý điện hoặc chính quyền địa phương gần nhất - để

có biện pháp xử lý

5 Không tự ý tháo

dỡ, sửa chữa các kết

cấu của công trình

điện Rất nguy hiểm

đến tính mạng!

6 Cắt ngay cầu

dao, cầu chì, aptomat v.v đầu nguồn điện vào nhà khi mạng bị ngập nước khi có lũ lụt

9 Không mang

vác, lắp dựng cây,

cột bằng kim loại,

cột ăng ten tivi,

cây tre gỗ tươi gần

đường dây điện để

tránh va chạm gây

nên nên phóng

điện dẫn đến tai

nạn!

10 Dây sau công

tơ điện là tài sản và

trách nhiệm quản lý của hộ dùng điện!

Mọi chạm chập, tai nạn điện sau công

tơ đều mang lại hậu quả khó lường!

Khuyến cáo sử dụng dây cáp treo dây chịu lực mắc qua sưa cách điện (Không buộc trực tiếp vào cột điện)

11/1/2015

57

Hết