Phân tích khái niệm và đặc điểm quan hệ pháp luật hành chính và cho ví dụ minh họa.

Luật hành chính điều chỉnh các quan hệ này bằng các quy định quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ cũng như các vấn đề khác có liên quan đến việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của

Đề bài: Phân tích khái niệm và đặc điểm quan hệ pháp luật hành chính và cho ví dụ minh họa.

Ngày nay, sự phát triển của xã hội, sự phức tạp của các quan hệ xã hội thì nhu cầu đòi hỏi trật tự hóa xã hội bởi một hệ thống quy phạm là rất cần thiết Việc điều chỉnh, quản lí xã hội bằng pháp luật là không thể thiếu trong một quốc gia Theo đó, quá trình thực hiện pháp luật đã hình thành nên một hệ thống quan

hệ pháp luật đa dạng trên tất cả các lĩnh vực - trong đó có quan hệ pháp luật trong lĩnh vực quản lí hành chính - là một tất yếu khách quan

1 Khái niệm

Quan hệ pháp luật là những quan hệ nảy sinh trong xã hội được quy phạm pháp luật điều chỉnh và nó tồn tại trong hầu hết các lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội

Cũng giống như các quan hệ pháp luật khác, quan hệ pháp luật hành chính (QHPLHC) là quan hệ xã hội nảy sinh giữa con người với con người trong đời sống cộng đồng

Quan hệ pháp luật hành chính là quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lí hành chính Nhà nước và chỉ do quy phạm pháp luật hành chính điều chỉnh Hay nói cách khác, QHPLHC là dạng cụ thể của quan hệ pháp luật,

là kết quả sự tác động của quan hệ pháp luật hành chính theo phương pháp mệnh lệnh – đơn phương tới các quan hệ quản lí hành chính Nhà nước Luật hành chính điều chỉnh các quan hệ này bằng các quy định quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ cũng như các vấn đề khác có liên quan đến việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ này

2 Đặc điểm

Là một dạng cụ thể của quan hệ pháp luật, QHPLHC mang đầy đủ các đặc điểm của một quan hệ pháp luật: là quan hệ ý chí, xuất hiện trên cơ sở các quy phạm pháp luật, được quy phạm pháp luật điều chỉnh và được cấu thành bởi quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ có tính chất tương ứng với nhau, nghĩa là quyền của bên này tương ứng với nghĩa vụ của bên kia và ngược lại… Bên cạnh những đặc điểm chung nêu trên, QHPLHC còn có những đặc điểm đặc trưng giúp ta phân biệt được quan hệ pháp luật hành chính với các loại quan

hệ pháp luật khác:

- Thứ nhất, QHPLHC có thể được phát sinh theo yêu cầu hợp pháp của chủ

thể quản lí hay đối tượng quản lí hành chính Sự thoả thuận của phía bên kia không phải là điều kiện bắt buộc để hoàn thành QHPLHC Thẩm quyền quản lí hành chính của nhà nước chỉ có thể được thực hiện khi có sự tham gia tích cực

từ phía đối tượng quản lí và ngược lại, quyền lợi của đối tượng quản lí chỉ có thể được đảm bảo nếu có sự hỗ trợ của chủ thể quản lí bằng những hành ví pháp lí

cụ thể

- Thứ hai, nội dung của QHPLHC là quyền và nghĩa vụ pháp lí hành chính

của cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân…nhằm xác lập và duy trì trật tự quản lí nhà nước Theo đó, các bên tham gia QHPLHC đều thực hiện quyền và nghĩa vụ

do quy phạm pháp luật hành chính quy định

Ví dụ: Điều 11 Hiến pháp 1992 quy định: “Công dân thực hiện quyền làm chủ của mình ở cơ sở bằng cách tham gia công việc của nhà nước và xã hội, có trách nhiệm bảo vệ của công, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của công dân, giữ gìn an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, tổ chức đời sống công cộng”

- Thứ ba, trong QHPLHC phải có một bên chủ thể nhân danh nhà nước sử

dụng quyền lực nhà nước để áp đặt ý chí của mình lên chủ thể kia Chủ thể được

sử dụng quyền lực nhà nước đó có thể là các cơ quan, tổ chức, cá nhân được nhân danh và sử dụng quyền lực nhà nước trong quan hệ này Các chủ thể đó gọi

là chủ thể đặc biệt, sẽ giữ vai trò là chủ thể hành chính trong quản lí hành chính Quan hệ pháp luật hành chính không thể phát sinh hay tồn tại nếu thiếu chủ thể đặc biệt bởi không thể phát sinh giữa các cá nhân, tổ chức bình đẳng với nhau về mặt ý chí

