Trần Huy Liệu và quá trình phân hóa tư tưởng của Việt Nam Quốc dân đảng sau khởi nghĩa Yên Bái

Những biểu hiện gay gắt nhất của sự chia rẽ trong nôi bộ ñảng chính là thông qua các cuộc tranh luận về tư tưởng chính trị và phương pháp cách mạng giữa các ñảng viên Việt Nam Quốc Dân Đ

K IL

M

CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH PHÂN HÓA TƯ TƯỞNG CỦA VIỆT NAM

QUỐC DÂN ĐẢNG

1 Vài nét về sự thành lập và quá trình hoạt ñộng của Việt Nam Quốc

Dân Đảng

Việt Nam Quốc Dân Đảng là một tổ chức chính trị của giai cấp tư sản

ñược thành lập vào ngày 25 – 12 – 1927, lấy chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung

Sơn làm tôn chỉ mục ñích của Đảng Quá trình ra ñời và hoạt ñộng của tổ chức

này có thể chia làm hai thời kỳ: thời kỳ trước và sau năm 1930 Tuy nhiên trong

phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ ñề cập ñến Việt Nam Quốc Dân Đảng thời

kỳ trước năm 1930 Trong quá trình tồn tại của mình, Việt Nam Quốc Dân Đảng

ñã tổ chức các cuộc bạo ñộng, góp một tiếng nói không nhỏ trong sự nghiệp ñấu

tranh vì nền ñộc lập dân tộc Việt Nam Quốc Dân ñảng ñược coi là tổ chức tiêu

biểu nhất cho khuynh hướng chính trị mang tính chất tư sản của tầng lớp tiểu tư

sản yêu nước Việt Nam ñầu thế kỷ XX Tuy nhiên vào cuối những năm 20 của

thế kỷ XX, theo xu thế chung của phong trào cách mạng trên thế giới, bản thân

VNQDĐ cũng có những chuyển biến mạnh mẽ

2 Quá trình phân hóa tư tưởng

Căn nguyên của sự chuyển hóa trước hết nằm ngay trong những hạn chế

của Việt Nam Quốc Dân Đảng Đó là sự không rõ ràng trong cương lĩnh hành

ñộng, quan ñiểm lỗi thời, nhận thức của ñảng viên không thống nhất, tổ chức

lỏng lẻo lại phức tạp Tất cả ngay từ ñầu ñã báo hiệu trước sự thất bại tất yếu của

