BÀI DỰ THI LIÊN MÔN CHỦ ĐỀ SẠT LỞ ĐẤT

Song thiên tai đặc biệt là hiện tượng sạt lở đất, ít người biết rằng nó để lại hậu quả khôn lường .Vậy nó có ảnh hưởng đến tính mạng, tài sản và sản suất của con người hay không?. TỔNG Q

I TÊN TÌNH HUỐNG

HIỆN TƯỢNG SẠT LỞ ĐẤT TẠI HUYỆN SƠN ĐỘNG, TỈNH BẮC GIANG

Hình ảnh sạt lở đất

Một ngày tới trường…

Ngày đầu tuần tôi và Bích rủ nhau đi học sớm hơn mọi hôm.Vì đêm qua mưa rất

to, giờ chỉ mưa nhỏ Tôi vừa bước chân ra cổng, Bích bảo:

- Bảo à, đường bẩn và trơn thế này có đi học nữa không?

- Đi chứ! Bảo đáp

Rồi chúng tôi cùng nhau đi Đứa sách dép, đứa cầm ô

- Ôi, sao thế này! Bích kêu lên

- Bảo ơi đường hỏng mất rồi, sạt lở đất sợ quá! Bích nói

- Ừ, nguy hiểm quá đi cận thận đấy bạn tôi ạ Bảo khuyên bạn của mình

Hai đứa đang đi, chợt có người vọng đằng sau:

- Cháu ơi! Đằng trước đấy có cái “ao ”à!

- Không phải đâu ông ơi Hôm qua mưa to quá nên đường bị sạt lở đất thôi ông ạ Bảo trả lời

Rồi 2 người đàn ông không đi nữa mà họ quay về.Còn chúng tôi ,chúng tôi vẫn phải bước tiếp đến trường không muộn giờ mất

Vâng, đấy chỉ là câu chuyện của 2 chúng tôi thôi ,nhưng ngẫm lại thì đây là một trong những hậu quả của thiên tai để lại các bạn ạ

Đây con đường duy nhất và thường xuyên của tôi từ nhà tới trường, một đoạn đường rất dài (nếu đi bộ) từ Tuấn Mậu đến Trường THPT Sơn Động số 3 thuộc Thị trấn Thanh Sơn.Trong trường hợp này, cái cảm giác đầu tiên có thể dùng từ “ngại”vì sao ư! Đường thì lầy lội khó đi và nguy hiểm nhưng Tôi, các bạn tôi luôn phải bước đi qua nó

hàng ngày, hàng giờ vào các ngày trong tuần Hơn nữa, đối với nhân dân trong vùng “con đường đất đỏ ” Con đường chúng tôi tự đặt tên có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với cuộc sống con người nơi đây Song thiên tai đặc biệt là hiện tượng sạt lở đất, ít người biết rằng nó để lại hậu quả khôn lường Vậy nó có ảnh hưởng đến tính mạng, tài sản và sản suất của con người hay không? Biện pháp khắc phục hậu quả này ra sao?

II MỤC TIÊU GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Tìm hiểu thế nào là hiện tượng sạt lở đất, nguyên nhân, hậu quả và biện pháp phòng tránh

III TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC GIẢI

QUYẾT TÌNH HUỐNG

Nguyên nhân:

- Do địa hình đất dốc bị mất lớp phủ thực vật

- Do xói lở của dòng nước, do lũ quét

- Do nắng hạn, đất bị khô nứt và giảm lực dính kết của đất

- Do khai thác bừa bãi không đúng quy định (tài nguyên rừng, đất trồng, khai thác cát xỏi trái phép…)

Giải quyết mối liên quan giữa hiện tượng sạt lở đất và cuộc sống con người

“Sơn Động”

Sơn Động là một Huyện miền núi của Tỉnh Bắc Giang, nơi đây địa hình núi cao trung bình,bị cắt xẻ mạnh là điều kiện cho việc hình thành các loại thiên tai như lũ quét, hạn hán và đặc biệt là sạt lở đất đá.Hơn nữa đây lại là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào các dân tộc ít người Tày, Dao, Hoa, Sán Chí, Cao Lan…người dân có trình độ dân trí thấp, đời sống con người còn nghèo nàn và lạc hậu, khả năng ứng phó và phòng tránh thiên tai còn rất thấp.Vì vậy khi thiên tai nói chung, sạt lở đất nói riêng xảy ra ảnh hưởng đến tính mạng, tài sản và các hoạt động sản xuất của người dân nơi đây là vô cùng to lớn

