Phương hướng xây dựng mô hình thủ tục rút gọn trong TTDS ở Việt Nam hiện nay

Khái niệm Thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự là thủ tục đơn giản hơn thủ tục thông thường về thành phần Hội đồng xét xử, các bước tiến hành, sự rút ngắn thời hạn giải quyết và được áp

MỞ ĐẦU

NỘI DUNG TÌM HIỂU

I Khái niệm và ý nghĩa của thủ tục rút gọn trong TTDS

1 Khái niệm

2 Ý nghĩa

II Cơ sở để xây dựng thủ tục rút gọn trong TTDS

1 Đường lối của Đảng và Nhà nước – Tiền đề lý luận của việc xây dựng

thủ tục rút gọn trong TTDS

2 Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự - Cơ sở pháp lý của việc

xây dựng thủ tục rút gọn trong TTDS

3 Thực tiễn giải quyết các vụ án dân sự hiện nay và yêu cầu đổi mới thủ

tục tố tụng

III Phương hướng xây dựng mô hình thủ tục rút gọn trong TTDS ở Việt

Nam hiện nay

1 Sự cần thiết phải xây dựng mô hình thủ tục rút gọn trong TTDS ở Việt

Nam hiện nay

2 Các tiêu chí xác định để áp dụng thủ tục rút gọn trong TTDS

3 Phạm vi những vụ kiện được giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự rút

gọn

4 Mô hình thủ tục tố tụng dân sự rút gọn

5 Kiến nghị nhằm xây dựng thành công mô hình thủ tục dân sự rút gọn ở

Việt Nam hiện nay

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

2 2 2 2 2 3 3 4 5 6

6 6

7 9

13 15 16

MỞ ĐẦU

Vấn đề xây dựng thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự ở nước ta hiện nay tuy vẫn còn rất mới mẻ nhưng nó lại đang ngày càng cần thiết vì những vai trò, ý nghĩa

mà nó mang lại cho xã hội hiện đại trong nên kinh tế thị trường với xu thế hội nhập

này Nhận thức được tầm quan trọng đó, em xin chọn đề tài số 13: “Vấn đề xây dựng thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự Việt Nam” để nghiên cứu và hoàn thiện bài tập

lớn học kỳ môn học này

NỘI DUNG TÌM HIỂU

I Khái niệm và ý nghĩa của thủ tục rút gọn trong TTDS

1 Khái niệm

Thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự là thủ tục đơn giản hơn thủ tục thông thường về thành phần Hội đồng xét xử, các bước tiến hành, sự rút ngắn thời hạn giải quyết và được áp dụng đối với các loại việc có nội dung đơn giản, rõ ràng; Tòa án không mất thời gian xác minh làm rõ vụ việc

Như vậy, thủ tục rút gọn về bản chất là thủ tục sơ thẩm, được tiến hành tại Tòa

án cấp sơ thẩm để xét xử những vụ án đơn giản, chứng cứ rõ ràng, có giá trị tranh chấp nhỏ Thủ tục rút gọn là thủ tục được hình thành trên cơ sở sự đơn giản hóa thủ tục xét xử sơ thẩm các vụ án dân sự thông thường, nhiều quy định của thủ tục thông thường sẽ được lược bớt đi Nhưng thủ tục rút gọn không phải là thủ tục phụ thuộc vào thủ tục xét xử thông thường, cũng không phải là bộ phận của thủ tục thông thường, mà nó là một loại trình tự, thủ tục tố tụng độc lập tương đối so với thủ tục xét

xử thông thường

2 Ý nghĩa

Việc xét xử theo thủ tục rút gọn mang lại nhiều ý nghĩa tích cực không chỉ cho các đương sự, cho tòa án mà còn có ý nghĩa cho cả xã hội

