Hai dua tre tiet 3

- Sống trong cảnh đời tù túng quẩn quanh bế tắc ấy chị em Liên cũng nh con ngời nơi phố huyện mong mỏi một điều gì đó tốt đẹp sẽ đến với cuộc sống của họ.. Con tàu mang về phố huyện luồn

MOON.V N

3.1- Bức tranh đời sụ́ng

- Tiờ́ng trụ́ng cõ̀m canh đánh tung lờn, tiếng trống tha thớt, rời rạc điểm nhịp cho cuộc sống nặng nề trôi Âm thanh ấy là nhịp thở của cuộc đời khô khốc chìm lấp trong đêm tối, không đủ sức ngân vang

mặc dù đợc đánh “tung” lên nh muốn khuấy động cả không gian tù đọng, u uất này

- “Người vắng mói”, một chữ mói ẩn bao nhiờu ngụ ý: người chờ người, người mong người, quán

đờm vắng chờ khách, chờ sự sụ́ng, chờ ngày mai

- Trờn hàng ghờ́ chị Tí, có vài ba bác phu ngụ̀i uụ́ng nước và hút thuụ́c lào Một lát từ phụ́ huyợ̀n đi

ra, hai ba người cõ̀m đèn lụ̀ng lung lay các bóng dài: mṍy người làm cụng đón bà chủ ở tỉnh vờ̀…

- éụ́i diợ̀n với cái nhỏ nhoi tăm tụ́i của người dõn nghèo trong phụ́ huyợ̀n là một vũ trụ bao la đõ̀y ánh sáng huyờ̀n ảo của thiờn nhiờn và vạn vật, nhưng với chị em An, Liờn trạm sáng đẹp nhṍt của

mỗi đờm là chuyến tầu qua tỉnh lỵ

3.2 Tõm trạng của chị em Liờn khi đợi tàu

3.2.1 Cảnh đợi tàu được diờ̃n tả thọ̃t chõn thọ̃t và cảm đụ̣ng

+ An: mi mắt sắp sửa rơi xuụ́ng, võ̃n cụ́ dặn chị

+ Chăm chú đờ̉ ý từ đèn ghi (tiờ́ng reo, động tác nghờ̉n cụ̉) ngọn lửa xanh biờ́c (đẹp như một giṍc

mơ); tiờ́ng còi ở đõu vang lại, kéo dài ra theo ngọn gió xa xụi, chao ụi là tiờ́ng lòng ngóng đợi

+ Tiờ́ng gọi em : cuụ́ng quýt, giục giã, nờ́u chậm một chút thụi, sẽ mṍt một cái gì lớn lắm, tiờ́c lắm

An nhỏm dậy, lṍy tay giụi mắt cho tỉnh hẳn, thật ngõy thơ, đáng yờu và đáng thương

- Sống trong cảnh đời tù túng quẩn quanh bế tắc ấy chị em Liên cũng nh con ngời nơi phố huyện mong mỏi một điều gì đó tốt đẹp sẽ đến với cuộc sống của họ Không hy vọng thì làm sao sống nổi

và chuyến tàu đêm qua phố huyện đã đáp ứng đợc nhu cầu tinh thần ấy Trong cả chuỗi ngày buồn tẻ thì chờ đợi con tàu là niềm vui duy nhất đối với hai chị em Hai đứa trẻ thật ngoan ngoãn biết vâng lời

mẹ Chúng thức đợi tầu không vì mục đích bán hàng nh lời mẹ dặn, bởi lẽ mấy năm nay mùa màng kém, ngời buôn bán, ngời đi lại ít Nếu có khách họ chỉ mua bao diêm hoặc phong thuốc lào là cùng, hai chị em thức chờ tàu là xuất phát từ nhu cầu của đời sống tinh thần

3.2.2 Tàu đờ́n

- Khi con tàu rầm rộ đi tới, Liên dắt em đứng dậy để nhìn đoàn xe vụt qua Dù chỉ trong chốc

lát nhng hình ảnh “các toa đèn sáng trng, chiếu ánh cả xuống đờng Liên thoáng trông thấy những toa hạng trên sang trọng lố nhố những ngời, đồng và kền lấp lánh, và các cửa kính sáng” thì đọng lại mãi

- Đứng lặng ngắm con tàu qua, Liên không trả lời câu hỏi của em, trong tâm hồn cô, cơn xúc

động vẫn cha lắng xuống “Liên lặng theo mơ tởng Hà Nội xa xăm, Hà Nội sáng rực vui vẻ và huyên náo”…Những cõu chữ reo vui như nụ́t nhạc Có thể trong phút ấy, khát vọng đổi đời đã đợc đánh thức

: “tầu đã đem một chút thế giới khác đi qua Một thế giới khác hẳn đối với Liên, khác hẳn với vầng

HAI ĐỨA TRẺ - THẠCH LAM (tiết 3)

MOON.V N

sáng ngọn đèn chị Tí và ánh lửa của bác Siêu” Chữ “khác” điệp ba lần để diễn tả niềm khao khát âm

thầm mà mãnh liệt

- Cùng với con tàu, hai chị em đợc trở về với quá khứ tơi đẹp, con tàu chạy tới từ Hà nội, chạy tới từ

tuổi thơ đã mất, con tàu chính là tia hồi quang để hai chị em đợc nhìn về quá khứ Ngày ấy Liên và

An còn cùng với gia đình sống ở thủ đô, nhà còn khá giả Hai chị em vẫn thờng dạo chơi quanh hồ trong những buổi chiều đợc uống những cốc nớc xanh đỏ

- Cùng với con tàu, hai chị em còn đợc sống trong một thế giới mới tốt hơn, một thế giới sáng sủa

hơn, sôi động hơn Con tàu mang về phố huyện luồng ánh sáng rực rỡ, từ ánh sáng của ngọn đèn pha

đến ánh sáng từ các toa xe chiếu khắp cả xuống mặt đờng trên những toa xe sang trọng, điện sáng

tr-ng, đồtr-ng, màu kền sáng loáng Cái ánh sáng rực rỡ ấy khác hẳn ánh sáng ngọn đèn dầu tù mù nơi hàng nớc chị Tí, khác hẳn ánh lửa bác phở Siêu Con tàu còn mang về phố huyện những âm thanh náo nhiệt, từ tiếng bánh xe lăn trên đờng thép đến tiếng ngời huyên náo khi lên, khi xuống tàu và những tiếng ngời trò chuyện trong toa xe, khác hẳn õm thanh rời rạc đơn điợ̀u của người dõn phụ́ huyợ̀n trong cảnh đõ̀u Con tàu đã xua đi bóng đêm dày đặc và không khí tĩnh lặng của phố huyện nghèo

- Với chị em Liên con tàu nh chứa bao điều huyền thoại, nó nh một giấc mơ để bù đắp lại cái phần

đời thực tại lam lũ nghèo khổ không tơng lai Chính vì vậy hai chị em chờ đợi con tàu nh chờ đợi một

điều thiêng liêng, khi con tàu đến cả hai chị em đều đứng cả dậy hớng về phía con tàu

- Dù võ̃n biờ́t tàu hụm nay khụng đụng và kém sáng hơn mọi khi, nhưng họ cõ̀n gì đõu, chỉ cõ̀n họ ở

Hà Nội vờ̀! Liờn lặng theo mơ tưởng

3.2.2 Tàu đi

- Phụ́ huyợ̀n với từng ṍy tõm hụ̀n "trong búng tối mong đợi một cỏi gỡ tươi sỏng cho sự sống nghốo khổ hàng ngày của họ" và ánh sáng Hà thành do con tõ̀u chở đờ́n, đem lại cho huyợ̀n nhỏ vài

phút mộng mơ Nhưng con tàu chở ánh sáng ṍy, chưa đờ́n đã vội bước đi, như một niờ̀m vui vừa

bùng lờn đã lụi tàn trong khoảnh khắc, "chiếc tầu đi vào đờm tối, để lại những đốm than đỏ bay tung

trờn đường sắt Hai chị em cũn nhỡn theo cỏi chấm nhỏ của chiếc đốn xanh treo trờn toa sau cựng,

xa xa mói rồi khuất sau rặng tre." Con tõ̀u như chiờ́c que diờm của đứa bé trong truyợ̀n cụ̉ tích Anderson, lóe lờn ánh lửa rụ̀i tàn ngay trờn những kiờ́p người cụ đơn bỏ lại trong con phụ́ tịch mịch

và đầy búng tối

- Khi con tàu đi, hai chị em lại trở về với tâm trạng buồn nh cuộc sống thờng ngày nơi phố huyện, tàu chỉ dừng lại nơi sân ga trong chốc lát, nó đến rồi lại đi còn nhanh hơn cả một giấc mơ, con tàu đi để lại phía sau nó bóng đêm mịt mùng và sự tĩnh lặng Niềm vui của hai chị em loé lên trong chốc lát rồi vụt tắt trong chốc lát nh những đốm than hay ngợc phía con tàu vừa bùng sáng lên rồi lại chìm trong

đêm đen dày đặc kết thúc câu chuyện lại là ngọn đèn dầu nơi hàng nớc chị Tí, ngọn đèn tù mù chỉ chiếu sáng một vùng đất nhỏ lại chập chờn đi vào giấc ngủ của Liên

Cảnh đời nơi phố huyện đợc cảm nhận qua tâm trạng của Liên là bức tranh hiện thực giàu ý nghĩa

và qua đó ta thấy đợc chiều sâu tình cảm nhân đạo của ngòi bút Thạch Lam

3.3 Ý nghĩa

- Đối với cuộc sống nơi phố huyện, hình ảnh đoàn tàu mang đến một thế giới khác Nó nh

một con thoi với ánh sáng xuyên thủng màn đêm đem đến cho phố huyện cái ánh sáng xa lạ của thế giới thị thành Âm thanh mãnh liệt của tiếng còi tàu, của bánh xe rít trên đờng ray và tiếng ồn ào của

hành khách đi lại đủ sức át đi bản hoà tấu đều đều, buồn tẻ, đơn điệu của phố huyện Con tàu tác

MOON.V N

động vào lòng ngời một ấn tợng mạnh mẽ đa cả phố huyện ra khỏi cảnh sống tù đọng u uất, đợi tàu

trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày

- Liên chờ đợi con tàu đến không phải vì mục đích bán hàng mà vì một mục đích khác là đợc nhìn thấy chuyến tàu qua, nghĩa là nhìn thấy một cái gì đó khác với cuộc đời mà hai chị em Liên

đang sống Con tàu đối với chị em Liên là một niềm say mê vì nó đi qua sự phẳng lặng, tẻ nhạt của

đời sống phố huyện

- Con tàu mang đến thế giới của kỉ niệm, đánh thức dậy trong chị em Liên những kỉ niệm về

Hà Nội nơi mà ở đó chúng đã sống những ngày đẹp đẽ Hà Nội đối với Liên vẫn là mơ ớc thiết tha Vì vậy, dẫu chuyến tàu tối nay không có gì đặc biệt, thậm chí kém sáng hơn, ít ngời hơn nhng với Liên,

điều đó không có gì hệ trọng, nguồn sáng ấy vẫn tinh khôi, mới mẻ vì nó ở Hà nội về, vì nó khác với những nguồn sáng hắt hiu của phố huyện

- Đợi tàu là nhu cầu không thể thiếu Hoạt động đó lấp đầy những khoảng trống mênh mông trong tâm hồn chị em Liên bằng những hoài niệm, những ớc mơ Từ chuyến tàu chợt đến, chợt đi ấy

Liên nhìn thấy rõ hơn, sâu hơn sự ngng đọng, tù túng của cuộc sống phủ đầy bóng tối, hèn mọn,

nghèo nàn của cuộc đời mình và của những ngời xung quanh mình

=> Từ đây, Thạch Lam bày tỏ nỗi xót xa về những kiếp ngời cơ cực, sống lay lắt mỏi mòn Họ nghèo về vật chất, nghèo cả về tinh thần Đến ngay cả ớc mơ cũng không dám mơ ớc gì hơn là đợc nhìn một chuyến tầu đêm đi qua phố huyện, qua cuộc đời mình

3.4 Cảm nhọ̃n vờ̀ nhõn vọ̃t Liờn

- Một đứa trẻ nghèo: Cái nghèo đã cớp đi niềm vui và quyền lợi của một đứa trẻ nh Liên Cuộc sống cơm áo đã trói buộc Liên vào với chõng hàng tre từ sáng sớm tới đêm khuya Liên sống mòn mỏi trong đợi chờ, đến một bát phở trong phố huyện nghèo cũng chẳng dám mơ ớc

Liên là một đứa trẻ giàu tình yêu thơng: thơng những đứa trẻ con nhà nghèo, quan tâm đến những ngời xung quanh Liên là một đứa trẻ có đời sống tâm hồn và biết ớc mơ Đời sống bên trong, nội tâm của Liên đã làm nên chất thơ của truyện Nhà văn không đặc tả nhiều, kĩ càng về đôi mắt của Liên nhng lại cho thấy một tâm trạng lắng đọng, sâu xa Chính đôi mắt ấy đã nhìn ra, đã thấu hiểu và cảm nhận mùi riêng của đất, của quê hơng Chất tự sự đã đợc trữ tình hóa qua tâm trạng và đôi mắt Liên

Liên là nhân vật duy nhất đã ý thức đợc đầy đủ và sâu sắc cuộc sống buồn tẻ, tù đọng của mình: “Đọc

truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam … yêu thơng trẻ con’’ (Nguyễn Tuân)

Qua nhân vật này, Thạch Lam đã thức tỉnh ngời đọc về cuộc sống tù đọng buồn tẻ

III- Tổng kết:

Hai đứa trẻ là bức tranh của đời sống thực ở một thời đã qua Đó là cuộc đời của ngời dân phố

huyện chỉ sáng lên một phút trong ngày Những cuộc đời nh Liên có nắng nhng chỉ là thứ nắng trong vờn Qua những cuộc đời đó, nhà văn làm sống lại số phận của một thời, họ không hẳn là những ngời

bị áp bức nhng từ cuộc đời họ, Thạch Lam đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để thay đổi cuộc đời ? Câu

chuyện đã gợi cho ngời đọc sự thơng cảm vì vậy mà nó vừa có giá trị hiện thực, vừa có giá trị nhân

đạo

Nghệ thuật:

- Đây là tác phẩm mang nét riêng trong truyện ngắn của Thạch Lam: truyện không cốt truyện

Nó chỉ là những mảnh đời nhỏ hẹp nơi phố huyện nghèo song không vì thế mà kém đi phần hấp dẫn Tác giả đã khéo lựa chọn những chi tiết trong cảnh và tình để làm nổi bật chủ đề t tởng của tác phẩm

- Diễn biến tâm trạng của Liên qua cảnh đợi tàu càng cho thấy biệt tài phân tích tâm lí nhân vật của tác giả

- Ngôn ngữ xác thực, súc tích và giàu tính biểu cảm

IV Giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của truyện ngắn Hai đứa trẻ:

1- Giá trị hiện thực

MOON.V N

- Phản ánh một cách chân thực cảnh phố huyện nghèo - một miền đất một miền đời bị quên lãng

- Ngòi bút hiện thực giàu chất trữ tình (cảm hứng lãng mạn chi phối ngòi bút hiện thực cảnh phố huyện chính là ký ức tuổi thơ của Thạch Lam)

2- Giá trị nhân đạo

- Niềm thơng cảm của nhà văn hớng về những con ngời nhỏ bé, vô danh chịu nhiều thiệt thòi trong xã hội, đồng thời rung tiếng chuông cảnh tỉnh: những con ngời nhỏ bé vô danh nhng đừng để trở thành vô nghĩa Nhà văn đòi quyền sống cho những con ngời nhỏ bé vô danh có ý nghĩa

- Khẳng định đề cao khát vọng cuộc sống, hạnh phúc có ý nghĩa, khát vọng thay đổi cuộc đời (ý nghĩa chi tiết nghệ thuật hình ảnh con tàu đem một thế giới mới sáng sủa hơn và sôi động đến phố huyện tăm tối buồn tẻ)

- Bớc phát triển của t tởng nhân đạo trong văn học (1930- 1945): Sự thức tỉnh ý thức cá nhân con ngời đã ý thức đợc ý nghĩa cuộc sống cá nhân, sự tồn tại của mỗi cá nhân trong cuộc sống (chính vì ý thức đợc điều này Thạch Lam mới hớng ngòi bút đến những con ngời nhỏ bé vô danh khẳng định

cuộc sống của họ Có thể so sánh mở rộng nội dung nhân đạo này với truyện ngắn: Toả nhị kiều, Đời thừa)