Trao đổi nước ở thực vật lai châu

- Nêu/giải thích được vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với thực vật - Nêu được các dạng nước trong cây.. Kỹ năngRèn luyện được các kĩ năng sau: - Kĩ năng tư duy, giải quyết vấn

Chuyên đề TRAO ĐỔI NƯỚC Ở THỰC VẬT

Nhóm Lai Châu

***

Stt Họ & Tên Số Điện

1 Đỗ Thị Lợi 01698810889 thangloi1969@gmai.com Chuyên Lê Quý

Đôn- Lai Châu

2 Vũ Thị Thu

Hường 0975083007 vuhuongbio@gmail.com DTNT THPT Nậm Nhùn-

Lai Châu

3 Trịnh Thị Ngần 01697225933

trinhngan@thptthanuyen.

edu.vn

THPT Than Uyên – Lai Châu

Than

I. NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

1. Mô tả chuyên đề

Chuyên đề này gồm các bài trong chương 1, thuộc phần 4 Sinh học

cơ thể - Sinh học 11 THPT Bài 1 Sự hấp thụ nước và muối khoáng ở rễ Bài 2 Vận chuyển các chất trong cây

Bài 3 Thoát hơi nước Bài 7 Thực hành: Thí nghiệm thoát hơi nước và thí nghiệm về vai trò của phân bón

2. MẠch kiến thức của chuyên đề

ở rễ cây

2.1.1. Vai trò của nước và thoát hơi nước đối với thực vật

2.1.2. Các dạng nước trong đất và trong cây

2.1.3. Cơ quan hấp thụ nước ở thực vật

2.1.4. Cơ quan vận chuyển nước ở thân

2.1.5. Cơ quan vận chuyển nước ở lá và Thí nghiệm thoát

hơi nước ở lá

trong cây

2.3. Các tác nhân ảnh hưởng đến hấp thụ nước, vận chuyển

nước, thoát hơi nước trong cây

2.4 Cân bằng nước và tưới tiêu hợp lý cho cây trồng

2.4.1.Cân bằng nước trong cây

2.4.2 Tưới tiêu hợp lý cho cây trồng

2.4.3 Ứng dụng tưới tiêu nước và bón phân hợp lý cho cây trồng tại địa phương

2. Thời lượng

Số tiết học trên lớp: 3tiết

Thời gian học ở nhà: 2 tuần

II. TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHUYÊN ĐỀ

1. Mục tiêu chuyên đề

Sau khi học xong chuyên đề này học sinh có khả năng:

- Nêu và phân tích được vai trò của nước đối với thực vật.

- Nêu/giải thích được vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với thực vật

- Nêu được các dạng nước trong cây.

- Mô tả được đặc điểm đặc điểm cấu tạo và hình thái của rễ.

- Chứng minh được cấu tạo của dòng mạch gỗ phù hợp với chức năng vận chuyển nước và ion khoáng.

- Trình bày được cơ chế hấp thụ nước và con đường xâm nhâp của nước vào cơ thể thực vật.

- Phân biệt được các con đường thoát hơi nước ở thực vật.

- Kể tên/giải thích được các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ nước ở rễ cây.

- Vận dụng kiến thức để giải thích được các vấn đề :

+ Vì sao cây trên cạn bị ngập úng lâu sẽ chết ? + Thực vật thủy sinh có lông hút hay không? Vì sao?

+ Tại sao ở những cây gỗ cao hàng chục mét như : Sấu, Xoài, Lim, Thông…nhưng dòng mạch gỗ vẫn di chuyển ngược chiều của trọng lực lên đến đỉnh?

+ Nếu một ống mạch gỗ bị tắc, dòng mạch gỗ trong ống có thể tiếp tục đi lên được không? Vì sao?

+ Giải thích được hiện tượng ứ giọt ở cây 1 lá mầm.

+ Vì sao dưới bóng cây mát hơn dưới mái che bằng vật liệu xây dựng ?

+ Tại sao khi trời mưa nhiều nước mà lỗ khí vẫn đóng vào ban ngày

1.2. Kỹ năng

Rèn luyện được các kĩ năng sau:

- Kĩ năng tư duy, giải quyết vấn đề

- Kĩ năng khoa học: quan sát, thí nghiệm

- Kĩ năng học tập: tự học, hợp tác, giao tiếp

- Biết cách ứng dụng kiến thức đã học trong việc tưới tiêu hợp lý cho cây trồng, giữ ổn định môi trường

Năng lực Mục tiêu học tập chuyên đề

NL tự học - Xác định được kiến thức trọng tâm trong chuyên đề.

- Bố trí được thí nghiệm về thoát hơi nước.

