Dạy tích hợp: Văn - sử - địa qua bài Tình hình xã hội ở nửa đầu thế kỷ XIX và phong trào đấu tranh của nhân dân

Tên hồ sơ dạy học Tích hợp các môn văn, sử, địa… vào giảng dạy môn Lịch sử bài Tình hình xã hội ở nửa đầu thế kỷ XIX và phong trào đấu tranh của nhân dân.. Một trong những kiến thức tác

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐĂK NÔNG

TRƯỜNG THPT GIA NGHĨA

THÔNG TIN VỀ GIÁO VIÊN DỰ THI

- Sở giáo dục và đào tạo tỉnh Đăk Nông

- Trường THPT Gia Nghĩa

- Địa chỉ: Phường Nghĩa Tân- TX Gia Ngĩa- Tỉnh Đăk Nông

Điện thoại: 05013546874 ; Email: c3gianghia.daknong@moet.edu.vn

- Thông tin về giáo viên

Họ và tên: Mai Văn Dũng

Ngày sinh: 17/08/1980 Môn: Lịch Sử

Điện thoại: 0979437606; Email: Vandung.thptgianghia@gmail.com

PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI

1 Tên hồ sơ dạy học

Tích hợp các môn văn, sử, địa… vào giảng dạy môn Lịch sử bài Tình hình xã hội ở nửa đầu thế kỷ XIX và phong trào đấu tranh của nhân dân.

2 Mục tiêu dạy học

Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta thường gặp rất nhiều vấn đề liên quan đến kiến thức môn Lịch sử Một trong những kiến thức tác động rất lớn đến các hoạt động của con người, của học sinh đang trực tiếp ngồi trên ghế nhà trường đó là Văn, sử, địa…

Để góp phần vào việc làm rõ, hiểu sâu bài học, tôi đã đề ra một số giải pháp vận kiến

thức các môn học này để giải quyết tốt các vấn đề về đặt ra của tình hình xã hội và phong trào đấu tanh của nhân dân nửa đầu thế kỷ XIX.

* Kiến thức

- Giúp các em nắm được và hiểu rõ do đâu mà nhà Nguyễn thực hiện quyền chuyên chế cao đến như vậy Từ đó, các em thấy được tính bảo thủ, quyền chuyên chế, độc đoán của vua quan của vương triều này

- Thấy được bối cảnh xã hội Việt Nam hồi nửa đầu thế kỷ XIX: Quan lại, địa chủ

áp bức bóc lột nông dân đến cùng cực; Nhà Nguyên không chăm lo nhân dân dẫn đến hạn hán, lũ lụt… nhân dân càng thêm cơ cực

- Từ thực tế kiến thức của các môn Văn, địa, CNTT… soi vào bài học này, các em

sẽ hiểu sâu sắc, kỹ lưỡng bài học hơn nữa Chúng tôi đưa vấn đề ra, từ đó HS thấy được kiến thức chính của bài học mà chưa cần theo dõi sách giáo khoa cũng có thể sẽ hiểu được bài mình cần học Như vậy là HS dùng kiến thức môn học khác để hiểu phần nào cho bài học chính

* Kỹ năng:

- Giúp các em rèn tốt khả năng tư duy, thảo luận nhóm, thu thập thông tin, phân tích các kênh hình, kênh chữ, liên hệ thực tế

- Biết vận dụng kiến thức liên môn trong giải quyết vấn đề

* Thái độ:

- Giáo dục ý thức của việc học liên môn có vai trò và tác dụng nhế nào.

- Từ thực tế ấy, các em sẽ nhìn nhận được Nhà Nguyễn đối xử tệ bạc với con dân như thế nào Qua đây, các em sẽ thấy được rằng chúng ta phải yêu thương, đùm bọc lẫn nhau không những trong học tập mà còn cả ngoài xã hội và càng trở nên thêm yêu cuộc sống hiện tại hơn bao giờ hết

- Các em sẽ nghiêm túc, hợp tác tốt, linh hoạt trong các hoạt động vận dụng kiến thức liên môn trong việc lĩnh hội kiến thức