nó

Không phải ñến sau khởi nghĩa Yên Bái, mới diễn ra sự phân hóa tư

tưởng trong nội bộ Việt Nam Quốc Dân Đảng Sự phân hóa ñó ñã tồn tại ngay từ

ñầu khi tổ chức này ñược thành lập Tuy nhiên phải tới sau khởi nghĩa Yên Bái,

những mâu thuẫn trong nội bô Việt Nam Quốc Dân Đảng mới bộ lộ rõ nét, bắt

ñầu từ ñây, quá trình phân hóa mới thực sự diễn ra mạnh mẽ và sâu sắc Sự thất

bại của cuộc khởi nghĩa Yên Bái ñã ñưa ñến sự tan vỡ hoàn toàn của tổ chức

Việt Nam Quốc Dân Đảng

K IL

M

Tuy nhiên có một nguyên nhân khách quan nhưng không kém phần quan

trọng góp phần làm nên sự thất bại hoàn toàn của Việt Nam Quốc Dân Đảng, ñó

chính là sự lớn mạnh của phong trào giải phóng dân tộc theo khuynh hướng vô

sản Mà ñại diện tiêu biểu nhất thời kỳ này chính là Hội Việt Nam cách mạng

thanh niên Những ưu thế vượt trội của khuynh hướng này khi gặp sự lúng túng

trong lý luận cách mạng của Việt Nam Quốc Dân Đảng thì càng có ñiều kiện lấn

át Và một lẽ tất yếu là những ảnh hưởng của nó sẽ tạo nên một cuộc phân hóa

tư tưởng mạnh mẽ giữa những ñảng viên Quốc dân ñảng

Những biểu hiện gay gắt nhất của sự chia rẽ trong nôi bộ ñảng chính là

thông qua các cuộc tranh luận về tư tưởng chính trị và phương pháp cách mạng

giữa các ñảng viên Việt Nam Quốc Dân Đảng và những người cộng sản Về

thực chất ñây là những hoạt ñộng tuyên truyền nhằm gây ảnh hưởng và thu phục

quần chúng của các tổ chức cách mạng này Quá trình ñấu tranh thực sự diễn ra

quyết liệt trong các nhà tù ñế quốc Nhằm xuyên tạc chủ nghĩa cộng sản, các anh

em Quốc Dân Đảng trong nhà tù Hỏa Lò ñã ra tạp chí Bút tiêu sầu, nói chù

nghĩa cộng sản là Tam vô (vô tôn giáo, vô gia ñình, vô tổ quốc) và tuyên truyền

cho chủ nghĩa Tam dân Đáng chú ý hơn cả là những cuộc bút chiến nảy lửa

thiếu chút nữa ñã dẫn ñến xung ñột vũ lực trong nhà tù Hỏa Lò Không chỉ diễn

ra ở Hỏa Lò, mà tại Hòn Cau, những xung ñột tương tự cũng diễn ra không kém

phần gay gắt Và kết quả của sự phân hóa này chính là sự tuyên bố ly khai chủ

nghĩa Tam dân của 6 thành viên chủ chốt của tổ chức này, bao gồm: Tưởng Dân

Bảo, Nguyễn Văn Viên, Hoàng Thúc Dị, Lê Văn Phúc, Nguyễn Phương Thảo

và Trần Huy Liệu Ngược lại với xu hướng tiến bộ trên, một bộ phận khác trong

Việt Nam Quốc Dân Đảng vẫn giữ nguyên lập trường dân tộc tư sản và dần dần

chuyển sang chủ nghĩa cải lương, ñi vào con ñường phản cách mạng, có những

hành ñộng khủng bố những người cộng sản Như vậy mặc dù Quốc Dân Đảng

Việt Nam ñã kết thúc vai trò lịch sử tiến bộ của nó vào năm 1930 khi khởi nghĩa

Yên Bái kết thúc, nhưng quá trình phân hóa sau khởi nghĩa của nó vẫn tiếp tục

diễn ra trong các nhà tù ñế quốc Và ñó là xu thế tất yếu của thời ñại – thời ñại

mà giai cấp tư sản Việt Nam ñã không còn ñủ khả năng nắm ngọn cờ ñấu tranh

K IL

M

giải phóng dân tộc, ngọn cờ ấy nay ñã ñến lúc phải chuyển sang tay giai cấp vô

sản

3 Nguyên nhân dẫn tới sự phân hóa tư tưởng

Nhận thức chính trị của các ñảng viên VNQDĐ ngay từ ñầu ñã không có

sự thống nhất Một ñiều mà chính những ñảng viên của ñảng này phải thừa nhận

là sự nghèo nàn về lí luận của ñảng Ngay từ khi thành lập ñảng ñã không thống

nhất ñược Cương lĩnh chính trị cũng như Chương trình hành ñộng của ñảng Do

ñó dẫn ñến sự nhận thức và giải thích có sự khác nhau giữa các cơ sở ñảng ở

những nơi khác nhau, ñặc biệt giữa kỳ bộ Nam Kỳ với Kỳ bộ Bắc Kỳ và Tổng

bộ Trong khi ở Bắc Kỳ, Việt Nam Quốc Dân Đảng thường sử dụng thơ ca yêu

nước của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và tài liệu của trường Đông Kinh

Nghĩa Thục… làm tài liệu tham khảo thì tại Nam Kỳ, Trần Huy Liệu và các

ñồng chí của ông lại mượn tài liệu của Hội Việt Nam Cách Mạng Thanh Niên

làm tài liệu học tập chủ yếu: A.B.C chủ nghĩa cộng sản, Công xã Pari… Do vậy

mặc dù vẫn ñứng trong hàng ngũ của Việt Nam Quốc Dân Đảng nhưng các ñảng

viên ở Nam Kỳ cũng ñã ít nhiều chịu ảnh hưởng của tư tưởng cộng sản Điều

này ñược thể hiện rất rõ qua cách giải thích của Trần Huy Liệu về cái mệnh ñề

gọi là “Trước làm cách mạng quốc gia, sau làm cách mạng thế giới” ñược ñề ra

trong Cương lĩnh chính trị của ñảng Trần Huy Liệu ñã tiếp cận tư tưởng chính

trị của tổ chức Thanh Niên về mối liên hệ biện chứng giữa cách mạng Việt Nam

và cách mạng thế giới Ngay từ ñầu ông và các ñồng chí của mình ñã có xu

hướng quốc tế khi cắt nghĩa: cách mạng thế giới là cứu cánh, cách mạng quốc

gia là con ñường phải trải qua Trong khi ñó do chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa

Tam Dân, các ñảng viên Việt Nam Quốc Dân Đảng ở Bắc Kỳ lại hiểu cách

mạng thế giới theo quan ñiểm của Tôn Trung Sơn là giúp ñỡ các dân tộc nhỏ

yếu làm cách mạng chứ không phải liên hiệp với giai cấp vô sản toàn thế giới

Một nguyên nhân nữa dẫn tới tình trạng khống thống nhất về mặt chính trị

của Việt Nam Quốc Dân Đảng là thành phần xã hôi rất không giống nhau giữa

các ñảng viên Do thành phần giai cấp khác nhau, gồm cả tiểu tư sản, tư sản dân

K IL

M

tộc, trí thức, ñịa chủ, binh lính… nên ñường lối chính trị của Việt Nam Quốc

Dân Đảng ñược hiểu theo quan ñiểm riêng của từng giai cấp

Đặc biệt trong VNQDĐ, bộ phận trí thức tiểu tư sản yêu nước chiếm

thành phần chủ yếu , vừa là lực lượng nòng cốt, vừa ñóng vai trò lãnh ñạo tổ

chức ñảng. Tính chất “trung gian” khiến cho tầng lớp tiểu tư sản mang trong

lòng nó nhiều khả năng chuyển hóa khác nhau Do không có hệ tư tưởng riêng

nên trong phong trào dân tộc tất nhiên nó sẽ hành ñộng hoặc dưới ngọn cờ tư

sản hoặc dưới ngọn cờ vô sản Tương quan giữa tư sản và vô sản sẽ quyết ñịnh

chiều hướng chuyển hóa của nó Như vậy chính tính chất “trung gian’ của tầng

lớp này cũng là một nguyên nhân dẫn tới tình trạng phân hóa và chuyển hóa

trong tư tưởng chính trị của VNQDĐ

Nguyên nhân trực tiếp ñưa ñến sự phân hóa tư tưởng của tổ chức này là

cuộc ñấu tranh về ñường lối chính trị, tư tưởng và lý luận cách mạng giữa các

ñảng viên Việt Nam Quốc Dân Đảng và Hội viên của Hội Việt Nam Cách Mạng

Thanh Niên – tổ chức cách mạng theo chủ nghĩa cộng sản tiêu biểu nhất ở Việt

Nam lúc bấy giờ Mặc dù cùng ñứng trên trận tuyến là cách mạng dân tộc, tuy

nhiên mối quan hệ giữa Việt Nam Quốc Dân Đảng và Hội Việt Nam cách mạng

thanh niên còn ñược hiểu trên một mặt khác, ñó là mối quan hệ giữa những tổ

chức ñại diện cho hai hệ tư tưởng có khuynh hướng phủ ñịnh nhau trong phong

trào giải phóng dân tộc Trong mối quan hệ ấy có chứa ñựng những cơ sở ñể

thống nhất và chuyển hóa, ñó là lập trường dân tộc, nhưng mặt khác không thể

dẫn tới sự hòa nhập làm một vì ñiều này trái với nguyên tắc giai cấp ñấu tranh

Chính vì vậy ñiều tất yếu sẽ dẫn tới một cuộc ñấu tranh không khoan nhượng

giữa hai khuynh hướng chính trị này, mà ñại biểu chính là những ñảng viên của

Việt Nam Quốc Dân Đảng và Hội Việt Nam cách mạng thanh niên

K IL

M

CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH CHUYỂN BIẾN TƯ TƯỞNG CỦA TRẦN