- Ứng dụng được những kiến thức đã học được trong tưới tiêu nước hợp lí cho cây trồng.

- Tự học qua tài liệu,qua mạng intơnet, qua gia đình và địa phương, qua thầy cô, bạn bè

Năng lực

giải quyết

vấn đề

- Phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ nước và thoát hơi nước ở thực vật.

- Học sinh có thể đưa ra những lời khuyên về trồng trọt cho người thân hay dân bản

- Đề xuất được các biện pháp kĩ thuật trong trồng trọt

NL tư duy

sáng tạo

- Học sinh có thể phát minh ra những hình thức tưới tiêu phù hợp với tình hình địa phương

NL tự quản

lý

- Quản lí bản thân:

+ Thời gian: lập thời gian biểu cá nhân (nhóm) dành cho chủ

đề và các nội dung học tập khác phù hợp + Kinh phí: chủ động thu chi trong quá trình thu thập tài liệu,

in ấn tài liệu, liên hệ các thư viện + Xác định đúng quyền và nghĩa vụ học tập chủ đề: chủ động thực hiện nhiệm vụ phân công, tích cực đóng góp ý kiến xây dựng, nhắc nhở và động viên bạn cùng nhóm cùng hoàn thành nhiệm vụ.

- Quản lí nhóm:

+ Phân công công việc phù hợp với năng lực, điều kiện cá nhân.

NL giao tiếp - Sử dụng ngôn ngữ nói phù hợp trong các ngữ cảnh giao

tiếp giữa HS với HS (thảo luận), HS với GV (thảo luận, hỗ trợ kiến thức), HS với người dân (khảo sát thông tin), Sử dụng ngôn ngữ trong báo cáo bằng lời và báo cáo viết

NL hợp tác - Hợp tác với bạn cùng nhóm, với GV.

- Biết lắng nghe, chia sẻ quan điểm và thống nhất với kết

NL sử dụng

CNTT và

truyền

thông (ICT)

- Sử dụng sách, báo, internet tìm kiếm thông tin liên quan

- Sử dụng các phần mềm: exel, powpoint để trình chiếu sản phẩm, word trình bày báo cáo.

NL sử dụng

ngôn ngữ

- Sử dụng các thuật ngữ chuyên ngành: Hấp thụ nước, vận chuyển nước, thoát hơi nước, sinh trưởng, phát triển, quang hợp, năng suất cây trồng

- Trình bày bài báo cáo đúng văn phong khoa học, rõ ràng, logic

NL tính

toán

- - Thành thạo các phép tính cơ bản:

2. Các kĩ năng khoa học

- Quan sát: Quan sát được các kết quả thí nghiệm Quan sát các mẫu vật thực tế Quan sát các hiện tượng thực tế

- Đo lường: lượng phân bón cho từng thời kì sinh trưởng, phát triển, lượng nước.

- Phân loại hay sắp xếp theo nhóm: Phân loại được các nhân tố ảnh hưởng đến hấp thụ nước, vận chuyển nước, thoát hơi nước, phân loại được

nhóm nhân tố tăng năng suất cây trồng.

- Tìm mối liên hệ: liên hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất cây trồng.

- Xử lí và trình bày các số liệu: bao gồm: vẽ đồ thị, lập bảng, trình bày biểu

đồ cột, sơ đồ, ảnh chụp, số liệu.

- Đưa ra các định nghĩa: : Hấp thụ nước, vận chuyển nước, thoát hơi nước, trao đổi nước

- Xác định được các biến và đối chứng:

+ Đối chứng: trồng cây ở điều kiện bình thường

+ Xác định các biến: trồng cây trong các điều kiện môi trường có lượng nước khác nhau

- Thí nghiệm: thiết kế được thí nghiệm, làm thực nghiệm, thu thập và xử lí

số liệu thí nghiệm, giải thích kết quả thí nghiệm và rút ra các kết luận.

- Biết cách chăm sóc tưới tiêu hợp lí.

- Ghi nhận số liệu, xây dựng được các biểu đồ so sánh số liệu thu được với đối chứng

2 Chuẩn bị của GV và HS

2.1.Chuẩn bị của GV

- Thực hiện thí nghiệm

- Tranh hình về bộ rễ của thực vật

- Tranh hình về động mạch gỗ và dòng mạch rây

- Tranh hình về lông hút của thực vật

- Tranh hình về quá trình thoát hơi nước ở thực vật

- Những hình ảnh trực quan về bộ rễ của thực vật khác nhau.

- Tìm hiểu được tình hình thực tế trồng, chăm sóc cây ở địa phương

- Phiếu học tập.

