2.1.Kiến thức - Giúp các em hiếu được thế nào là đạo đức - Nêu được sự khác nhau giữa đạo đức với pháp luật, phong tục tập quán - Hiếu được vai trò của pháp luật trong sự phát triển của
Trang 1PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN
1 Tên hồ sơ dạy học
- Tích hợp kiến thức môn Ngữ văn, Lịch sử vào giảng dạy bài 10 – Tiết 22:
“QUAN NIỆM VỀ ĐẠO ĐỨC – MÔN GDCD 10”
2 Mục tiêu dạy học
- Trong bộ môn GDCD có rất nhiều nội dung cần có sự phối hợp giảng dạy kiến thức GDCD với các môn khoa học khác, đặc biệt là các môn khoa học xã hội như Ngữ Văn, Địa Lí, Lịch Sử… Ở bài 10 - GDCD lớp 10 – ban cơ bản là nội dung quan trọng của khối lớp 10 nhưng lượng kiến thức nhiều mà thời lượng trên lớp chỉ
có 1 tiết, nên để có thể hiểu được nội dung này một cách sâu sắc những vấn đề cốt lõi của bài học, giảm được thời lượng trên lớp cũng như có thể vận dụng vào việc học tập các môn học khác thì việc vận dụng kiến thức liên môn là hết sức cần thiết ở phần này
2.1.Kiến thức
- Giúp các em hiếu được thế nào là đạo đức
- Nêu được sự khác nhau giữa đạo đức với pháp luật, phong tục tập quán
- Hiếu được vai trò của pháp luật trong sự phát triển của cá nhân, gia đình, xã hội
2.2 Kỹ năng
- Giúp các em phân biệt được hành vi vi phạm đạo đức với hành vi vi phạm pháp luật, và hành vi không phù hợp với phong tục tập quán
- Giúp các em biết vận dụng kiến thức liên môn vào bài học, biết điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp lợi ích xã hội
2.3 Thái độ
- Giáo dục ý thức liên hệ kiến thức môn GDCD với thực tế
- Nghiêm túc, hợp tác tốt, linh hoạt trong việc vận dụng kiến thức liên môn liên
hệ vào trong thực tế
3 Đối tượng dạy học của bài học
- Đối tượng học sinh: học sinh
- Số lượng: 123 học sinh
- Lớp: 10C1, 10C2, 10C3, 10C4
- Khối lớp: 10
- Những hạn chế khác của học sinh: Các em đều là con em dân tộc ít người, vùng đặc biệt khó khăn của huyện Yên Minh Nên gặp nhiều khó khăn trong công tác giảng dạy, cũng như sự tiếp thu bài học của học sinh
4 Ý nghĩa bài học
- Qua bài học này giúp các em coi trọng đạo đức trong đời sống xã hội
- Về bài học, các em biết phân biệt hành vi vi phạm đạo đức với hành vi vi phạm pháp luật, và hành vi không phù hợp với phong tục tập quán
5 Thiết bị dạy học và học liệu
- Sưu tầm ca dao, tục ngữ nói về đạo đức, các tình huống có đạo đức, không có đạo đức trong thực tế cuộc sống
- Kiến thức GDCD về đạo đức để rèn luyện, hình thành lối sống đạo đức, phân biệt hành vi đạo đức với pháp luật, phong tục tập quán
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
Trang 2- Đối với bài “ Quan niệm về đạo đức” này giáo viên cần thực hiện các bước
sau:
I Mục tiêu bài học
- Học xong bài, học sinh cần đạt được các yêu cầu sau:
1 Về kiến thức
- Nêu được thế nào là đạo đức
- Phân biệt được sự giống nhau và khác nhau giữa đạo đức với pháp luật và phong tục, tập quán
- Hiểu được vai trò của đạo đức trong sự phát triển của cá nhân, gia đình và xã hội
2 Về kỹ năng
- Phân biệt được hành vi vi phạm đạo đức với hành vi vi phạm pháp luật và hành vi không phù hợp với phong tục, tập quán
3 Về thái độ
- Coi trọng vai trò của đạo đức trong đời sống xã hội
II.Chuẩn bị của Gv và HS
- GV: SGK+SGV+TLTK+GA, bảng phân biệt đạo đức với pháp luật, phong tục, tập quán trong điều chỉnh hành vi của con người
- HS: Chuẩn bị nội dung bài học theo câu hỏi SGK
III Phương pháp:
- Thuyết trình, hỏi – đáp, giải quyết vấn đề
IV Tiến trình dạy học
1 Ổn định tổ chức lớp
2 Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi: Vì sao nói con người là chủ thể của lịch sử?