HUY LIỆU

1 Vai trò của Trần Huy Liệu trong tổ chức Việt Nam Quốc Dân

Đảng

Trần Huy Liệu ra nhập Việt Nam Quốc Dân Đảng năm 1928 sau khi ñảng

Thanh niên của ông tan rã Sau khi ra nhập, ông ñã ñược tổ chức giao nhiệm vụ

giữ vai trò là ñại biểu của VNQDĐ ở Nam kỳ Trong quá trình lãnh ñạo kỳ bộ

Nam kỳ, ông ñã có những ảnh hưởng nhất ñịnh, giữ vai trò ñịnh hướng nhận

thức của các ñồng chí ñảng viên Dưới sự ñiều hành của Trần Huy Liệu, các

ñảng viên VNQDĐ ở Nam kỳ ngay từ ñầu ñã có phần lìa xa chủ nghĩa Tam dân

ñược coi là tôn chỉ mục ñích của ñảng Tuy nhiên Trần Huy Liệu cùng rất nhiều

các ñồng chí của ông ở Nam Kỳ ñã sớm phải lìa xa trường hoạt ñộng sau khi bị

bắt vì can tội mưu sát Toàn quyền Pát–xki-ê Từ ñây dánh dấu một chặng ñường

hoạt ñộng mới của Trần Huy Liệu, nhà tù của bọn ñế quốc ở ñảo Hòn Cau và

Côn Lôn chính là môi trường quan trọng cho những chuyển biến tư tưởng của

ông và 5 ñồng chí cùng chí hướng với ông

2 Quá trình chuyển biến tư tưởng của Trần Huy Liệu

Không may mắn giống như các ñồng chí khác nhảy vào làm cách mạng ñã

ñược gia nhập ngay hàng ngũ của Đảng, ñể có thể trở thành một ñảng viên cộng

sản chân chính, Trần Huy Liệu ñã phải sống với những mâu thuẫn gay gắt, cái

cũ xung ñột với cái mới, cái cũ chống lại cái mới một cách bướng bỉnh, dai dẳng

và cuối cùng cái mới lấn át cái cũ Và con ñường “phấn ñấu trở thành ñảng viên

cộng sản” của ông thực sự gập ghềnh, khúc khuỷu

Trước khởi nghĩa Yên Bái, trong tư tưởng của Trần Huy Liệu ñã có

những nét khác biệt với những ñảng viên khác trong tổ chức Tuy nhiên lúc ñó

ông chưa có ñiều kiện ñể tự mình làm một cuộc cách mạng trong nhận thức

cũng như trong hành ñộng Phải ñến thời ñiểm năm 1930, thất bại của khởi

nghĩa Yên Bái có thể nói là một cú hích mạnh mẽ trong quá trình chuyển biến

tư tưởng của Trần Huy Liệu Trần Huy Liệu cũng giống như những anh em tâm

huyết của Việt Nam Quốc Dân Đảng vô cùng ñau xót trước những tổn thất

K IL

M

không thể cứu vãn nổi của ñảng, nhưng mặt khác ông cũng sáng suốt nhận ra

rằng nếu cứ tiếp tục manh ñộng như thế thì trước sau cũng tự chuốc lấy thất bại

mà thôi

Cuộc ñấu tranh tư tưởng của Trần Huy Liệu gắn liền với cuộc ñấu tranh

gay gắt trong nội bộ những ñảng viên VNQDĐ cũng như cuộc ñấu tranh giữa

VNQDĐ với những người cộng sản trong nhà tù ñế quốc

Sự tiếp xúc với các ñồng chí của ông trong các nhà tù ñế quốc ñã thay ñổi

hoàn toàn nhận thức của ông về tính thống nhất trong tư tưởng của các ñảng

viên VNQDĐ Cũng giống như rất nhiều những ñồng chí của mình, Trần Huy

Liệu cho rằng ñã là người trong một ñảng thì tất nhiên tư tưởng và hành ñộng

phải thống nhất Nhưng ngay từ những cuộc tiếp xúc ñầu tiên với những anh em

ñược coi là sáng lập, những tay tổ chức ñầu tiên, những ủy viên Trung ương

hay cán bộ tổ chức các ñịa phương, Trần Huy Liệu ñã nhận thức ñược một ñiều

rằng: ngay trong nội bộ Việt Nam Quốc Dân Đảng, sự nhận thức về chủ nghĩa

