quan hệ pháp luật hành chính

Như vậy, quan hệ pháp luật hành chính là những quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý hành chính nhà nước, được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật hành chính giữa các cơ qua

NỘI DUNG

Quan hệ pháp luật hành chính

Khái niệm

Quan hệ pháp luật hành chính là một dạng của quan hệ pháp luật Đó là những quan hệ xã hội phát sinh chủ yếu trong lĩnh vực chấp hành điều hành giữa một bên mang quyền lực nhà nước có chức năng quản lý hành chính nhà nước và một bên là đối tượng quản lý Các quan hệ này được điều chỉnh bởi những quy phạm pháp luật hành chính Trong quan hệ pháp luật hành chính thì quyền của bên này sẽ là nghĩa vụ của bên kiavà ngược lại Chúng rất phong phú và đa dạng, phát sinh trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

Như vậy, quan hệ pháp luật hành chính là những quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý hành chính nhà nước, được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật hành chính giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân mang quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo qui định của pháp luật hành chính

Đặc điểm

Là một dạng của quan hệ pháp luật, quan hệ pháp luật hành chính cũng mang những đặc điểm chung của quan hệ pháp luật là: tính ý chí, một loại quan hệ tư tưởng thuộc thượng tầng kiến trúc pháp lý, một loại quan hệ xuất hiện trên cơ sở quy phạm pháp luật, các bên tham gia quan hệ có những quyền và nghĩa vụ nhất định tương ứng với các quyền đó, là loại quan hệ xã hội được Nhà nước bảo đảm thực hiện bằng hàng loạt các biện pháp khác nhau, kể cả biện pháp cưỡng chế Dựa vào khái niệm, quan hệ pháp luật hành chính có những đặc điểm riêng sau đây:

- quan hệ pháp luật hành chính chủ yếu chỉ phát sinh trong quá trình quản lý hành chính nhà nước trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, luôn gắn liền với hoạt động chấp hành và điều hành của nhà nước, chúng vừa thể hiện lợi ích của các bên tham gia quan hệ vừa thể hiện những yêu cầu và mục đích của hoạt động chấp hành – điều hành

- nội dung của quan hệ pháp luật hành chính là các quyền và nghĩa vụ pháp lý hành chính của các bên tham gia quan hệ đó

Các bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính có thể là cơ quan nhà nước, tổ chức hay cá nhân; có thể nhân danh nhà nước, vì lợi ích của nhà nước hoặc nhân danh chính mình nhưng họ đều thực hiện các quyền và nghĩa vụ do quy phạm pháp luật hành chính quy định

- một bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính phải được sử dụng quyền lực nhà nước

- trong một quan hệ pháp luật hành chính thì quyền của bên này ứng với nghĩa

vụ của bên kia và ngược lại

Quan hệ pháp luật hành chính là quan hệ “quyền lực – phục tùng”, quan hệ bất bình đẳng về ý chí giữa các bên tham gia Chủ thể đặc biệt tham gia vào quan

hệ pháp luật hành chính trên cơ sở quyền lực nhà nước và chủ thể thường có nghĩa vụ chấp hành việc sử dụng quyền lực nhà nước của chủ thể đặc biệt Tuy nhiên, không có nghĩa là trong quan hệ pháp luật hành chính, chủ thể đặc biệt chỉ có quyền và chủ thể thường chỉ có nghĩa vụ

- phần lớn các tranh chấp phát sinh trong quan hệ pháp luật hành chính được giải quyết theo thủ tục hành chính

- bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính vi phạm yêu cầu của pháp luật hành chính phải chịu trách nhiệm pháp lý trước Nhà nước

Phân loại quan hệ pháp luật hành chính

Căn cứ vào tính chất mối quan hệ giữa các chủ thể

Căn cứ vào tính chất mối quan hệ giữa các chủ thể, các quan hệ pháp luật hành chính có thể được chia thành các nhóm sau đây:

Quan hệ pháp luật hành chính nội bộ là là loại quan hệ hành chính phát sinh giữa các chủ thể có quan hệ lệ thuộc về mặt tổ chức