Hình ảnh cảnh núi rừng Huyện Sơn Động

Hậu quả

- Ảnh hưởng làm tắc nghẽn giao thông

- Làm suy giảm diện tích rừng hiện có, mất nơi cư trú của các loài động thực vật quý hiếm, mực nước ngầm giảm ảnh hưởng trực tiếp hoặc giám tiếp tới đời sống và sinh hoạt của nhân dân

- Làm phá hủy nhà cửa, tài sản.Gây chết người, thương tật cho mọi người xung quanh khu vực sảy ra lũ lụt,sạt lở đất

IV GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

-Tuân thủ và triển khai Luật bảo vệ và phát triển rừng, giao quyền sử dụng đất và bảo vệ rừng cho từng hộ gia đình

-Phủ xanh đất trống đồi núi trọc

-Luôn thực hiện theo nguyên tắc quản lí,sử dụng và phát triển đối với từng loại rùng(rừng phòng hộ, rừng sản xuất và rừng đặc dụng)

-Tại vùng đồi núi trồng các loại cây vừa có giá trị kinh tế vừa giữ vai trò cân bằng sinh thái môi trường.Đặc biệt để chống xói mòn đất (như Keo lai, Bạch Đàn, Vải thiều…)

-Tại bờ sông trồng các loại cây chống lở đất như cây Tre

- Hạn chế xói mòn đất dốc phải áp dụng các biện pháp thủy lợi, canh tác như làm ruộng bậc thang, đào hố vảy cá,trồng cây theo băng

-Luôn có các chính sách tổ chức định canh, định cư cho dân miền núi được tốt hơn

V THUYẾT MINH TIẾN TRÌNH GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

1 Giải thích hiện tượng “sạt lở đất”

Hiện tượng này xảy ra khi có mưa rất to hoặc lũ lụt lớn làm cho đất đá không còn

sự kết dính và trôi xuống đồng bằng ở những vùng rừng bị chặt phá mạnh hoặc có các hoạt động khai phá của con người Sạt lở đất thường xuất hiện ở khu vực đồi núi dốc làm cho bùn, đất và đá trượt từ trên sườn dốc, mái dốc xuống

2 Nguyên nhân

- Với môn Địa lí: Dựa vào kiến thức tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái đất để biết được quá trình xói mòn ,rửa trôi các lớp đất đá trên bề mặt đất bị mất lớp phủ thực vật;Vấn đề sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường của nước ta

Trước sạt lở đất Sau sạt lở đất -Với môn Hóa học: Dưới tác động của nắng nóng, mưa nhiều thì quá trình phong hóa đó diến ra nhanh hay chậm Hơn nữa quá trình feralit diễn ra mạnh ở vùng đồi núi, mưa nhiều làm rửa trôi các chất ba dơ dễ tan làm cho đất chua, đồng thời có sự tích tụ ô xít sắt và ô xít nhôm tạo ra màu đỏ vàng Trong tình huồng trên như đã thấy “con đường đất đỏ” rất trơn nhầy nhụa làm cản trở lớn cho việc đi lại của học sinh

-Với môn sinh học: Để biết thêm về các thành phần thực vật và động vật sống trên

bề mặt đất qua thời gian tích lũy lớp phủ thổ nhưỡng dày hay mỏng tại khu vực đó Lớp phủ thực vật ở các vùng đồi núi bị chặt phá nhiều làm tăng quá trình xâm thực

-Với môn Giáo dục công dân: Giáo dục cho các em học sinh biết được việc bảo vệ tài nguyên rừng, đất đai là nghĩa vụ và quyền lợi của bản thân để giữ gìn môi trường xanh-sạch-đẹp

- Với môn Tin học: Sử dụng mạng để tra cứu những nội dung liên quan đến việc tìm hiểu nguyên nhân, hậu quả và các giải pháp phòng chống sạt lở đất

Nguyên nhân khác

- Khai thác cát, xỏi không có quy hoạch

Khai thác trái phép cát sỏi

Khai thác cát, xỏi ở giữa lòng sông An Châu

- Chặt phá rừng, đốt nương làm rẫy cũng là một trong các nguyên nhân quan trọng dẫn đến hiện tượng này

Hình ảnh chặt phá rừng làm nương rẫy

3 Hậu quả:

Do khai thác bừa bãi không đúng quy định (tài nguyên rừng, đất trồng, khai thác cát xỏi trái phép…) nên làm gia tăng các hiện tượng thiên tai Đặc biệt là lũ lụt

Mùa mưa lũ tại trường Sơn Động 3

Trận lụt tháng 11 năm 2015

Ngầm Yên Định (Sơn Động) Nhà cửa bị hư hại do lũ

Ảnh hưởng đến việc đi lại của học sinh và nhân dân trong vùng Thiệt hại nặng nề

về tài sản Tắc nghẽn giao thông, sạt lở gần khu vực nhà ở, gây nguy hiểm đến tính mạng con người và tài sản của nhân dân

Từ tình huống trên cho thấy, đường xá đi lại khó khăn lầy lụt, đường trơn nhưng không làm nản lòng của nhiều học sinh trong nhà trường Nhưng đây cũng là một trong các động lực thôi thúc các trò càng phải cố gắng nhiều hơn nữa trong học tập Song, đối với một số học sinh lại ngược lại, vì nhà xa đường xá xa xôi, đi lại khó khăn làm “nản” lòng , muốn bỏ học của các em

Học sinh trường Sơn Động Số 3 đi học Thầy, cô trường THPT Sơn Động 3

trong mùa nước lũ về trường

Từ ngập lụt, nước được ngấm sâu vào trong đất, thớ đất Quá trình xâm thực càng diễn ra nhanh hơn, mạnh hơn Đó chính là hiện tượng sạt lở đất

Một số hình ảnh về sạt lở đất:

Hình ảnh đất lở ở đoạn đường Tuấn Mậu-TT.Thanh Sơn

Hình ảnh sạt lở đất tại bờ suối Đồng Thanh – TT Thanh Sơn

Hình ảnh sạt lở ở một đoạn đường đi Hình ảnh sạt lở ở bờ sông

Hình ảnh sạt lở đất ở khu dân cư sinh sống

4 Biện pháp khắc phục.

Từ thực tế, trên địa bàn của vùng đã đưa ra các giải pháp khá thiết thực nhằm hạn chế tối đa quá trình xói mòn, sạt lở đất ở địa phương

Thứ nhất: Cập nhật liên tục và thường xuyên khu vực có hiện tượng sạt lở như gọi

loa đài báo cho các hộ gần khu vực bị ảnh hưởng đó biết

Thứ hai: Tuyên truyền vận động nhân dân chống và ngăn chặn nạn phá rừng đốt

nương làm rẫy.Tích cực phủ xanh đất trống đồi núi trọc

Thứ ba: Đưa ra các hình phạt thích đáng cho những người khai thác cát xỏi trái

phép ở bờ sông suối

Thứ tư: Để nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân trong vùng, vừa có thu

nhập, vừa hạn chế tối đa sạt lở đất ở vùng đồi núi Nhà nước đã có sự đầu tư kịp thời cho nhân dân về giống các loại cây như Keo, Bạch Đàn…

Thứ năm: Người dân còn trồng các loại Tre Hóa, Tre Mai Đây là một loại cây có

vai trò quan trọng đối với cuộc sống của người bản địa Không những để làm nhà, đan lát

mà còn tạo ra một loại đặc sản của vùng là “măng khô” Hơn hết là loại cây rễ chùm ,rễ cây cắm chặt vào trong lòng đất làm cho khu vực đó trở nên đất rắn hơn chặt hơn, hạn chế tối đa sự xói mòn, rửa trôi đất

Ngoài ra còn một số các giải pháp khắc phục khác như :

Tuân thủ và triển khai Luật bảo vệ và phát triển rừng, giao quyền sử dụng đất và bảo vệ rừng cho từng hộ gia đình.Phủ xanh đất trống đồi núi trọc

Luôn thực hiện theo nguyên tắc quản lí,sử dụng và phát triển đối với từng loại rừng (rừng phòng hộ, rừng sản xuất và rừng đặc dụng)

Hạn chế xói mòn đất dốc phải áp dụng các biện pháp thủy lợi, canh tác như làm ruộng bậc thang, đào hố vảy cá, trồng cây theo băng

Luôn có các chính sách tổ chức định cư, định canh cho dân miền núi được tốt hơn Trên đây là một số giải pháp hữu hiệu nhằm khác phục những khó khăn ban đầu về các hiện tượng bất thường của yếu tố thời tiết và khí hậu gây ra

Về cơ bản, qua quá trình tìm hiểu nghiên cứu chúng ta có thể tuyên truyền đến chính quyền địa phương và toàn thể cộng đồng bằng một số biện pháp cụ thể như sau:

* Đối với chính quyền địa phương các cấp :

- Chỉ đạo lập quy hoạch phân vùng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất

- Chỉ đạo, kiểm tra sà soát hiện trạng các vùng dân cư; ngăn chặn việc xây mới và

có kế hoạch để từng bước di chuyển dân ra khỏi vùng bãi bồi ven sông, suối, vùng sườn đồi, núi, vùng ven taluy đường giao thông có nguy cơ sạt lở

- Nghiêm cấm việc san lấp sông suối và đổ chất thải rắn làm ảnh hưởng đến tiêu thoát lũ

- Xây dựng các dự án làm đường giao thông vào đến các thôn, bản đặc biệt là các vùng sâu, vùng xa, vùng dễ bị chia cắt khi có mưa lũ

- Chỉ đạo, kiểm tra sà roát khả năng tiêu thoát lũ của các cầu, cống; kiểm tra cao

- Tăng cường các biện pháp tuyên truyền, giáo dục và phổ biến kiến thức về phòng tránh, giảm nhẹ thiên tai để nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và cộng đồng dân

cư

- Xây dựng hệ thống cảnh báo, biển cảnh báo đối với vùng có nguy cơ lũ quét, sạt

lở đất

- Lắp đặt thiết bị quan trắc, thiết bị báo động để chủ động phòng tránh, sơ tán dân

- Chỉ đạo việc tổ chức trực ban, theo dõi sát diễn biến mưa, lũ; bố trí lãnh đạo chủ chốt thường trực khi thấy xuất hiện có mưa lớn để xử lý các tình huống đề phòng xẩy ra

lũ quét

- Chỉ đạo việc dự trữ lương thực, thực phẩm, thuốc men và các nhu yếu phẩm khác, nhất là đối với những vùng dễ bị chia cắt

- Tăng cường cán bộ trực tiếp đến các điểm xẩy ra sự cố để chỉ đạo xử lý, khắc phục hậu quả

- Giữ thông tin liên lạc, báo cáo kịp thời, thường xuyên về diễn biến lũ, lụt và các

sự cố công trình đến các cấp có thẩm quyền để chỉ đạo

- Sẵn sàng nguồn lực để hỗ trợ các địa bàn lân cận khi có yêu cầu

- Kiểm tra kết quả thực hiện việc bảo đảm an toàn cho dân ở vùng ven sông suối, vùng hạ lưu các hồ đập, vùng có nguy cơ bị sạt lở

- Tổ chức thực hiện phương án đối phó với lũ, lụt theo phương châm 4 tại chỗ: Chỉ huy tại chỗ; Lực lượng tại chỗ; Vật tư, phương tiện tại chỗ; Hậu cần tại chỗ

- Chỉ đạo thực hiện các phương án sơ tán dân, phương án xử lí đảm bảo an toàn hồ đập

- Chỉ đạo xử lý kịp thời các sự cố do lũ lụt gây ra

- Huy động vật tư phương tiện của cả TW và địa phương, của các Bộ, ngành trên địa bàn để cứu hộ, cứu nạn đối với người, công trình khi có sự cố

- Chỉ đạo các biện pháp bảo đảm an ninh trật tự trên địa bàn

- Cắm biến báo, bố trí lực lượng ứng trực cấm người, phương tiện qua lại ở các ngầm qua sông, suối

- Chỉ đạo đài phát thanh và truyền hình, hệ thống truyền thanh địa phương đưa tin kịp thời về mưa, lũ, lụt và công tác chỉ đạo

- Đánh giá thiệt hại, tổ chức khắc phục hậu quả, ổn định đời sống, phục hồi sản xuất, phòng chống dịch bênh, xử lý môi trường, do lũ lụt gây ra

- Tổ chức cứu trợ cho các cá nhân và gia đình bị thiệt hại do lũ gây ra

- Tổng hợp, báo cáo đến cơ quan cấp trên về diễn biến mưa, lũ, lụt, tình hình thiệt hại và kết quả triển khai đối phó, khắc phục hậu quả

* Đối với cộng đồng :