3 Đối tượng dạy học của bài học

*Đối tượng dạy học là học sinh khối lớp 10

- Số lượng học sinh: 26 em

- Số lớp thực hiện: 01 lớp

* Dự án mà chúng tôi thực hiện là kiến thức Lịch sử 10 đồng thời trực tiếp giảng dạy với các em học sinh lớp 10 nên có nhiều thuận lợi trong quá trình thực hiện

- Thứ nhất: Các em học sinh lớp 10 đã tiếp cận và làm quen với kiến thức chương trình bậc THCS, THPT nói chung và môn Lịch sử nói riêng nên các em không còn bỡ ngỡ, lạ lẫm với những hình thức kiểm tra đánh giá mà giáo viên đề ra

- Thứ hai: Đối với kiến thức bài “Tình hình xã hội ở nửa đầu thế kỷ XIX và phong trào đấu tranh của nhân dân ” các em đã nắm được một số vấn đề có liên quan

đến một số bài trước đó, đồng thời các em cũng được thầy cô cấp II dạy

- Thứ 3: Đối với các môn học khác cũng vậy như môn Văn, địa lí, các em cũng

được tìm hiểu kiến thức liên quan đến môn Lịch sử trong đó có kiến thức về “Tình hình

xã hội ở nửa đầu thế kỷ XIX và phong trào đấu tranh của nhân dân” Vì vậy khi cần

tích hợp kiến thức của một môn học nào đó vào bộ môn Lịch sử để giải quyết vấn đề trong bài học các em không cảm thấy bỡ ngỡ, mà trái lại HS cảm thấy thích thú và hào hứng hơn trong học tập Như vậy, theo cá nhân tôi có thể tích hợp được kiến thức của các môn Văn, Địa… để giải quyết vấn đề trong môn Sử một là điều hết sức cần thiết

4 Ý nghĩa của bài học

Qua dạy học thực tế nhiều năm chúng tôi thấy rằng việc tích hợp kiến thức giữa các môn học vào giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là việc làm hết sức cần

thiết Điều đó không chỉ đòi hỏi người giáo viên giảng dạy bộ môn không chỉ nắm bắt nhuần nhuyễn kiến thức bộ môn mình giảng dạy mà còn phải không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức của những bộ môn học khác để giúp các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học nhanh chóng và hiệu quả nhất

Đối với việc tích hợp kiến thức các môn Văn học, địa lí, … vào bài dạy “Tình hình xã hội ở nửa đầu thế kỷ XIX và phong trào đấu tranh của nhân dân” sẽ giúp

các em nắm đươc, hiểu rõ nguyên nhân vì sao nhà Nguyễn trở nên chuyên chế ngay từ đầu, và thấy được tại sao lại bùng nổ phong trào đấu tranh của nhân dân Từ đó, các em

có ý thức, thái độ học tập tích cực Và ngày càng làm giàu, phong phú tri thức khoa học cho mình

Trong thực tế chúng tôi thấy khi bài soạn có tích hợp với kiến thức của các môn học khác sẽ giúp giáo viên tiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâu hơn những vấn đề đặt ra trong SGK Từ đó bài học trở nên sinh động hơn, học sinh có hứng thú bài học, được tìm tòi, khám phá nhiều kiến thức và được suy nghĩ sáng tạo hơn, đồng thời vận dụng vào thực tế tốt hơn Từ đó các em biết thương yêu bản thân, yêu gia đình, bạn bè, yêu xã hội

5 Thiết bị dạy học, học liệu

* Giáo viên:

- SGK, SGV lịch sử 10 cơ bản, nâng cao

- Hình ảnh về các vua đầu triều Nguyễn; các nhân vật lịch sử có liên quan tới bài học Đặc biệt không thể thiếu các bức tranh, ảnh về các phong trào đấu tranh của nhân dân, binh lính

- Lược đồ, bản đồ, sơ đồ, bảng phụ, bảng so sánh

- Máy chiếu, kỹ năng trình chiếu powerpoint; Kỹ năng soạn giảng bằng chương trình word

- Kiến thức văn học với việc sử dụng những câu thơ, đoạn thơ, bài thơ, văn xuôi…

- Kiến thức địa lí để xác định các địa danh trên lược đồ, bản đồ

* Học sinh:

- Nghiên cứu kĩ nội dung bài học thông qua SGK

- HS cũng có thể sử dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề liên quan tới bài học

* Ứng dụng CNTT: Sử dụng các ứng dụng của powerpoint làm thành các Slide minh hoạ nội dung kiến thức từng phần cần truyền đạt cho học sinh

6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học

Đối với bài “Tình hình xã hội ở nửa đầu thế kỷ XIX và phong trào đấu tranh của nhân dân” bản thân sẽ thực hiện theo các bước sau:

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được:

1 Về kiến thức

- Giúp HS hiểu từ đầu thế kỷ XIX tình hình chính tri xã hội Việt Nam dần dần trở lại ổn định, nhưng mâu thuẫn giai cấp vẫn không dịu đi

- Mặc dù nhà Nguyễn có một số cố gắng nhằm giải quyết những khó khăn của nhân dân nhưng sự phân chia ngày càng tách biệt, bộ máy quan lại sa đọa, mất mùa đói kém thường xuyên xảy ra

- Cuộc đấu tranh của nhân dân diễn ra liên tục và ngày càng mở rộng ra cả nước, lôi cuốn binh lính, dân tộc ít người tham gia

- Từ tình hình đó, nhà Nguyễn đã phải gồng mình lên để chống đỡ, vì thế càng làm cho

vương triều này hao tâm, tổn lực và mất hết nhuệ khí khi Pháp sang xâm lược, và từng bước đầu hàng

- Từ những nội dung đó, HS biết vận dụng kiến thức liên môn để nắm được bài học tốt hơn

2 Về tư tưởng, tình cảm, thái độ

- Bồi dưỡng kiến thức trách nhiệm với nhân dân, quan tâm đến đời sống cộng đồng

- Nghiêm túc, hợp tác tốt, linh hoạt trong các hoạt động vận dụng kiến thức liên môn trong việc lĩnh hội kiến thức

3 Kĩ năng

- Tiếp tục rèn luyện kĩ năng phân tích, tổng hợp, nhận xét đánh giá

- Từ tranh ảnh, bản đồ, lược đồ, sơ đồ…HS biết so sánh, rút ra hay thấy được các vấn đề trong bài học

- Biết vận dụng kiến thức liên môn trong giải quyết vấn đề

- Giúp các em rèn tốt khả năng tư duy, thảo luận nhóm, thu thập thông tin, phân tích các kênh hình, kênh chữ, liên hệ thực tế

II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

* Giáo viên:

- SGK, SGV lịch sử 10 cơ bản, nâng cao

- Hình ảnh về các vua đầu triều Nguyễn; các nhân vật lịch sử có liên quan tới bài học Đặc biệt không thể thiếu các bức tranh, ảnh về các phong trào đấu tranh của nhân dân hoặc của binh lính

- Lược đồ, bản đồ, sơ đồ, bảng phụ, bảng so sánh

- Máy chiếu, kỹ năng trình chiếu powerpoint; Kỹ năng soạn giảng bằng chương trình word

- Kiến thức văn học với việc sử dụng những câu thơ, đoạn thơ, bài thơ, văn xuôi…

- Kiến thức địa lí để xác định các địa danh trên lược đồ, bản đồ

* Học sinh:

- Nghiên cứu kĩ nội dung bài học thông qua SGK

- HS cũng có thể sử dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề liên quan tới bài học

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC.

Vào bài mới

Từ khi thành lập, nhà Nguyễn đã thi hành nhiều chính sách để củng cố quyền thống

trị nhưng những thể chế cũ của chế độ phong kiến được duy trì không tạo điều kiện vượt qua khủng hoảng Mâu thuẫn xã hội gay gắt, hàng trăm cuộc khởi nghĩa chống phong kiến kéo dài suốt nửa đầu thế kỷ XIX Quá trình đó diễn ra như thế nào, ta cùng vào bài học sẽ thấy rõ

Thời

gian

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cần nắm

13

phút

Hoạt động 1

GV: Trình chiếu những

bức ảnh trên màn hình

và yêu cầu HS:

- Ai là người lập ra

triều Nguyễn, nửa dầu

TK XIX, trải qua mấy

đời vua ?