Do yêu cầu về tính thống nhât và hiệu quả hoạt động của nhà nước nên các cơ quan, tổ chức và cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước chịu sự chi phối bởi các quan hệ lệ thuộc về tổ chức, quan hệ giữa một bên là cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức có thẩm quyền quyết định đối với bên kia về việc thành lập, giải thể cơ quan, tổ chức hoặc bầu, bãi nhiệm, bổ nhiệm, cách chức cán bộ, công chức Tiêu biểu cho quan hệ pháp luật hành chính nội bộ có thể kể đến là quan

hệ giữa Chính phủ với Bộ, cơ quan ngang Bộ, với Ủy ban nhân dân các cấp; quan hệ giữa Ủy ban nhân dân các cấp với các cơ quan chuyên môn trực thuộc Nội dung của các quan hệ pháp luật hành chính nội bộ thường đề cập các vấn đề khác nhau như phân cấp quản lí; chỉ đạo điều hành, kiểm tra đối với các cơ quan,

tổ chức trực thuộc hoặc kiện toàn về tổ chức và bảo đảm kỉ luật trong bộ máy nhà nước

Trong phân cấp quản lý, sự phân cấp quản lí được phân định trên bốn cấp: Trung ương, tỉnh (thành phố trực thuộc trung ương), huyện (quận), xã (phường, thị trấn) Theo đó, các vấn đề quan trọng sẽ do cấp cao quyết định còn các cấp thấp chỉ quyết định những vân đề cụ thể

Trong chỉ đạo điều hành, kiểm tra đối với các cơ quan, tổ chức trực thuộc Các

cơ quan trực thuộc luôn hoạt động theo sự chỉ đạo của cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung Điều đó được thể hiện trong việc tổ chức và hoạt động của Ủy ban nhân dân các cấp Theo đó, Chủ tịch Ủy ban nhân dân đôn đốc, kiểm tra công tác của cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp mình và

Ủy ban nhân dân cấp dưới trong việc thực hiện Hiến pháp, luật, các văn bản của

cơ quan nhà nước cấp trên…

Trong kiện toàn về tổ chức và bảo đảm kỉ luật trong bộ máy nhà nước Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, có nhiệm vụ tổ chức và chỉ đạo hoạt động của hệ thống bộ máy hành chính nhà nước thống nhất từ trung ương đến cơ sở

Quan hệ pháp luật hành chính liên hệ là loại quan hệ pháp luật hành chính phát sinh giữa các chủ thể không có lệ thuộc về mặt tổ chức

Do mối liên hệ giữa các chủ thể không lệ thuộc về mặt tổ chức nên các quan hệ này rất đa dạng và phát sinh trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Chúng có thể là quan hệ giữa cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước với các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước như quan hệ giữa các chủ thể

xử phạt vi phạm hành chính với công dân vi phạm hành chính Theo quy định của pháp luật, các chủ thể xử phạt vi phạt hành chính có thể là Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp, những chiến sĩ công an nhân dân có thẩm quyền xử phạt hành chính, bộ đội biên phòng…hoặc là quan hệ ngang cấp giữa các cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước với nhau Biểu hiện rõ nét ở đây là việc một cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức có quyền kiểm tra, giám sát các hoạt động của cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức khác không thuộc thẩm quyền quản lí của mình nhưng lại có hoạt động trong lĩnh vữ mà mình quản lí

Ví dụ: Trường Đại học Luật Hà Nội là đơn vị cơ sở của Bộ tư pháp nhưng việc

tuyển sinh sinh viên hằng năm đều phải theo quy chế tuyển sinh do Bộ giáo dục

và đào tạo ban hành

Căn cứ vào tính chất quyền và nghĩa vụ của các chủ thể

Căn cứ vào tính chất quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, quan hệ pháp luật hành

chính có thể được phân loại thành các nhóm quan hệ nội dung và quan hệ thủ tục.

Quan hệ nội dung: là loại quan hệ pháp luật hành chính được thiết lập để trực

tiếp thực hiện các quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ đó Các quan

hệ này do quy phạm nội dung điều chỉnh

Ví dụ: quan hệ phát sinh giữa Thủ tướng chính phủ với cá nhân khi cá nhân này được Thủ tướng chính phủ phê chuẩn chức chủ tịch tỉnh Hay quan hệ giãu chủ tịch UBND cấp tỉnh với cá nhân phát sinh khi cá nhân này được chủ tịch quyết định bổ nhiệm làm chánh thanh tra

Quan hệ thủ tục là loại quan hệ pháp luật hành chính hình thành trong quá trình

các chủ thể thực hiện các thủ tục pháp lý cần thiết giúp cho việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của họ trong các quan hệ nội dung được nhanh chóng và đúng đắn Các quan hệ này do quy phạm thủ tục điều chỉnh