Thứ nhất, xét xử theo thủ tục rút gọn sẽ giảm nhẹ đáng kể gánh nặng chi phí tố tụng cho đương sự Pháp luật của các quốc gia có quy định về thủ tục rút gọn đều quy định án phí trong các vụ án xét xử theo thủ tục rút gọn thấp hơn án phí trong các vụ án xét xử theo thủ tục tố tụng thông thường, ví dụ Điều 123 BLTTDS Liên Bang Nga quy định án phí vụ án xét xử theo thủ tục rút gọn chỉ bằng 50% án phí các vụ án xét

xử theo thủ tục thông thường Đồng thời, vì vụ án đơn giản nên các chi phí khác như

đi lại, thuê luật sư, thu thập chứng cứ, các chi phí tòa án như chi phí giám định, định giá, thu thập chứng cứ đều không phát sinh

Thứ hai, thời gian tiến hành thủ tục xét xử rút gọn được rút ngắn góp phần giải quyết nhanh chóng, dứt điểm các tranh chấp đơn giản, rõ ràng; giúp cơ quan tiến hành

tố tụng tập trung nguồn lực và thời gian để giải quyết vào những vụ án phức tạp hơn

Thứ ba, xét xử theo thủ tục rút gọn tạo nhiều thuận lợi cho đương sự trong việc khởi kiện và tham gia vào hoạt động tố tụng, đồng thời tạo thuận lợi cho việc xét xử của tòa án Vì trong các vụ án này, đương sự chỉ phải thực hiện một số thủ tục luật định cần thiết để giải quyết vụ án và Thẩm phán cũng được chủ động và thuận lợi hơn khi không phỉa thực hiện đầy đủ các quy định thủ tục thông thường

Thứ tư, khi giải quyết các tranh chấp dân sự theo thủ tục rút gọn, phán quyết của Tòa án có giá trị chung thẩm Do vậy, tránh được tình trạng đương sự lạm quyền kháng cáo để trì hoãn việc thực hiện nghĩa vụ, bảo vệ quyền lợi chính đáng của đương

sự và tránh được những tổn thất không đáng có

Thứ năm, xét xử theo thủ tục rút gọn góp phần nâng cao hiệu quả công tác xét

xử Tòa án nói chung và Thẩm phán nói riêng, tạo điều kiện cho thẩm phán chủ động giải quyết vụ việc một cách linh hoạt, thúc đẩy Tòa án giải quyết kịp thời hàng loạt vụ

án dân sự đơn giản

II Cơ sở để xây dựng thủ tục rút gọn trong TTDS

1 Đường lối của Đảng và Nhà nước – Tiền đề lý luận của việc xây dựng thủ tục rút gọn trong TTDS

Kể từ ngày mới lập nước, Đảng ta đã chủ trương phải cải cách hoàn thiện hệ thống pháp luật, trong đó có cải cách tư pháp của nước ta và trong chủ trương đó đã

đề cập tời việc xây dựng thủ tục rút gọn trong công tác tư pháp Tại Nghị quyết số

08-NQ/TW về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp đã chỉ thị phải “nghiên cứu

để quy định thủ tục tố tụng rút gọn đối với những vụ án đơn giản, phạm tội quả tang, chứng cứ rõ ràng, hậu quả ít nghiêm trọng” Tiếp sau đó, tại Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ chính trị có nêu rõ: “cải cách mạng mẽ thủ tục tố tụng tư pháp theo hướng dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch, chặt chẽ, thuận tiện” Định hướng này tạo điều kiện cho cơ quan lập pháp, hành pháp phải chủ động

rà soát các văn bản pháp luật hiện hành để sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp

luật Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 có quy định: “Xây dựng cơ chế xét xử theo thủ tục rút gọn đối với những vụ án có đủ một số điều kiện nhất định” Các qua

điểm trên của Đảng ta đã tạo tiền đề cho việc xây dựng thủ tục rút gọn trong TTDS

2 Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự - Cơ sở pháp lý của việc xây dựng thủ tục rút gọn trong TTDS

Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự được quy định từ Điều 4 đến Điều

