Lựa chọn nội dung và phương pháp ôn luyện cho HSG quốc gia khi giảng dạy phần lịch sử việt nam giai đoạn 1945 1954

CHUYÊN ĐỀ:LỰA CHỌN NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ÔN LUYỆN CHO HỌC SINH GIỎI QUỐC GIA KHI GIẢNG DẠY PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945-1954 A/ĐẶT VẤN ĐỀ Trong Quy chế Tổ chức và hoạt động

CHUYÊN ĐỀ:

LỰA CHỌN NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ÔN LUYỆN

CHO HỌC SINH GIỎI QUỐC GIA KHI GIẢNG DẠY

PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945-1954

A/ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong Quy chế Tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thôngchuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nêu rõ mục tiêu của trường chuyên là “…phát hiện những học sinh có tư chất thông minh, đạt kết quả xuất sắc trong họctập và phát triển năng khiếu của các em về một số môn học trên cơ sở đảm bảogiáo dục phổ thông toàn diện; giáo dục các em thành người có lòng yêu nước,tinh thần vượt khó, tự hào, tự tôn dân tộc; có khả năng tự học, nghiên cứu khoahọc và sáng tạo; có sức khỏe tốt để tiếp tục đào tạo thành nhân tài đáp ứng yêu cầuphát triển đất nước” (Điều 2 Chương I Quy chế Tổ chức và hoạt động của trường

trung học phổ thông chuyên, Ban hành kèm theo Thông tư số BGDĐT ngày 15/02/2012 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo).

06/2012/TT-Có thể nói đây là công việc thường xuyên và cũng là sứ mệnh khó khăn,cao cả của các trường THPT Chuyên Với lòng nhiệt huyết, yêu nghề, các thầy

cô luôn tìm mọi cách để hướng dẫn và giúp đỡ những học sinh giỏi trau dồithêm kiến thức để các em đạt kết quả cao nhất Mỗi thầy cô giáo có mộtphương pháp khác nhau tùy thuộc vào điều kiện và năng lực của học sinh,nhưng dù theo cách làm nào, hai việc mà các giáo viên chuyên phải làm là:cung cấp cho học sinh những kiến thức đầy đủ, chuyên sâu, đồng thời hướngdẫn các em phương pháp ôn tập hiệu quả

Là giáo viên dạy chuyên thường xuyên được tham gia Hội thảo khoahọc các trường THPT Chuyên khu vực Duyên hải và Đồng bằng Bắc Bộ, tôithấy đây là một hoạt động bổ ích, như một diễn dàn để giáo viên các trườngchuyên trong khu vực gặp gỡ, giao lưu, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm, nhất làtrong việc bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi Quốc gia Các chuyên đề của Hộithảo qua các năm giúp các giáo viên dạy chuyên có một nguồn tài liệu thamkhảo quý, vô cùng phong phú trên cả hai phương diện: nội dung kiến thức vàphương pháp giảng dạy khi ôn luyện cho học sinh giỏi Quốc gia Theo yêu cầucủa Hội thảo năm học 2015, nhóm giáo viên chúng tôi đã tập hợp tài liệu của tổ

chuyên môn, trình bày chuyên đề: Lựa chọn nội dung và phương pháp ôn luyện cho HSG Quốc gia khi giảng dạy phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954 nhằm chia sẻ cho giáo viên và học sinh bộ môn lịch sử nói chung và

đặc biệt là giáo viên dạy đội tuyển và học sinh dự thi HSG Quốc gia môn lịch

sử nói riêng những vấn đề cơ bản về nội dung lịch sử quan trọng này

Trong chương trình lịch sử Việt Nam thời kì hiện đại ở trường trung họcphổ thông, giai đoạn 1945-1954 là một chương rất trọng tâm và cơ bản đối vớichương trình lịch sử VN ở lớp 12 Chương học này bao gồm nhiều sự kiện,nhiều vấn đề lớn của cách mạng Việt Nam, phần lớn các đề thi chọn Học sinhgiỏi, thi Tốt nghiệp THPT, thi Đại học đều đề cập đến Nếu không nắm chắcđược giai đoạn Lịch sử này, học sinh sẽ khó có thể đạt được kết quả cao nhấttrong các kỳ thi

Chuyên đề gồm 2 phần:

Phần I: Các vấn đề cơ bản và chuyên sâu giai đoạn lịch sử Việt Nam 1945-1954 giáo viên cần cung cấp cho học sinh

Phần II: Phương pháp ôn tập

1 Hướng dẫn phương pháp ôn tập và cách làm bài thi

2 Phân loại đề thi và phương pháp giải đề

3 Thiết lập hệ thống câu hỏi gắn với chuyên đề

Chúng tôi rất mong nhận được sự bổ sung, góp ý của các đồng nghiệp đểchuyên đề được hoàn thiện hơn và có tác dụng tích cực với giáo viên, HSGQGmôn Lịch sử khối Trung học phổ thông chuyên

Trong giai đoạn lịch sử Việt Nam 1945-1954, có những vấn đề cơ bản sau đây giáo viên cần cung cấp cho học sinh:

A Từ 2/9/1945 đến 19/12/1946: Cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân

I Tình hình nước ta sau cách mạng tháng tám và những chủ trương, biện pháp của Đảng, Nhà nước ta nhằm bảo vệ chính quyền, giữ gìn nền độc lập dân tộc.

1 Bối cảnh thế giới và Việt Nam sau CMT8 có những thuận lợi, khó khăn gì?

a Tình hình thế giới có tác động đến Việt Nam.

*Từ 2/9/45- trước 6/3/46: hoà Tưởng, đánh Pháp.

+ Hoà với Tưởng:

+ Tạm ước Việt- Pháp 14/9/1946

II Cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ Đường lối kháng chiến của Đảng

1 Hoàn cảnh bùng nổ cuộc kháng chiến toàn quốc (hay vì sao Đảng ta phát động toàn quốc kháng chiến?)

2 Đường lối kháng chiến của Đảng.

a Các văn kiện thể hiện đường lối kháng chiến

b Nội dung của các văn kiện.

* Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Hồ chủ tịch (19/12/46)

- Hoàn cảnh ra đời (hoàn cảnh bùng nổ toàn quốc kháng chiến)

- Nội dung:

- Ý nghĩa:

*Bản chỉ thị " Toàn dân kháng chiến" của BTVTWĐ (22/12/46)

*Tác phẩm " Kháng chiến nhất định thắng lợi" của TBT Trường Chinh.

c Nội dung đường lối kháng chiến của Đảng.

* Kháng chiến toàn dân:

* Kháng chiến toàn diện:

* Kháng chiến lâu dài:

* Tự lực cánh sinh:

*Tranh thủ sự đồng tỉnh ủng hộ của bạn bè quốc tế

B Từ 1945- 1954, cách mạng Việt Nam thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: Kháng chiến và Kiến quốc

I Từ ngày toàn quốc kháng chiến bùng nổ đến chiến thắng Việt Bắc thu đông 1947.

1 Cuộc chiến đấu ở các đô thị

a Hoàn cảnh

b Diễn biến

c Kết quả, ý nghĩa

2 Chuẩn bị kháng chiến lâu dài.

3 Chiến thắng Việt Bắc thu đông 1947

1 Âm mưu và thủ đoạn của địch sau thất bại ở Việt Bắc.

2 Chủ trương và biện pháp của ta trong những năm 1948- đầu 1950.

a Phát triển chiến tranh du kích vùng sau lưng địch.

b Tích cực xây dựng, phát triển hậu phương về mọi mặt.

3 Chiến dịch Biên giới thu đông 1950.

1 Âm mưu và thủ đoạn của Pháp và can thiệp Mỹ sau thất bại Biên giới

2 Quân ta giữ vững và phát huy thế chủ động trên chiến trường.

Chiến dịch Tây Bắc (T10-T12/1952)

Chiến dịch Thượng Lào (T4-T5/1953)

3 Củng cố và phát triển hậu phương về mọi mặt.

a Đại hội toàn quốc lần II của Đảng (T2/1951)

d Văn hoá- giáo dục- y tế

IV Từ thu đông 1953-1954: ta phản công giành thắng lợi quyết định

1 Kế hoạch Nava

a Hoàn cảnh

b Nội dung kế hoạch Nava

2 Chủ trương của Đảng.

3 Các cuộc tiến công của ta

4 Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ.

a Âm mưu của địch ở Điện Biên Phủ

V Đấu tranh trên mặt trận ngoại giao trong kháng chiến chống Pháp và can thiệp Mỹ (1946-1954) Hội nghị Giơnevơ 1954 Mối quan hệ giữa Điện Biên Phủ với hiệp định Giơnevơ.

1 Lý luận về đấu tranh ngoại giao

2 Hội nghị Giơnevơ.

a Tác động của tình hình thế giới đối với hội nghị

b Hoàn cảnh triệu tập hội nghị

c Diễn biến và kết quả hội nghị

3 Ý nghĩa của hiệp định Giơnevơ

4 Mối quan hệ giữa hiệp định Giơnevơ và chiến thắng Điện Biên Phủ.

VI Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược

1 Nguyên nhân thắng lợi.

2 Ý nghĩa

- Đối với dân tộc:

- Đối với quốc tế:

VII Hậu phương trong kháng chiến chống Pháp

1 Tầm quan trọng của hậu phương trong chiến tranh.

2 Xây dựng hậu phương trong kháng chiến chống Pháp

-Phần II: PHƯƠNG PHÁP ÔN TẬP

A/ Hướng dẫn kỹ năng ôn tập và cách làm bài thi môn Lịch sử

I Hướng dẫn kỹ năng ôn tập

1. Có kế hoạch:

- Xem xét điều gì nên làm truớc, điều gì nên làm sau, sắp xếp có thứ tự

sẽ giúp bạn tiết kiệm thời giờ và hiệu quả Bạn hãy xác định lại mụctiêu của mình: Bạn quyết tâm đạt giải mấy? Số điểm dự kiến là baonhiêu?