Ví dụ: quan hệ giữa thủ tướng chính phủ với bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ phát sinh khi bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ “kiến nghị với thủ tướng đình chỉ việc thi hành nghị quyết của hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trái với các văn bản pháp luật của Nhà nước hoặc của

bộ, cơ quan ngang bộ về ngành, lĩnh vực do bộ, cơ quan ngang bộ phụ trách” Hay quan hệ giữa cơ quan có thẩm quyền với công dân khi công dân khiếu nại,

tố cáo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của

cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân hoặc bất cứ cá nhân nào

Căn cứ vào lĩnh vực phát sinh quan hệ

Các quan hệ pháp luật hành chính có thể được phân loại thành các nhóm quan hệ pháp luật hành chính về quản lý kinh tế, văn hóa, an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội, v.v…; về xử lý vi phạm pháp luật, thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại tố cáo

Ví dụ, quan hệ pháp luật về quản lý kinh tế: các hoạt động buôn bán, vận chuyển hành lậu, hàng giả, hành nhái với số lượng chưa đạt mức phải chịu pháp luật hình sự, khi bị cơ quan chức năng phát hiện sẽ phát sinh quan hệ hành chính giữa người vận chuyển trái pháp luật đó với cơ quan chức năng, trong đó, người vận chuyển có nghĩa vụ phải nộp phạt cho cơ quan nhà nước, cơ quan nhà nước dùng quyền lực nhà nước có quyền cưỡng chế người vận chuyển phải nộp phạt hành chính tùy theo mức độ mà người đó vận chuyển nhiều hay ít, là loại hàng hóa nào,…

Hay đối với trật tự an toàn xã hội, khi hai gia đình hàng xóm thường xuyên cãi nhau, gây ảnh hưởng tới làng xóm, làm mất trật tự an toàn xã hội và bị dưa lên

xã, phường, thị trấn nơi hai gia đình đó sinh sống, sẽ phát sinh quan hệ giữa UBND xã, phường, thị trấn đó với hai gia đình này Khi đó, UBND có quyền xử phạt hành chính hai gia đình này vì đã làm mất trật tự an toàn xã hội, yêu cầu hai gia đình chấm dứt việc cãi nhau trên, đối với hai gia đình, họ phải nộp phạt hành chính đồng thời phải hòa giải theo yêu cầu của UBND

Nhận xét

Luật hành chính điều chỉnh một lĩnh vực hoạt động đặc biệt của nhà nước Trong quá trình thực hiện hoạt động này phát sinh rất nhiều quan hệ xã hội vô cùng đa

dạng về thể loại và phức tạp về nội dung cần sự điều chỉnh của luật hành chính Những quan hệ xã hội ấy được điều chỉnh bởi các quy phạm hành chính giữu các

cơ quan, tổ chức, cá nhân mang quyền và nghĩa vụ với nhau theo quy định của pháp luật hành chính Đó chính là quan hệ pháp luật hành chính, mang trong mình những đặc điểm nổi bật cũng như cách phân loại đa dạng đã phần nào cho chúng ta thấy được phạm vi tác động lớn của luật hành chính

Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, những quan hệ này vẫn chưa được quan tâm đúng mức, vẫn có hiện tượng lơ là hoặc bỏ sót, gây bức xúc trong người dân Vì vậy, cần có sự nghiên cứu nghiêm túc về vấn đề này

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trường đại học Luật Hà Nội, giáo trình luật hành chính Việt Nam, nxb CAND, 2008

Nghị định của Chính phủ số 187/2007/NĐ-CP ngày 03/12/2007 qui định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của bộ, cơ quan ngang bộ

http://luathoc.cafeluat.com/showthread.php/61767-Chuong-II-Quy-pham-phap- luat-hanh-chinh-va-quan-he-phap-luat-hanh-chinh-GS-TS-Pham-Hong-Thai-va-GS-TS-Dinh-Van-Mau

MỤC LỤC

trang

Lời mở đầu 1

Nội dung 1

Quan hệ pháp luật hành chính 1

Khái niệm 1

Đặc điểm 2

Phân loại quan hệ pháp luật hành chính 3

Căn cứ vào tính chất mối quan hệ giữa các chủ thể 5

Căn cứ vào tính chất quyền và nghĩa vụ của các chủ thể 6

Căn cứ vào lĩnh vực phát sinh quan hệ 6

Nhận xét 6

Lời kết 7