3 Giảng bài mới
Trong học kỳ I, chúng ta đã tìm hiểu phần thứ nhất - Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học Kỳ này, chúng ta sẽ bắt đầu tìm hiểu phần thứ hai - Công dân với đạo đức
Giáo viên giới thiệu một cách tổng quát về phần học mới, đề xuất một số yêu
cầu với phần học mới này Sau đó, đi vào bài học mới – bài 10: Quan niệm về đạo đức
* Hoạt động 1: Tìm hiểu quan niệm về
đạo đức( tích hợp kiến thức môn Ngữ
văn, Lịch sử)
Giáo viên đưa ra thuyết trình: đạo
đức có vai trò rất quan trọng đối với mỗi
cá nhân, gia đình và xã hội Bác Hồ đã
từng nói:
Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu,
Đông
Đất có bốn phương: Đông, Tây,
Nam, Bắc
Người có bốn đức: Cần, Kiệm,
Liêm, Chính
1 Quan niệm về đạo đức a) Đạo đức là gì?
Trang 3
Thiếu một mùa thì không thành
trời
Thiếu một phương thì không thành
đất
Thiếu một đức thì không thành
người
- GV hỏi : Các em sẽ làm gì trong tình
huống sau :
+ Trên đường đi học về, tình cờ
em đi cùng chiều với một phụ nữ vừa bế
con, vừa xách một túi nặng, em sẽ làm
gì? Tại sao?
+ Nếu em nhặt được một cái ví (có
tiền và một số giấy tờ) thì em sẽ làm gì?
- HS: Trao đổi, trả lời
- GV: Nhận xét, kết luận
=> Giúp người hay nhặt của rơi trả
lại, đó là các hành vi đạo đức vì phù hợp
với các quy tắc, chuẩn mực xã hội
- GV hỏi : Vậy đạo đức là gì?
- HS : Trả lời
- GV : Nhận xét, chốt lại
Một hành vi đạo đức phải được xã
hội thừa nhận và hình thành một cách tự
giác, luôn được củng cố bằng “sức
mạnh” của các tấm gương quần chúng.
“Trăm năm bia đá thì mòn
Ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ
trơ”
+ Một hành vi mà thiếu tính tự
giác thì không còn là hành vi đạo đức
- VD:
+ Con nuôi cha mẹ do vì tài sản
thừa kế hoặc sợ dư luận xã hội phê phán
thì không phải hành vi đạo đức
+ Con nuôi cha mẹ vì chữ hiếu, vì
tình thương thì đó là hành vi đạo đức
- GV hỏi: Đạo đức có từ khi nào? Các
chuẩn mực đạo đức ở mỗi thời kỳ khác
nhau có khác nhau không?