- Xã hội chia làm

mấy giai cấp?

- Phân tích các giai

cấp trong xã hội

- Trước khi nhà

Nguyễn thành lập, chế

độ P/K Việt Nam như

thế nào?

- Vì sao nhà Nguyễn

gia tăng tính chuyên

chế?

- Nhà Nguyễn trở

nên chuyên chế là do

đâu?

Hoạt động 1: Cả lớp,

cá nhân

HS theo dõi SGK trả lời:

+ Xã hội chia 2 giai cấp: thống trị và bị trị

+ Dưới thời Nguyễn hiện tượng quan lại tham nhũng sách nhiễu nhân dân rất phổ biến

+ Ở nông thôn bọn địa chủ cường hào tiếp tục hoành hành,

ức hiếp nhân dân

+ Nhà nước còn huy động sức người, sức của để phục vụ những công trình xây dựng kinh thành, lăng tẩm, dinh thự …

+ Nhà nước chia vùng

để đánh thuế rất nặng,

tô tức của địa chủ

1 Tình hình xã hội

và đời sống của nhân dân.

* Tình hình xã hội

- Nhà Nguễn ngày càng gia tăng tính chuyên chế

- Xã hội chia làm 2 giai cấp:

+ Giai cấp thống trị bao gồm vua quan, địa chủ, cường hào + Giai cấp bị trị bao gồm đại đa số là nông dân

- Tệ tham quan ô lại rất phổ biến

- Ở nông thôn địa chủ cường hào ức hiếp nhân dân

→ Không ổn định

Hoạt động 2

GV: Trình chiếu hoặc

đọc những câu thơ, bài

vè; những tranh ảnh…

và Y/C học sinh:

- Dựa vào những câu

thơ, bức ảnh hãy cho

biết đời sống của nhân

dân ta dưới thời

Nguyễn ra sao?

- Từ tình hình trên,

hãy so sánh với thế kỷ

trước ?

cũng khá cao Mỗi năm một người dân đều phải chịu 60 ngày lao động nặng nhọc

Hoạt động 2: Cả lớp,

cá nhân

Cho thấy: họ bị áp bức, bóc lột; Thiên tai, mất mùa đói kém thường xuyên

-> Đời sống của nhân dân cực khổ hơn so với các triều đại trước

→ Đấu tranh

* Đời sống nhân dân

- Phải chịu cảnh sưu cao, thuế nặng, lao dịch nặng nề

- Thiên tai, mất mùa đói kém thường xuyên

-> Đời sống của nhân dân cực khổ hơn so với các triều đại trước

- Mâu thuẫn xã hội lên cao bùng nổ thành các cuộc đấu tranh

12

phút Hoạt động 1

GV: Trình chiếu

những bức ảnh, lược đồ

Hoạt động 1: Cả lớp,

cá nhân

Cả lớp: các nhóm

2 Phong trào đấu tranh của nhân dân

và binh lính

- Nửa đầu thế kỷ

trên màn hình và yêu

cầu HS:

- Nửa đầu thế kỷ

XIX có bao nhiêu cuộc

đ/t của nhân dân?

- Xác định trên lược

đồ các địa danh diễn ra

các cuộc khởi nghĩa

- Tên các cuộc khởi

nghĩa(theo dõi SGK)

- Kết quả các cuộc

đấu tranh

- Yêu cầu HS tự đọc

SGK tóm tắt những nét

chính về phong trào

đấu tranh của nhân dân

và binh lính dưới thời

Nguyễn

Hoạt động 2

GV: Sơ lược về các

cuộc đấu tranh đó

tìm hiểu các cuộc khởi nghĩa

- Khởi nghĩa Phan

Bá Vành (1821 – 1827)

- Khởi nghĩa Cao

Bá Quát (1854) ở Ứng Hòa-Hà Tây

- Cuộc nổi dậy của binh lính do Lê Văn Khôi (1833 – 1835)

Hoạt động 2

HS: Nhìn tất cả các cuộc đấu tranh và suy

ra đều thất bại

XIX, cả nước có tới

400 cuộc khởi nghĩa

- Tiêu biểu:

+ Khởi nghĩa Phan

Bá Vành (1821 – 1827)

+ Khởi nghĩa Cao Bá Quát (1854) ở Ứng Hòa-Hà Tây

+ Cuộc nổi dậy của binh lính do Lê Văn Khôi (1833 – 1835)

- Kết quả: Lúc đầu thắng lợi, sau đều bị thất bại

7

phút Hoạt động 1

GV: Trình chiếu lược

đồ trên màn hình và

Hoạt động1: Cá nhân

và nhóm

- Cá nhân:

3 Đấu tranh của các dân tộc ít người

- Ở phía bắc:

+ Cuộc khởi nghĩa

yêu cầu HS:

- Xác định trên lược đồ

khu vực diễn ra các

cuộc đấu tranh của

đồng bào dân tộc thiểu

số

- Do đâu mà các dân

tộc thiểu số nổi dậy đấu

tranh ?

Hoạt động 2

GV: Câu hỏi làm việc

nhóm:

- Nhóm 1: Các cuộc k/n

diễn ra ở phía bắc

- Nhóm 2: Các cuộc k/n

diễn ra ở phía nam

HS trả lời:

- Do tác động của phong trào nông dân trên khắp cả nước

- Do đời sống quá cực khổ

Hoạt động 2

- Nhóm Đại diện 2

nhóm phát biểu, nhóm khác bổ sung + Nhóm 1: Các cuộc k/n diễn ra ở phía bắc + Nhóm 2: Các cuộc k/n diễn ra ở phía nam

+ Nhóm 3,4: Bổ sung, giáo viên chốt ý

của người Tày ở Cao Bằng (1833-1835) do Nông Văn Vân lãnh đạo

+ Cuộc khởi nghĩa của người Mường (1832- 1838) ở Hòa Bình và Tây Thanh Hóa

- Ở phía nam: Cuộc khởi nghĩa của người Khơme ở miền Tây Nam Bộ (1840- 1848)

=> Giữa thế kỷ XIX các cuộc khởi nghĩa tạm lắng khi Pháp chuẩn bị xâm lược nước ta

4

phút Hoạt động

Đặc điểm các cuộc đ/t

của nhân dân

Hoạt động: Yêu cầu

cả lớp suy nghĩ để trả lời, sau đó GV chốt ý

HS dựa vào các phong trào, so sánh trả lời:

4 Đặc điểm của phong trào đấu tranh

- Diễn ra ngay từ khi nhà Nguyễn lên cầm quyền

+ Phong trào đấu tranh của nhân dân nổ

ra ngay từ đầu thế kỷ khi nhà Nguyễn vừa lên cầm quyền

+ Nồ ra liên tục, số lượng lớn

+ Có cuộc khởi nghĩa quy mô lớn và thời gian kéo dài như khởi nghĩa Phan Bá Vành,

Lê Văn Khôi

- Liên tục, số lượng lớn, kéo dài, thu hút đông đảo người dân tham gia

- Các cuộc khởi nghĩa trước sau đề thất bại

IV Củng cố (3 phút)

- Tính chuyên chế dưới thời Nguyễn là cao nhất

- Xã hội chia 2 giai cấp: Thống trị và bị trị

- Đời sống nhân dân cực khổ→ nổi dậy đấu tranh→ đều thất bại

- Các cuộc đấu tranh diễn ra từ bắc vào nam, xuôi ngược

- Cả người Kinh lẫn đồng bào dân tộc Thiểu số, cả binh lính

V Dặn dò (1 phút)

-Học thuộc nội dung phần học sinh cần nắm.

-Trả lời và làm lại các câu hỏi và bài tập trong SGK, SBT

VI Phần vui để học(giải trí 5 phút)

Giải ô chữ giúp các em khắc sâu kiến thức bài học, biết thêm được nhiều thông tin khác liên quan tới bài học chính

7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập

* Giáo viên:

Quá trình kiểm tra đánh giá được thực hiện dưới dạng bài viết Mỗi học sinh làm một bài với nội dung câu hỏi sau: