Thế giới nghệ thuật văn xuôi tự sự tản đà

Nhà phê bình văn học Vũ Ngọc Phan đa ra phán quyết: “Cái dluận của mọi ngời đối với Tản Đà khi sống cũng nh khi chết và đáng có giátrị là “Tản Đà chỉ là một nhà thơ” vì tất cả các loại v

LờI NóI ĐầU

Tản Đà - Nguyễn Khắc Hiếu (1889 - 1939) là một hiện tợng văn học

độc đáo và phức tạp trong văn hoc Việt Nam Ngót một thế kỷ qua, văn chơngTản Đà đã đa đến cho ngời đọc những cảm nhận phong phú, thú vị với nhiềutranh luận lắm khi ngợc chiều nhau Nhng đó chính là sức sống, là giá trị củavăn chơng ông

Khoá luận này chỉ là một ý kiến về một phơng diện nghiên cứu Tản Đà,chắc không tránh khỏi những sai sót Chúng tôi mong đợc sự góp ý chânthành của ngời đọc

Nhân dịp này chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với các thầygiáo, cô giáo trong khoa Ngữ văn Trờng Đại học Vinh, đặc biệt là thầy giáo

Lê Văn Tùng - ngời đã dành nhiều thời gian và tâm huyết giúp đỡ tôi hoànthành khoá luận này

Đại học Vinh, ngày 5.5.2006

Tác giả Khoá luận:

nghiệp trong xã hội là chuyện mới có đầu thế kỷ ấy ở nớc ta Trớc đây,trong xã hội phong kiến, có nhiều nhà nho suốt đời làm phú, làm thơ, cónhiều nghệ sỹ chuyên biểu diễn nghệ thuật, triều đình có chức quan chuyênviết văn, nhng văn nghệ cha tách khỏi văn thành một ngành nghệ thuật.Viết văn cha thành một nghề nghiệp Nhà văn cha thành một hạng ngời làmnghề để kiếm sống trong xã hội Vào những năm đầu của thế kỷ này một số

ngời tập hợp quanh Đông Dơng tạp chí, Nam phong tạp chí, viết báo, viết

văn Xã hội coi họ là làm nghề ký giả, văn sỹ Trong đám ký giả, văn sỹ lúc

đó, có ngời là cựu học, có ngời là tân học, thái độ chính trị, quan niệm vềmục đích nghề nghiệp có khác nhau nhng họ đều là nhà văn, nhà báo, kháchẳn với nhà nho làm thơ, phú trớc đây Tản Đà thuộc thế hệ nhà văn, nhàbáo đầu tiên đó Ông là một nhà nho chuyển sang viết báo, viết văn Cuộc

đời từ nhà nho trở thành nhà văn có tính chuyên nghiệp của Tản Đà có một

ý nghĩa tiêu biểu đáng cho lịch sử văn học chú ý Tìm hiểu, nghiên cứu Tản

Đà còn là nhu cầu phải tiếp tục

1.2 Vai trò vị trí của Tản Đà nh thế nào trong lịch sử văn học dân tộc ?

Trả lời cho câu hỏi này, cho đến nay, vấn đề cha hẳn đã thực rõ, nhất là khikhông chú ý đầy đủ văn nghiệp của Tản Đà trong đó có bộ phận văn xuôi rất có

ý nghĩa Đấy là cha nói đến đã từng có rất nhều ý kiến khác nhau về Tản Đà

Phạm Quỳnh từng cho rằng Tản Đà là “ một tay thợ khéo trong bọn xâycái nhà quốc văn ngày nay” [12, 170] Trơng Tửu bảo Tản Đà là một “ảo thuậtgia về chữ, âm thanh và nhạc điệu” [12, 180] Còn với Tầm Dơng thì "Tản Đàmột khối mâu thuẫn lớn” [1, 7] tức là một hiện tợng văn học phức tạp XuânDiệu thì cho rằng Tản Đà là một nhà văn “khó nhất” khi đánh giá so với

“Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hơng, Nguyễn Khuyến” [3, 3]

Nhiều ý đánh giá về ông nhng cha phải đã thống nhất Phần văn xuôicủa ông cha đợc quan tâm đầy đủ Ngời ta thờng nói: “Tản Đà là một thi sĩ”khi nói câu ấy tức là ngời ta đã phụ bạc biết bao nhiêu công phu của Tản Đàtrong nền văn xuôi Việt Nam cận đại” [4 - 243]

Tản Đà không chỉ là một nhà thơ mà còn là nhà viết văn xuôi rấtthành công Khối lợng tác phẩm văn xuôi Tản Đà để lại cho đời đâu phảiquá mỏng? Những tập văn xuôi của Tản Đà đã in thành sách, theo thống kêcủa Nguyễn Tiến Lãng “văn xuôi Tản Đà” (trích [4 - 243]) đã có đến 14

tập Tiêu biểu là các tác phẩm: “Giấc mộng con I , Giấc mộng con II ,” “ ”

Giấc mộng lớn , Thề non n

“ ” “ ớc , Thần tiền ” “ ” Nhiều tác phẩm văn xuôi

khác của Tản Đà còn đợc in trên “Hữu thanh tạp chí” và “An nam tạp chí”

còn ngoài ra, Tản Đà còn có những tập văn dịch thuộc loại văn xuôi nh

Đại học

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng giá trị văn xuôi của Tản Đà cũngkhông kém gì giá trị văn vần của ông Theo Xuân Diệu: “Trong trớc tác củaTản Đà phần văn xuôi rất quan trọng", Bởi vậy cần phải tìm, nghiên cứuvăn xuôi Tản Đà để "để thấy trọn vẹn hơn cái đóng góp của Tản Đà trongtâm hồn một thời đại” [3, 15] Xuân Diệu còn yêu cầu phải "tận tâm đọc kỹvăn xuôi của ông mới hiểu hết bản lĩnh của ông” [3, 16]

Tìm hiểu thế giới nghệ thuật độc đáo của Tản Đà trong văn xuôi tự sự

là chúng tôi muốn theo con đờng của Xuân Diệu để góp phần làm rõ những

đặc sắc nghệ thuật của Tản Đà Hơn nữa tìm hiểu thế giới nghệ thuật, chính

là việc đi tìm đặc sắc sáng tác Tản Đà từ góc nhìn thi pháp học - một con ờng đang đợc giới nghiên cứu quan tâm, vận dụng để hiểu tác phẩm mộtcách khách quan và khoa học hơn

đ-1.3 Tản Đà còn có vị trí rất quan trọng trong chơng trình văn học ởhọc đờng Tìm hiểu nghiên cứu vấn đề này còn có ý nghĩa giúp cho việctham khảo, giảng dạy tác phẩm Tản Đà trong chơng trình văn học ở nhà tr-ờng đợc tốt hơn

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu.