Ngoài chủ thể đặc biệt, QHPLHC còn xác định chủ thể thường Đó là các chủ thể không được sử dụng quyền lực nhà nước và có nghĩa vụ phục tùng việc

sử dụng quyền lực nhà nước của chủ thể quản lí

Ví dụ: Ủy ban nhân dân các cấp chủ thể đặc biệt của QHPLHC vì họ sử dụng quyền lực nhà nước quản lí mọi mặt đời sống xã hội như văn hóa, kinh tế, chính trị của địa phương đó Còn những người dân là chủ thể thường vì họ không có quyền mà chỉ thực hiện theo quyết định của UBND

- Thứ tư, trong một QHPLHC cụ thể thì quyền của bên này ứng với nghĩa vụ

của bên kia và ngược lại

QHPLHC là quan hệ “quyền lực – phục tùng” mà theo đó, chủ thể đặc biệt tham gia vào quan hệ này là trên cơ sở quyền lực nhà nước và chủ thể thường có nghĩa vụ chấp hành việc sử dụng quyền lực nhà nước của chủ thể đặc biệt

Bên cạnh quyền thì chủ thể đặc biệt còn phải có trách nhiệm trong việc sử dụng quyền lực nhà nước Chủ thể thường bên cạnh thực hiện nghĩa vụ chấp hành mệnh lệnh của chủ thể đặc biệt thì họ cũng có những quyền và lợi ích hợp pháp nhất định

Ví dụ: Quyết định thu hồi đất của chủ tịch UBND xã để xây dựng công trình công cộng Ở đây, cán bộ xã đã sử dụng quyền lực nhà nước để thực hiện thu hồi đất của dân nhằm mục đích chung Còn nhân dân phải chấp hành trả lại đất theo quy định của pháp luật Trong trường hợp nhân dân phát hiện việc thu hồi đất và sử dụng không đúng mục đích chủ tịch xã thì có thể tố cáo hành vi đó

là trái pháp luật Cơ quan tiếp nhân đơn tố cáo có trách nhiệm giải quyết theo quy định của pháp luật

- Thứ năm, phần lớn tranh chấp phát sinh trong QHPLHC do cơ quan hành

chính nhà nước giải quyết, theo trình tự thủ tục hành chính Tranh chấp phát sinh giữa các chủ thể của quan hệ PLHC gọi là tranh chấp hành chính

Ví dụ: Theo điểm b khoản 1 điều 2 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án

hành chính ngày 21/5/1996: “Trước khi khởi kiện để yêu cầu Toà án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, cá nhân, cơ quan nhà nước, tổ chức phải khiếu nại với cơ quan nhà nước, người đã ra quyết định hành chính hoặc có hành vi hành chính mà họ cho là trái pháp luật; trong trường hợp không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại, thì họ có quyền khiếu nại lên cấp trên trực tiếp của cơ quan Nhà nước, người đã ra quyết định hành chính hoặc có hành vi hành chính mà theo quy định của pháp luật có thẩm quyền giải quyết khiếu nại

đó hay khởi kiện vụ án hành chính tại Toà án có thẩm quyền”.

- Thứ sáu, bên vi phạm nghĩa vụ trong QHPLHC phải chịu trách nhiệm pháp

lý trước nhà nước chứ không phải với bên kia của quan hệ PLHC Khác với quan hệ pháp luật dân sự, trong đó quyền và nghĩa vụ các bên trong quan hệ này gắn với lợi ích của bản thân các chủ thể, trong quan hệ PLHC quyền và nghĩa vụ của các bên gắn liền với hoạt động chấp hành và điều hành của nhà nước

Ví dụ: Người tham gia giao thông trong thành phố Hà Nội mà không đội mũ bảo hiểm sẽ bị xử phạt hành chính là 300 nghìn đồng Ở đây, chủ thể thường đã không tuân thủ theo quy định của pháp luật về trật tự an toàn giao thông Chủ thể đặc biệt là cảnh sát giao thông sử dụng quyền lực nhà nước buộc chủ thể kia nộp phạt hành chính theo quy định

3 Kết luận

Quan hệ pháp luật hành chính là quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lí hành chính nhà nước được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật hành chính giữa cơ quan, tổ chức, cá nhân mang quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật hành chính Việc nghiên cứu đặc điểm của QHPLHC không chỉ có ý nghĩa pháp lí mà còn có ý nghĩa thực tiễn, giúp ta phân biệt rõ với các quan hệ pháp luật khác một cách sâu sắc hơn

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình luật Hành chính Việt Nam, trường Đại học luật Hà Nội, nxb

CAND, Hà Nội, 2008

2 Giáo trình Lí luận nhà nước và pháp luật, trường Đại học luật Hà Nội,

nxb CAND, Hà Nội, 2008

3 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính ngày 21/5/1996 (đã

được sửa đổi bổ sung năm 1998 và 2006)

4 Hiến pháp 1992.