- Theo dõi thông tin mưa, lũ, lụt và sự chỉ đạo của chính quyền qua đài phát thanh, truyền hình và hệ thống truyền thanh xã, phường

- Tham gia tuyên truyền công tác giáo dục cộng đồng về phòng tránh lũ quét, sạt lở đất; tham gia cắm biển báo và đánh dấu các khu vực nguy hiểm

- Không nên làm nhà ở những nơi không an toàn, thường xẩy ra lũ quét, sạt lở đất như: đồi dốc, chân vách đá, bờ bãi thấp ven sông suối, trên dường đi của dòng chảy lũ, các chân taluy dễ bị sạt lở

- Tham gia việc trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn

- Chủ động tham gia việc khai thông lòng sông, suối chảy qua bản làng

- Chủ động sơ tán ở vùng có nguy cơ xẩy ra lũ quét, sạt lở đất khi có mưa lớn hoặc

có báo động hoặc khi có lệnh của chính quyền địa phương

- Không đi qua sông, suối khi đang có lũ hoặc thấy không an toàn

- Báo cáo ngay với chính quyền địa phương khi phát hiện thấy các sự cố do lũ quét

và sạt lở đất gây ra

- Tham gia và chấp hành sự chỉ đạo của chính quyền trong việc huy động nhân lực, vật tư, phương tiện để cứu hộ, cứu nạn

- Chủ động cho con em nghỉ học khi thấy không an toàn

- Chủ động tham gia công tác khắc phục hậu quả, ổn định đời sống, phục hồi sản xuất, xử lý môi trường, phòng chống dịch bệnh do lũ quét và sạt lở đât gây ra

- Tham gia cứu trợ theo truyền thống “Lá lành đùm lá rách”

Trồng keo Lai ven đường Trồng Tre ven sông Ruộng bậc thang

Rừng phòng hộ Rừng sản xuất Rừng đặc dụng

Trồng cây ăn quả

VI Ý NGHĨA CỦA VIỆC GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

- Sạt lở lở đất không chỉ thấy ở Huyện Sơn Động mà chúng ta còn bắt gặp ở nhiều

nơi trên cả nước Nhưng đây là trong các hiện tượng thiên tai thường thấy ở nơi có địa hình tương đối dốc Bởi vậy, ở mỗi khu vực khác nhau mức độ nghiêm trọng cũng khác nhau.Nên phải nghiên cứu, lựa chọn các giải pháp bảo vệ thích hợp

- Song mấy năm gần đây, hiện tượng này luôn trong tình trạng báo động Hầu hết

các khu vực có dấu hiệu sạt lở, trượt đất người dân đều có ý thức và hiểu được tác hại nghiêm trọng của hiện tượng thiên tai này, nhưng do hạn chế về kinh phí, nhân lực, khoa học kĩ thuật các giải pháp đưa ra vẫn còn là tình thế, chưa đa dạng và thiếu tính bền vững, chủ yếu di dời dân ra khỏi những nơi nguy hiểm

- Sau khi các cơ quan có thẩm quyền thuộc các cấp của Nhà nước giải quyết tình huống bằng các giải pháp nêu trên thì mọi người, mọi lưa tuổi, mọi ngành nghề ở mọi vùng miền sẽ hiểu sâu hơn về tác hại của hiện tượng sạt lở đất nói riêng các hiện tương thiên tai nói chung để nâng cao ý thức giảm thiểu tác hại của nó Môi trường sẽ xanh-sạch-đẹp hơn

- Chúng ta thực thi các giải pháp sẽ hiểu sâu hơn về kiến thức các môn khác tăng

kỹ năng vận dụng kiến thức từ sách vở vào thực tế đời sống

- Việc làm này giúp chúng ta có kĩ năng sống: Hợp tác, đoàn kết, trình bày, ra quyết định, chia sẻ cùng với nhau

Điều đó cho ta biết tất cả các khía cạnh của sự hiểu biết đúng đắn về các hiện tượng thiên tai, sự biến đổi bất thường của yếu tố thời tiết và khí hậu cực đoan gây ra Nhưng với niềm đam mê yêu thích khoa học đặc biệt là khoa học bảo vệ chất lượng cuộc sống của con người nhóm đề tài chúng em hy vọng sẽ đóng góp phần nhỏ công sức của mình đẩy mạnh phong trào nghiên cứu khoa học chung của Trường THPT Sơn Động Số 3

Xin chân thành cảm ơn !