2.1 Tản Đà trên lịch trình tìm hiểu, nghiên cứu của lịch sử văn học dân tộc gần một thế kỷ qua:

Hồi Tản Đà mới xuất hiện khoảng 10 năm, Dơng Bá Trạc cho biết:

“Mới mời mơi lăm năm nay sỹ phu trong nớc mới có cái khuynh hớng vềvăn quốc âm, giọng Hàn Thuyên, hồn Đại Việt đã lập loè một tia lửa sángxuất hiện trong văn giới hoàn cầu Ông Nguyễn Khắc Hiếu Sơn Tây chính

là một tay kiện tớng Trớc, ông đã xuất bản một quyển Giấc mộng, hai quuyển Khối tình, nay ông lại muốn hiến cho văn giới nớc nhà một tập tản

văn nữa” [3, 15] Dơng Bá Trạc biểu dơng trớc nhất việc Tản Đà viết thểloại văn xuôi Xuân Diệu cho biết “Trong bài tựa viết năm 1918 cho tập tảnvăn của Tản Đà, Phạm Quỳnh có nhắc lại, "Hồi đầu khi ông mới bớc chânvào văn đàn, trong lòng còn nặng cái “Khối tình” tê tái vì sự đời, chua cayvới thế tục, tôi đã hoan nghênh ngay và chào mừng ông là một tay văn sỹmới của nớc ta Kịp đến khi ông quá bớc vào cõi h tởng, tiêu dao nhữngchốn mộng ảo bất kinh, tôi lại lấy lời thành thực mà cảnh cáo cho ông biết”[3, 15]

Lu Trọng L, Nguyễn Tuân, Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, KháiHng đã viết chân dung Tản Đà ở những nét cá tính ngang tàng, phóng túng,

tài hoa, dị thờng (Tao đàn số đặc biệt, 1939) Nguyễn Xuân Huy đi tìm tài năng của Tản Đà qua dịch văn thơ (“Cái duyên của Tản Đà” - Ngày nay, số

166) Cho đến cả sau này khi nghiên cứu Tản Đà, nhiều ý kiến đều tậptrung tranh luận ở các mặt giai cấp, yêu nớc, thái độ chính trị của Tản Đà

Do vậy nghiên cứu về Tản Đà ngày càng phức tạp hơn

Giới nghiên cứu đã đa ra bàn xét rất nhiều trên hai lĩnh vực thơ vàvăn Tản Đà Nhà phê bình văn học Vũ Ngọc Phan đa ra phán quyết: “Cái dluận của mọi ngời đối với Tản Đà khi sống cũng nh khi chết và đáng có giátrị là “Tản Đà chỉ là một nhà thơ” vì tất cả các loại văn khác của ông nếu

đem so sánh với thơ ông, ngời ta thấy các loại ấy không có giá trị gì cả” [6,20] Nói nh vậy liệu đã đúng và đủ cha? Nếu không có văn xuôi thì có làmnên một Tản Đà nh ngày hôm nay không? Muốn đi tìm Tản Đà một cáchthấu đáo, nhất định chúng ta phải nghiên cứu tìm hiểu văn xuôi tự sự củaTản Đà

Thực ra, văn xuôi Tản Đà có một vị trí quan trọng trong sự nghiệpTản Đà, có đóng góp quan trọng cho tiến trình văn xuôi Việt Nam đi từ “cổvăn” tới “kim văn” ở lĩnh vực văn xuôi, Tản Đà vẫn đứng trong số ngời đặtnền móng, một trong những ngời lính tiền phong của văn xuôi Việt Namtrong buổi giao thời, trong thời kỳ ấu trĩ của văn Quốc ngữ mà các nhà vănphải tự tìm một lối đi, một cách viết Chúng ta không quên rằng Tản Đàtrình diện làng văn là lối văn xuôi Ngay những ngày đầu tiên sáng tác củaTản Đà theo thể luận văn ra mắt bạn đọc năm 1915, trên “Đông Dơng tạpchí”, chủ báo Nguyễn Văn Vĩnh đã phải kinh ngạc: “Bản quân duyệt quatập văn ấy thấy ông Nguyễn Khắc Hiếu cũng là một bậc văn sĩ có biệt tài,

có lý tởng riêng, ngắm cảnh vật một cách kỳ khôi, lạ thay cho một bậc thiếuniên” [20, 36]

2.2 Thế giới nghệ thuật trong văn xuôi tự sự của Tản Đà nhìn chung vẫn còn là vấn đề mới mẻ.

Xuân Diệu là ngời rất chú ý đến văn xuôi tự sự Tản Đà Ông khẳng

định “Tập hồi ký tự truyện “Giấc mộng lớn” cho ta thấy Nguyễn Khắc Hiếu

lấy đời của mình đem ra thí nghiệm, để rút ra những nhận xét, những nhận

định Đây là một thái độ vừa quyết liệt, vừa ngây thơ, làm thế nào đẩy cáithí nghiệm đến cuối cùng đợc, vì đẩy tới cuối cùng là tự kết liễu đời mình

[3, 33] Về “Giấc mộng con” ông viết: “Giấc mộng con” ra đời khi Tản Đà

28 tuổi, lúc ấy bản thân tôi cha đẻ, chúng tôi cha nói tản văn của Tản Đàhay đến đâu, nhng thời buổi quốc văn mới phôi thai, mới có văn xuôi đầutiên ấy, ta rất quý mến Tản Đà tự nghĩ lấy mà viết ra, chẳng bắt chớc ai,chẳng theo mẫu mực nào Thoát ra ngoài khuôn sáo xã hội phong kiến làngông” [3, 35].

Theo Xuân Diệu: “Ta nên cảm thơng ngời đi trớc, nghĩ theo, nói hùa thì dễ,chứ ngay khi đã có những ý bao quát chung rồi, có đợc vài ba suy nghĩriêng, để viết những câu văn độc đáo, thật đã chết óc, huống chi ý bao quátlại là của mình tự ngẫm nghĩ nữa, công lao biết bao nhiêu! Văn xuôi ấy lại

là loại văn xuôi nghệ thuật, nghĩa là có một hình thức riêng càng khó! Vàngời thanh niên Tản Đà kết hợp ma Âu với gió á, lúc ấy chàng là một ngờitân học, rút những cái mới học của Âu kết hợp với vốn văn hóa á cổ truyền.Thật đáng cảm động” [3, 35]

Theo Trần Đình Hợu: “Tản Đà đợc hoan nghênh trớc hết về thơ canhng văn xuôi của ông lúc đó cũng đợc hoan nghênh Văn xuôi Tản Đà làthứ văn xuôi réo rắt đầy nhạc điệu không xa thơ là bao nhiêu.” [9, 20]

Có thể thấy việc tìm hiểu khai thác thế giới nghệ thuật trong văn xuôi tự

sự của Tản Đà, chủ yếu mới ở khía cạnh ngôn từ, giọng điệu, phong cách Còncác phơng diện khác nh không gian, thời gian, nhân vật trong văn xuôi tự sựTản Đà không phải ngời ta không nghiên cứu nhng cha phải là vấn đề trọngtâm

2.3 Khoá luận này theo một hớng đi khá mới.

Vận dụng quan điểm thi pháp học, góp phần tìm hiểu thế giới nghệ

thuật văn xuôi tự sự Tản Đà Thế giới nghệ thuật là một phạm trù cần tìmhiểu của thi pháp Cái nhìn của thi pháp học sẽ giúp ta hiểu đợc phần nàothế giới nghệ thuật ấy của tác giả

3 Đối tợng và giới hạn của đề tài.

3.1 Đối tợng nghiên cứu: Thế giới nghệ thuật văn xuôi tự sự Tản Đà 3.2 Giới hạn của đề tài:

Đề tài chỉ tập trung khảo sát thế giới nghệ thuật văn xuôi tự sự Tản

Đà qua các tác phẩm: Giấc mộng con I", Giấc mộng con II , Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng ”, “Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng lớn , Thề non n ”, “Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng ớc , Thần tiền ”, “Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng ”, “Giấc mộng… .

Văn bản văn xuôi tự sự Tản Đà, chúng tôi dựa theo cuốn: Tuyển tập Tản

Đà (Nguyễn Khắc Xơng, su tầm, chú thích, Nxb Văn học, Hà Nội, 1986)

4 Nhiệm vụ nghiên cứu:

4.1 Tổng quan về văn xuôi Tản Đà

4.2 Khảo sát, phân tích, lý giải không gian, thời gian, nghệ thuậttrong văn xuôi tự sự Tản Đà

4.3 Khảo sát, phân tích, lý giải thế giới nhân vật trong văn xuôi tự sựTản Đà

Cuối cùng rút ra một số kết luận về thế giới nghệ thuật văn xuôi tự sựTản Đà

5 Phơng pháp nghiên cứu:

Nghiên cứu vấn đề này, khóa luận xuất phát từ quan điểm thi pháphọc, với việc vận dụng nhiều phơng pháp khác nhau trong đó có các phơngpháp chính: phơng pháp phân tích - tổng hợp, phơng pháp so sánh - loạihình phơng pháp cấu trúc - hệ thống

6 Đóng góp và cấu trúc của khóa luận:

6.1 Đóng góp:

Lần đầu tiên thế giới nghệ thuật trong văn xuôi tự sự Tản Đà đợckhảo sát một cách có hệ thống và đợc xác định nh là một thành tố quantrọng để góp phần cấu thành nên phong cách Tản Đà

Kết quả nghiên cứu của khóa luận có thể đợc vận dụng vào thực tiễndạy - học Tản Đà và thơ văn ông ở nhà trờng phổ thông

6.2 Cấu trúc của khóa luận:

Ngoài Mở đầu và Kết luận, nội dung chính của khóa luận đợc triển

khai trong 3 chơng:

Chơng 1: Khái niệm về thế giới nghệ thuật và một cái nhìn chung về

văn xuôi Tản Đà.

Chơng 2: Thế giới nhân vật trong văn xuôi tự sự Tản Đà

Chơng 3: Không gian, thời gian nghệ thuật trong văn xuôi tự sự Tản

Đà

Cuối cùng là Tài liệu tham khảo.

Chơng 1:

Khái niệm thế giới nghệ thuật

và một cái nhìn chung về văn xuôi Tản Đà

1.1 Khái niệm thế giới nghệ thuật “ ”

Theo từ điển thuật ngữ văn học: “thế giới nghệ thuật” là khái niệmchỉ tính chỉnh thể của sáng tác nghệ thuật (một tác phẩm, một loại hình tácphẩm, sáng tác của một tác giả, một trào lu)

Thế giới nghệ thuật tồn tại trong sáng tác nghệ thuật, là một thế giớiriêng, đợc tạo ra theo các nguyên tắc t tởng và nghệ thuật Nó khác với thếgiới thực tại vật chất hay thế giới tâm lý của con ngời, mặc dù là nó phản

ánh các thế giới ấy Thế giới nghệ thuật có không gian, thời gian riêng, cóquy luật tâm lý, có quan hệ xã hội, quan niệm đạo đức riêng, có thang bậcgiá trị riêng xuất hiện một cách ớc lệ trong sáng tác nghệ thuật Chẳng hạn,trong thế giới truyện cổ tích, con ngời và loài vật, cây cối, thần phật đều cóthể nói chung một thứ tiếng ngời, đôi hài có thể đi một bớc bảy dặm, nồicơm vô tận ăn mãi không hết Trong văn học cách mạng quan hệ nhân vậtthờng chia thành hai tuyến địch ta, ngời chiến sĩ cách mạng và quần chúngvới kẻ thù của dân tộc Nh thế, mỗi thế giới nghệ thuật có một mô hìnhnghệ thuật trong việc phản ánh thế giới Sự hiện diện của thế giới nghệthuật không cho phép đánh giá và lý giải tác phẩm văn học theo lối đốichiếu giản đơn giữa các yếu tố hình tợng với các sự thực đời sống riêng lẻ,xem có “giống” hay không, “thật” hay không, mà phải đánh giá trong chỉnhthể của tác phẩm so với chỉnh thể hiện thực Các yếu tố của hình tợng chỉ có

ý nghĩa trong thế giới nghệ thuật của nó Thế giới nghệ thuật trong mỗi thểloại mang một đặc trng riêng Ví dụ nh thế giới nghệ thuật của thần thoạigắn với quan niệm về các sự vật có thể biến hóa lẫn nhau; thế giới nghệthuật cổ tích, đặc biệt là cổ tích thần kỳ, gắn với quan niệm về thế giới

không có sức cản, còn thế giới nghệ thuật của sáng tác hiện thực chủ nghĩagắn với quan niệm tác động tơng hỗ giữa tính cách và môi trờng Khái niệmthế giới nghệ thuật giúp ta hình dung tính độc đáo về t duy nghệ thuật củasáng tác nghệ thuật có cội nguồn trong thế giới quan, văn hóa chung, vănhóa nghệ thuật, và cá tính sáng tạo của thi sĩ.

Trong thế giới hiện thực mà chúng ta đang sống, theo cách nhìn hiện

đại thì con ngời, loài ngời là nhân vật trung tâm, vì con ngời giải thích tất cảcác hiện tợng của thế giới chung quanh bằng chính cái yêu cầu tồn tại của

nó Con ngời vừa là đối tợng, vừa là mục đích trong thế giới nó sống

Trong thế giới nghệ thuật cũng vậy, con ngời là đối tợng trung tâm,

là hiện tợng số 1 của thế giới nghệ thuật Bất cứ một nhà văn lành mạnh nàokhi xây dựng thế giới nghệ thuật của mình cũng lấy con ngời với nhữngphẩm chất, năng lực nhân tính, số phận, tâm t, tơng lai của nó làm nền tảng,làm mục đích cho nghệ thuật Cái nhìn con ngời trong thế giới nghệ thuật đ-

ợc biểu hiện qua các kiểu nhân vật trong tác phẩm Tập hợp các kiểu nhânvật trong tác phẩm thành hệ thống, ấy là thế giới nhân vật nằm trong thếgiới nghệ thuật rộng lớn hơn của tác phẩm Thế giới nhân vật vừa là đơn vịtrung tâm của thế giới nghệ thuật nói chung, vừa là hạt nhân, là thớc đo củacác đơn vị khác nh thời gian và không gian nghệ thuật

Nói đến thế giới nghệ thuật phải nói đến thời gian và không gian củathế giới ấy

Nếu trong hiện thực khách quan, thời gian và không gian là hai chiềutồn tại của sự vật, của thế giới thì trong nghệ thuật: thời gian nghệ thuật vàkhông gian nghệ thuật cũng là hai chiều tồn tại của một thế giới nghệ thuật.Một thế giới nghệ thuật chỉ đợc hình dung, chỉ đợc cảm nhận trong thờigian và không gian của nó Nếu thời gian là biên giới bề dọc của thế giớinghệ thuật thì không gian là biên giới bề ngang của nó Chẳng có một thếgiới nào (kể cả thế giới nghệ thuật) tồn tại ngoài không gian, thời gian Dovậy nói đến thế giới nghệ thuật, phải hiểu thời gian và không gian của nó

1.1.1 Thời gian nghệ thuật:

Thời gian nghệ thuật là phạm trù của nghệ thuật Trong triết học ngời

ta xem thời gian là hình thức tồn tại của vật chất Đó là hình thức tồn tại cótính liên tục, độ dài, hớng, nhịp độ, có ba chiều quá khứ, hiện tại, tơng lai

và có tính chất không thể đảo ngợc Để đo thời gian này ngời ta làm ra cácphơng tiện nh: lịch, đồng hồ và định ra các đơn vị thời gian: giây, phút,ngày, giờ, năm, tháng, thế kỷ Không một vật chất nào có thể tồn tại ngoài

thời gian Mọi dạng tồn tại của vật chất đều có thời gian riêng của mình.Thời gian nghệ thuật là thời gian mà ta có thể nghiệm đợc trong tác phẩmnghệ thuật với tính liên tục và độ dài của nó, với nhịp độ nhanh hay chậm,với các chiều thời gian hiện tại, quá khứ hay tơng lai Thời gian nghệ thuật

do đợc sáng tạo ra nên mang tính chủ quan, gắn với thời gian tâm lý Nó cóthể kéo dài hay rút ngắn thời gian thực tế Nó có thể đảo ngợc hay vợt tới t-

ơng lai Đồng thời nó có thể dừng lại Thời gian nghệ thuật là hình tợngnghệ thuật, sản phẩm sáng tạo của tác giả bằng các phơng tiện nghệ thuậtnhằm làm cho ngời thởng thức, cảm nhận Ví nh ta quan sát quan niệm thờigian trong thơ Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Tố Hữu, ta sẽ thấy ý nghĩa củaphạm trù thời gian trong thơ ca và văn học nói chung

Là hình thức của hình tợng nghệ thuật, thời gian nghệ thuật mà mộttrong những phạm trù quan trọng nhất của thi pháp học Bởi vì nó thể hiệnthực chất sáng tạo nghệ thuật của nghệ sĩ Thời gian nghệ thuật là phạm trùthi pháp càng ngày càng có tầm quan trọng vì con ngời muốn cảm nhậntoàn bộ thế giới qua thời gian và trong thời gian Do vậy thời gian tồn tạitrong các thể loại văn học cũng có một kiểu thời gian riêng, không đồngnhất với nhau

Chẳng hạn, thời gian trong thần thoại gắn với bản chất của thần thoại.Thần thoại là sáng tạo ngoại hiện, biểu hiện thành một truyện kể, hoặc làsáng tạo tiềm ẩn Trong thần thoại không có thời gian thuần tuý nằm ngoàihoặc xuyên qua sự vật một cách trừu tợng Thời gian thần thoại gắn chặt với

sự vật Là các thần linh thể hiện các hiện tợng tự nhiên và chức năng củachúng, thời gian có tính chất tuần hoàn, quay vòng tròn của các sự vật mộtcách vĩnh viễn nh chính sự vĩnh viễn của các thần

Thời gian trong sử thi lại có những nét khác Theo M.Bakhtin có thểxác định thời gian sử thi là một thời “quá khứ tuyệt đối” với ba ý nghĩa: Đó

là quá khứ của dân tộc Nó “tuyệt đối” vì không có quá khứ nào trớc đónữa, nó là quá khứ đầu tiên Đó là ký ức, ký ức cộng đồng, chứ không phải

ký ức cá nhân, không phải là nhận thức Đó là thế giới tách hẳn với hiện tại,tách hẳn thời gian của ngời kể, ngời kể không thể nhìn thấy đợc thời đó,không sờ mó, xâm nhập đợc vào đó, không thể có quan điểm riêng đối vớinó

Thời gian trong cổ tích thể hiện trong tính liên tục của các biến cố

Đó là thời gian nén chặt, vì chỉ đo bằng sự kiện Do đó, cũng có quan niệmcho rằng truyện cổ tích không có thời gian Thay vì thời gian không đợc

miêu tả thành dòng chảy, thời gian truyện cổ tích tạo thành từ các thời điểmkhác nhau và các điểm cách quảng Nh hôm sau, năm sau, Ví dụ nh ở cáctruyện cổ tích có thời gian không miêu tả theo dòng cách mà là cách quảng,

Mỗi thể loại văn học thời gian đợc quan niệm một cách khác nhau.Nhng lại tạo đợc sự đồng nhất ở trong đó

Còn thời gian trong văn học cận - hiện đại trớc thế kỷ XX lại cónhững đặc điểm khác Thời gian nghệ thuật trong thời kỳ này đánh dấu sựphát triển của phơng diện chủ quan của nó, sự đa dạng hoá các hình thứctrần thuật, làm cho thời gian nghệ thuật thoát khỏi sự trói buộc của thờigian sự kiện Nhà văn có khả năng chủ động bao quát và biểu hiện nhữngphơng diện mới của con ngời ở trong giai đoạn văn học này thời giankhông phải bó hẹp trong một khuôn khổ nhất định mà đi theo dòng chảycủa cảm xúc con ngời

Mỗi giai đoạn văn học cũng nh mỗi thể loại văn học đều có sự tồn tạicủa thời gian Nhng thời gian nghệ thuật ấy tồn tại trong các phơng diệnkhác nhau Tạo nên sự đa dạng và phong phú trong thế giới nghệ thuật Bêncạnh thời gian nghệ thuật chúng ta không thể nào không nhắc tới khônggian nghệ thuật Cũng nh thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật làhình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật

1.1.2 Không gian nghệ thuật:

Không gian nghệ thuật là không gian có sự tồn tại của con ngời đangsống, đang cảm thấy vị trí số phận của mình ở trong đó Nói đến khônggian nghệ thuật tức là nó không tồn tại đơn thuần không gian khách quannữa mà nó đợc nhìn qua lăng kính chủ quan của ngời nghệ sỹ Không giannghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của nghệ sỹ nhằm biểu hiện con ngời vàthể hiện một quan niệm nhất định về cuộc sống, do đó không thể quy nó về

sự phản ánh giản đơn không gian địa lý hay không gian vật lý, vật chất

Trong văn học không gian hết sức trừu tợng, không gian chủ yếu đợcsoi ngắm qua ngôn ngữ bằng các hình tợng vì chất liệu của văn học là ngônngữ Không gian trong văn học qua lăng kính của ngời sáng tác trở thành

không gian và không gian đó vừa có không gian của tự nhiên hay khônggian vật lý nhng cũng có không gian của cảm xúc tâm trạng con ngời.Không gian trong tâm tởng mang đậm dấu ấn chủ quan của nhà văn vànhững không gian đó bằng mắt thờng không thể nhìn thấy mà phải cảmnhận bằng các giác quan đặc biệt ở đó có không gian vũ trụ huyền bí nhngcũng có không gian hiện thực đời thờng, cõi dơng, cõi âm, thiên đờng và

địa ngục, cõi tiên và cõi trần những không gian ấy đợc phản ánh trong vănhọc một cách đầy đủ Tất cả đều nói lên sự phong phú trừu tợng của nó Vàcho ta những cảm giác khác nhau cùng gắn trong hoàn cảnh cụ thể Khônggian thần tiên, thiên đờng, sẽ đa ta đến với những cảm giác lung linh huyền

bí, rồi có không gian đa ta vào thế giới của những niềm vui, niềm hạnhphúc, cũng có thể đa ta vào thế giới của nỗi đau, nỗiday dứt, nỗi xót xakhôn nguôi

Không gian nghệ thuật còn gắn với các kiểu nhân vật: nhân vật hiệnthực, nhân vật lãng mạn Đó là những nhân vật đợc phản chiếu từ hiện thựcgắn với không gian thực hay những nhân vật lý tởng mang ý nghĩa tợng trnggắn với những không gian mơ ớc Trong văn học không gian cũng chiếmphần quan trọng góp phần làm nên sự phong phú trong các hình tợng nhânvật

Có thể xem không gian nghệ thuật trong tác phẩm nh là một hệ thống

mà không gian nhân vật nh là một yếu tố Nhân vật đợc tồn tại trong cáckiểu không gian khác nhau Các giai đoạn văn học đều có một không giantồn tại không giống nhau

Không gian thần thoại có một tính chất đặc thù, đó là tính nguyên sơ,hoang dã của nơi xuất phát đầu tiên của các sự kiện, không gian tồn tại củanhân vật cũng có tính chất h cấu

Còn không gian sử thi, nền tảng của không gian sử thi là không gianthần thoại có tính chất h ảo, diệu kỳ, không gian thay đổi theo ý thức củathần linh Trong nhiều sử thi có màu sắc tôn giáo, không gian nghệ thuật có

ba tầng: thợng giới, trần gian và địa ngục có chiều tâm linh hớng vào thếgiới siêu hình ở phía bên kia thực tại Đó cũng là điểm khác đối với khônggian thần thoại

Không gian cổ tích là thứ không gian rộng lớn không bị bó hẹp màkéo dài vô tận Nhng luôn luôn gắn với hành động của con ngời, hành độngtới đâu không gian rộng tới đó Không gian này không có quan hệ vớikhông gian thực tại Không gian trong cổ tích khác với không gian trong

tiểu thuyết Không gian tiểu thuyết thờng gây khó khăn cho nhân vật, đòihỏi nhân vật phải có dũng khí để vợt qua Còn không gian trong cổ tích lạingợc lại đa đến cho nhân vật của mình sự may mắn nhất là ngời tốt

Không gian trong văn học trung đại thờng có giới hạn nhất định:không gian trên cao, không gian yên tĩnh, không gian nhỏ của con ngời và

đặc biệt hơn là không gian của vũ trụ Không gian trong văn học trung đạithờng mang tính ớc lệ tợng trng cao

Sang văn học hiện đại, hệ thống thi pháp đã có những thay đổi lớnlao Không gian trong văn học hiện đại rất phong phú và đa dạng Mỗi nhàvăn, mỗi tác giả tự đi tìm cho mình một thế giới riêng để giải bày tâm sự, đểbộc lộ nỗi niềm, để phản ánh cuộc sống Trong thế giới nghệ thuật bên cạnh

sự xuất hiện của yếu tố thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật thì còn

có nhân vật Chính thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật là nền tảnghữu hiệu của con ngời Bởi con ngời tồn tại phụ thuộc vào thời gian nghệthuật, không gian nghệ thuật Hay nói cách khác nhân vật tồn tại phụ thụôcvào môi trờng sống ở môi trờng sống ta có thể hiểu đợc một cách thấu đáo

về con ngời hơn

Nói tóm lại mỗi giai đoạn văn học hay mỗi thể loại văn học đều có sựtồn tại của không gian nghệ thuật và thời gian nghệ thuật riêng biệt Và đặcbiệt hơn nữa sự riêng biệt ấy cũng tuỳ thuộc vào sáng tác của tác giả

Trớc hết là thời gian nghệ thuật của từng tác giả không phải giản đơnchỉ là quan điểm của tác giả về thời gian, mà là một hình tợng thời gian sinh

động, gợi cảm, là sự cảm thụ, ý thức về thời gian đợc dùng làm hình thứcnghệ thuật để phản ánh hiện thực ở trong tác phẩm Chẳng hạn, Xuân Diệucảm nhận thời gian:

Xuân đ

“Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng ơng tới nghĩa là xuân đơng qua.

Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già

Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất Lòng tôi rộng nhng lợng trời cứ chật Không cho dài thời trẻ với nhân gian ”, “Giấc mộng

Xuân Diệu cảm thấy thời gian trôi đi quá nhanh, tạo nên trong lòngmột cảm giác nuối tiếc thời gian Ông muốn chạy đua với thời gian nhngkhông thể Còn với Chế Lan Viên, thời gian chỉ là nấm mồ vô tận chôn vùituổi xanh:

Cũng đang chôn mòn mỏi chuỗi ngày xanh ”, “Giấc mộng

Thời gian trong thơ cách mạng khác so với thời gian trong thơ lãng

mạn Sóng Hồng viết: “Nhng một ngày kia khắp hải hồ

Em nghe súng nổ, lẩn reo hò Trông ra cờ đỏ bay phấp phới

Em đón anh về với tự do ”, “Giấc mộng

Rồi thời gian của cá nhân cách mạng hoà tan vào lịch sử, sống hoàntoàn bằng thời gian lịch sử Tố Hữu viết:

Không thể nữa, trù trừ hay tính toán

“Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng Trọn đời ta quyết định bởi giờ này Bão đã rốc thổi già trên biển loạn Sống là đây mà chết cũng là đây ”, “Giấc mộng

Mỗi tác giả thể hiện cho mình một khoảng thời gian riêng trong quátrình sáng tác Hay cái thời gian của mỗi tác giả cũng có quá trình vận động

từ bóng tối ra ánh sáng Từ yếu đuối hoá hùng mạnh nó đợc thể hiện rõtrong thơ Tố Hữu và một số nhà văn, nhà thơ khác

Bên cạnh thời gian, Xuân Diệu cảm nhận về không gian - một khônggian mỏng manh, h ảo:

Không gian nh

“Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng có giây tơ

Bớc đi sẽ đứt động hờ sẽ tiêu ”, “Giấc mộng

Huy Cận thì luôn bị ám ảnh bởi sự rợn ngợp của không gian bao larộng lớn Vì thế không gian trong thơ ông mang một tâm trạng buồn, cô

“Nhà nàng ở cạnh nhà tôi Cách nhau cái giậu mồng tơi xanh rờn

Hai ngời sống giữa cô đơn Nàng nh cũng có nỗi buồn giống tôi ”, “Giấc mộng

Mỗi con ngời chúng ta ai cũng sinh ra và lớn lên trong một khônggian nhất định Muốn hiểu biết sâu sắc một con ngời có thể đặt con ngờitrong quan hệ môi trờng ấy Không gian nghệ thuật trong các tác phẩm th-ờng tồn tại những không gian biệt lập với nhau

Trong thơ Tố Hữu tồn tại nhiều kiểu không gian Trớc hết là khônggian tù ngục phổ biến ở xã hội cũ:

“Tôi chỉ là một con chim bé nhỏ Vứt trong lồng con giữa một lồng to”.

Rồi không gian trong cuộc chiến đấu, khi chiến tranh nổ ra, ngờichiến sĩ phải hy sinh thân mình để giành lại đợc sự độc lập tự do cho đất n-ớc: Đứng lên đi, hỡi tuổi trẻ xung phong “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng

Sóng cách mạng đang gầm rung thế giới”, “Giấc mộng

Ta sẽ chết trong điệu đàn tranh đấu ”, “Giấc mộng

Không gian trong văn học thờng gắn với điểm nhìn của nhà văn vềhiện thực cuộc sống, không gian nghệ thuật là trờng nhìn đợc mở ra từ một

điểm nhìn nhất định, ắt sẽ dẫn đến nhiều kiểu không gian khác nhau Trớcmột hiện tợng không gian ta có thể nhìn ở nhiều góc độ khác nhau nh:Chẳng hạn, Hồ Xuân Hơng "trông ngang":

“Ghé mắt trông ngang thấy bảng treo Kìa đền Thái Thú đứng cheo leo ”, “Giấc mộng

Hay Hồ Chí Minh phát hiện vầng trăng từ điểm nhìn trong ra:

Trăng vào cửa sổ đòi thơ

“Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng Việc quân đang bận xin chờ hôm sau ”, “Giấc mộng

Trong các thể loại cũng nh các tác giả đều có một không gian tồn tạinhất định Thông qua đó mà tác giả muốn gửi gắm tâm trạng của mình vàokhông gian và thời gian trong tác phẩm

Thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật là môi trờng cho nhânvật tồn tại và hoạt động

Nhân vật tồn tại dựa trên yếu tố thời gian và không gian Nhân vật ởtrong các thể loại, giai đoạn, tác giả cũng mang nhiều hình thức khác nhau

Nhân vật trữ tình trong thơ Xuân Diệu: Khao khát mãnh liệt tình yêulứa đôi Hàn Mặc Tử với một cái buồn ảo não, nhân vật trữ tình trong thơ

ông luôn mang theo tâm trạng buồn vì bệnh tật và đau khổ trong tình yêu

Sự xuất hiện của nhân vật trong từng tác phẩm ở từng giai đoạn vănhọc cũng khác nhau Ví dụ trong tiểu thuyết “Tự lực văn đoàn” trong giai

đoạn 1932 - 1945 với những tác phẩm “Đoạn tuyệt”, “Nửa chừng xuân”,

“Hồn bớm mơ tiên” , nhân vật ở đây là những con ngời "mới" của "thời

đại mới" Nhân vật trong văn học giai đoạn 1945 - 1975 lại hoàn toàn khác,chủ yếu là nhân vật của "sử thi" - những con ngời luôn vì lợi ích của quốc

gia, dân tộc, cộng đồng Hai giai đoạn đều viết về tình yêu lứa đôi, nhngnhân vật trong hai giai đoạn hoàn toàn khác nhau Giai đoạn 1932 - 1945mang tính lãng mạn cao, nhân vật bay bổng, đau khổ với chuyện tình yêucủa mình Còn ở giai đoạn 1945 - 1975, tình yêu gắn với chiến tranh, nhânvật vừa mang yếu tố vừa lãng mạn vừa mang yếu tố hiện thực.

Tóm lại, có thể nói thế giới nghệ thuật là một nội dung quan trọngtrong hệ thống thi pháp của một tác giả, một thời kỳ văn học Mỗi giai

đoạn, thể loại hay từng tác giả đều tồn tại thế giới nghệ thuật khác nhau, thểhiện những ý nghĩa sáng tác khác nhau

2 Một cái nhìn chung về văn xuôi Tản Đà.

2.1 Khái niệm về văn xuôi nghệ thuật.

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, “Trớc thời cận đại, ở hầu khắp các

nền văn học dân tộc, văn xuôi phát triển ở ngoại vi của nghệ thuật ngôn từ,tạo nên những hiện tợng ngôn từ pha trộn, nửa nghệ thuật ở Châu Âu, vănxuôi theo nghĩa đen, đợc hình thành từ thời Phục Hng Văn xuôi hiện đạigắn chặt với văn tự và ấn loát, khác với các hình thức sơ kỳ của thơ vốnxuất xứ từ sinh hoạt khẩu ngữ Ngôn từ của văn xuôi có xu hớng tách khỏikhẩu ngữ sinh hoạt, hớng tới sự cách điệu Chỉ với sự phát triển của chủnghĩa hiện thực, những đặc tính của ngôn từ văn xuôi nh tính “Tự nhiên”,

“giản dị” mới trở thành tiêu chuẩn thẩm mỹ của văn xuôi” [15, 315]

Trong văn xuôi ngôn từ mang tính miêu tả, nó ít tập trung vào chính

nó ở văn xuôi ngôn từ còn trở thành đối tợng miêu tả, nó nh là “lời của kẻkhác” không trùng với lời của tác giả Văn xuôi thờng thiên về tính đốithoại, nó thu hút vào mình những “giọng nói” không trùng nhau

Văn xuôi nghệ thuật bao hàm cả văn xuôi tự sự và văn xuôi trữ tình

ở đây chỉ xin giới thuyết khái niệm văn xuôi tự sự

Văn xuôi tự sự chỉ loại hình văn xuôi có cốt truyện, có sự kiện, tìnhtiết biến cố, nhân vật ngời trần thuật, ngời kể chuỵên Dung lợng của tácphẩm không hạn chế, từ các truyện ngắn đến các thiên sử thi và tiểu thuyếttrờng thiên Tự sự có thể đa vào tác phẩm một số lợng lớn các tính cách vàcác sự kiện, đến mức mà các loại thể văn học và loại hình nghệ thuật kháckhông thể đạt đợc

Văn xuôi tự sự thờng xây dựng những tính cách phức tạp, mâu thuẫn,

đa diện, đang hình thành không phải tác phẩm nào cũng làm đợc nh vậy,nhng khả năng tiềm tàng của tự sự là chỉ ra đợc cuộc đời trong tính toàn vẹn

của nó, là khám phá đợc bản chất của cả một thời đại Nhằm giúp chúng tahiểu sâu hơn các tình tiết li kỳ của thời đại đó.

2.2 Một cái nhìn chung về văn xuôi tự sự Tản Đà.

Nhìn bao quát văn xuôi tự sự Tản Đà, ta thấy số lợng tác phẩm khôngphải là không đồ sộ Theo Nguyễn Tiến Lãng nhớ phỏng chừng đã có đến

14 tập Ngoài ra còn có thể tìm đợc hàng trăm bài văn xuôi của Tản Đà, vănsoạn hay văn dịch, mà Tản Đà cha kịp góp lại thành sách

Tản Đà đã sáng tạo ra một lối văn xuôi riêng, thể loại mà ông đề cập

đến chủ yếu là tiểu thuyết, truyện ngắn, tự truyện So với thơ thì khối lợngsáng tác văn xuôi của Tản Đà không phải là nhiều Nhng Tản Đà đã để lạinhững tác phẩm có giá trị tồn tại mãi với thời gian

Tản Đà viết văn xuôi trong giai đoạn giao thời, ông là nhà nho nhng

ông viết văn không giống nh các nhà nho lớp trớc, sáng tác văn xuôi cũngkhông sáng tác nh các văn nghệ sỹ lớp sau Trong các tác phẩm của Tản Đàcòn nhiều dấu vết của hình thức trung gian nh dấu nối giữa văn học Đông

và Tây, điều đó tạo nên chất văn xuôi trong Tản Đà rất khác lạ Thứ vănxuôi của ông không lẫn lộn đợc với văn xuôi tác giả nào khác

Nguyễn Tiến Lãng viết: “Sở dĩ ngời ta nhiều khi phê bình văn xuôiTản Đà, hay có những lời thiên lệch, ấy chỉ vì những nhà phê bình thấy nhờivăn của Tản Đà nhiều khi gần biến sang điệu thi ca, rồi ngời ta vội tởngnhầm ngay rằng: Tản Đà làm văn vẫn theo một cái mục đích với Tản Đàlàm thơ, nghĩa là lay động tâm hồn, gợi những mối tình hoài man mác chứkhông thật có ý tởng muốn đem truyền bá, không thật có quan niệm muốn

đem phô dải, để tìm con đờng đi tới cõi đời t tởng của độc giả” [15, 245]

Nhng kỳ thực, Tản Đà sáng tác văn xuôi rất dụng công, ông khôngbắt chớc một tác gải nào Cái chính là ở chỗ nhà văn muốn tự tình cảm mà

đi tới tri thức Văn của Tản Đà thoạt đầu khó hiểu, nhng ta đi sâu vào khaithác ta sẽ hiểu đợc cái triết lý - tình cảm mà ông gửi gắm ở trong đó

Bằng sức lao động của mình, Tản Đà đã sáng tạo nên những tácphẩm văn chơng có tính chất li kỳ, làm cho độc giả độc giả nồng nhiệt chào

đón Và toả sáng ngay từ đầu với những tác phẩm đầu tay mà không cầnphải qua một thời gian kiểm nghiệm

Năm 1916 tiểu thuyết “Giấc mộng con I” ra đời ở thời kỳ ấy bạn

đọc cũng đã đón nhận văn xuôi Tản Đà một cách nồng nhiệt

Rồi đến cuốn tự truyện “Giấc mộng lớn” tác phẩm này cho ta thấy

một phong cách mới Tản Đà còn đa ra một hình thức truyện độc đáo, một

câu chuyện dài chỉ là lời đối thoại của hai chị em Đồng Tiền qua suốt nămcanh trong “Thần Tiền” Rõ ràng cống hiến của Tản Đà đối với văn xuôi thểloại tiểu thuyết là to lớn, có ý nghĩa mở đờng cho giai đoạn văn học sau

này Cùng với các tác phẩm trên là các truyện “Thề non nớc , Kiếp phong ”, “Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng trần , Trần ai tri kỷ ”, “Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng ”, “Giấc mộng….

Trong các tác phẩm, ông đa vào những kỷ niệm riêng của đời mình,

và viết ký về những chuỵên tình cảm của mình Phải chăng đây cũng là

điểm mới trong tiểu thuyết, truyện ngắn ở giai đoạn đó?

“Nhân vật trong các truyện Tản Đà đều thuộc lớp bình dân, lớp trung

lu, thành thị trong đó đáng chú ý là các ca nữ Bình Khang Hình ảnh ngời

đào hát có mặt ở nhiều truyện: Vân Anh trong “Thề non nớc”, các kỹ nữ ởsầu thành trong “Giấc mộng con” Lan, Cúc, Liễu, Đào trong “Kiếp phongtrần” và trong tập “Trần ai tri kỷ”, có truyện ký về một cô đào có thực ở HảiDơng Các nhân vật này đợc biểu hiện với một ngòi bút trân trọng và thơngcảm làm ta nhớ tới bài hát nói cánh bèo” [20, 30]

Các nhân vật của ông thờng nói về đời thờng, về những số phận củanhững con ngời bình thờng Những yếu tố đó đã làm sinh động hơn trongnghệ thuật văn xuôi của Tản Đà Tản Đà đã cố gắng viết cật lực với mộtnăng lực làm việc phi thờng, Tản Đà đã tạo nên một gia sản văn xuôi lớnlao mà ý nghĩa xã hội và ý nghĩa lịch sử là không thể phủ nhận

Bởi điều đáng trân trọng hơn nữa ông quan niệm: “Văn chơng cótrọng giá, không phải là một sự chơi riêng trong ý thú, không phải là một sự

đùa vui trong phẩm bình mà phải có bóng mây hơi nớc đến dân, xã” [20,33]

Văn chơng là phải gần gủi với quần chúng với nhân dân lao động Có

nh vậy mới tạo nên những áng văn bất hủ Nhờ những nổ lực đó mà Tản Đà

có một vị trí lớn trong lòng thời đại Ông là ngời viết văn xuôi đầu tiên, vănxuôi của ông là nền tảng vững chắc cho văn học nớc nhà phát triển ÔngNguyễn Khắc Xơng viết: “Vào thời kỳ này, những cây bút viết tiểu thuyết

“mới” thay thế cho tiểu thuyết chơng hồi diễn nghĩa của văn học cổ điểnkhông nhiều lắm, có thể kể: Nguyễn Bá Học, Hồ Biểu Chánh, Phạm DuyTốn và Song An - Hoàng Ngọc Phách Trừ Hồ Biểu Chánh còn lại là số tácphẩm viết ra không nhiều Nguyễn Bá Học, Phạm Duy Tốn viết truyện

ngắn, Song An có một quyển Tố Tâm có thể kể là truyện dài Trong thời kỳ

“buổi mới” của tiểu thuyết này Tản Đà cũng là cây bút vợt trội hẳn lên với

số lợng, cả thể loại và cả về ngôn ngữ văn học

Nhiều ngời từng coi Tố Tâm là quyển tiểu thuyết đầu tiên viết theo

lối “mới” đấy lại là một nhận định riêng Vũ Đức Phúc viết: “Tản Đà đãviết cuốn tiểu thuyết lãng mạn hiện đại đầu tiên theo thể ký tởng tợng là

“Giấc mộng con”” [20, 28]

Trong bối cảnh xã hội nh vậy Tản Đà len lõi một mình với một hớng

đi riêng không tuân theo một quy luật nào cả

Phạm Quỳnh viết: “Ông Nguyễn Khắc Hiếu cũng là một tay sànhlàm văn trong buổi bấy giờ, ví nh một tay thợ khéo trong bọn xây cái “nhàquốc văn” ngày nay Nhng đơng khi những ngời thợ kia kẻ gánh vôi, ngờiquẩy cát, kẻ lợp ngói, ngời xây gạch, kẻ leo chót vót trên ngọn tờng, ngờingồi éo le trên đầu nóc, thời ông đem một phiến gụ ngồi biệt ra một nơi xa

mà chạm cái cửa võng, chạm rất chăm chỉ rất công phu, chạm lồng rồi lạichạm tỉa, thiệt là tinh, thiệt là xảo, các thợ bạn đi qua dù bận đến đâu cũngphải đứng lại xem nhà khen là đẹp” [12, 170]

Với cá tính và tài năng riêng độc đáo, Tản Đà đã để lại cho đờinhững tác phẩm văn xuôi không lẫn vào đâu đợc - những áng văn xuôimang phong cách mới trong giai đoạn văn học mở đầu thời hiện đại Tản

Đà không chỉ là một nhà thơ, mà còn là nhà văn viết văn xuôi nghệ thuậttheo lối mới Trong văn xuôi tự sự của ông đã xuất hiện những thế giớinghệ thuật kỳ lạ, độc đáo Thế giới nghệ thuật ấy thể hiện cái nhìn nghệthuật của ông về con ngời và hiện thực của thời đại đặc biệt mà ông đãsống

Chơng 2:

thế giới nhân vật trong văn xuôi tự sự Tản Đà

Thế giới nhân vật trong văn xuôi tự sự Tản Đà là thế giới nhân vậtmang tính chất h cấu đó là một thế giới “bịa đặt” hoàn toàn do tởng tợngcủa ông, nó tạo nên nét riêng trong thể loại văn xuôi của ông Có khá nhiềudạng thái nhân vật trong thế giới nghệ thuật văn xuôi tự sự Tản Đà

2.1 Nhân vật mang hình bóng của cái tôi tác giả:

ở mỗi tác phẩm bất kể là ở thể loại nào, hay giai đoạn nào sự thànhcông của tác phẩm đều ẩn chứa đằng sau đó là hình tợng tác giả, cái tôi tácgiả

Đối với Tản Đà cũng không phải là một trờng hợp ngoại lệ Bởi ởmỗi tác phẩm đều có hình bóng của cái tôi tác giả Tác phẩm “Giấc mộnglớn” là cuốn tiểu thuyết tự thuật nói về cuộc đời của nhân vật Tản Đà -Nguyễn Khắc Hiếu Tản Đà vốn là ngời thông minh nhng rất tài hoa, tài tửngay từ lúc còn là cậu ấm Hiếu, Tản Đà đã học hành rất tốt: mới 5 tuổi mà

đã học hết quyển “Tam tự kinh”, một quyển “ấu học ngũ ngôn thi” và mộtphần quyển “Dơng tiết” lên 6 tuổi đợc học “Luận ngữ chính văn” Nhờ sựhọc hành chuyên cần đến năm 23 tuổi cậu đã vững bớc tới trờng thi Nam

Định Tản Đà là ngời thông minh, mê khoa cử, có thực tài Mặt khác ôngcòn là con ngời có chí khí có lý tởng, có hoài bão, mơ ớc Tản Đà còn là ng-