- HS : Suy nghĩ, trả lời
- GV chốt lại: Cùng với sự vận động và
phát triển của lịch sử xã hội, các quy tắc,
chuẩn mực này cũng biến đổi theo:
+ Xã hội cộng sản nguyên thủy có
các quy tắc, chuẩn mực đạo đức như: quy
- Đạo đức là hệ thống các quy tắc chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng, của xã hội
- Ví dụ: Đưa cụ già qua đường là hành vi đạo đức
- Các quy tắc, chuẩn mực đạo đức thay đổi ngày càng hoàn thiện hơn cùng với sự vận động và phát triển của lịch sử xã hội
Trang 4định trong săn bắn, thẳng thắn, trung thực,
kiên cường, dũng cảm
+ Xã hội chiếm hữu nô lệ, những
đức tính cao cả của người nô lệ như:
dũng cảm, chí khí, nhân phẩm Quan
niệm của giai cấp thống trị: tầng lớp
người có đặc quyền, đặc lợi cho phép
mình được là người “có đức hạnh, người
thượng lưu, quý tộc”, còn những nô lệ là
những người “không có phẩm hạnh,
người thấp hèn, hạ đẳng”
+ Xã hội phong kiến: bầy tôi phải
trung với vua, chư hầu phải trung với
thiên tử, nông dân phải trung với địa chủ
+ Xã hội tư bản chủ nghĩa: vấn đề
công lý và nền đạo đức trong xã hội không
được đảm bảo bình thường, con người trở
nên ích kỷ, đạo lý trong xã hội ngày càng
suy giảm, mọi thứ đều có thể trở thành hàng
hóa trên thị trường
+ Đạo đức xã hội chủ nghĩa là nền
đạo đức tiến bộ phù hợp với yêu cầu
công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước,
vừa kế thừa nền đạo đức truyền thống,
vừa phát huy tinh hoa văn hóa nhân loại
Kế thừa những giá trị đạo đức
truyền thống của dân tộc như: “yêu nước,
cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan,
thương người, vì nghĩa”, ý thức đoàn kết
cộng đồng, lòng vị tha, tính trung thực,
tinh thần ham học hỏi, lễ độ, khiêm
tốn…
Kế thừa và phát huy tinh hoa văn hóa
nhân loại như: các chuẩn mực đạo đức nhân,
nghĩa, lễ, trí tín, cần, kiệm, liêm, chính, chí
công vô tư là những khái niệm đạo đức của
các nhà nho Trung Quốc truyền bá sang ta,
trở thanh truyền tống đạo đức của dân tộc
Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa,
phát huy đạo đức phong kiến, xây dựng
thành giá trị đạo đức mới:
+ Trung với nước, hiếu với dân
+ Yêu thương con người
+ Cần, kiệm, liêm, chính, chí công
vô tư
+ Tinh thần quốc tế trong sáng
- Việt Nam hiện nay đang xây dựng nền đạo đức mới và tiến bộ: nền đạo đức xã hội chủ nghĩa
b) Phân biệt đạo đức với pháp luật, phong tục tập quán trong điều chỉnh hành vi của con người
Phương thức điều chỉnh hành vi
Nội dung Ví dụ
Đạo đức -Thực hiện
các chuẩn mực đạo đức mà xã hội đề ra
-Mang tính
tự nguyện,
tự giác thực hiện
-Nếu vi phạm thì bị
dư luận xã hội lên án hoặc lương tâm cắn rứt
-Thường
-Lễ phép chào hỏi người lớn
-Con cái có hiếu với cha mẹ; anh
em hòa thuận
- Con cái ngược đãi cha mẹ
Trang 5- GV chuyển ý: Ngoài đạo đức còn có
pháp luật và phong tục tập quán đều là
những phương thức điều chỉnh hành vi
của con người, song giữa chúng có sự
khác nhau
- GV lấy VD để học sinh rút ra những
điểm khác nhau giữa đạo đức và pháp
luật:
+ Có trường hợp, hành vi của cá
nhân không vi phạm pháp luật nhưng có
thể vẫn bị phê phán về đạo đức:
Thấy phụ nữ vừa bồng con, vừa
xách nặng mà không giúp
- HS: Tự lấy VD
* Hoạt động 2: Tìm hiểu vai trò của
đạo đức trong sự phát triển của cá
nhân, gia đình và xã hội ( tích hợp kiến
thức môn Ngữ văn)
Phần này giáo viên yêu cầu học
không thiên
về quy định hành vi một cách cụ thể Pháp luật - Thực hiện
các quy tắc
xử sự do Nhà nước quy định
- Bắt buộc (cưỡng chế) thực hiện
- Không thực hiện sẽ
bị xử lý bằng sức mạnh của Nhà nước
- Chú trọng quy định hành vi ngày càng
cụ thể
- Đèn đỏ dừng lại
- Vay vốn thì phải trả
Phong tục tập quán
-Những thói quen, trật tự
ổn định từ lâu đời
- Có những phong tục tập quán trái với đạo đức, hủ tục cần loại trừ
- Có những phong tục, tập quán coi
là thuần phong mĩ tục cần duy trì, phát huy
-Uống nước nhớ nguồn
- thờ cúng ông bà tổ tiên
- Tục tảo hôn, làm
ma khô,…
2 Vai trò của đạo đức trong sự phát triển của cá nhân, gia đình và xã hội.
Trang 6sinh độc lập nghiên cứu và đưa ra một số
câu hỏi giúp học sinh có cái nhìn sâu sắc
và hoàn thiện hơn:
- GV hỏi: Suy nghĩ như thế nào về mối quan
hệ giữa cái tài và cái đức?