của ñảng cũng không nhất quán Bài báo “Phản ñối thuần túy quốc gia chủ nghĩa

và phiếm thế giới chủ nghĩa” của Trần Huy Liệu ñã trở thành tiêu ñiểm tranh

luận khi ñó Và lẽ tất yếu Trần Huy Liệu trở thành ñối tượng công kích của

những ñảng viên trung thành với chủ nghĩa quốc gia trong VNQDĐ Cuộc xung

ñột chỉ thực sự ñược hòa giải khi những người ñược coi là có trách nhiệm của tổ

chức ñã ñưa ra các giải thích mang tính bao quát về chủ nghĩa của ñảng: trước

làm cách mạng dân tộc, sau làm cách mạng thế giới có nghĩa là trừ bỏ những áp

bức về chính trị, kinh tế xã hội (cách mạng) ñể mưu cầu hạnh phúc cho người

Việt Nam (cách mạng dân tộc) và người thế giới (cách mạng thế giới)

Cuộc xung ñột giữa những người cộng sản và những ñảng viên Việt Nam

Quốc Dân Đảng: Trần Huy Liệu là người hơn ai hết nhận thức ñược sự ñối lập

tư tưởng của hai tổ chức này cũng như những bất lợi của tổ chức của mình khi

phải ñối ñầu với những người cộng sản Ngay từ ñầu ông ñã nhận thức ñược

rằng nếu như những người cộng sản khi vào tù ñã nghĩ ngay tới việc biến nhà tù

thành trường học cách mạng thì người Quốc Dân Đảng lúc ấy chỉ nghĩ tới manh

ñộng Trong những bài hồi ký của mình, Trần Huy Liệu ñã có dịp ghi lại tỉ mỉ

K IL

M

những biểu hiện của sự chia rẽ giữa Việt Nam Quốc Dân Đảng và Cộng sản

Trong số hàng nghìn hàng vạn người thuộc các tổ chức chính trị sau khi bị bắt

vào tù, ñược tham gia các lớp huấn luyện, tư tưởng của mỗi người sẽ có sự

chuyển biến, hoặc nhanh chóng, hoặc dần dần tùy theo thành phần giai cấp và

ñời sống thực tiễn của họ Hiện tượng này không phải của riêng một ñảng nào

nhưng với Việt Nam Quốc Dân Đảng do thành phần phức tạp của nó và cũng do

ñường lối chính trị không nhất quán nên khi ñụng ñộ với tư tưởng của những

người cộng sản thì phân hóa càng nhanh

Tư tưởng mâu thuẫn của Trần Huy Liệu: thời kỳ ở ñảo Hòn Cau ñược coi

là thời kỳ chứa ñầy những mâu thuẫn trong tư tưởng của ông Mặc dù không thể

chung sống với “phái hữu” của Việt Nam Quốc Dân Đảng, nhưng mặt khác ông

vẫn chưa phải là một ñảng viên cộng sản Đó là về tư tưởng, còn tình cảm, ông

chưa thể một lúc ñoạn tuyệt ngay ñược với tổ chức cũ Mặc dù sinh trưởng trong

một gia ñình có hoàn cảnh khó khăn nhưng ông lại chịu ảnh hưởng nhiều của ý

thức hệ phong kiến do truyền thống giáo dục của gia ñình Cái tư tưởng “gái

trinh không lấy hai chồng” ñã ăn sâu trong tư tưởng của ông, níu kéo ông ở lại

với Việt Nam Quốc Dân Đảng Trên hết là những trăn trở về nghĩa vụ của

những người còn sống với những người vì lý tưởng của ñảng mà hi sinh Những

người may mắn còn sống như ông phải có trách nhiệm làm cho Việt Nam Quốc

Dân Đảng mãi mãi trường tồn

Điều quan trọng lúc này là bản thân Trần Huy Liệu cũng chưa có ñiều

kiện ñể hiểu hết bản chất của chủ nghĩa cộng sản và những người cộng sản ở

ngay cạnh ông Điều này ñược thể hiện rõ trên các mặt sau:

Thứ nhất lúc ñầu khi ñứng trước hai dòng nước phải lựa chọn, ông không

có ý ñịnh nghiêng hẳn về chủ nghĩa Mác – Lênin mà có ý ñịnh vận ñộng một số

ñồng chí cùng chí hướng, thoát ra khỏi nhà tù, cải tổ Việt Nam Quốc Dân Đảng,

ñề xướng ra một chủ nghĩa khác, khác với ñường lối của Việt Nam Quốc Dân

Đảng nhưng cũng không giống với chủ nghĩa cộng sản

Thứ hai: Mặc dù tiếp xúc ít nhiều với chủ nghĩa cộng sản nhưng cần nhận

thấy một thực tế là bản thân Trần Huy Liệu và những người cùng chí hướng với

K IL

M

ơng khơng phải đã thực sự hiểu thế nào là chủ nghĩa cộng sản Nĩi rõ hơn ơng

hiểu chủ nghĩa cộng sản khơng phải trên lập trường giai cấp mà chỉ là sự say mê

lý tưởng tốt đẹp của nĩ mà thơi Ơng vẫn chưa biết kết hợp chủ nghĩa ái quốc

chân chính với chủ nghĩa quốc tế vơ sản, lại vẫn chưa phân biệt được chủ nghĩa

quốc gia chống chủ nghĩa đế quốc ở một xứ thuộc địa với chủ nghĩa quốc gia

của bọn tư sản cá mập Ngồi ra ơng cũng khơng biết gì về cơng tác mặt trận tức

là phải đồn kết những phần tử tiến bộ để chống lại kẻ thù chung là thực dân và

đặc biệt ở trong tù là chống chế độ hà khắc và bảo vệ quyền lợi của những người

bị áp bức

Thứ ba: Lập trường khơng rõ ràng là một điều dễ dàng nhận thấy trong tư

tưởng của Trần Huy Liệu thời kỳ này Một mặt ra sức tuyên truyền chủ nghĩa

cộng sản nhưng vẫn viết bài bài xích những người cộng sản ở ngay bên cạnh

Mặt khác chống chủ nghĩa quốc gia nhưng khơng nỡ lìa bỏ VNQDĐ, tuyên bố

dứt khốt li khai khỏi chủ nghĩa Tam dân nhưng vẫn đứng trong hàng ngũ

VNQDĐ

Kết quả của quá trình giác ngộ: sau 4 năm trăn trở giữa hai con đường

cách mạng, cuối cùng Trần Huy Liệu cũng sáng suốt lựa chọn được cho mình

một con đường – đĩ là con đường đi theo chủ nghĩa cộng sản, đứng trên lập

trường của giai cấp cơng nhân để tranh đấu cho quyền lợi của tồn thể nhân dân

lao khổ Cuối năm 1934, trước ngày mãn hạn tù, ơng đã trang trải những trăn trở

của mình trong một cuốn sách nhỏ nhưng rất nổi tiếng “Tự phê bình” Trong

quyển sách này, ơng đã nghiêm túc tự kiểm điểm, trình bày những quan điểm,

hành động của bản thân và của VNQDĐ, kèm theo đĩ là một chương phê bình

chủ nghĩa Tam dân Chuyến tàu chở ơng về với đất liền vào một ngày cuối tháng

10 – 1934 khơng chỉ là con tàu đưa ơng về với trường hoạt động cách mạng rộng

lớn mà hơn thế cịn là con tàu đưa ơng đến với chủ nghĩa cộng sản, với con

đường cứu nước chân chính Tất cả những cảm xúc của Trần Huy Liệu lúc này

cĩ thể nhìn thấy trong câu văn cuối cùng khép lại con đường “Phấn đấu trở nên

một đảng viên cộng sản” của ơng: “Dưới ngọn cờ búa liềm, tơi phải chạy mau,

phải nhanh chân lên vì thấy mình đã chậm chân mất rồi”