- Lệnh / SGK

- Thiết kế dự án: Vai trò của nước đối với sinh trưởng, phát triển của cây

2.2.Chuẩn bị của học sinh

- Học sinh chuẩn bị những bộ rễ của thực vật khác nhau

- Học sinh chuẩn bị thí nghiệm về thoát hơi nước ở thực vật, chuẩnbị

đúng,đủ mẫu vật, dụng cụ, hóa chất thí nghiệm so sánh tốc độ sinh

trưởng, phát triển của cây

- Học sinh thu thập những hình ảnh, tư liệu về tưới tiêu nước ở địa

phương.

- Học sinh chuẩn bị những phiếu phỏng vấn về tình hình tưới tiêu nước ở địa phương.

- Tìm hiểu được tình hình thực tế trồng, chăm sóc cây ở địa phương

3 Tiến trình tổ chức hoạt động học tập

Hoạt động 1: Chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh

Hiện nay ở tỉnh Lai Châu, nhà nước đang hỗ trợ nông dân bằng cách phổ

biến kỹ thuật và giao cây con ăn quả (như xoài, quýt) cho người dân tự trồng Cán bộ kỹ thuật phổ biến theo trình tự như sau : Làm đất, bón phân, trồng cây con, tưới nước

Sau khi nghe phổ biến thì những người dân Hồng Thu Mán Lai Châu thực

hiện như sau: Đào hố sâu, rộng 30cm,bón 2 kg phân , rồi trồng cây con lên, rồi sau đó tưới nước.

Theo em cây có lấy được nước và phân không?Nên đào hố dài rộng như thế

nào? Lượng nước cần tưới bao nhiêu?

Nước và ion khoáng vào cây qua bộ phận nào? Vận chuyển đến đâu? Ra môi trường không? Ra môi trường bằng bộ phận nào? Có sự liên quan giữa láy nước và vận chuyển nước và thoát hơi nước không ?

Tình hình sản xuất nông nghiệp ở Lai Châu những nơi thiếu nước, đủ nước,

quá thừa nước thì năng suất cây trồng các nơi khác nhau đó như thế nào? Cần cung cấp lượng nước và lượng phân bón như thế nào để cây sinh trưởng

và phát triển cho năng suất cao.Cung cấp như thế nào ?

GV yêu cầu HS tự đưa các phương án trả lời rồi nêu ý kiến cá nhân để thảo luận về các câu hỏi đó

Hoạt động 2: Tìm hiểu Cơ quan hấp thụ nước, vận chuyển nước, thoát

hơi nước ở rễ cây (01 tiết)

Hoạt động của GV Hoạt động của HS

GV yêu cầu học sinh nghiên cứu tài liệu rút ra

được vai trò của nước đối với thực vật?

GV yêu cầu cho HS làm thí nghiệm về hiện

tượng thoát hơi nước ở thực vật, trả lời câu hỏi:

- Hãy cho biết thoát hơi nước là gì ?

- Vai trò của thoát hơi nước ?

GV yêu cầu học sinh nghiên cứu tài liệu cho

biết các dạng nước trong đất và trong cây

-GV đưa ra một số mẫu rễ cây, lá cây và hình

ảnh của thân

-Yêu cầu học sinh quan sát và đưa ra nhận

xét sơ bộ về đặc điểm của các cơ quan này

của thực vật

GV yêu cầu học sinh quan sát hình 1.1 và hình

1.2 SGK rồi mô tả cấu tạo bên ngoài của rễ

cây trên cạn

- Đặc điểm cấu tạo nào của rễ thích nghi với

chức năng hấp thụ nước và các ion khoáng?

- Các cây cùng 1 loài cùng thời kỳ sinh trưởng

ở môi trường có lượng nước khác nhau thì số

lượng long hút và số nhánh rễ khác nhau như

thế nào ?Sự phân nhánh và tăng nhanh số

lượng lông hút của rễ có tác dụng gì?

-Cây trên cạn hấp thụ nước và các ion khoáng

chủ yếu qua phần nào của rễ?

- Tại sao nói miền lông hút của rễ là bề mặt

hấp thụ nước và các ion khoáng chủ yếu của

cây?

- Nhiều loài thực vật không có lông hút thì rễ

cây hấp thụ nước và ion khoáng bằng cách

nào?

-Nếu không có nước cây có lấy được muối

khoáng hay không?

GV yêu cầu HS nhận xét đặc điểm của các cơ

quan này phù hợp với nhiệm vụ hút nước ở

thực vật như thế nào?