- HS: Suy nghĩ, trả lời
- GV: Đưa ra VD
- “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ
tài” (Nguyễn Du)
- “Có tài mà không có đức là
người vô dụng, có đức mà không có tài
thì làm việc gì cũng khó” (Hồ Chí
Minh)
- GV hỏi: Em có suy nghĩ gì về vai trò
của đạo đức đối với gia đình, nhất là
trong thời đại hiện nay?
- HS: Trả lời
- GV hỏi:
+ Em biết gì về thực trạng vấn đề
đạo đức trong xã hội ta hiện nay, nhất là
trong thanh thiếu niên?
+ Điều gì sẽ xảy ra nếu như đạo
đức xã hội bị xuống cấp?
+ Vậy, đạo đức có vai trò như thế
nào đối với xã hội?
- HS: Trả lời
-GV: Nhận xét, chốt lại
a) Đối với cá nhân
- Đạo đức góp phần hoàn thiện nhân cách
con người
- Giúp cá nhân có ý thức và năng lực sống thiện, sống có ích
- Giáo dục lòng nhân ái, vị tha
b) Đối với gia đình
- Đạo đức là nền tảng, là nhân tố xây dựng gia đình hạnh phúc
- Tạo nên sự ổn định và phát triển vững chắc của gia đình
c) Đối với xã hội
- Nếu ví xã hội là một cơ thể sống thì đạo đức được coi là sức khỏe của cơ thể sống ấy
- Xã hội sẽ phát triển bền vững nếu xã hội
đó thực hiện đúng các quy tắc, chuẩn mực
xã hội
- Xã hội sẽ mất ổn định nếu đạo đức xã hội bị xuống cấp
4 Củng cố
- GV hệ thống lại kiến thức toàn bài
- GV: Cho HS đọc và làm bài tập số 2, SGK, trang 66
5 Dặn dò
- Học sinh về nhà xem lại nội dung bài 10, xem trước bài 11 (Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học) Trả lời một số câu hỏi sau:
+ Thế nào là nghĩa vụ, lương tâm, nhân phẩm, danh dự và hạnh phúc? + Vì sao người có lương tâm được xã hội đánh giá cao?
+ Nhân phẩm và danh dự có vai trò thế nào đối với đạo đức cá nhân? + Hãy phân biệt tự trọng với tự ái
+ Có người cho rằng hạnh phúc là “Cầu được, ước thấy” Em có đồng ý
không? Vì sao?
7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập
- Trong quá trình kiểm tra, đánh giá được thực hiện dưới dạng bài viết 10 phút Mỗi học sinh làm bài với nội dung câu hỏi
- Câu 1: Em hãy phân biệt hành vi đạo đức với pháp luật, phong tục tập quán? Lấy một ví dụ hành vi có đạo đức?
8 Các sản phẩm của học sinh
Trang 7- Sau khi chấm bài kiểm tra tôi thấy 100% học sinh đã biết phân biệt hành vi đạo
đức với pháp luật và phong tục tập quán, lấy được ví dụ về hành vi có đạo đức trong đời sống xã hội
- Kết quả đạt được như sau:
- Từ kết quả học tập của học sinh, tôi nhận thấy việc kết hợp liên môn vào một môn học là việc hết sức cần thiết, hiệu quả rõ ràng đối với học sinh Cụ thể là việc tôi
đã thực hiện liên môn trong bài 10 “Quan niệm về đạo đức” chương trình GDCD
lớp 10, học kì II, năm học 2015-2016, và tiếp tục thực hiện ở các khối 11, 12 Việc tích hợp kiến thức liên môn, không chỉ giúp học sinh hiểu nội dung bài học, liên hệ được với thực tế cuộc sống, mà còn biết kết hợp kiến thức các môn học lại với nhau
để học sinh có kiến thức toàn diện, tổng hợp Đồng thời giúp giáo viên không ngừng trao dồi kiến thức các bộ môn khác để dạy bộ môn mình tốt hơn, đạt hiệu quả cao hơn