- Sau đó bạn hãy chủ động lên lịch cho từng công việc cụ thể để tiến tớimục tiêu đó Bạn sẽ không bao giờ có đủ thời gian để làm tất cả mọiviệc, nhưng luôn có thể làm xong những việc quan trọng nhất Vì vậy,mỗi ngày bạn đừng tham lam làm hết tất cà mọi việc, ôn hết tất cả cácnội dung mà hãy lập ra một thời khóa biếu cho toàn bộ nội dung chươngtrinh và kế hoạch ôn từng ngày

2. Đúng phương pháp:

- Nắm vững các kiến thức cơ bản:

 Ghi ra cuốn sổ tay những điều mới biết, những đánh giá hay vềmột vấn đề hay sự kiện lịch sử nào đó

 Hệ thống kiến thức bằng sơ đồ tư duy

 Tìm ra những vấn đề trọng tâm và hệ thống những câu hỏi liênquan đến vấn đề

- Tìm ra cách học sử, nhớ sử một cách tốt nhất:

 Nhớ theo những sự kiện đáng nhớ của bản thân: ngày mình vào

lớp 10, ngày mình được mua cái xe đạp… Cố gắng tìm cách

gắn sự kiện của bản thân với một sự kiện lịch sử đáng ghi nhớ

 Nhớ 1 được 2: Ngày 27/1/73 ký hiệp định Pari đảo lại:21/7/1954 ký hiệp định Giơnevo; ngày 2/9 đọc bản tuyên ngônđộc lập đảo lại: 9/2: cuộc khởi nghĩa Yên Bái

 Xem phim tư liệu: Hăy xem những cuốn phim tài liệu về Chiếntranh ở Việt Nam, về chiến dịch Điện Biên Phủ, về chiến dịchHồ Chí Minh lịch sử và nhiều cuốn phim tài liệu lịch sử khác

Đó cũng là một cách ghi nhớ lịch sử trực quan, sinh động Nhữngthước phim sống động sẽ giúp bạn tiếp thu kiến thức lịch sử mộtcách nhẹ nhàng hơn, với ấn tượng mạnh hơn mà không hề cảmthấy khô khan như tiếp thu trên trang sách.Tương tự với “giáotrình” hấp dẫn ấy, bạn có thể học sử qua tranh ảnh nêu có điềukiện bạn hãy tới tham quan Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam

để khác sâu hơn các kiến thức mình đã học trên lớp.

 Hệ thống lại kiến thức trong đầu trước khi đi ngủ và buổi sángsớm trước khi làm các thủ tục vệ sinh cá nhân Bạn hãy dành ítnhất 10 phút trước khi đi ngủ để hệ thống lại khôi kiến thức đãthu lượm được trong ngày Cố gắng nhớ lại trong đầu những sựkiện, như hôm nay minh học chiến dịch Biên giới thu đông 1950,

chiến dịch ấy bắt đầu ngày 16 tháng 9; mở đầu ta tấn công cứ

điểm Đông Khê Kết thúc chiến dịch ta tiêu diệt và bắt sống trên11.500 tên, thu trên 3000 tấn vũ khí, giải phóng thêm 4000km2đất đai và 35 vạn dân Chỉ với ít phút đó bạn có thể khác sâukiến thức thêm một lần nữa Hôm sau, nếu có thời gian, sau khi

hệ thống kiến thức của ngày đó, bạn có thể hệ thống kiến thức đãhọc của ngày hôm kia, rồi ngày hôm kìa Học sử có khó như bạnnghĩ? Hãy tìm tòi và trải nghiệm với những phương pháp mới,bạn sẽ thấy say mê hơn với môn sử

- Ôn tập từ khái quát chi tiết:

 Chủ đềgiai đoạn chương Bài; hoặc có thể ôn tập theo cácvấn đề: Các hội nghị, các hiệp định, các tổ chức, các nhân vật…

 Dù ôn theo cách nào thì bạn hãy luôn tự đặt ra câu hỏi: trong giaiđoạn này, trong vấn đề này: sự kiện nào nổi bật? Gắn liền vớinhân vật lịch sử nào? Đánh dấu bước phát triển hay thụt lùi?Thành công hay thất bại? So sánh với giai đoạn trước và gia đoạnsau nó? Rút ra nguyên nhân thành công hay thất bại? Bài họckinh nghiệm?

- Văn ôn- võ luyện:

 Thường xuyên tự kiểm tra bằng cách trình bày ra giấy (không sửdụng tài liệu) Sau đó so sánh lại để biết mình thiếu ý gì (Nghe thìmau quên, nhìn thì dễ nhớ nhưng nghịch sẽ thấu hiểu…)

 Không học tủ: dù những câu hỏi đã ra năm trước, năm sau sẽkhông lặp lại nhưng nội dung vẫn có thể được hỏi ở góc độ khác

3. Loại bỏ áp lực, tránh thông tin nhiễu: Cận kề ngày thi tâm lý

của các sĩ tử rối như tơ vò Việc ôn thi câng thẳng, áp lực đậu - rớt làmnhiều bạn lúng lúng và mất phương hướng Trong thời gian này, cácbạn đừng tự gây thêm áp lực với việc "đậu hay rớt” cũng như đừngquan tâm đến tỉ lệ chọi, nghe ai nói rằng có vấn đề “lộ đề thi” hoặc nghenói hội đồng thi đó gác thi khó Các bạn hãy xem những thông tin đónhư một kênh tông tin để tham khảo chứ đừng bận tâm, lo lắng mà hãy

tập trung ôn luyện thi tốt Luôn tạo cho mình một tâm lý thoải mái (vìbạn đã có đủ cố gắng) là bạn đã chiến thắng 50% trong ki thi này rồi.

4. Tự khích lệ bản thân: Bạn cần phải xác định mục tiêu cho bản

thân là “ học hết mình, thi hết sức” chứ đừng mang tư tưởng thi là phảiđỗ, đừng bao giờ nghĩ đến sức ép của gia đình và tạo ra sức ép cho bảnthân, không quá quan tâm đến những gì người khác đánh giá về mình

Có như vậy, bạn mới tạo ra cho bản thân một tâm lý thoải mái trước khi

kỳ thi chính thức Nếu bạn “bỏ lỡ” một ngày, làm nhiều việc mà không

có kết quả, bạn cũng đừng dừng lại Hãy tha thứ cho bản thân và bắtđầu tiếp tục tiến bước với ngày hôm nay Tạo được tâm lý ổn định trước

kỳ thi là điều quan trọng nhất giúp bạn yên tâm ôn luyện và là sức mạnhhỗ trợ cho bạn khi làm bài

5. Nghiên cứu kỹ đề thi của những năm trước: Việc làm này không

phải nhằm mục tiêu học tủ Điều các bạn cần quan tâm là học có trọngtâm, học những yêu cầu chính của chương trình, của chuẩn kiến thức.Nghiên cứ kỹ đề thi của những năm trước để giúp các bạn: một lần nữa

ôn luyện lại, thứ hai là giúp các bạn xem đáp án để biết cách làm bài,biết mình làm được đề này được bao nhiêu điểm để từ đó khích lệ bảnthân, biết mình còn yếu chỗ nào để bù đắp kiến thức Đồng thời việclàm này cũng giúp các bạn làm quen với các dạng đề khác nhau đểkhông cảm thấy bỡ ngỡ khi gặp những câu hỏi khó trong đề thi

6. Đảm bảo sức khỏe khi ôn thi:

 Không học ngay sau bữa ăn

 Tránh học liên tục 3-4h liền

 Sau 45 phút học nhất thiết phải đứng dậy vận động một chút

 Ngủ đủ, ngủ nhiều nhất về đêm, ngủ trưa khoảng 15 phút

 Ăn nhiều hơn và không được bỏ bữa nào

7. Chống tình trạng bão hòa và Stress: Stress là tinh trạng phổ biến

của đông đảo thí sinh Để tránh tình trạng này cần phải ngủ đủ giấc.Tuy ngủ ít nhưng phải sâu Tốt nhất là thư giãn trước khi ngủ Tuyệt đốikhông được sử dụng thuốc an thần, tránh mệt mắt bằng cách không đọcquá chăm chú, thỉnh thoảng cho mắt nghỉ vài phút và ánh sáng đèn vừaphải, đừng sáng quá Gần ngày thi đa số học sinh không thể học được

nữa vì đã “bão hòa” Để vừa yên tâm và tiếp tục hệ thống hóa, các bạn nên đọc lại tất cả kiến thức Lưu ý đọc lướt và chỉ xem kỹ trọng tâm.

B/ HƯỚNG DẪN CÁCH LÀM BÀI THI:

1 Nguyên tắc khi làm bài:

 Tập trung vào đề bài

 Đọc lướt 1 lần

 Đọc kĩ và phân tích đề, gạch chân dưới những từ khóa của đề:

Ví dụ: Tại sao nói, phong trào Đồng Khởi chuyển cách mạng Việt Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công?

 Xác định thời gian: 1960

 Xác định không gian: Miền Nam

 Xác định trọng tâm: Phong trào Đồng Khởi nhưng tậptrung vào phần kết quả, ý nghĩa

 Viết sơ lược đề cương để không bỏ sót, không thiếu ý: Trong quá trình làm bài không nên sa đà vào sự kiện mà phải nêu bật được

tính khái quát của vấn đề Đó là các bạn cần phân tích đề bài, đềhỏi điều gì thì trả lời cái đó Vì thế, nên làm đề cương sơ lượctrước khi bắt tay vào viết để tạo ra trật tự, trình tự viết mạch lạc

Cách này sẽ giúp cho bạn không bị mất ý lớn, không bỏ sót điều

quan trọng hoặc nếu có mất, chỉ mất những chi tiết nhỏ (mất điểm

ít thôi) Làm đề cương có nghĩa là nhằm vào nội dung chứ khôngphải là làm văn (lập mở bài, thân bài, kết luận) Nháp được nộidung đề cương, bạn dễ dàng viết được mở bài Cứ làm bài đến hếtnội dung, bạn sẽ đi đến được kết luận Môn Lịch sử không cần quáchú trọng nhập đề, mở bài như môn Văn mà phải nhằm vào thânbài, vào nội dung, ăn điểm là nằm ở phần này Lỗi thường gặp củacác bạn khi làm bài là: Không suy nghĩ kỹ câu hỏi đã làm bài Câuhỏi không đòi hỏi viết nhiều lại viết rất dài Điều này là không cầnthiết Không phải cứ viết dài là được điểm mà cách này sẽ hao tốnrất nhiều thời gian làm bài Ví dụ hỏi về vấn đề “thuận lợi” thi cácbạn không cần phải nêu nhiều về vấn đề “khó khăn” làm gì Hoặchỏi nội dung về quyền dân tộc cơ bản trong Hiệp định Giơnevơ,Hiệp định Paris chẳng hạn, thì bạn chỉ trả lời cụ thể về quyềndân tộc trong hiệp định chứ không trình bày toàn bộ hiệp định Đây

là lỗi phổ biến, do chủ quan với các câu hỏi, đọc đại khái, viết theo

ý mình dẫn đến việc thừa thiếu không cần thiết trong bài làm Tuykhông bị trừ điểm nhưng bạn đã tự trừ điểm của mình vào chỗkhác

 Dễ làm trước, khó làm sau

 Phân bố thời gian hợp lý:Ví dụ đề thi 180 phút

 30 phút xác định đề, viết đề cương sơ lược, đọc lại bài thi

 150 phút/10 điểm: vậy mỗi điểm 15 phút

 Tuân thủ nguyên tắc bộ môn khi làm bài: Lịch sử là một môn học

thuộc ngành khoa học xã hội và nhân văn Đây là môn học rất quan trọngnhằm cung cấp cho người học những hiểu biết về lịch sử dân tộc và cácnước trên thế giới, hình thành nhân sinh quan và thế giới quan đúng đắn.Quả thật không có môn học nào có ưu thế hơn môn Lịch sử về giáo dụcnhân cách cho con người Tuy nhiên, để làm chủ và nắm vững tri thứcLịch sử không dễ Khoa học Lịch sử có những đặc điểm sau đây:

 Tính chính xác tuyệt đối Bài làm sử không thể viết chung chung

mà phải có sự kiện, năm tháng, nhận định cụ thể, rõ ràng chínhxác Trong lịch sử phải, trái, chính, tà là rõ ràng Viết sai sự kiện,năm tháng, nhận định là không được

 Lịch sử thế giới và trong nước phát triển từ thấp tới cao theo quyluật tiến hoá của lịch sử loài người Khi học tập cần tuân thủ quiluật nhận thức, phương pháp luận khoa học Lịch sử

 Phải bảo đảm tính Đảng trong khoa học Lịch sử Lịch sử là mộtkhoa học khách quan nhưng trong nhận thức lại mang nhiều yếu tổchủ quan tuỳ thuộc người học Đối với chúng ta, tính Đảng và tínhkhoa học là đồng nhất Cần phải trên cơ sở nắm vững đường lốicùa Đảng thi nhận thức Lịch sử mới đúng đắn được

 Đảm bảo một bài thi biết và hiểu lịch sử nếu muốn đạt điểm cao:

Nếu đề thi yêu cầu trình bày, các bạn phải trả lời được câu hỏi: đó

là sự kiện gì? Nó diễn ra như thế nào: hoản cảnh, chủ trương, diễnbiến, kết quả, ý nghĩa Nếu đề thi yêu cầu giải thích tại sao nhưvậy: thì hãy tóm tắt sự kiện trước rồi mới giải thích tại sao

 Phải triển khai như một bài văn theo kiểu sử: Mở bài gắn với sự kiện cần phân tích, thân bài thể hiện được những yêu cầu của bài, kết bài chính là nêu kết quả, ý nghĩa, hệ quả của sự kiện…

II Cách làm bài thi môn sử đạt kết quả tốt:

Thứ nhất: Đi thẳng vào vấn đề mà câu hỏi đưa ra.

Thứ hai: Với học sinh khá hơn thì làm bài có tuần tự, đặt vấn đề, giải

quyết vấn đề, kết thúc vấn đề bởi đó là lôgic vấn đề của lịch sử mà chúng takhông thể bỏ qua Thí sinh làm bài với kiểu này thường có điểm cao hơn

Thứ ba: Đối với một số câu hỏi yêu cầu học sinh phải có nhận thức một

cách chính xác Với loại câu hỏi này, không nên trả lời loanh quanh Ví như,

câu hỏi của đề thi học sinh giỏi vừa qua: Sự kiện nào đánh dấu phong trào

công nhân Việt Nam chuyên hoàn toàn từ tự phát sang tự giác? Câu hỏi này chỉ

đòi hỏi học sinh trả lời sự kiện ra đời của Đảng 1930, đánh dấu quá trinhchuyển từ tự phát sang tự giác của công nhân Việt Nam Học sinh không nhậnthức được điều đó thì trả lời loanh quanh là suốt từ quá trình công nhân ViệtNam ra đời, thậm chí còn phát triển sai là phong trào công nhân Ba Son nhưvậy điểm rất thấp.

B Phân loại các dạng đề thi, các dạng câu hỏi và phương pháp giải đề

I Phân loại các dạng đề thi

Giống như các bộ môn khác, môn lịch sử cũng có các dạng bài tập cơ bảnthường gặp trong các kì kiểm tra hay trong các kỳ thi Mỗi dạng bài tập cónhững đặc trưng và yên cầu riêng Tuy nhiên có một thực tế là khi làm bài,nhiều em không chú ý đến vấn đề này mà chỉ quan tâm đến những sự kiện lịch

sử được nêu ở trong đề bài dẫn đến lúng túng trong cách giải quyết vấn đề Vìvậy, chuyên đề này sẽ cung cấp cho các em một số các bài tập lịch sử chúng tathường gặp trong chương trình lịch sử ở trường phổ thông và cách giải quyếttừng loại bài tập đó

1 Dạng đề trình bày

1.1 Khái niệm: Trình bày là tái hiện những vấn đề, những sự kiện, hiện

tượng lịch sử đúng như nó đã tùng diễn ra

Tức là ta trả lời câu hỏi sự kiện đó diễn ra như thế nào? Đây là loại bài phổbiến nhất thường gặp sau các bài học và trong bài học lịch sử thường trình bàykhái quái hoặc là tóm tắt chứ không có điều kiện để trình bày chi tiết vì bản thânbài sử trong sách giáo khoa được học đã là tóm tắt rồi Còn hiện thực lịch sử nórất phong phú, đa dạng, đa chiều và chi tiết đến từng ngày giờ

1.2 Các dạng trình bày thường gặp

Vì đây là loại bài phổ biến nên cũng có các dạng phong phú Ví dụ trìnhbày về các sự kiện lịch sử Sự kiện đó có thể là một trận đánh, một cuộc cáchmạng, một cuộc cải cách hay một giai đoạn lịch sử hoặc trình bày một vấn đềlịch sử nào đó

Một nguyên tắc khi trình bày một sự kiện lịch sử không thể tách rời hoàncảnh lịch sử, vì hoàn cảnh lịch sử sẽ quyết định nội dung của sự kiện Sự kiệnlịch sử không còn ý nghĩa nếu mà ta đặt ngoài bối cảnh xuất hiện của nó.

Phần này ta trình bày những nét chính, những nét khái quát về tình hìnhtrong nước và tình hình thế giới tác động đến sự kiện đó

Trình bày diễn biến: phải tuân thủ nguyên tắc biên niên (tức là sự kiện nào

có trước thì nói trước, sự kiện nào có sau thì nói sau) vì mỗi chuỗi sự kiện baogiờ cũng có mối liên quan, chặt chẽ với nhau Ngoài ra ta còn đảm bảo tính hệthống và tính chính xác

Trình bày kết quả và ý nghĩa Thường ta nêu ra những con số cụ thể hay

những nội dung chính của ý nghĩa Và trong khi trình bày ý nghĩa, ta phải kếthợp phân tích, đánh giá để thể hiện rõ lập trường của mình về vấn đề đó

1.3 Một số lưu ý khi làm bài tập dạng trình bày:

+ Trình bày phải lựa chọn những sự kiện tiêu biểu, mức độ khái quát đếnđâu thì phải tùy thuộc vào yêu cầu cụ thể của đề và thời gian làm bài

+ Người trình bày phải thể hiện quan điểm của mình ở mức độ nhất định.Vì thế khi trình bày thường kết hợp phân tích và đánh giá Phần này quyết định

độ sâu của bài làm Nhiều người cho rằng thể loại bài trình bày này không thểhiện sự phân hóa học sinh, nhưng thật ra không hẳn là như vậy vì một bài làmtrình bày tốt là bài làm chọn được những sự kiện tiêu biểu và có thể hiện đượcđánh giá của mình vào bài làm Điều đó cho thấy học sinh đó không chỉ dừng lại

ở việc biết lịch sử mà còn ở mức độ là học lịch sử

+ Thực tế có một số đề dùng từ “trình bày”, có đề không nói từ này nhưngthực chất vẫn là trình bày một vấn đề lịch sử

Ví dụ: Có đề yêu cầu: Cuộc nội chiến ở Trung Quốc sau 1945 và sự thành

lập nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa

1.4 Bài tập thực hành

ĐỀ: Trình bày quá trình giai cấp công nhân Việt Nam vươn lên từ đấu tranh tự phát đến đấu tranh tự giác.

Hướng dẫn làm bài:

+ Xác định giai cấp công nhân ra đời từ bao giờ và có đặc điểm gì?

+ Thời gian họ vươn lên từ đấu tranh tự phát đến tự giác là trong khoảngthời gian nào? Và đến mốc nào là công nhân hoàn thành quá trình này? Lưu ý là

ta cũng chọn những sự kiện tiêu biểu nào của phong trào công nhân để đưa vàobài làm

a) Sự hình thành giai cấp công nhân Việt Nam

+ Do tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp(1897 đến trước 1914) đã dẫn đến sự phân hóa trong xã hội Việt Nam và giaicấp công nhân ra đời.

+ Đặc điểm của giai cấp công nhân:

Có dặc điểm chung của giai cấp công nhân quốc tế như đại diện cho lựclượng sản xuất tiến bộ nhất trong xã hội, sống tập trung, có ý thức tổ chức kỉ luật

và tinh thần cách mạng triệt để

Đặc điểm riêng: Trong hoàn cảnh một nước thuộc địa

Chịu 3 tầng áp bức của đế quốc, phong kiến và tư sản nên nguyện vọng của

họ phù hợp với nguyện vọng quần chúng, lợi ích của họ phù hợp với lợi ích dântộc

Họ có nguồn gốc từ nông dân nên họ dễ dàng thực hiện liên minh nông

công-Trong thành phần, không có công nhân quý tộc, thuần nhất về ngôn ngữgiúp họ đoàn kết trong đấu tranh

Họ ra đời trước giai cấp tư sản Việt Nam và ngay từ khi mới ra đời họmang trong mình truyền thống đấu tranh bất khuất của dân tộc và sớm chịu ảnhhưởng của tư tưởng cách mạng vô sản nên có khả năng giương cao ngọn cờ cáchmạng

b/ Quá trình công nhân vươn lên từ tự phát đến tự giác

Từ 1919-1925

+ Năm 1920, công nhân Sài Gòn lập ra công hội bí mật do Tôn Đức Thắngđứng đầu

+ Năm 1922, công nhân Bác Kì đấu tranh đòi chủ cho nghỉ ngày chủ nhật

có lương Tiếp đó là cuộc bãi công ở các nhà máy dệt, rượu, xay xát Nam Định,Hải Phòng, Hà Nội

+ Tháng 8-1925, công nhân Ba Son bãi công nhằm ngăn chặn tàu Pháp chởlính sang đàn áp phong trào của công nhân Trung Quốc đã đánh dấu bướcchuyển từ tự phát sang tự giác

Nhận xét: Phong trào công nhân thời kì này diễn ra còn lẻ tẻ, chịu ảnhhưởng từ bên ngoài, nặng đấu tranh về kinh tế, còn mang tính tự phát giai cấpcông nhân chưa trở thành một lực lượng chính trị độc lập

Từ 1926-1929

+ 1926-1927, bùng nổ nhiều cuộc đấu tranh của công nhân, tiêu biểu nhưcuộc bãi công của 1000 công nhân Nhà máy sợi Nam Định 500 công nhân đồnđiền cao su Cam Tiên, cuộc đấu tranh của công nhân đồn điền cà phê Rayna

+ 1928-1929 toàn quốc có 40 cuộc đấu tranh từ Bắc vào Nam, lớn nhất là ởnhà máy xi măng Hải Phòng, nhà máy sợi Nam Định, nhà máy diêm Bến Thủy,nhà máy Ba Son, đồn điền Phú Riềng.

Nhận xét: Phong trào công nhân thời kì này có sự phát triền về lượng vàchất lượng Phong trào phát triển vượt ra ngoài phạm vi một xưởng bắt đầu liênkết được với nhiều địa phương Tại nhiều nhà máy xí nghiệp có sự lãnh đạo đấutranh của các tổ chức Thanh Niên và Tân Việt, khẩu hiệu đấu tranh đã kết hợpmục tiêu kinh tế với mục tiêu chính trị Giai cấp công nhân trở thành một lựclượng chính trị độc lập

Sự phát triển của phong trào công nhân và phong trào yêu nước đặt ra nhucầu phải có một chính Đảng cách mạng đứng ra lãnh đạo Đó cũng là nguyênnhân dẫn đến sự tan vỡ của hai tổ chức Thanh Niên và Tân Việt, dẫn tới sự rađời của ba tổ chức cộng sản cuối 1929 Cuối cùng 3 tổ chúc này đã được hợpnhất thành Đảng Cộng sản Việt Nam

c)Kết luận

Với sự ra đời của Đảng, giai cấp công nhân đã có bộ tham mưu lãnh đạo,

có cương lĩnh cách mạng cụ thể, với ý nghĩa đó, giai cấp công nhân đã hoànthiện quá trình từ tự phát đến tự giác, bước lên vũ đài lịch sử đảm nhận lịch sử

vẻ vang của giai cấp mình

2 Dạng đề phân tích

2.1 Khái niệm: Phân tích là dùng toàn bộ hiếu biết của mình để khám phá

bản chất sự kiện đó, để đánh giá tác động của nó đến lịch sử, khi phân tích phảidùng lý lẽ, luận điểm chắc chắn, khoa học để suy xét

Dạng phân tích thì yêu cầu sẽ cao hơn dạng trình bày, đòi hỏi học sinhkhông chỉ biết sự kiện mà còn phải hiểu sự kiện đó Biết vận dụng các kĩ năng

để phân tích Vì vậy, khi phân tích nó thường đi liền với trình bày và so sánh

2.2 Các dạng phân tích thường gặp

Phân tích nguyên nhân bùng nổ, nguyên nhân thành công, thất bại.

Ví dụ: Phân tích những nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chốngPháp (1945-1954)

+ Nắm chắc bản chất của sự kiện lịch sử hay vấn đề lịch sử, mối liên hệgiữa các sự kiện lịch sử đó.

+ Phân tích theo đúng yêu cầu của đề bài, tránh lan man

+ Phải có quan điểm lịch sử đúng đắn, khoa học, tránh xuyên tạc, bóp méo

+ Tìm ra những nguyên nhân (ý lớn) rồi sau đó phân lích Và trong khiphân tích ta đưa ra dẫn chứng cụ thể để chứng minh

 Do truyền thống quân phiệt của nước Đức

Thời Cận đại, công cuộc thống nhất Đức diễn ra chậm hơn so với các nướckhác Cuộc thống nhất này do sự lãnh đạo của quý tộc quân phiệt bằng conđường sắt và máu Chính truyền thống quân phiệt ấy đã dung dưỡng cho mầmmống chủ nghĩa phát xít nãy nở và phát triển

 Bối cảnh lịch sử nước Đức sau chiến tranh là miếng đất màu mỡ nhấtcho chủ nghĩa phát hình thành và phát triển

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất Đức bị bại trận, bị thiệt hại nặng nề theohòa ước Véc-xai, đất nước lâm vảo khủng hoảng toàn diện Năm 1929, đạikhủng hoảng kinh tế thế giới làm ảnh hưởng mạnh đến nền kinh tế Đức, làm chonền kinh tế kiệt quệ, tình hình đó dẫn đến chính trị rối loạn

 So sánh lực lượng giữa các giai cấp

+ Đảng cộng sản: chưa đủ mạnh, chưa đủ sức để tập hợp lực lượng và lãnhđạo quần chúng cách mạng Điều này quyết định sự thất bại của phong tràochống phát xít

+ Đảng xã hội dân chủ: là lực lượng mạnh nhưng bất hợp tác với Đảngcộng sản Nên ở Đức không lập được một mặt trận thống nhất chống phát xítkhiến cho phát xít ngày càng thăng thế.

+ Đảng Quốc xã do Hit-le đứng đầu: được giới tư hản ủng hộ ra tranh cử.Đảng này dùng những luận điệu, mị dân, đánh đúng tâm lý muốn phục thù củangười Đức với Hội nghị Véc-xai nên một chừng mực nào đó gây ảnh hưởngtrong quần chúng ở giai đoạn đầu

 Các nước đế quốc đã tạo điều kiện cho chủ nghĩa phát xít thắng lợi ởĐức

Sau khi Đức bại trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, các nước đế quốcmuổn sử dụng con bài Đức để tiêu diệt Liên xô Chính sự nhượng bộ, dungdường và thỏa hiệp của các nước lớn đã tạo điều kiện cho Hít-le nhanh chóngphát xít hóa và hầu như không gặp trở ngại

3 Dạng đề chứng minh

3.1 Khái niệm: Chứng minh là làm sáng tỏ một vấn đề đã được khẳng

định từ trước, phải chứng minh nó là đúng, là có thật hoặc ngược lại

Dạng đề này yêu cầu người viết không chỉ có kiến thức lịch sử phong phú

về vấn đề đó mà phải có khả năng lập luận chặt chẽ, logic thì bài làm mới cótính thuyết phục

3.2 Các dạng chứng minh

Chứng minh một nhận dinh trong một văn bản để khẳng định vấn đề đó.

Ví dụ: Đường lối của cuộc kháng chiến là toàn dân, toàn diện trường

kì kháng chiến, tự lực cánh sinh và tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế Chứng minh rằng đường lối đó là đúng.

Chứng minh câu nói của một vĩ nhân.

Ví dụ: Chứng minh câu nói của Trần Hưng Đạo "Năm nay thế giặc nhàn.”

Chứng minh một vấn đề có tính chất quy luật trong lịch sử

Ví dụ: Chứng minh vai trò của quần chúng nhân dân trong cách mạng tưsản Pháp 1789

Chứng minh phản đề.

Ví dụ: Có ý kiến cho rằng Cách mạng tháng Tám 1945 thành công là vì

nó diễn ra trong một thời cơ bỏ ngỏ Ý kiến của em như thế nào hãy chứng minh.

3.3 Một số vấn đề lưu ý khi làm bài dạng bài chứng minh.

Khi muốn chứng minh một vấn đề nào đó phải tìm được lý lẽ xác đáng,chia thành các ý rõ ràng, đặc biệt là lựa chọn sự kiện để chứng minh, luận chứngcàng phong phú, tiêu biểu, xác thực thì bài làm càng có tính thuyết phục cao.Khi chứng minh phải kết hợp với phân tích khái quát để làm rõ vấn đề.

+ Nội dung: đề nêu 3 ý lớn

 Phong trào có qui mô rộng lớn:

 Phong trào diễn ra trong suốt từ 1930 đến cuối 1931 trên phạm vitoàn quốc, bao trùm khắp ba miền (Bắc-Trung-Nam)

 Phong trào đã thu hút sự tham gia đông đảo của quần chúng trong đóchủ yếu là nông dân và công nhân Công nhân: hàng trăm cuộc dấutranh lớn nhỏ trong hai năm: bãi công của 3000 công nhân đồn điềnPhú Riềng; 4000 công nhân nhà máy sợi Nam Định Riêng tháng 5

có 16 cuộc đấu tranh của công nhân diễn ra Nông dân: Có hàng trămcuộc biểu tình của nông dân, tiêu biểu là 8000 nông dân huyện HưngNguyên (Nghệ An) ngày 12-9-1930

 Phong trào có hình thức đấu tranh quyết liệt

 Quần chúng đã sử dụng những hình thức đấu tranh từ thấp lên cao:mít tinh, biểu tình, bãi công đến phá đồn điền nhà lao, bao vây huyệnđường kết hợp biểu tình thị uy với hoạt động nửa vũ trang, thành lậpcác đội tự vệ đỏ để bảo vệ quần chúng đấu tranh buộc bọn thống trịphải chấp nhận những yêu sách của mình

 Trong phong trào này đã xuất hiện một hình thức sơ khai của khởinghĩa từng phần, dùng bạo lực để làm tan rã bộ máy chính quyền kẻthù và thiết lập chính quyền cách mạng

 Phong trào có tính cách mạng triệt để:

 Nó nhằm trúng hai kè thù chủ yếu của cách mạng là đế quốc vàphong kiến, thực hiện khẩu hiệu “độc lập dân tộc” “ruộng đất dâncày”

 Trong phong trào này quần chúng thể hiện quyết tâm đánh đến cùng,

ở một số nơi như Nghệ An, Hà Tĩnh, dưới sức mạnh đấu tranh củaquần chúng, hệ thống chính quyền địch bị tan rã từng mảng, chính

quyền cách mạng được thành lập dưới hình thức các Xô viết Đó làchính quyền nhà nước cách mạng lần đầu tiên xuất hiện ở nước ta.

Kết luận:

+ Phong trào 1930-1931 là phong trào có quy mô rộng lớn, quyết liệt và cótính chất triệt để Nó đánh dấu bước phát triển nhảy vọt về chất so với phongtrào yêu nước trước đó

+ Sở dĩ như vậy, là do lần đầu tiên phong trào được đặt dưới sự lãnh đạocủa Đảng Qua đó khẳng định sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng và quyền lãnh đạocủa giai cấp công nhân Phong trào 1930-1931 đã để lại nhiều bài học kinhnghiệm quí báu Vì vậy nó có ý nghĩa như cuộc tập dượt đầu tiên cho Tổng khởinghĩa tháng Tám 1945

II Phân loại các dạng câu hỏi

Phân loại đề thi theo dạng câu hỏi có thể giúp học sinh trong những vấn đềsau:

 Khi học ôn có thể tự mình dự đoán, sáng tạo được 1 số câu hỏi, nhờthế ít bị bất ngờ với một số dạng câu hỏi chưa gặp

 Giúp phần nào trong việc giải đề thi Đề thi đuợc biểu thị bằng nhiềudạng, từ đơn giản đến phức tạp, từ trực tiếp đến gián tiếp Đề thi cóthể đòi hỏi câu trả lời đơn thuần chỉ là một đoạn trong sách giáokhoa, có thể câu trả lời là một tập hợp nhiều đoạn nhỏ, cùng có thể làmột suy luận của thí sinh Vì thế ta có vô số đề và xoay quanh mộtvấn đề có nhiều dạng đề Ta có thể minh họa bằng một số câu hỏithường gặp sau đây:

1 Dạng trình bày đơn giản

Câu hỏi thường yêu cầu trình bày lại một đoạn trong sách giáo khoa Câuhỏi cũng rất đơn giản thường là nhắc lại tên một mục trong sách giáo khoa

Ví dụ:

a, Hãy trình bày "Cao trào kháng Nhật cứu nước (1945)?

b, Diễn biến và ý nghĩa lịch sử của cuộc tiến công và nổi dậy của quân dân

miền Nam Tết Mậu thân (1968) (Đề thi đại học - cao đẳng 2002; câu 3)

c, Trình bày nội dung cơ bản chiến lược toàn cầu của Mĩ từ sau Chiếntranh thế giới thứ hai đến năm 1973 và việc triển khai chiến lược đó ở Tây Âu

trong những năm 1947- 1949? (Đề thi đại học - cao đẳng 2010; câu I)

2 Dạng trình bày có chọn lọc:

Không yêu cầu trình bày toàn bộ diễn biến một sự kiện mà phải chọn lọctheo đòi hỏi của đề

Ví dụ: Hãy nêu những sự kiện chính của Chiến tranh thế giới thứ hai từ tháng 9.1939 đến 6.1941 và tác động của chúng đối với Việt Nam trong thời

gian đó (đây cũng có thể gọi là dạng liên kết sẽ nói sau) (Đề đại học, cao đẳngnăm 2003; câu I)

3 Dạng “trình bày khái quát”

Cứ theo một số đáp án thì từ “khái quát” có nghĩa là rất tóm lược giống nhưđại ý của một đoạn văn Ở đây là đại ý của một diễn biến, của một sự kiện lịchsử

Ví dụ: Quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam được ghi nhận trong Hiệp định

Sơ hộ 6.3.1946, Hiệp định Giơnevơ (21.7.1954) và hiệp định Pari (27 1 1973).Khái quát quá trình đấu tranh của nhân dân ta để từng bước giành các quyền dântộc cơ bản của mỗi hiệp định trên (Đề đại học, cao đẳng câu 2)

4 Dạng “sự kiện lịch sử để chứng minh (làm sáng tỏ) một vấn đề”

Vận dụng yêu cầu

Ví dụ: dựa vào 3 sự kiện sau đây: Chiến thắng Việt Bắc thu đông(1947);Chiến thắng Biên giới (1950) và chiến thắng Điện Biên Phủ (1954) hãy làmsáng tỏ các bước phát triển của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (Đề đại

học - Cao đẳng 2004, câu 2).

5 Dạng “ Phải xác định”

Thí sinh phải xác định được vấn đề (sự kiện) là gì, rồi sau đó mới trình bàyvấn đề đó

Ví dụ 1: Trong thời kỳ từ 1954 - 1975 phong trào nào đánh dấu bước phát

triển của cách mạng ở miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công.Trình bày nguyên nhân dẫn đến sự bùng nổ đó? (Đề Đại học cao đẳng năm2009; câu 3)

Ví dụ 2: Chiến dịch chủ động tiến công lớn đầu tiên của bộ đội chủ lực ta

trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954) là chiến dịch nào?Tóm tắt hoàn cảnh lịch sử, chủ trương của ta và ý nghĩa của chiến dịch đó (Đề

đại học - cao đẳng 2010 ; câu IV a)

Ví dụ 3: Cuộc tiến công chiến lược nào của quân và dân ta ở miền Nam đã

buộc Mĩ phải tuyên bố “Mĩ hóa” trở lại chiến tranh xâm lược Việt Nam? Tómtắt hoàn cảnh lịch sử, diễn biến và kết quả của cuộc tiến công đó (Đề đại học -cao đẳng năm 2010: câu Vb)

6 Dạng “so sánh”

Phải tìm ra đặc điểm của 2 vấn đề cần so sánh

Ví dụ: Con đường tìm chân lí cứu nước của Nguyễn Ái Quốc có gì là độc

đáo khác với con đường truyền thống của những người đi trước? (Đề thi Đại học

An ninh, Đại học Cảnh sát năm 1997; câu 1)

7 Dạng “giải thích”

Cũng có thế nói đây là dạng “phải xác định vấn đề”.Ví dụ: thay vì ra đề là:

“ Hãy trình bày ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Tám 1945”, đề lại ra là:

“Tại sao nói Cách mạng tháng Tám là bước nhảy vọt vĩ đại trong lịch sử dân tộc

và là một sự kiện có ý nghĩa thời đại? (Đề tuyển sinh Đại học Cần Thơ năm1998; câu 1)

8 Dạng “ phân tích”:

Với dạng này chúng ta nêu 3 ví dụ để tham khảo:

Ví dụ: Anh (chị) hãy phân tích những bài học kinh nghiệm của Cách mạng

tháng Tám (1945) (Đề tuyển sinh Đại học – Cao đẳng năm 2004, khối C; câu1)

Đề thi có từ “phân tích", nhưng đáp án đơn giản là những đoạn có sẵn trongsách giáo khoa (SGK đã phân tích sẵn).Vì thế chúng ta có thể đổi đề lại thành:

Hãy trình bày những bài học kinh nghiệm của Cách mạng tháng Tám (1945).

9 Dạng “liên kết"

Liên kết 2 sự kiện với nhau; Liên kết lịch sử thế giới với lịch Việt Nam

Ví dụ: Trình bày tác động của 2 sự kiện lịch sử sau đây đối với cách mạngViệt Nam thời kỳ 1939 - 1945:

Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ (9.1939)

Phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh (8.1945)|

10 Dạng tổng hợp

Đây là dạng đề khó vì nó bao trùm nhiều thời kỳ, chương, bài của chươngtrình, thí sinh phái nắm vững chương trình Ngoài ra thí sinh cũng cần phải biếttrình bày khái quát một thời kỳ, một giai đoạn:

Ví dụ: Câu hỏi: Từ khi có Đảng đến 1975, đường lối cách mạng bạo lựccủa Đảng được thể hiện như thế nào?

III Phương pháp giải đề

*Một vài cấu trúc thông thường của SGK sử 11,12

SGK Sử thường chia thành: phần, chương bồi, tiết mục, trong đó có thời kì,giai đoạn, phong trào các sự kiện, biến cố khác

* Ghi chú: một số trường hợp những từ sau đây thường có nghĩa tương đương: Nguyên nhân, hoàn cảnh; điều kiện; tình hình; thời cơ

*Áp dụng giải đề thi (Phương pháp giải đề thi)

- Trước tiên hãy đọc kỹ đề, lưu ý những từ quan trọng để có thể xác đinhđược dạng dề Không nhớ bài, không thể làm được bài Nhưng có nhiều trườnghợp nhớ bài nhưng không làm được bài hoặc làm sai, lạc đề Đó là không quen

với các dạng đề, bị bất ngờ, lạ lùng trước những dạng đề, mang tính ẩn giấu Vì

vậy ta hãy tập làm quen với nhiều dạng đề thông qua các ví dụ cụ thể sau:

Ví dụ 1: Đề thi Đại học, Cao đẳng 2003; câu I: Hãy nêu những sự kiện

chính của Chiến tranh thế giới thứ hai từ tháng 9 năm 1939 đến tháng năm 1941

và tác động của chúng đối với Việt Nam trong thời gian đó

Sự kiện chính: ở châu Âu

1/9/1939 Đức đánh chiếm Ba Lan (không cần mô tả điễn biến Đức đánhchiếm Ba Lan)

3/9/1939 Anh và Pháp tuyên chiến với Đức, Chiến tranh thế giới thứ haibùng nổ Đức nhanh chóng đánh chiếm các nước Tây Âu trong đó có Pháp,(không cần mô tả các trận đánh)

* Ở Viễn Đông châu Á;

- Quân Nhật mở rộng xâm lược Trung Quốc

- 1940 Pháp xít Nhật vào Đông Dương từng bước biến Viễn Đông thànhcăn cứ và thuộc địa của chúng

* Tác động đối với Việt Nam (phần liên kết với lịch sử Việt Nam)

- Sau khi chiến tranh thế giới II bùng nổ, thực dân Pháp ở Đông Dương đãthi hành chính sách thời chiến, phát xít hóa bộ máy thống trị Thẳng tay đàn ápĐảng Cộng sản Đông Dương và phong trào cách mạng, thực hiện chính sáchkinh tế chỉ huy Vơ vét của cải, sức người phục vụ cho chiến tranh đế quốc

- Thực dân Pháp đã nhanh chóng câu kết với Nhật áp bức nhân dân ĐôngDương Mâu thuẫn giữa nhân dân Đông Dương với đế quốc phát xít Pháp –

Nhật là mâu thuẫn chủ yếu nhất Giải phóng Đông Dương khỏi ách thống trị củaPháp - Nhật trở thành nhiệm vụ hàng đầu, cấp bách nhất.

Ví dụ 2: Đề thi đại học, cao đẳng 2007; câu II: Quyền dân tộc cơ bản của

Việt Nam được ghi nhận như thế nào trong Hiệp định Sơ bộ (6/3/1946), Hiệpđịnh Giơnevơ (21/7/1954) và Hiệp định Pari (27/1/197)? Khái quát quá trình đấutranh của nhân dân ta đã từng bước giành các quyền dân tộc cơ bản sau mỗi hiệpđịnh trên

Nhận xét đề và hướng dẫn trả lời:

Đây là dạng đề TRÌNH BÀY KHÁI QUÁT và so sánh Mới đọc ta thấy đềkhá phức tạp Truớc hết, phải nêu quyền dân tộc cơ bản ở mỗi hiệp đinh sau đó

phải khái quát quá trình đấu tranh, rồi sau mỗi quá trình đấu tranh phải kể quyền

dân tộc cơ bản giành được là gì để so sánh cho thấy sự phát triển đi lên qua từngbước thu hồi quyền dân tộc cơ bản của mỗi quốc gia dân tộc

Trong Tuyên ngôn độc lập (2/9/1945) Hồ Chí Minh đã khẳng định ViệtNam đã trờ thành một quốc gia tự do, độc lập và toàn thể dân tộc Việt Namquyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền

tự do độc lập ấy

Truớc khó khăn của Việt Nam sau Cách mạng tháng Tám, để đẩy mạnhquân đội Trung Hoa Quốc Dân Đảng về nước ngăn chặn một cuộc chiến tranhquá sớm và tranh thủ thời gian chuẩn bị lực lượng cho một cuộc kháng chiến lâudài, chủ tịch Hồ Chí Minh ký với đại diện chính phủ Pháp Hiệp định Sơ bộ(6/3/1945) Theo đó chính phủ Pháp công nhận Việt Nam là một quốc gia tự do,

có chính phủ, nghị viện quân đội và tài chính riêng, nằm trong khối Liên HiệpPháp

Hiệp định không được thực dân Pháp tôn trọng, họ nuôi hy vọng giànhthắng lợi bằng quân sự, xóa bỏ nền độc lập mà nhân dân ta mới giành được.Nhân dân Việt Nam phải tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ giành thắnglợi trong các chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947; Biên giới 1950 và kết thúcbằng chiến dịch Điện Biên Phủ đưa đến việc ký kết Hiệp định Giơnevơ 1954.(Đây là phần khái quát quá trình đấu tranh 1946-1954 đưa đến Hiệp địnhGiơnevơ)

Với Hiệp định Giơnevơ (21/7/1954) thực dân Pháp buộc phải công nhậncác quyền dân tộc cơ bản của 3 nước Đông Dương là độc lập, chủ quyền, thốngnhất và toàn vẹn lãnh thổ (đây là phần trả lời câu hỏi quyền dân tộc cơ bản đượcghi như thế nào?)

Ở Hiệp định Sơ bộ 6/3/1946, Pháp mới chỉ thừa nhận Việt Nam là mộtquốc gia tự do, ở Hiệp định Giơnevơ, Pháp phải công nhận đầy đủ các quyền

dân tộc cơ bản của Việt Nam (đây là phần so sánh mức độ thắng lợi) Sau Hiệpđịnh Giơnevơ (1954) Mỹ tìm cách thay thế Pháp ở miền Nam Việt Nam, âmmưu chia cắt lâu dài đất nước ta Nhân dân Việt Nam lại phải tiến hành cuộcchiến tranh chống Mĩ trải qua phong trào Đồng Khởi, tiến lên làm thất bại Chiếnlược “Chiến tranh đặc biệt”, “Chiến tranh cục bộ”, “Việt Nam hoá chiến tranh”,Chiến tranh phá hoại ở miền Bắc lần 1 và 2, đưa đến Hiệp Định Paris chấm dứtchiến tranh, lập lại hòa bình (Đây là phần khái quát quá trình đấu tranh 1954-

1973 đưa đến hiệp định Pari (27/1/1973) Hiệp định Pari ghi rõ Hoa Kỳ và cácnước cam kết tôn trọng độc lập chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ củaViệt Nam (Quyền dân tộc cơ bản được ghi trong Hiệp định Pari)

Tuy cam kết như vậy nhưng Mĩ vẫn chưa từ bỏ chính sách thực dân mới,vẫn nuôi ý đồ phá hoại Hiệp định Nhân dân Việt Nam phải đấu tranh chống pháhoại Hiệp định mở cuộc tiến công và nổi dậy mùa Xuân l975 giải phóng hoàntoàn miền Nam

Cuối cùng ta giành thắng lợi hoàn toàn Quyền dân tộc cơ bản của ViệtNam được thực hiện trọn vẹn

Ví dụ 3: Tại sao trong 3 năm liên tiếp 1939, 1940 và 1941, Ban Chấp hành

Trung ương Đảng đều triệu tập Hội nghị? Từ việc trình bày nội chính của cácHội nghị, anh (chị) hãy cho biết vấn đề quan trọng nhất được các Hội nghị đểcập tới là gì?

+ Tháng 11-1939: Hội nghị BCH TW Đảng được triệu tập tại Bà Điểm(Hóc Môn - Gia Định) đã phân tích tính chất của cuộc Chiến tranh thế giới thứhai, tình hình thế giới và Đông Dương xác định mục tiêu chiến lược trước mắt

là đánh đổ đế quốc và tay sai, giành lại độc lập dân tộc với việc đề ra sách lược

cụ thể

+ Tháng 11-1940: Hội nghị BCH TW Đảng được triệu tập tại Đình Bảng(Bắc Ninh) vào lúc xảy ra cuộc xung đột giữa thực dân Pháp và Thái Lan, xứ ủyNam kỳ chuẩn bị phát động cuộc khởi nghĩa  chủ trương mới:

Xác định kẻ thù chính (Pháp, Nhật), chuẩn bị về mặt lực lượng cũng nhưthành lập các căn cứ địa để làm cuộc cách mạng giải phóng dân tộc

+ Tháng 5-1941: Hội nghị BCH TW Đảng được triệu tập tại Pác Bó (CaoBằng) với sự chủ trì của Nguyễn Ái Quốc với nhiệm vụ chủ yếu trước mắt làgiải phóng dân tộc cũng như đề ra các nhiệm vụ cần làm

Vấn đề quan trọng được các hội nghị đề cập là phải đặt nhiệm vụ giảiphóng dân tộc lên hàng đầu Đây là việc thể hiện sự nhạy bén về chính trị vànăng lực lãnh đạo của Đảng

C/ Thiết lập hệ thống câu hỏi về giai đoạn lịch sử cách mạng Việt Nam 1945-1954

Từ thực tế nhiều năm ôn thi học sinh giỏi, đối với giai đoạn lịch sử cáchmạng Việt Nam 1945-1954, tổ chuyên môn của chúng tôi đã sưu tầm và biênsoạn một số dạng đề, câu hỏi vừa để củng cố vừa nâng cao kiến thức Do sốlượng trang có hạn, tôi xin phép chỉ đưa ra một số câu hỏi mang tính chuyênsâu, có tác dụng giúp học sinh hiểu sâu sắc giai đoạn đoạn lịch sử Việt nam1945-1954 và những hướng dẫn khái quát cách trả lời một số câu hỏi khó

CÂU HỎI, BÀI TẬP VỀ LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945- 1954

cụ để xây dựng và bảo vệ đất nước

– Nhân dân Việt Nam có truyền thống yêu nước và truyền thống cách mạng,được hưởng những thành quả của cách mạng, nên có quyết tâm bảo vệ chế

độ mới

– Đảng đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh dạn dày kinh nghiệm lãnh đạo, đãtrở thành đảng cầm quyền, là trung tâm đoàn kết toàn dân trong công cuộcđấu tranh để xây dựng và bảo vệ chế độ cộng hoà dân chủ

– Hệ thống xã hội chủ nghĩa hình thành, phong trào giải phóng dân tộc dângcao ở các nước thuộc địa và phụ thuộc, phong trào đấu tranh vì hoà bình, dânchủ phát triển ở nhiều nước tư bản chủ nghĩa

* Những khó khăn:

– Giặc ngoại xâm và nội phản:

+ Quân đội các nước đế quốc, dưới danh nghĩa quân Đồng minh giải giápquân đội Nhật Bản, lũ lượt kéo vào Việt Nam

+ Từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc có gần 20 vạn quân Trung Hoa dân quốc Theosau Trung Hoa Dân quốc là Việt Nam Quốc dân Đảng (Việt Quốc), ViệtNam cách mạng đồng minh hội (Việt Cách) với âm mưu xúc tiến thành lậpmột chính phủ bù nhìn Dã tâm của chúng là tiêu diệt Đảng Cộng sản, phá tanViệt Minh, lật đổ chính quyền cách mạng còn non trẻ của nhân dân ViệtNam.

+ Từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam có hơn 1 vạn quân Anh kéo vào, tạo điều kiệncho Pháp trở lại xâm lược Việt Nam

+ Ngoài ra còn quân Nhật đang chờ để giải giáp Một bộ phận theo lệnh đếquốc Anh đánh lại lực lượng vũ trang cách mạng, tạo điều kiện cho quânPháp mở rộng chiếm đóng Nam Bộ

=> Chưa bao giờ trên đất nước Việt Nam lại có nhiều loại kẻ thù đế quốc cùngxuất hiện một lúc như vậy

– Về chính trị:

+ Chính quyền cách mạng còn non trẻ, chưa được củng cố Đảng và nhân dânViệt Nam chưa có kinh nghiệm giữ chính quyền

+ Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà chưa nước nào công nhận và đặt quan

hệ ngoại giao Cách mạng Việt Nam ở trong tình thế bị bao vây, cô lập

– Về kinh tế:

+ Nạn đói cuối năm 1944 đầu năm 1945 chưa được khắc phục Nạn lụt lớn,làm vỡ đê ở 9 tỉnh Bắc Bộ, tiếp theo đó là hạn hán kéo dài làm cho hơn mộtnửa diện tích ruộng đất không thể cày cấy được

+ Ngân sách Nhà nước hầu như trống rỗng, Chính quyền cách mạng chưaquản lí được ngân hàng Đông Dương Trong khi đó quân Trung Hoa Dânquốc tung ra thị trường các loại tiền của Trung Quốc đã mất giá, càng làmcho nền tài chính thêm rối loạn

– Về văn hoá, xã hội:

+ Tàn dư văn hoá lạc hậu do chế độ thực dân phong kiến để lại hết sức nặng

nề, hơn 90% dân số bị mù chữ

+ Các tệ nạn xã hội cũ như mê tín dị đoan, rượu chè, cờ bạc, nghiện hút ngàyđêm hoành hành

– Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đứng trước tình thế hiểm nghèo Vậnmệnh dân tộc như “ngàn cân treo sợi tóc”

Câu hỏi 2.

Tại sao lại nói rằng, ngay sau khi thành lập, nước VNDCCH ở vào tình

thế " ngàn cân treo sợi tóc"

Hướng dẫn trả lời

- HS nêu và phân tích những khó khăn của nước VNDCCH sau 2/9/1945(như câu trên)

– Sau khi phân tích, HS cần nhấn mạnh: chưa bao giờ nước ta phải đối mặtvới nhiều kẻ thù cùng một lúc như vậy, và kẻ thù nào cũng nguy hiểm, nhiệm

vụ nào cũng phải giải quyết ngay

=> Nước ta đang ở vào tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”

Câu hỏi 3.

Nhiệm vụ củng cố chính quyền dân chủ nhân dân được thực hiện như thế nào trong năm 1946? Tại sao Đảng rất chú trọng đến công tác xây dựng và củng cố chính quyền mới sau ngày 2/9/1945?

Thắng lợi của Tổng tuyển cử bầu Quốc hội có ý nghĩa to lớn, thể hiện ý chí

và quyết tâm của nhân dân Việt Nam là xây dựng một nước Việt Nam thốngnhất, độc lập; giáng một đòn mạnh mẽ vào âm mưu chia rẽ, lật đổ và xâmlược của đế quốc và tay sai, tạo cơ sở pháp lí vững chắc cho nhà nước cáchmạng để thực hiện nhiệm vụ đối nội, đối ngoại trong thời kì mới

+ Sau cuộc bầu cử Quốc hội, tại các địa phương Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ đãtiến hành bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp, thành lập UỶ ban hành chínhcác cấp

+ Ngày 2/3/1946, Quốc hội Khoá I Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà họpphiên đầu tiên, thông qua danh sách Chính phủ liên hiệp kháng chiến do HồChí Minh làm chủ tịch và lập ra Ban dự thảo Hiến pháp Ngày 9/11/1946,Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà được Quốc hộithông qua

+ Quân đội quốc gia Việt Nam ra đời (5/1946) Lực lượng dân quân tự vệđược củng cố và phát triển Viện Kiểm soát nhân dân và Toà án nhân dânđược thành lập

- Lý giải: Đảng chú trọng đến công tác xây dựng chính quyền mới vì:

+ Lý luận: Mục đích của cách mạng là lật đổ chính quyền cũ, thiết lập chínhquyền mới nhưng “giành chính quyền đã khó nhưng giữ chính quyền còn khóhơn nhiều” => muốn bảo vệ thành quả cách mạng, cần phải chú trọng đếncông tác xây dựng chính quyền mới

+ Thực tiễn:

 Chính quyền của ta sau 2/9/1945 còn non trẻ, chưa được củng cố, địchlại ra sức chống phá => cần phải nhanh chóng củng cố chính quyềnvững mạnh

 Chỉ khi có chính quyền vững mạnh, Đảng và nhân dân ta mới có thểgiải quyết được tất cả khó khăn khác về đối nội và đối ngoại

Câu hỏi 4:

Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có chủ trương, biện pháp như thế nào để thực hiện phương châm: tránh trường hợp một mình đối phó với nhiều kẻ thù cùng một lúc?

Hướng dẫn trả lời

- Khái quát hoàn cảnh VN sau 2/9/1945 để thấy được cơ sở thực tiễn để Đảngđưa ra phương châm đó: nước ta phải đối mặt với nhiều kẻ thù nguy hiểm,khó đối phó (mang danh nghĩa quân đồng minh) trong khi ta còn gặp nhiềukhó khăn trong nước Do đó, Đảng đưa ra phương châm: tránh trường hợpmột mình đối phó với nhiều kẻ thù

- Giải pháp để thực hiện phương châm đó: Đảng tìm mọi cách để phân hóa,

cô lập kẻ thù, đề ra những sách lược khác nhau với từng kẻ thù, trong từngthời điểm để tranh thủ thời gian hòa hoãn, chuẩn bị lực lượng….Cụ thể:

+ Trước 6/3/1945: Hòa hoãn với Tưởng ở miền Bắc và kháng chiến chống Pháp trở lại xâm lược ở miền Nam:

 Với thực dân Pháp ở miền Nam : Ngay khi thực dân Pháp trở lạixâm lược, nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn cùng nhân dân Nam Bộ đứng lênkháng chiến; Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhân dân cảnước hướng về “Thành đồng tổ quốc”, đồng thời tích cực chuẩn bị đối phóvới âm mưu của Pháp muốn mở rộng chiến tranh ra cả nước Các đoàn quân

“Nam tiến” sát cánh cùng nhân dân Nam Bộ và Nam Trung Bộ kháng chiến

 Với quân Tưởng ở miền Bắc: Đảng và Chính phủ chủ trương hoàhoãn với quân Trung Hoa Dân Quốc: Chấp nhận một số yêu sách về kinh tế,tài chính của quân đội Trung Hoa Dân Quốc; Đồng ý nhường cho Việt Quốc,Việt cách 70 ghế trong Quốc hội và 4 ghế trong Chính phủ liên hiệp màkhông qua bầu cử; Mặt khác, chính quyền cách mạng dựa vào quần chúng đãkiên quyết vạch trần âm mưu và hành động chia rẽ, phá hoại của các thế lựcphản động; Đảng rút vào hoạt động bí mật với danh nghĩa “tự giải tán”

+ Sau 6/3/1945 đến trước 19/12/1946: hòa hoãn với thực dân Pháp để đuổi quân Tưởng về nước:

 Hoàn cảnh thay đổi : Sau khi chiếm đóng các đô thị ở Nam Bộ vàNam Trung Bộ, thực dân Pháp thực hiện kế hoạch tiến quân ra Bắc nhằm thôntính cả nước Việt Nam Ở Trung Quốc, lực lượng cách mạng phát triển mạnh,nên Trung Hoa Dân quốc cần rút quân ở Đông Dương về để đối phó Các thếlực đế quốc do Mĩ cầm đầu vừa muốn tiêu diệt cách mạng Trung Quốc, lại vừamuốn chống cách mạng Việt Nam

 Chính phủ Pháp và Chính phủ Trung Hoa Dân quốc kí Hiệp ước Hoa – Pháp (tháng 2/1946), thoả thuận việc quân Pháp ra Bắc thay quân Trung

Hoa Dân quốc làm nhiệm vụ giải giáp quân Nhật

 Hiệp ước trên đặt nhân dân Việt Nam trước sự lựa chọn: hoặc phảiđánh hai kẻ thù (cả Pháp và Trung Hoa dân quốc); hoặc là hoà hoãn, nhânnhượng với Pháp

 Chủ trương của Đảng : chọn giải pháp “hoà để tiến”, hòa hoãn với Pháp

để đuổi quân Tưởng về nước: Hiệp định sơ bộ (6/3/1946)…; Hội nghị trù bị ĐàLạt (4/1946) và Hội nghị Phôngtennơblô (7/1946); Bản Tạm ước 14/9/1946…

Câu hỏi 5.

- Tại nước Nga Xô viết, cuộc đấu tranh để bảo vệ, củng cố và giữ vững chính quyền trong năm đầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười (1917) đã được thực hiện với chủ trương của Đảng Bônsêvích như thế nào?

- Tại Việt Nam, cuộc đấu tranh để bảo vệ độc lập dân tộc, củng cố và giữ vững chính quyền trong năm đầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám (1945) đã được thực hiện với chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam như thế nào ?

- Anh (chị) hãy xác định nguyên nhân chung đã dẫn đến sự thắng lợi trong công cuộc đấu tranh để bảo vệ độc lập dân tộc và giữ vững chính quyền của nhân dân hai nước trên.

a Tình hình sau thắng lợi của Cách mạng tháng 10/1917 :

- Nước Nga Xô viết còn non trẻ , nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất làxây dựng và củng cố

chính quyền mới Khắc phục nền kinh tế hết sức khó khăn do lâm vào cuộcchiến tranh thế giới

- Quân đội 14 nước đế quốc câu kết với bọn Bạch vệ trong nước tấn công canthiệp vũ trang vào

nước Nga xô viết trong đó nước Đức là kẻ thù chính.Tình thế hết sức nguyngập

b Những chủ trương để xây dựng chính quyền Xô viết, chống thù trong giặc ngoài:

* Ngay trong đêm 25/10/1917, tuyên bố Nga là nước Cộng hòa Xô viết củacông – nông, thành lập

Chính phủ Xô Viết do Lê-nin đứng đầu

+ Thông qua “Sắc lệnh hòa bình” và “Sắc lệnh ruộng đất”

+ Thủ tiêu bộ máy Nhà nước cũ, xây dựng bộ máy Nhà nước mới

+ Thủ tiêu những tàn tích của chế độ phong kiến đem lại các quyền tự do,dân chủ cho nhân dân

+ Thành lập Hồng quân để bảo vệ chính quyền cách mạng

+ Quốc hữu hóa các nhà máy xí nghiệp cảu giai cấp tư sản, xây dựng nềnkinh tế xã hội chủ nghĩa

* Năm 1919, chính quyền Xô viết đã thực hiện chính sách “Cộng sản thờichiến” để huy động nhân

lực và của cải cho xây dựng và chiến đấu bảo vệ tổ quốc

- Nội dung của chính sách:

+ Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp

+ Trưng thu lương thực thừa của nông dân

+ Thi hành chế độ cưỡng bức lao động

- Chính sách đã động viên tối đa nguồn của cải nhân lực của đất nước, tạonên sức mạnh tổng hợp, để đến cuối năm 1920, Nga đẩy lùi sự can thiệp củacác nước đế quốc, bảo vệ chính quyền non trẻ

- Ngày 3/3/1918, chính phủ Xô viết đã ký với Đức Hòa ước Bơ-rét-li-tốp,đình chiến, chịu những điều kiện nặng nề nhưng đã tạo ra 1 thời gian hòahoãn để giữ vững chính quyền và tranh thủ hòa bình xây dựng lực lượng vềmọi mặt nhằm bảo vệ đất nước

- Chính nhờ các chủ trương trên mà Hồng quân đã lần lượt đánh tan các cuộctấn công của các đế quốc và bọn Bạch vệ – Nhà nước xô viết đã được giữvững và bảo vệ thành quả

2) Tại Việt Nam, cuộc đấu tranh để bảo vệ độc lập dân tộc, củng cố và giữ vững chính quyền trong năm đầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng

tháng Tám năm 1945 đã được thực hiện với chủ trương của Đảng như

thế nào ?

a Tình hình sau cách mạng tháng Tám (1945) :

- Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà non trẻ đã phải đối phó với nhiều kẻ thù :phía bắc vĩ tuyến 16, 20 vạn quân Tưởng – phía nam vĩ tuyến 16, quân Anh,Pháp kéo vào Danh nghĩa là giải giới quân Nhật nhưng thực chất là tìm cáchlật đổ chính quyền cách mạng

- Ngày 23/9/1945, Pháp tấn công Sài Gòn, mở đầu cho sự xâm lược trở lạinước ta lần thứ hai – Nam bộ kháng chiến bùng nổ

- Bọn tay sai của chúng như Việt Quốc,Việt Cách nổi dậy chống phá cáchmạng

- Kinh tế Việt Nam kiệt quệ bởi hậu quả chính sách cai trị của thực dân Pháp

và phát xít Nhật Nạn đói, giặc dốt, khó khăn tài chính đang đe dọa và hoànhhành

b Những chủ trương trước 6/3/1946 :

- Xây dựng nền móng chế độ mới, củng cố chính quyền dân chủ nhân dân:tiến hành tổng tuyển cử bầu Quốc hội chung cả nước ngày 6/1/1946 Thànhlập Chính phủ Liên hiệp chính thức Bầu Hội đồng nhân dân các cấp ở cácđịa phương

- Những biện pháp chống giặc đói, chống giặc dốt, khắc phục khó khăn tàichính

- Chủ trương hòa với Tưởng ở miền bắc từ 2/9/1945 đến 6/3/1946 để tránhcùng một lúc phải đối phó với nhiều kẻ thù nhằm tập trung lực lượng để đánhPháp đang xâm lược ở miền Nam

c Chủ trương từ 6/3/1946 :

Trong tình thế Pháp – Tưởng thỏa hiệp với Hiệp ước ngày 28/2/1946 chophép Pháp ra miền bắc mở rộng xâm lược, Đảng và Chính phủ đã có chủtrương chủ động hòa hoãn với Pháp qua việc ký Hiệp định Sơ bộ ngày6/3/1946 rồi tiếp đó là bản Tạm ước 14/9/1946 nhằm đẩy nhanh quânTưởng ra khỏi nước và tranh thủ thời gian hòa hoãn để chuẩn bị lượng vềmọi mặt cho cuộc kháng chiến lâu dài chắc chắn sẽ xảy ra trước âm mưuxâm lược lâu dài của Pháp

3 Nguyên nhân chung đã dẫn đến sự thắng lợi trong công cuộc đấu tranh để bảo vệ độc lập dân tộc và giữ vững chính quyền của nhân dân 2 nước trên

Nguyên nhân cơ bản dẫn đến thắng lợi của công cuộc đấu tranh bảo vệ, xâydựng chính quyền cách mạng của nhân dân hai nước Việt Nam và nước Nga

Xô Viết đó là do sự đoàn kết của toàn dân, của giai cấp công – nông chiếnđấu dưới sự lãnh đạo sáng suốt và tài tình của Đảng Cộng Sản Việt Nam và

- Kết quả + ý nghĩa: bộ máy chính quyền nhà nước được kiện toàn, trở thànhcông cụ sắc bén phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước

Câu hỏi 7.

Nêu những hoạt động chủ yếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh (từ tháng 9/1945 đến tháng 12/1946) trong công cuộc xây dựng đất nước và đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc

Hướng dẫn trả lời:

- Một tuần sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời (8/9/1945) HồChủ tịch công bố lệnh Tổng tuyển cử trong cả nước Trên cơ sở đó, cuộctổng tuyển cử bầu Quốc hội được tổ chức vào ngày 6/1/1946

- Ngày 2/3/1946, tại phiên họp đầu tiên của Quốc hội, Hồ Chí Minh đã đứng

ra thành lập Chính phủ liên hiệp kháng chiến; phụ trách Ủy ban dự thảoHiến pháp Tháng 11/1946, Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủCộng hòa đã được Quốc hội thông qua

- Phát động phong trào tăng gia sản xuất, khai hoang phục hóa, đồng thời kêu

gọi nhân dân cả nước“nhường cơm, sẻ áo”, lập “hũ gạo cứu đói”, “ngày đồng tâm” để chống “giặc đói”.

- Kí sắc lệnh thành lập cơ quan Bình dân học vụ (8/9/1945) và kêu gọi toàndân tham gia phong trào xóa nạn mù chữ để chống “giặc dốt”

- Phát động phong trào “tuần lễ vàng”, xây dựng “quỹ độc lập” Đầu năm

1946, Hồ Chủ tịch kí sắc lệnh phát hành tiền Việt Nam Khó khăn về tàichính được giải quyết

- Tháng 9/1945, kháng chiến chống Pháp ở Nam Bộ bùng nổ, cùng với Trungương Đảng và Chính phủ, Hồ Chủ tịch phát động phong trào ủng hộ Nam

Bộ kháng chiến

- Ngày 6/3/1946, Hồ Chủ tịch kí bản Hiệp định Sơ bộ, tạm hòa với Pháp để

đẩy 20 vạn quân Trung Hoa Quốc dân đảng cùng tay sai ra khỏi nước ta,giành thêm thời gian hòa bình củng cố chính quyền

- Tháng 5/1946, Hồ Chủ tịch ra sắc lệnh đổi tên Vệ quốc quân thành Quânđội quốc gia Việt Nam

- Ngày 14/9/1946, Hồ Chủ tịch đã kí bản Tạm ước nhân nhượng Pháp một số

quyền lợi về kinh tế - văn hóa và tạo điều kiện cho ta có thêm thời gian chuẩn

bị bước vào kháng chiến

- Như vậy, trong năm đầu tiên sau Cách mạng tháng Tám 1945, Chủ tịch HồChí Minh cùng Trung ương Đảng và Chính phủ lãnh đạo nhân dân ta giảiquyết nhiều khó khăn đối nội, đối ngoại và tích cực chuẩn bị lực lượng vềmọi mặt

Ngày 19/12/1946, Hồ Chủ tịch đã phát động cuộc kháng chiến toàn quốcchống Pháp

Câu hỏi 8.

Hãy nêu những kết quả đạt được trong năm đầu xây dựng chính quyền cách mạng, giải quyết khó khăn của đất nước ta trong lĩnh vực đối nội sau Cách mạng tháng Tám năm 1945?

Hướng dẫn trả lời

* Về chính trị - quân sự:

– Ngày 6/1/1946, Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà tổ chức cuộcTổng tuyển cử bầu Quốc hội trong cả nước Hơn 90% cử tri đã đi bầu 333 đạibiểu vào Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

=> Thắng lợi của Tổng tuyển cử bầu Quốc hội có ý nghĩa to lớn, thể hiện ýchí và quyết tâm của nhân dân Việt Nam là xây dựng một nước Việt Namthống nhất, độc lập; giáng một đòn mạnh mẽ vào âm mưu chia rẽ, lật đổ vàxâm lược của đế quốc và tay sai, tạo cơ sở pháp lí vững chắc cho nhà nướccách mạng để thực hiện nhiệm vụ đối nội, đối ngoại trong thời kì mới

– Sau cuộc bầu cử Quốc hội, tại các địa phương Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ đãtiến hành bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp, thành lập UỶ ban hành chínhcác cấp

– Ngày 2/3/1946, Quốc hội Khoá I Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà họpphiên đầu tiên, thông qua danh sách Chính phủ liên hiệp kháng chiến do HồChí Minh làm chủ tịch và lập ra Ban dự thảo Hiến pháp Ngày 9/11/1946,Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà được Quốc hộithông qua

– Quân đội quốc gia Việt Nam ra đời (5/1946) Lực lượng dân quân tự vệđược củng cố và phát triển Viện Kiểm soát nhân dân và Toà án nhân dânđược thành lập.

– Ý nghĩa: bộ máy chính quyền nhà nước được kiện toàn, trở thành công cụsắc bén phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước

* Về kinh tế - tài chính

Giải quyết nạn đói:

– Biện pháp trước mắt: quyên góp, điều hoà thóc gạo, đồng bào cả nướchưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh và noi gương Người: Tổchức hũ gạo cứu đói, tổ chức “ngày đồng tâm” để lấy gạo cứu đói, khôngdùng lương thực để nấu rượu

– Biện pháp lâu dài: toàn dân thi đua hăng hái tham gia sản xuất bãi bỏ thuếthân và các thứ thuế vô lí khác, giảm tô 25%, chia lại ruộng đất công mộtcách công bằng

– Nhờ có những biện pháp tích cực nói trên, chỉ sau một thời gian ngắn nạnđói bị đẩy lùi, đời sống nhân dân nhất là nông dân được cải thiện, sản xuấtnông nghiệp cả nước nhanh chóng được phục hồi Nhân dân phấn khởi, tintưởng vào chính quyền cách mạng

Giải quyết những khó khăn về tài chính:

– Biện pháp trước mắt: Chính phủ phát động quyên góp, thực hiện “Tuần lễvàng”, xây dựng “Quỹ độc lập” Kết quả chỉ sau một thời gian ngắn nhân dân

cả nước đã góp được 370 kg vàng và 20 triệu đồng vào Quỹ độc lập, 40 triệucho Quỹ đảm phụ quốc phòng

– Biện pháp lâu dài: Ngày 23/11/1946, tại kì họp thứ 2 của Quốc hội quyếtđịnh lưu hành tiền Việt Nam trong cả nước Nhưng khó khăn về tài chínhtừng bước được đẩy lùi

* Về văn hoá – xã hội:

– Ngày 8/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh kí sắc lệnh thành lập Nha bình dânhọc vụ, cơ quan chuyên trách việc chống “giặc dốt” Người kêu gọi toàn dân

đi học Chỉ sau 1 năm trên toàn quốc đã tổ chức gần 76.000 lớp học và cótrên 2,5 triệu người thoát nạn mù chữ

– Các trường phổ thông và đại học sớm được khai giảng nhằm đào tạo côngdân, cán bộ có năng lực phụng sự Tổ quốc Nội dung và phương pháp giáodục đổi mới theo tinh thần dân tộc, dân chủ

– Việc bài trừ các tệ nạn xã hội như mê tín dị đoan được quần chúng nhândân hưởng ứng sôi nổi; kết hợp với xây dựng nếp sống văn hoá mới

– Ý nghĩa: Góp phần nâng cao trình độ hiểu biết của nhân dân, xây dựng đờisống mới.

=> KL: bằng những giải pháp kịp thời, đúng đắn, Đảng ta đã từng bước giảiquyết được những khó khăn trong nước, ổn định tình hình đối nội, tạo cơ sở

để đối phó với các kẻ thù bên ngoài

Câu hỏi 9.

Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược trở lại ở Nam Bộ năm 1945 diễn

ra như thế nào? Ý nghĩa của nó?

Hướng dẫn trả lời

* Diễn biến cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược trở lại Nam Bộ 1945:

- Ngày 23/9/1945, được sự giúp sức của quân Anh, thực dân Pháp nổ súng

đánh úp trụ sở Uỷ ban Nhân dân Nam Bộ và cơ quan tự vệ Sài Gòn, mở đầucuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam lần hai

- Ngay khi thực dân Pháp trở lại xâm lược, nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớncùng nhân dân Nam Bộ đứng lên kháng chiến Lực lượng vũ trang đột nhậpsân bay Tân Sơn Nhất, phá kho tàng, triệt phá nguồn tiếp tế, dựng chướngngại vật trên đường phố, bao vây và tấn công quân Pháp trong thành phố

- Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhân dân cả nước hướng

về “Thành đồng tổ quốc”, đồng thời tích cực chuẩn bị đối phó với âm mưucủa Pháp muốn mở rộng chiến tranh ra cả nước Các đoàn quân “Nam tiến”sát cánh cùng nhân dân Nam Bộ và Nam Trung Bộ kháng chiến

Hướng dẫn trả lời

- Đảng và Chính phủ chủ trương hoà hoãn với quân Trung Hoa Dân quốc,tránh cùng một lúc phải đối phó với nhiều kẻ thù

- Biện pháp:

+ Chấp nhận một số yêu sách về kinh tế, tài chính của quân đội Trung HoaDân quốc như: cung cấp một phần lương thực, thực phẩm, phương tiện giaothông, chấp nhận lưu hành tiền quan kim và quốc tệ trên thị trường ViệtNam.

+ Đồng ý nhường cho Việt Quốc, Việt cách 70 ghế trong Quốc hội và 4 ghếtrong Chính phủ liên hiệp mà không qua bầu cử Mặt khác, chính quyền cáchmạng dựa vào quần chúng đã kiên quyết vạch trần âm mưu và hành độngchia rẽ, phá hoại của các thế lực phản động Những kẻ phá hoại có đủ bằngchứng thì bị trừng trị theo pháp luật

+ Đảng rút vào hoạt động bí mật với danh nghĩa “tự giải tán” (11/11/1945),

để tránh mũi nhọn tiến công của kẻ thù

- Hiệu quả: Những biện pháp trên đã hạn chế các hoạt động chống phá của

quân Trung Hoa Dân quốc và tay sai, làm thất bại âm mưu lật đổ chínhquyền cách mạng của chúng; tạo điều kiện củng cố chính quyền, tập trungkháng chiến chống Pháp ở miền Nam

Câu hỏi 11

Tại sao Trung Hoa Dân quốc và Pháp kí với nhau Hiệp ước Hoa- Pháp ngày 28/2/1946? Đảng và Chính phủ Việt Nam thực hiện sách lược gì trước tình thế do Hiệp ước đó đặt ra?

- Các thế lực đế quốc đã thu xếp công việc nội bộ, kết quả là Chính phủ Pháp

và Chính phủ Trung Hoa Dân quốc kí Hiệp ước Hoa – Pháp (tháng 2/1946),thoả thuận việc quân Pháp ra Bắc thay quân Trung Hoa Dân quốc làm nhiệm

vụ giải giáp quân Nhật

- Hiệp ước trên đặt nhân dân Việt Nam trước sự lựa chọn: hoặc phải đánh hai

kẻ thù (cả Pháp và Trung Hoa dân quốc); hoặc là hoà hoãn, nhân nhượng vớiPháp

* Sách lược của Đảng và Chính phủ nhằm đối phó với tình thế do Hiệp ước Hoa- Pháp đặt ra