Học sinh tự lực nghiên cứu bằng tài liệu và làm thí nghiệm và tự nêu được vai trò của nước và thoát hơi nước đối với cây

Học sinh tự lực nghiên cứu

và tự nêu được các dạng nước trong đất và trong cây

Học sinh quan sát các mẫu vật Hoạt động thảo luận nhóm và đưa ra nhận xét sơ

bộ về đặc điểm của rễ, cây.

HS hoạt động nhóm và báo cáo kết quả.

- Rễ là cơ quan hấp thụ nước

và ion khoáng

Rễ có hình thái và số lượng thích hợp để lấy nước trong môi trường có lượng nước khác nhau

- Lông hút rễ gãy và sẽ biến mất trong môi trường quá ưu trương quá a xít hay thiếu ô xi

- Nếu hệ rễ không có lông hút thì rễ có nấm rễ bao bọc (ví dụ: thông, sồi…)

-Ngoài ra, ở những tế bào rễ còn non, vách của tế bào chưa

bị suberin hóa cũng tham gia hấp thụ nước và các ion khoáng.

GV yêu cầu HS quan sát hình 2.1, 2.2 trả lời

câu hỏi:

- Hãy mô tả con đường vận chuyển của dòng

mạch gỗ trong cây?

- Hãy cho biết quản bào và mạch ống khác

Học sinh quan sát các mẫu vật Hoạt động thảo luận nhóm và đưa ra nhận xét sơ

bộ về đặc điểm của thân

nhau ở điểm nào? Bằng cách điền vào PHT số

1:

HS quan sát hình 2.1 → trả lời câu hỏi

GV nhận xét, bổ sung → kết luận

GV yêu cầu HS nghiên cứu mục 2, trả lời câu

hỏi:

- Hãy nêu thành phần của dịch mạch gỗ?

HS nghiên cứu mục 2 → trả lời câu hỏi

GV nhận xét, bổ sung → kết luận

GV yêu cầu HS nhận xét đặc điểm của các cơ

quan này phù hợp với nhiệm vận chuyển

nước ở thực vật như thế nào?

cây.

HS hoạt động nhóm và báo cáo kết quả.

Cấu tạo của dòng mạch gỗ

cây có lấy được nước và phân không?Nên đào hố dài rộng như thế nào? Lượng nước cần tưới bao nhiêu?

-Tại sao khi khô hạn, tốc độ lớn của cây lại châm?

- Buổi trưa nắng gắt tại sao cây không chết ở nhiệt độ cao?

-Môi trường có ảnh hưởng gì đến sự phát triển của lông hút?

-Nước và ion khoáng vào cây qua bộ phận nào? Vận chuyển đến đâu? Ra môi trường không? Ra môi trường bằng bộ phận nào?

Hoạt động 3 : Tìm hiểu cơ chế hấp thụ nước, vận chuyển nước trong thân và thoát hơi nước ở lá (01 tiết)

Có sự liên quan giữa lấy nước và vận chuyển nước và thoát hơi nước không ? Liên quan như thế nào?

GV đưa ra tình huống : Ở gia đình các

em khi mất nước muốn đưa được

nước lên các tầng cao thì bố mẹ phải

sử dụng máy bơm nước có công suất

lớn Nhưng trong rừng Pusamcap ở

Lai Châu có những cây gỗ rất to, có

chiều cao lên đến hàng chục mét

Nhưng nước được thực vật hút từ rễ

lên vẫn được vận chuyển lên đến tận

ngọn cây Em hãy giải thích hiện

tượng này ?

GV chiếu hình ảnh mô tả quá trình

hấp thụ nước, vận chuyển nước trong

thân và thoát hơi nước ở lá Yêu cầu

các nhóm hoạt động độc lập và nghiên

HS thảo luận vấn đề

HS quan sát hình ảnh.

Hoạt động nhóm hoàn thành PHT Mỗi nhóm lên báo cáo kết quả của mình.

C Học sinh quan sát các mẫu vật

cứu về các quá trình hấp thụ nước ở

rễ, vận chuyển nước trong thân và

thoát hơi nước ở lá Các nhóm sẽ hoàn

thành PHT (xem trong mục công cụ

đánh giá) GV yêu cầu HS đọc số liệu

ở bảng 3.1, quan sát hình 3.1, 3.2,

3.3→ trả lời câu hỏi:

GV cho HS quan sát hình 1.3 SGK yêu

cầu HS:

- Ghi tên các con đường vận chuyển

nước và các ion khoáng vào vị trí có

dấu “?” trong sơ đồ

- Vì sao nước từ lông hút vào mạch gỗ

của rễ theo một chiều?