12 trong BLDS 2005 Khi xây dựng các thủ tục rút gọn trong TTDS, các nhà làm luật không thể tách rời các nguyên tắc của pháp luật dân sự Đó là các nguyên tắc: nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết; bình đẳng; thiện chí, trung thực; chịu trách nhiệm dân sự; tôn trọng đạo đức, truyền thống tốt đẹp của dân tộc; tôn trọng và bảo vệ các quyền dân sự; tôn trọng lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác; tuân thủ pháp luật và nguyên tắc hòa giải

Theo các nguyên tắc này thì các bên có quyền tự do cam kết, thỏa thuận phù hợp với pháp luật trong việc xác định quyền và nghĩa vụ dân sự Mọi cam kết thỏa thuận giữa các bên là hoàn toàn tự nguyện và nếu hợp pháp sẽ được pháp luật bảo hộ Khi các bên xảy ra tranh chấp, trong quá trình hòa giải nếu đương sự đã thừa nhận nghĩa vụ của mình Như vậy, để buộc người đó thực hiện nghĩa vụ thì cần phải có phán quyết của Tòa án, tuy nhiên trong trường hợp này, mọi việc đã quá rõ ràng và đơn giản nên khi Tòa án tiến hành giải quyết không cần phải mất thời gian điều tra, xác minh Lúc này thì thủ tục tố tụng thông thường không còn phù hợp nên đòi hỏi phải xây dựng thủ tục tố tụng rút gọn để giải quyết vụ việc nhanh chóng và hợp lý

Trong trường hợp các bên đương sự tham gia giao dịch dân sự không tuân theo các nguyên tắc của pháp luật dân sự như giao dịch được ký kết do một bên bị ép buộc, năng lực hành vi dân sự không đầy đủ hoặc các bên xác lập giao dịch nhằm che dấu giao dịch trái pháp luật thì Tòa án có thể buộc các bên xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ theo đúng các nguyên tắc mà pháp luật quy định hoặc tuyên bố giao dịch dân

sự vô hiệu Trong trường hợp này Tòa án cũng không mất thời gian điều tra, xác minh

và việc áp dụng pháp luật để giải quyết là đơn giản và thủ tục thông thường cũng không còn phù hợp, do đó cần phải có thủ tục tố tụng rút gọn để giải quyết nhanh gọn

Trên cơ sơ nguyên tắc tôn trọng đạo đức, truyền thống tốt đẹp của dân tộc, dựa trên tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái và các giá trị đạo đức cao đẹp của người Việt Nam, đối với những tranh chấp có giá ngạch thấp, các bên đương sự thương lượng hòa giải với nhau để giải quyết tranh chấp hoặc tôn trọng bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án Với những vụ án như vậy, việc điều tra, xác minh là không phải thực hiện và thủ tục thông thường cũng không phù hợp và đòi hỏi phải có một thủ tục rút gọn để giải quyết những vụ án tương tự một cách nhanh chóng, không để xảy ra tình trạng bị đơn lạm dụng quyền kháng cáo để trì hoãn việc thực hiện nghĩa vụ, ảnh hưởng đến quyền lợi của đương sự

Qua các nội dung nghiên cứu trên, chúng ta có thể thấy rằng, từ những đường lối chính sách của Đảng cùng với những nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự là những cơ sở lý luận quan trọng để các nhà làm luật nước ta nghiên cứu và xây dựng thủ tục tố tụng dân sự rút gọn ở Việt Nam hiện nay Tuy nhiên, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của hoạt động tố tụng hiện nay, việc xây dựng thủ tục tố tụng rút gọn phải được đặt trong hoàn cảnh thực tiễn, phải đáp ứng được những yêu cầu của công tác xét xử Khi đó, thủ tục tố tụng dân sự rút gọn được xây dựng mới có giá trị thực tiễn

