Cảm ứng ở thực vật đồng tháp

CẢM ỨNG Ở THỰC VẬT HƯỚNG ĐỘNG ỨNG ĐỘNG KHÁI NIỆM PHÂN LOẠI CÁC KIỂU CƠ CHẾ HÌNH THÀNH VAI TRÒ VÀ ỨNG DỤNG THỰC TIỄN KHÁI NIỆM PHÂN LOẠI CÁC KIỂU CƠ CHẾ HÌNH THÀNH VAI TRÒ VÀ ỨNG DỤNG THỰ

TÊN CHUYÊN ĐỀ: CẢM ỨNG Ở THỰC VẬT

NHÓM: ĐỒNG THÁP

Thành phần:

1/ Hồ Thanh Thúy: nhóm trưởng

2/ Đào Thị Lệ Quyên: thư kí

3/ Hà Đăng Khoa: thành viên

4/ Nguyễn Hồng Hải: thành viên

5/ Trần Thùy Trang: thành viên

I NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

1 Mô tả chuyên đề:

Chuyên đề này gồm 3 bài trong chương II thuộc phần A Cảm ứng ở thực vật – Sinh học 11 nâng cao Bài 23 Hướng động

Bài 24 Ứng động

Bài 25 Thực hành hướng động

2 Nội dung kiến thức của chuyên đề

3 Thời lượng:

- Số tiết học trên lớp: 3 tiết

- Thời gian học ở nhà: 1 tuần làm dự án

CẢM ỨNG

Ở THỰC VẬT

HƯỚNG ĐỘNG

ỨNG ĐỘNG

KHÁI NIỆM PHÂN LOẠI CÁC KIỂU

CƠ CHẾ HÌNH THÀNH VAI TRÒ VÀ ỨNG DỤNG THỰC TIỄN

KHÁI NIỆM PHÂN LOẠI CÁC KIỂU

CƠ CHẾ HÌNH THÀNH VAI TRÒ VÀ ỨNG DỤNG THỰC TIỄN

II TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ

1 Mục tiêu chuyên đề

Sau khi học xong chuyên đề này HS có khả năng:

1.1 Kiến thức

- Nêu được hướng động là vận động sinh trưởng hướng về phía tác nhân của môi trường do sự sai khác về tốc độ sinh trưởng tại hai phía của cơ quan (thân, rễ)

- Nêu được các kiểu hướng động

- Nêu được ứng động là sự vận động sinh trưởng hoặc không sinh trưởng do sự biến đổi của điều kiện môi trường

- Nêu được các kiểu ứng động

- Phân biệt được hướng động với ứng động

- Phân biệt được ứng động sinh trưởng với ứng động không sinh trưởng Cho ví dụ cụ thể

- Nêu được vai trò của hướng động và ứng động đối với thực vật

- Vận dụng kiến thức hướng động ở thực vật để giải thích được:

+ Trong trồng cây Bonsai, tạo dạng các bộ rễ với các hình dạng khác nhau

+ Trong trồng trọt, phải chú ý mật độ gieo trồng, tỉa thưa ở thực vật

+ Sự khác nhau về bộ rễ của các loại cây sống ở các điều kiện nước khác nhau

- Vận dụng kiến thức ứng động ở thực vật để giải thích được:

+ Hiện tượng cụp lá ở cây trinh nữ

+ Vận động bắt mồi ở cây nắp ấm, cây gọng vó

+ Vận động nở hoa

+ Hiện tượng thức ngủ

- Đề xuất các ứng dụng của hiện tượng hướng động, ứng động vào thực tiễn sản xuất

1.2 Kĩ năng :

Rèn luyện được các kĩ năng sau:

- Kĩ năng tư duy, kĩ năng giải quyết vấn đề

- Kĩ năng khoa học: quan sát; phân loại; định nghĩa

- Kĩ năng học tập: tự học; tự nghiên cứu; hợp tác; giao tiếp

- Kỹ năng thực hành: Làm được một số thí nghiệm về hướng động (ánh sáng, nước, )

- Kĩ năng thực địa: (trồng cây trực tiếp ở ngoài đất)

1.3 Thái độ

- Biết vận dụng cảm ứng ở thực vật vào thực tiễn trồng trọt

- Có ý bảo vệ môi trường đất thông qua động tưới nước, bón phân hợp lí tạo điều kiện bộ rễ phát triển, trồng cây với mật độ phù hợp

- Không lạm dụng các hóa chất độc hại với cây trồng, hạn chế các chất thải độc hại vào môi trường không khí

- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường sống ổn định, tránh những tác động mạnh gây ra những thay đổi lớn trong môi trường

- Nhận thức được khả năng biến đổi của thực vật để thích nghi với môi trường là có mức độ

1.4 Định hướng các NL được hình thành

1 NL giải quyết vấn đề - Quan sát hình và xác định đúng các hình thức cảm ứng tương ứng

với mỗi hình

- Nhận dạng được các kiểu hướng động và ứng động

- Quan sát hình và xác định đúng các kiểu hướng động tương ứng với mỗi hình

- Vận dụng cơ chế hướng động và ứng động để giải quyết tình huống cụ thể

- Vận dụng kiến thức đã học để giải quyết tình huống cụ thể

2 NL sử dụng ngôn ngữ - Giải thích một số thuật ngữ Hán Việt: hướng động, ứng động

- Trình bày bản chất của các khái niệm

- Kể tên được các kiểu hướng động, ứng động

3 NL tự học - Tìm hiểu tác dụng sinh lý của auxin và Giberelin

- Tìm hiểu cơ chế ứng động sinh trưởng và không sinh trưởng

- Phân biệt hướng động và ứng động

- Tiến hành thí nghiệm theo sự phân công của giáo viên

4 NL tư duy Phát triển tư duy phân tích, so sánh ứng động sinh trưởng và ứng

động không sinh trưởng; hướng động và ứng động

5 NL giao tiếp: Tăng khả năng sáng tạo, xử lí tình huống, hình thành kĩ năng tranh

luận, hùng biện, tự tin khi trình bày vấn đề hay phát vấn, biết lắng nghe,

6 NL sử dụng CNTT và

truyền thông (ICT)

Xử lí văn bản, tra hình ảnh, clip, nội dung kiến thức có liên quan trên mạng internet

7 NL hợp tác Qua trao đổi thông tin trong nhóm học tập

8 NL sáng tạo Trong tiế hành thí ngiệm để thu được mẫu đạt yêu cầu, đẹp

9 NL tự quản lý Học sinh tự quản lý việc học tập của mình (qua thời gian biểu

học tập)

10 Năng lực khoa học Thành thành các kĩ năng quan sát thí nghiệm, đo đạt, đưa ra các

tiên đoán khoa học và hình thành giả thuyết khoa học

2 Chuẩn bị của GV và HS

2.1 Chuẩn bị của GV

- Tranh minh họa về các kiểu hướng động, ứng động

- Clip về các kiểu hướng động, ứng động

- Phiếu học tập: phân biệt hướng động với ứng động, phân biệt ứng động sinh trưởng và không sinh trưởng

- Thiết kế dự án Tìm hiểu cảm ứng ở thực vật

2.2 Chuẩn bị của HS

Các phương tiện để thực hiện dự án Tìm hiểu cảm ứng ở thực vật: thiết bị chụp ảnh, quay phim; máy tính; các thiết bị và mẫu vật thực hành theo phân công của dự án

3 Tiến trình tổ chức hoạt động học tập

* Hoạt động 1, 2: thời gian 30 phút

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm cảm ứng, cảm ứng ở thực vật, phân loại cảm ứng ở thực vật (thời gian 15 phút)

- GV cho HS quan sát 2 hình:

+ Hình 1 Chim sẻ xù lông khi trời lạnh

+ Hình 2 Cụp lá của cây trinh nữ khi có va chạm

Gợi ý: khi nhiệt độ thấp, chim sẻ phản ứng như thế nào? Khi tay chạm nhẹ vào lá trinh nữ thì lá có hiện tượng gì ?  HS hình thành khái niệm cảm ứng ? Từ đó phát biểu cảm ứng ở thực vật ?

+ Clip 1 Hướng sáng ở thực vật

+ Clip 2 Cụp lá của cây trinh nữ khi có va chạm

Gợi ý: Hãy xác định tác nhân kích thích ở mỗi clip trên? hướng của tác nhân kích thích ở 2 clip trên khác nhau như thế nào?  Hình thành khái niệm hướng động và ứng động

- GV yêu cầu HS nêu thêm một số ví dụ khác về hướng động và ứng động

Kết luận:

- Khái niệm cảm ứng: Cảm ứng là phản ứng của sinh vật trước kích thích của môi trường

- Khái niệm cảm ứng ở thực vật: Cảm ứng là phản ứng của thực vật trước kích thích của môi trường