HS quan sát hình → trả lời câu hỏi

GV nhận xét, bổ sung → kết luận

Hoạt động thảo luận nhóm và đưa ra nhận xét sơ bộ về đặc điểm của lá cây.

HS hoạt động nhóm và báo cáo kết quả.

ác nhóm khác theo dõi và góp ý.

Hoạt động 3 : Phân tích ảnh hưởng của các tác nhân môi trường đối với quá

trìnhhấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tế (01 tiết)

Hoạt động 3 :

GV yêu cầu học sinh thực hiện lệnh

III.1 SGK Hãy kể các tác nhân ngoại

cảnh ảnh hưởng đến lông hút và qua đó

giải thích sự ảnh hưởng của môi

trường đối với quá trình hấp thụ nước

và các ion khoáng ở rễ cây

GV: Hệ rễ cây có ảnh hưởng đến môi

trường không? Nếu có thì ảnh hưởng

như thế nào?

GV cho HS đọc mục III, trả lời câu hỏi:

- Quá trình thoát hơi nước của cây chịu

ảnh hưởng của những nhân tố nào?

HS nghiên cứu mục III → trả lời câu

hỏi

GV nhận xét, bổ sung → kết luận

GV cho HS đọc mục IV, trả lời câu hỏi:

- Cơ sở khoa học của việc tưới tiêu hợp

lí là gì?

HS thảo luận nhóm và giải quyết vấn đề.

Tưới nước: xoài là cây không cần nhiều nước Tuỳ thuộc vào địa điểm

và mùa vụ, cây chuối yêu cầu lượng mưa 80-200 mm/tháng Duy trì độ

ẩm đất 70-80%.

Các nhóm sẽ đưa ra các biện pháp tưới tiêu nước hợp lí cho cây trồng.

HS thảo luận và cùng nhau đưa ra những biện pháp tưới nước cho cây : Tưới nước nhỏ giọt, tưới phun mưa cục bộ, tưới ngầm cục bộ.

HS nghiên cứu mục IV → trả lời câu

hỏi

GV nhận xét, bổ sung → kết luận

Tình huống 1 : Bác Lò Văn Cung ở bản

Nậm Hàng ở lai Châu vừa được nhận

được giống xoài do nhà nước hỗ trợ

Khi mang về nhà trồng và chăm sóc

thì có người khuyên bác giống này chỉ

cần tưới ít nước, nhưng theo kinh

nghiệm trồng trọt bác lại không nghĩ

như vậy Tuy nhiên vẫn băn khoăn về

câu trả lời bác lên hỏi cán bộ nông

lâm của xã Nếu là cán bộ nông lâm

của xã em sẽ khuyên bác nên tưới

nước cho cây như thế nào? Em hãy

đưa ra lời khuyên về các biện pháp

tưới tiêu nước hợp lí cho cây?

Tình huống 2 : Nhà bác Nguyễn Đức

Thiện ở bản Sen Đông huyện Than

Uyên tỉnh Lai Châu có trồng 1 vườn

cây quýt Nhưng với diện tích rất

rộng thì việc tưới nước cho từng cây

gặp khó khăn Nếu em là cán bộ nông

nghiệp huyện em hãy thiết kế 1

phương án tưới tiêu nước hợp lí và

tiết kiệm nhất cho vườn của bác

Thiện ?

Tổ chức dạy học dự án.

Tên dự án: Thí nghiệm tìm hiểu trao đổi nước ở thực vật

Kế hoạch học tập chủ đề: Học sinh tự lập được kế hoạch của dự án

NHÓM:……

STT

NGƯỜI

THỰC

HIỆN

1 Bạn A, B,C Thực hành thí nghiệm

tìm hiểu ảnh hưởng của

2 tuần

lượng nước đối với cây

Tìm tài liệu viết báo cáo 2 ngày

2 Cả nhóm Thảo luận,Viết báo cáo 1 ngày

Bảng 1: Phân công nhiệm vụ

NHÓM:……

STT NGƯỜI THỰC

THỜI GIAN HOÀN

Bước 1.Tìm hiểu về ảnh hưởng của lượng nước đối với thực vật

(Hoạt động vào thời gian ngoài giờ lên lớp)

Chuyển giao

nhiệm vụ

cho học sinh

GV yêu cầu học sinh về nhà chuẩn bị sử chậu cây khác nhau.

-Chậu 1 : Tưới nước thường xuyên, hợp lí

- Chậu 2 : Không tưới nước

- Chậu 3 : Tưới nhiều nước đến ngập úng cho cây (Châu cây không có lỗ thoát nước)

- Học sinh nhận nhiệm vụ giáo viên giao và làm theo nhóm.

- Nhận biết chủ đề dự án.