và hiệu quả cao khi áp dụng

3 Thực tiễn giải quyết các vụ án dân sự hiện nay và yêu cầu đổi mới thủ tục tố tụng

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường thì các tranh chấp dân sự, kinh tế, lao động phát sinh ngày càng phức tạp với chiều hướng gia tăng Do vậy, số lượng các vụ tranh chấp phát sinh mà Tòa án thụ lý giải quyết ngày càng nhiều, ngành Tòa án chịu áp lực lớn về số lượng công việc Hơn nữa, hiện nay, nhiều địa phương số lượng Thẩm phán xét xử còn thiếu khá nhiều Điều đó sẽ dẫn tới tình trạng quá tải về số vụ cần giải quyết đối với 1 thẩm phán Theo một báo cáo cụ thể của ngành Tòa án tỉnh Đắc Lắc thì 1 ngày có thẩm phán phải xét xử 4 vụ án, tính trung bình một năm, mỗi thẩm phán phải xét xử 210 vụ án Việc xét xử với số lượng lớn vụ án như vậy sẽ dẫn đến chất lượng xét xử không cao, khiến cho nhiều bản án, quyết định của Tòa án bị kháng cáo, kháng nghị, sửa nhiều lần và

có trường hợp bị hủy án Hơn nữa, các quy định của thủ tục tố tụng chưa mềm dẻo, linh hoạt để phù hợp với tính chất từng loại tranh chấp khiến cho vụ án kéo dài qua các cấp xét xử, không chỉ gây tốn kém cho đương sự và Nhà nước mà thực tế còn khiến cho các vụ án còn kéo dài qua hàng năm Trong khi các tranhc chấp loại này việc giải quyết là đơn giản, việc thu thập chứng cứ, điều tra, xác minh không tốn nhiều thời gian Có thể thấy việc nâng cao chất lượng Thẩm phán hiện nay còn gặp nhiều khó khăn Hơn nữa, khi chúng ta tăng số lượng thẩm phán tại các Tòa án đồng nghĩa với việc tăng kinh phí của Tòa án trong hoạt động xét xử Trong công cuộc cải cách tư pháp thì yếu tố hiệu quả, hợp lý và tiết kiệm được đặt lên hàng đầu Vì vậy, việc xây dựng một thủ tục tố tụng dân sự rút gọn, đơn giản hơn thủ tục tố tụng thông thường sẽ giải quyết dứt điểm và đúng pháp luật những tranh chấp đơn giản, rõ ràng,

bị đơn thừa nhận nghĩa vụ, vụ án có giá trị tranh chấp nhỏ Qua đó, tạo điều kiện cho Tòa án tập trung nguồn lực con người vào những vụ án phức tạp hơn Với ý nghĩa mà thủ tục rút gọn mang lại rõ ràng sẽ là một giải pháp để khắc phục một cách hiệu quả tình trạng gia tăng án và tồn đọng án

III Phương hướng xây dựng mô hình thủ tục rút gọn trong TTDS ở Việt Nam hiện nay

1 Sự cần thiết phải xây dựng mô hình thủ tục rút gọn trong TTDS ở Việt Nam hiện nay

Pháp luật tố tụng dân sự hiện hành không có quy định về thủ tục tố tụng rút gọn Dù trong dự thảo luật sửa đổi bổ sung một số điều của BLTTDS có đề cập đến việc quy định về thủ tục rút gọn nhưng lại không được thông qua trong đợt sửa đổi bổ sung BLTTDS ngày 29/03/2011 vừa qua Tuy nhiên, việc xáy dựng thủ tục tố tụng rút gọn trong TTDS là điều hết sức cần thiết và hợp lý Bởi vì BLTTDS với tư cách là luật quy định về những nguyên tắc cơ bản trong TTDS, trình tự, thủ tục khởi kiện để Tòa án giải quyết các tranh chấp trong dân sự nên chưa đựng các quy phạm về thủ tục

tố tụng rút gọn là phù hợp Chúng ta nên thiết kế những quy định mềm dẻo, mang tính linh hoạt để vừa phù hợp với các quy định của pháp luật có liên quan, vừa tối đa giải quyết yêu cầu của thực tiễn vừa, bảo vệ người dân trước thực tế ngày càng có nhiều

sự vi phạm đến quyền lợi hợp pháp của họ Thủ tục rút gọn là một trong những công

cụ hữu ích của người dân trong việc tự bảo về quyền và lợi ích hợp pháp của mình

2 Các tiêu chí xác định để áp dụng thủ tục rút gọn trong TTDS

Hiện nay trên thế giới có hai cách để xác định loại vụ án nào có thể xét xử theo thủ tục rút gọn là căn cứ vào tính chất, mức độ và căn cứ vào giá trị tranh chấp

Căn cứ vào tính chất, mức độ thì các vụ án được xét xử theo thủ tục tố tụng rút gọn thường chỉ giới hạn ở những vụ có tranh chấp nhỏ, giá trị tranh chấp không lớn, chứng cứ rõ ràng, tranh chấp giữa các bên không gay gắt

Căn cứ vào giá trị tranh chấp thì tranh chấp có giá trị dưới một khoản tiền nhất định sẽ được giải quyết theo thủ tục tố tụng rút gọn không phân biệt đó là tranh chấp loại gì Ví dụ theo pháp luật tố tụng dân sự Canada Điều 1481 quy định việc xét xử theo thủ tục rút gọn được áp dụng đối với các loại tranh chấp dưới 50.000 $

Như vậy, các tiêu chí để xác định loại vụ việc được xét xử theo thut tục rút gọn

có thể có nhiều cách thức khác nhau Việc lựa chọn mô hình nào cho phù hợp cần phải tính đến điều kiện, đặc điểm kinh tế, xã hội và văn hóa của từng quốc gia

Ở Việt Nam, chúng ta xác định yêu cầu xây dựng thủ tục rút gọn như sau:

- Việc áp dụng thủ tục rút gọn để xét xử phải đảm bảo tuân thủ các quy định của Hiến pháp, pháp luật và các nguyên tắc cơ bản của pháp luật tố tụng dân sự

- Áp dụng giải quyết các vụ án theo thủ tục rút gọn vừa đảm bảo giải quyết nhanh chóng yêu cầu khởi kiện, vừa đảm bảo bán án, quyết định của Tòa án không vi phạm quyền lợi hợp pháp của đương sự

- Điều kiện xét xử theo thủ tục rút gọn phải rõ ràng, trình tự, thủ tục phải đảm bảo được nguyên tắc đơn giản, nhanh chóng Xây dựng một cơ chế có thể chuyển hóa từ

vụ án được xét xử theo thủ tục rút gọn sang thủ tục thông thường

- Xây dựng cơ chế chặt chẽ để kiểm tra tính chính xác, đúng đắn của các bản án, quyết định của Tòa án khi giải quyết theo thủ tục rút gọn

3 Phạm vi những vụ kiện được giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự rút gọn

Căn cứ vào đặc điểm kinh tế xã hội ở nước ta hiện nay cùng với thực tiễn hoạt động của ngành Tòa án trong thời gian vừa qua, có thể rút ra một số tiêu chí cụ thể xác định vụ án được giải quyết theo thủ tục rút gọn và sau khi Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự được ban hành thì Hội đồng thẩm phán Tòa

án nhân dân tối cao chỉ hướng dẫn đối với từng tiêu chí cụ thể, đó là:

- Những tranh chấp có chứng cứ rõ ràng, bị đơn thừa nhận nghĩa vụ

- Những tranh chấp có giá ngạch thấp

- Những loại việc mà đương sự thỏa thuận lựa chọn áp dụng thủ tục rút gọn để giải quyết

a) Đối với những tranh chấp có chứng cứ rõ ràng, bị đơn thừa nhận nghĩa vụ

Vụ kiện có chứng cứ rõ ràng được hiểu là những vụ kiện mà nguyên đơn xuất trình được chứng cứ bằng văn bản để chứng minh cho yêu cầu của mình Đối với chứng cứ được thể hiện dưới hình thức viết là loại chứng cứ có độ tin cậy cao Nếu như bị đơn là những người liên quan khác trong vụ kiện không có phản đối về sự giả mạo của bằng chứng thì Tòa án có thể khẳng định tính chính xác và độ tin cậy của các chứng cứ đó

Như vậy, các tình tiết sự kiện của vụ việc đã được xác định rõ ràng bởi các chứng cứ bằng văn bản đồng thời được củng cố thêm bằng lời nói thừa nhận của bị đơn về nghĩa cụ của họ nên đây là những việc không có tranh tụng cả về chứng cứ và nghĩa vụ thực hiện Do đó, Tòa án không phải mất nhiều thời gian để điều tra, xác minh và vẫn có thể giải quyết đúng vụ kiện Việc bị đơn phải thực hiện nghĩa vụ của mình là đã rõ ràng không có tranh cãi Trong trường hợp này, nguyên đơn cần một bản án của Tòa án để làm cơ sở cho cơ quan thi hành án sử dụng công cụ pháp luật để cưỡng chế bị đơn thực hiện nghĩa vụ

Các loại việc có chứng cứ rõ ràng, bị đơn không phản đối nghĩa vụ có thể được giải quyết theo thủ tục rút gọn là các loại việc sau:

- Việc chủ sở hữu yêu cầu đòi lại tài sản cho thuê từ người thứ ba được người cho thuê tài sản cho thuê lại nhưng không có sự đồng ý bằng văn bản của chủ tài sản, ngoài ra các bên không có tranh chấp khác

- Việc yêu cầu tuyên bố vô hiệu đối với giao dịch được ký kết với người chưa thành niên mà theo quy định của pháp luật giao dịch đó phải do người đại diện của họ xác lập thực hiện nếu các bên không yêu cầu giải quyết hậu quả pháp lý phát sinh từ giao dịch này

- Yêu cầu tuyên bố vô hiệu đối với giao dịch được ký kết với người mất năng lực hành vi dân sự đã có bản án có hiệu lực pháp luật của Tòa án xác định thời điểm, tình trạng mất năng lực của họ mà không phải giải quyết hậu quả pháp lý từ giao dịch này

- Yêu cầu bị đơn phải thực hiện quy định về hình thức của giao dịch nếu bị đơn không phản đối về nội dung của giao dịch đó nhưng không thực hiện các quy định về hình thức của giao dịch mà pháp luật vẫn quy định

- Yêu cầu bị đơn thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, bị đơn thừa nhận nghĩa vụ nhưng không thực hiện nghĩa vụ

- Yêu cầu Tòa án thay đổi trực tiếp người nuôi con sau khi ly hôn

b) Những tranh chấp có giá ngạch thấp

Thực tiễn giải quyết các án kiện có thể thấy, những vụ án có giá ngạch thấp thì thường có nội dung đơn giản, tình tiết rõ ràng, sau khi được cấp sơ thẩm giải quyết thì

ít khi đương sự kháng cáo Những tranh chấp phát sinh từ hợp đồng về tài sản có giá ngạch thấp có thể giải quyết theo thủ tục rút gọn vì trong cơ chế thị trường, số lượng các vụ kiện mà Tòa án giải quyết ngày càng tăng, ngành tòa án phải chịu áp lực lớn về công việc cho nên đối với những việc nhỏ nên giải quyết dứt điểm theo thủ tục rút gọn để tập trung thời gian, sức lực vào việc lớn, phức tạp và khó khăn hơn

Việc quy định giá trị vụ án là bao nhiêu để được coi là có giá ngạch thấp và để

áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn thì tùy theo điều kiện kinh tế của mỗi nước, thu nhập của người dân mà quy định về giá ngạch ở mỗi nước là khác nhau Tuy nhiên, chúng

ta không nên quy định một khoản tiền cố định trong BLTTDS làm giá ngạch vì giá cả thị trường luôn có sự biến đổi mà Bộ luật thì không phải lúc nào cũng có thể sửa đổi

Vì vậy, chúng ta nên đặt ra một tiêu chí chung cho các vụ kiện có giá ngạch thấp được giải quyết theo thủ tục rút gọn, sau này nếu có sự thay đổi thì có thể quy định chi tiết trong các văn bản hướng dẫn thi hành

c) Các loại việc mà đương sự thỏa thuận lựa chọn thủ tục tố tụng dân sự rút gọn

Quyền tự định đoạt thể hiện khả năng của đương sự khi tham gia tố tụng có quyền tự định đoạt các quyền, phương tiện tố tụng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của minh Bản thân đương sự là các chủ thể trong các quan hệ dân sự nên họ có quyền quyết định lựa chọn phương thức nào tốt nhất để bảo vệ lợi ích của mình Vì vậy,

ngoài các loại việc mà pháp luật quy định áp dụng thủ tục rút gọn để giải quyết thì pháp luật cũng nên quy định đương sự có quyền thỏa thuận lựa chọn thủ tục rút gọn

để giải quyết tranh chấp giữa họ

Chúng ta nên quy định việc thỏa thuận lựa chọn thủ tục tố tụng rút gọn của đương sự chỉ được áp dụng đối với những vụ việc có nội dung đơn giản, Tòa án không mất nhiều thời gian xác minh làm rõ sự việc Quy định như vậy vừa tránh cho đương sự lạm dụng quyền lựa chọn thủ tục rút gọn nhằm chốn tránh thực hiện nghĩa

vụ đồng thời đảm bảo cho Tòa án giải quyết chính xác, đúng pháp luật vụ kiện Pháp luật cũng nên quy định khi đương sự thỏa thuận lựa chọn thủ tục rút gọn thì quyền có

áp dụng thủ tục rút gọn để giải quyết hay không thuộc về Tòa án Nếu thấy vụ kiện không đủ điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn thì sẽ phải giải quyết theo thủ tục tố tụng thông thường

4 Mô hình thủ tục tố tụng dân sự rút gọn

a) Về thành phần tiến hành tố tụng

Trong công cuộc cải cách thủ tục tố tụng hiện nay, còn tồn tại hai quan điểm trái ngược nhau về thành phần tiến hành tố tụng Quan điểm thứ nhất, cho rằng việc xét xử phải theo nguyên tắc Tòa án xét xử tập thể (gồm một Hội đồng xét xử có ba người là một là Thẩm phán và hai Hội thẩm nhân dân) và quyết định theo đa số Đây

là một trong những nguyên tắc xét xử được quy định trong văn bản có hiệu lực pháp

lý cao nhất là Hiến pháp năm 1992, được sửa đổi bổ sung năm 2001 Theo quan điểm này thì nguyên tắc cơ bản không thể có ngoại lệ Dù có lược bớt thủ tục thế nào đi nữa thì khi xét xử vẫn phải đảm bảo nguyên tắc xét xử dân chủ, công bằng, phán quyết theo đa số để tránh tình trạng lạm quyền của Thẩm phán Ngược lại những người theo quan điểm thứ hai cho rằng việc xét xử theo thủ tục rút gọn chỉ cần một Thẩm phán giải quyết Đối với những vụ việc đã rõ như ban ngày thì chỉ cần một Thẩm phán cũng xử lí được, không cần thêm hai Hội thẩm nhân dân Làm như vậy vừa đỡ cồng kềnh vô ích, vừa đề cao trách nhiệm cá nhân của Thẩm phán trước pháp luật đối với những phán quyết của mình, đồng thời tương xứng với những quy định của pháp luật

tố tụng dân sự khi tiến hành giải quyết việc dân sự cũng do một Thẩm phán tiến hành