- Phân loại: hướng động và ứng động

- Khái niệm hướng động: là hình thức phản ứng một bộ phận của cây trước một tác nhân kích thích theo một hướng xác định

- Khái niệm ứng động: là hình thức phản ứng của cây trước một tác nhân không định hướng

Hoạt động 2: Tìm hiểu các kiểu hướng động và ứng động (thời gian 15 phút)

a Phân loại hướng động

- GV cho HS quan sát hình hướng sáng (SH 11CB) để phân biệt hướng động âm, dương

- GV cho HS quan sát hình hướng đất, yêu cầu HS vận dụng xác định hướng động âm, dương ở các bộ phận của cây

Kết luận:

- Hướng động dương: khi vận động hướng về tác nhân kích thích

- Hướng động âm: khi vận động tránh xa tác nhân kích thích

- Chồi ngọn hướng đất âm, đỉnh rễ hướng đất dương

b Phân loại ứng động

- Cho hs quan sát 2 Clip

+ Clip 1 Cụp lá của cây trinh nữ khi có va chạm + Clip 2 Quấn vòng của cây thân leo

- Clip nào có liên quan đến sự sinh trưởng của cây ?

Kết luận:

- Ứng động không sinh trưởng: là vận động không có sự phân chia và lớn lên của các tế bào của cây

- Ứng động sinh trưởng: là vận động có sự phân chia và lớn lên của các tế bào của cây

c Giới thiệu các kiểu hướng động và ứng động

GV cho HS quan sát 8 hình tương ứng với các kiểu cảm ứng ở thực vật:

Hình 7 Hình 8 Yêu cầu HS hoàn thành bảng sau: GV gợi ý: sắp xếp các hình vào hình thức cảm ứng phù hợp ? Phân loại kiểu hướng động và ứng động cụ thể tương ứng với từng hình ? Hướng động Ứng động Hình 1 Kiểu ……… Kiểu ………

Hình 2 Kiểu ……… Kiểu ………

Hình 3 Kiểu ……… Kiểu ………

Hình 4 Kiểu ……… Kiểu ………

Hình 5 Kiểu ……… Kiểu ………

Hình 6 Kiểu ……… Kiểu ………

Hình 7 Kiểu ……… Kiểu ………

Hình 8 Kiểu ……… Kiểu ………

Kết luận:

Hình 1 Kiểu hướng đất

Hình 2 Kiểu hướng sáng

Hình 3 Kiểu hướng nước

Hình 4 Kiểu hướng hóa

Hoạt động 3 Dự án: “Tìm hiểu cơ chế hướng động, ứng động và thực hành hướng động, ứng động”.

3.1 Mục tiêu dự án:

Sau khi hoàn thành dự án này, học sinh có khả năng:

- Trồng đậu xanh để thấy được các hiện tượng: hướng sáng, hướng đất, hướng nước, hướng hóa

- Sưu tầm 1 chậu cây trinh nữ

- Sưu tầm 1 chậu dạng thân leo, sau đó 1 cây cắm trụ vào chậu để thấy hiện tượng quấn vòng

- Sưu tầm hình ảnh và clip về hướng động và ứng động

- Đề xuất các ứng dụng của cảm ứng ở thực vật trong thực tiễn sản xuất

- HS chuẩn bị nội dung:

+ Trình bày cơ chế tác động của hoocmon Auxin, Giberelin

+ Trình bày cơ chế hướng sáng, hướng đất

+ Trình bày cơ chế ứng động sinh trưởng và không sinh trưởng

+ Phân biệt hướng động và ứng động

Thời lượng dự án: 1 tuần

3.2 Mô tả dự án

Theo đó, chia lớp thành 4 nhóm học sinh nghiên cứu và báo cáo cụ thể như sau:

- Trồng đậu xanh để thấy được các hiện tượng: hướng sáng, hướng đất, hướng nước, hướng hóa

- Sưu tầm 1 chậu cây trinh nữ

- Sưu tầm 1 chậu dạng thân leo, sau đó 1 cây cắm trụ vào chậu để thấy hiện tượng quấn vòng

- Sưu tầm hình ảnh và clip về hướng động và ứng động

- Đề xuất các ứng dụng của cảm ứng ở thực vật trong thực tiễn sản xuất

- HS chuẩn bị nội dung:

+ Trình bày cơ chế tác động của hoocmon Auxin, Giberelin

+ Trình bày cơ chế hướng sáng, hướng đất

+ Trình bày cơ chế ứng động sinh trưởng và không sinh trưởng

+ Phân biệt hướng động và ứng động

3.3 Yêu cầu tiên quyết đối với học sinh

- Có kiến thức về cảm ứng ở thực vật

- Kỹ năng khai thác mạng và internet

- Kỹ năng soạn thảo văn bản

- Kỹ năng thực địa

3.4 Các địa chỉ website gợi ý:

http://www.violet

http://www.thuviensinhhoc.com

http://www.youtube

3.5 Các bước tổ chức bài dạy:

Bước 1 Lập kế hoạch (Thực hiện trên lớp)

Nêu tên dự án - Nêu tình huống có vấn đề về

hướng động và ứng động dẫn đến tên dự án

- Nhận biết chủ đề dự án

Xây dựng các tiểu chủ

đề/ý tưởng

- Tổ chức cho học sinh phát triển

ý tưởng, hình thành các tiểu chủ đề

- Thống nhất ý tưởng và lựa chọn các tiểu chủ đề

- Hoạt động nhóm, chia sẻ các ý tưởng

- Cùng GV thống nhất các tiểu chủ

đề nhỏ

+ Tìm hiểu cơ chế hướng động + Tìm hiểu cơ chế ứng động + Vai trò của hướng động, ứng động

+ Thực hành hướng động, ứng động

Lập kế hoạch thực hiện dự

án

- GV nêu mục tiêu dự án và yêu cầu học sinh nêu các nhiệm vụ

- Căn cứ vào mục tiêu dự án và gợi

ý của GV, HS nêu ra các nhiệm vụ

cần thực hiện của dự án.

- GV gợi ý bằng các câu hỏi về nội dung cần thực hiện

+ Tại sao chồi ngọn có thể hướng

về phía ánh sáng còn rễ thì hướng

về phía trọng lực?

+ Tại sao rễ cây có thể hướng về nguồn nước, phân bón?

+ Hãy giải thích hiện tượng cụp lá

ở cây trinh nữ khi có va chạm và cây phượng vĩ vào chiều tối?

+ Phân biệt hướng động và ứng động

+ Phân biệt ứng động sinh trưởng

và ứng động không sinh trưởng

+ Đề xuất ứng dụng của hướng động và ứng động vào thực tiễn sản xuất

- Từ đó gợi ý cho HS các nhiệm

vụ cần thực hiện

phải thực hiện

- Thảo luận và lên kế hoạch thực hiện nhiệm vụ (Nhiệm vụ; Người thực hiện; Thời lượng; Phương pháp, phương tiện; Sản phẩm) + Thực hành (theo mục tiêu dự án

đề ra) + Quan sát, theo dõi, ghi chép kết quả thí nghiệm

+ Thảo luận nhóm để xử lý thông tin

+ Sưu tầm hình ảnh, clip có liên quan

+ Viết báo cáo

Bước 2: Thực hiện kế hoạch dự án và xây dựng sản phẩm (1 tuần)

(Hoạt động vào thời gian ngoài giờ lên lớp)

Thực hành, theo dõi thực

hành, tham khảo tài liệu

Theo dõi, hướng dẫn, giúp đỡ các nhóm

Thực hiện nhiệm vụ theo kế hoạch

- Thảo luận nhóm để xử lý

thông tin và lập dàn ý báo

cáo

- Hoàn thành báo cáo của

nhóm

- Theo dõi, giúp đỡ các nhóm (xử

lí thông tin, cách trình bày sản phẩm của các nhóm)

- Từng nhóm phân tích kết quả thu thập được và trao đổi về cách trình bày sản phẩm

- Xây dựng báo cáo sản phẩm của nhóm

Bước 3: Báo cáo kết quả và đề xuất các ứng dụng của cảm ứng ở thực vật vào thực tiễn sản xuất (90 phút)

Báo cáo kết quả (45 phút) - Tổ chức cho các nhóm báo cáo

kết quả và phản hồi

- Gợi ý các nhóm nhận xét, bổ sung cho các nhóm khác

- Các nhóm báo cáo kết quả

- Trình chiếu Powerpoint

- Trình chiếu dưới dạng các file video

- Các nhóm tham gia phản hồi về phần trình bày của nhóm bạn

- Học sinh trả lời câu hỏi dựa vào các kết quả thu thập được từ mỗi nhóm và ghi kiến thức cần đạt vào vở

Nhìn lại quá trình thực

hiện dự án (30 phút)