K IL

M

3 Những nhân tố ảnh hưởng tới sự chuyển biến tư tưởng của Trần

Huy Liệu

Bản thân Trần Huy Liệu sinh trưởng trong một gia ñình nghèo, rất nghèo

nên ông sẵn sàng ñứng vào hàng ngũ những người lao khổ Ngay trong bản thân

gia ñình ông, dưới ảnh hưởng của người cha, hai anh em Trần Huy Liệu một mặt

vẫn vùi ñầu vào lối học khoa cử nhưng mặt khác, vẫn hòa nhịp vào trào lưu tiến

bộ ở bên ngoài Ngay từ nhỏ, Trần Huy Liệu ñã ñược tiếp xúc với những tư

tưởng yêu nước lớn: từ Trung Quốc dội vào là tư tưởng của Lương Khải Siêu,

trong nước ông cũng ít nhiều ñược tiếp xúc với tư tưởng yêu nước của Phan Bội

Châu Chính từ ñây ñã hình thành trong ông những khái niệm ban ñầu thế nào là

cách mạng

Ngay từ khi bước vào hoạt ñộng cách mạng ñã chịu ảnh hưởng của tư

tưởng cộng sản Lãnh ñạo ñảng bộ Nam kỳ: Trong thời kỳ làm ñại biểu cho

ñảng bộ VNQDĐ ở Nam kỳ ông vẫn gặp gỡ và trao ñổi kinh nghiệm cách mạng

với Hải Triều, mượn Hải Triều những tài liệu của Đảng Tân việt ñể tham khảo

như: Chủ nghĩa cộng sản ABC, Công xã Pari… Điều quan trọng ñây chính là

những tài liệu tuyên truyền của VNQDĐ ở Nam kỳ Điều này hoàn toàn ñối lập

với cách giải thích cương lĩnh của ñảng ở Bắc kỳ Chính bước khởi ñộng ban

ñầu này là một yếu tố quan trọng tạo nên sự chuyển biến tư tưởng nhanh chóng

và kịp thời của Trần Huy Liệu và một số ñồng chí cùng chí hướng với ông

Ngay từ khi mới gia nhập VNQDĐ ông ñã bắt ñầu phai nhạt tư tưởng “vị chủng

sung quốc” rồi Điều này thể hiện rất rõ trong cách hiểu của ông về tinh thần của

bản Chương chình hành ñộng của VNQDĐ: “trước làm cách mạng dân tộc sau

làm cách mạng thế giới” Không ñộc tôn vị trí của cách mạng dân tộc, Trần Huy

Liệu nhận thấy cách mạng thế giới phải là giai ñoạn cuối cùng, cách mạng dân

tộc là bước ñường trải qua Chính Trần Huy Liệu là người ñã viết những câu bất

hủ: “Lúc này nếu ai chỉ nói cách mạng quốc gia thì không khỏi chật hẹp cũng

như ai chỉ nói cách mạng thế giới thì không khỏi vu khoát”

Tinh thần tự học bền bỉ trong nhà tù ñế quốc: Ngoài việc tham gia các lớp

huấn luyện cách mạng, văn hóa có tổ chức, Trần Huy Liệu cũng tự mình kiên trì

K IL

M

học chữ Pháp Chính tinh thần tự học, tự rèn luyện ñã giúp ông ngày càng có

những nhận thức ñầy ñủ hơn về chủ nghĩa cộng sản Các tài liệu cách mạng ñã

giúp ông lý giải ñược mối quan hệ giữa chủ nghĩa với tổ chức Tổ chức ñảng là

một phương tiện ñể tiến hành cách mạng Để ñạt ñược mục ñích ñó, người cách

mạng cần chủ ñộng linh hoạt trong việc áp dụng các phương tiện tiến hành cách

mạng, tùy theo tình hình, không thể khư khư ôm lấy một phương tiện nào một

khi thấy nó hoàn toàn bất lực Một người làm cách mạng ñiều trước tiên là phải

trung thành với lý tưởng của ñảng và tổ chức mà mình hoạt ñộng trong ñó,

nhưng một khi ñảng xa rời lý tưởng cách mạng thì người làm cách mạng phải có

lập trường rõ ràng ñể chọn cho mình một con ñường ñúng ñắn Mặc dù lập luận

của Trần Huy Liệu khi ñó chưa hoàn toàn ñầy ñủ, chưa nhận thức ñược vấn ñề

mấu chốt của Việt Nam Quốc Dân Đảng khi ñó chính là tính chất giai cấp của

nó, nhưng những nhận thức ban ñầu này ñã giúp ông giải tỏa ñược phần nào

những băn khoăn về chủ nghĩa cộng sản Chính từ ñây, tư tưởng của Trần Huy

Liệu mới ñược giải quyết một cách dứt khoát