Có thể thấy xu hướng một Thẩm phán giải quyết các tranh chấp dân sự là xu hướng ngày nay càng nhận được nhiều sự đồng tình ủng hộ của xã hội Hiện nay, cơ chế một Thẩm phán xét xử trong BLTTDS cũng đã quy định một Thẩm phán giải quyết việc dân sự Thực tiễn 5 năm thực hiện BLTTDS cũng chưa phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc tiêu cực trong cơ chế một Thẩm phán giải quyết việc dân sự Đồng thời xét thấy những vụ kiện có nội dung đơn giản, chứng cứ rõ

ràng, giá trị tranh chấp thấp, việc áp dụng pháp luật để giải quyết là không mấy khó khăn, phức tạp Nếu giao cho một Thẩm phán độc lập xét xử thì vẫn đảm bảo tính chính xác và đúng pháp luật Nếu chúng ta có thể xây dựng một cơ chế quy định trách nhiệm các nhân của Thẩm phán cũng như kiểm soát hoạt động của Thẩm phán trong việc áp dụng thủ tục rút gọn để giải quyết sẽ khắc phục được sự lạm quyền của Thẩm phán Do đó có căn cứ để mở rộng cơ chế một Thẩm phán xét xử đối với vụ án dân sự theo thủ tục rút gọn Có thể coi đây là một bước cải cách thực sự về hoạt động tố tụng dân sự của Tòa án Việc quy định một Thẩm phán độc lập giải quyết vụ việc theo thủ tục rút gọn vừa tạo điều kiện cho Thẩm phán có thể chủ động trong công việc của mình, nâng cao trách nhiệm cá nhân của Thẩm phán trong việc ra phán quyết đồng thời tiết kiệm cho Nhà nước cả về nguồn lực con người và chi phí

b) Hòa giải và chuẩn bị xét xử theo thủ tục tố tụng dân sự rút gọn

Chuẩn bị xét xử theo thủ tục rút gọn: Hiện nay quy định của pháp luật hiện

hành thì thời hạn giải quyết các tranh chấp dân sự là bốn tháng kể từ ngày thụ lý vụ

án Đối với vụ án có tính chất phức tạp hoặc do trở ngại khách quan thì có thể gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử, nhưng không quá hai tháng (Điều 179 BLTTDS) Như vậy,

kể cả thời gian gia hạn thì thời gian chuẩn bị xét xử các tranh chấp về dân sự tối đa là sáu tháng Nhưng với những tranh chấp có nội dung đơn giản, chứng cứ rõ ràng, bị đơn không phản đối nghĩa vụ hoặc những vụ án có giá trị tranh chấp không lớn thì việc áp dụng thời hạn chuẩn bị xét xử quy định như hiện hành là không phù hợp Vì đối với những tranh chấp này Tòa án không mất nhiều thời gian điều tra, xác minh làm rõ sự thật, việc giải quyết vụ án có thể diễn ra nhanh chóng, nên không cần tới khoảng thời hạn là bốn tháng Khoảng thời gian này là quá dài, gây lãng phí thời gian công sức cũng như tiền bạc của đương sự và Nhà nước Vì vậy, cân rút ngắn khoảng thời gian này để đảm bảo cho vụ án được giải quyết nhanh chóng, dứt điểm

Thực tiễn giải quyết các vụ kiện loại này chỉ cần một tháng để chuẩn bị xét xử

kể từ ngày thụ lý vụ án Trong khoảng thời gain này, vừa đảm bảo cho Viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát xét xử của mình, vừa đảm bảo cho Tòa án có đủ thời gian điều tra xác minh làm rõ sự thật khách quan cũng như thẩm định chắc chắn chứng cứ mà đương sự cung cấp Đây là khoảng thời gian hợp lý để giải quyết các vụ việc theo thủ tục rút gọn Nên tham khảo trong tố tụng hình sự quy định thủ tục rút gọn ở Chương XXXIV gồm 7 điều, từ điều 318 đến 324, quy định cụ thể về việc rút gọn thủ tục như tại khoản 2 Điều 321 Bộ luật tố tụng hình sự quy định: “Kết thúc điều tra, cơ quan điều tra không phải làm bản kết luận điều tra mà ra quyết định đề nghị truy tố…”