- Tổ chức các nhóm đánh giá, tuyên dương nhóm, cá nhân

- Các nhóm tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau

Nêu các ứng dụng của - Yêu cầu HS nêu ý tưởng các - Nhóm trưởng báo cáo kết quả

cảm ứng ở thực vật vào

thực tiễn sản xuất (15

phút)

nhóm

- GV cho các nhóm thảo luận và lựa chọn một số biện pháp khả thi trong thực tiễn sản xuất

- Sau khi mỗi nhóm báo cáo, yêu cầu mỗi nhóm trả lời 1 câu hỏi phụ để kiểm tra khả năng vận dụng kiến thức của học sinh, đồng thời cộng điểm khuyến khích cho những nhóm trả lời vận dụng tốt

Mỗi câu trả lời đúng yêu cầu sẽ đạt 1 điểm

+ Trong trồng cây Bonsai, tạo dạng các bộ rễ với các hình dạng khác nhau

+ Trong trồng trọt, phải chú ý mật độ gieo trồng, tỉa thưa ở thực vật

+ Sự khác nhau về bộ rễ của các loại cây sống ở các điều kiện nước khác nhau

+ Trong thực tế, muốn thúc đẩy

nở hoa, đánh thức chồi ngủ cần dùng biện pháp nào ?

tổng hợp ý tưởng về đề xuất các ứng dụng của cảm ứng ở thực vật trong thực tiễn sản xuất

- HS các nhóm thảo luận trả lời câu phụ của giáo viên

Phụ lục dự án: Phiếu đánh giá, mẫu biên bản nhóm, danh sách địa chỉ website gợi ý

Biên bản làm việc nhóm Nhóm: ………

TT Họ tên thành viên Nhiệm vụ cụ thể Thời gian hoàn thành 1

2

3

4

5

6

….

Phiếu đánh giá báo cáo

Điểm Tiêu chí

Nội dung

Hoàn thành trên 70% các yêu cầu nêu trong dự án

Hoàn thành 50% - 70%

các yêu cầu nêu trong dự án

Hoàn thành dưới 50% các yêu cầu nêu trong dự án

Diễn đạt Trình bày logic, diễn đạt

dễ hiểu

Trình bày logic, diễn đạt nhiều chỗ chưa rõ ý

Lủng củng không logic

Hình ảnh minh họa

và Clip

Đầy đủ và sinh động, mới lạ

Đủ nhưng chưa phong phú, mới lạ

Thiếu hình hoặc clip

Xác nhận đóng góp

Nêu rõ ràng và đầy đủ đóng góp của cá nhân và tập thể liên quan

Nêu được đóng góp của

cá nhân và tập thể liên quan nhưng chưa rõ ràng

Không nêu được đóng góp của cá nhân và tập thể liên quan

Sản phẩm

thực hành

Đầy đủ 6 mẫu, mẫu đẹp Đủ 6 mẫu, mẫu không

đẹp

Không đủ mẫu, mẫu không đẹp

III KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ

1 Bảng ma trận kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực

NHẬN BIẾT

THÔNG HIỂU

VẬN DỤNG THẤP

VẬN DỤNG CAO

1 Khái niệm

hướng động,

ứng động

- Nêu được khái niệm cảm ứng, hướng động, ứng động ở thực vật

Phân biệt khái niệm hướng động, ứng động

Sắp xếp các ví

dụ vào hình thức cảm ứng

ở thực vật phù hợp

- NL giải quyết vấn đề

- NL sử dụng ngôn ngữ

2 Các kiểu

hướng động và

ứng động

- Kể tên được các kiểu hướng động

- Kể tên được các kiểu ứng động

- Phân biệt các kiểu của ứng động

- Phân biệt các kiểu ứng động

Sắp xếp các hình vào các kiểu hướng động và ứng động phù hợp

- NL giải quyết vấn đề

- NL sử dụng ngôn ngữ

3 Cơ chế hình

thành các dạng

hướng động,

ứng động

Trình bày cơ chế hướng sáng, hướng đất

Trình bày cơ chế ứng động, sinh trưởng

- Giải thích

cơ chế gây ra hướng đất, hướng sáng, hướng nước, hướng hóa

- So sánh hướng động

và ứng động

- Phân biệt ứng động sinh trưởng và ứng động không

- Vận dụng tính hướng động và ứng động vào trong thực tiễn trồng trọt

- NL tự học

- NL giải quyết vấn đề

- NL tư duy

- NL giao tiếp

- NL hợp tác

- NL sử dụng CNTT và truyền thông (ICT)