ời có “bệnh phong tình nổi lên từ sớm, từ lúc mới 5 tuổi” nh lời thú nhậncủa ông Bởi vậy Tản Đà sớm tơ vơng đến hình bóng ngời đẹp Và hình ảnhngời đẹp đã thực sự chế ngự con tim ông khi ông 19 tuổi

“ở Hàng Bồ số nhà hơn 20 về dãy bên lẻ, có một ngời con gái ngồibán hàng tạp hóa, không biết có phải là tuyệt sắc hay không mà tự con mắtmình khi bấy giờ thời nh ngoài ngời ấy, không có ai là con gái”

(Giấc mông lớn).

vậy là lòng đã hớng về ngời thơng mà cha dám ngõ Nghĩ mình nhànghèo, công danh cha thành, mối tình với ngời đẹp chờ đến ngày đăngquang Nhng cái mộng cái tự tin hy vọng đó không thành Thi sĩ không vợtlên đợc số phận của chính mình, không vợt lên đợc sự lận đận long đongcủa con đờng thi cử:

“Hỏng thi càng học để đi thi Càng học để thi thi cứ hỏng Thi tàn, học cũng tàn theo thi”, “Giấc mộng

(Ngày xuân, nhớ xuân)Nhân vật Nguyễn Khắc Hiếu cho rằng: “Mục đích sự học ở khoa cử,tiền đồ khoa cử có quan hệ với tình duyên Đến lúc thi hỏng luôn hai khoa

mà ý trung nhân xuất giá” (Giấc mộng lớn).

Con đờng thi cử không thành mà mộng ngời đẹp Hàng Bồ cũng tan

nh lớn sơng mai Khi con đờng “đại đăng khoa” không đến đích và “tiểu

đăng khoa” cũng đứt gánh giữa đờng thì Nguyễn Khắc Hiếu tìm cho mìnhmột con đờng khác đó là con đờng thi sĩ Trong tâm trạng chán chờng trớc

sự thất vọng của sự nghiệp lẫn tình yêu Tản Đà tìm đến thi ca, mong rằngvới thi ca sẽ xóa vơi bớt đi một phần nỗi đau trong mình Ông đã lên ẩn c ởchùa Non Tiên và làm thơ tế nàng Chiêu Quân ở nơi đây cũng có một sốbạn chung vui với ông nh: uống rợu làm thơ, nhng chẳng đợc bao lâu ông từgiã các bạn Non Tiên Xuôi về Nam với quan huyện - Nguyễn Tái Tích

Ông không ở cố định một chỗ mà ông đã xê dịch nhiều nơi “Hết xuân sang

hạ, ở Nam Định, về Sơn Tây rồi vào ở tại ấp Cổ Bằng” (Giấc mộng lớn)

Rồi ông dừng chân ở lại: “Mình từ khi ở ấp, bốn bề phong cảnh phải

đâu nh Hàng Nón, Hàng Bồ, gió hót trăng treo, rừng reo suối chảy, cái bụngchán đời đến cực điểm, sau quyết mong tịch cốc để từ trần Tiếc không nhớ

là bắt đầu từ ngày hôm nào, thôi sự ăn cơm, chỉ khát không chịu đợc cònphải uống nớc Ba hôm nh thế, sầu khổ không thể chịu đợc nữa, thời lạiphải uống rợu Rợu uống cũng uống suông mà uống đến thật say, nguyên

đã ba hôm không ăn trong bụng h không lại một phen say rợu mê li” (Giấc mộng lớn)

Tới nơi đây không làm cho ông vui hơn mà càng buồn thêm, buồncho số phận hẩm hiu của mình Ăn là để tồn tại của sự sống, vậy mà ôngcũng không ý thức đợc mình đã ăn hay cha Ông đã tìm đến rợu, nhng rồibụng ông không biết no là gì, không biết đói, ngời không biết vui khôngbiết buồn Cứ sống nh vậy tồn tại với thời gian Một ngày chỉ uống một bữarợu, hoặc uống nớc suông, nếu ăn chỉ ăn một đĩa rau Rồi đa chõng ra nằmsáng tác văn thơ Theo lệnh của gia đình ông về quê, về quê ăn thịt thay rau,rồi sang phủ Vĩnh Tờng để ăn cơm Mà trớc khi ăn cơm lại phải tập ăncháo Một con ngời có cá tính rất ngông trớc cuộc sống Năm Duy Tân thứchín, Duy Tân lập hậu ông đã thành hôn Thành hôn ở ngay phủ Vĩnh Tờng,khi có gia đình riêng: có vợ con, ông phải lo cho cuộc sống gia đình Cuộcsống của ông bây giờ còn nhiều thứ phải lo

“Cái tình cảnh bi thơng trong gia đình, hợp một cái cảnh ngộ bần hàncủa thân thế, khiến cho kẻ chán đời chẳng đợc thời lại phải tuỳ thời thế mà

sinh nhai lối dọc đờng ngang” (Giấc mộng lớn).

Trong hoàn cảnh gia đình nh vậy, Tản Đà phải sáng tác và ông đãthành công khi các tác phẩm có giá trị ra đời nh: “Khối tình con”, “Giấcmộng con”, “Khối tình chính, phụ”, “Đài gơng kinh truyện”,”Lên sáu”,

“Lên tám” Ngoài việc sáng tác ra, còn có việc xem sách và đi chơi

Xem sách ông cảm thấy: “Thời tự thấy có ích cho mình về tinh thầntiến thủ Sau khi đã xem quyển sách ấy hơn trớc khi cha xem” (Giấc mộnglớn)

Sau khi đi chơi về ông nghĩ: “Tóm lại trong lợi ích của cái sự đi chơi

ấy đợc ở dọc đờng về phần nhiều Rộng mắt nhìn sơn hải mà nặng lòngchủng tộc giang sơn” (Giấc mộng lớn)

Rồi tới tuổi 33 “Năm 33 tuổi, tức là năm 1921 mới ra làm chủ bútHữu Thanh diễn thuyết ở nhà hội Tri Trí, ấy là mới nồng đậm giao du vớixã hội Làm chủ bút Hữu Thanh 6 tháng rất là vô công trạng đến cuối năm

ta năm ấy có lời từ chức, lu lại bốn câu thơ đăng báo rằng:

“Mới nửa năm trời báo Hữu Thanh Biệt ly lai láng biết bao tình!

Chút tình hữu ái không ly biệt Tiếng gọi đàn xa núi tản xanh ”, “Giấc mộng

Ông làm chủ bút Hữu Thanh cũng mới chỉ có 6 tháng, ông từ chức,

công việc không thành, gia đình gặp chuyện chẳng lành Lo việc gia đìnhxong ông lại ra đi tìm kế sinh nhai

Năm 1926, An Nam tạp chí ra đời Tởng rồi sẽ thành công lớn, bởi

đó là tâm huyết của cả cuộc đời ông Vậy mà cũng giống nh Hữu Thanh,

An nam tạp chí làm đợc 10 tháng rồi cũng phải đóng cửa

Một con ngời có tài nh ông mà phải long đong vất vả vẫn không anphận cái xã hội lúc bấy giờ đã không tạo điều kiện cho những ngời có tài,

mà ngợc lại đã đẩy họ phải sống một cuộc sống tha phơng Ông lại tiếp tụchành trình trên con đờng phía trớc:

“Sáng hôm ấy là ngày 12 tháng 3 ta (13 - 4 - 1927) ở Hà Nội ra đi,tới đến Nghệ An sáng hôm sau đến Hà Tĩnh” (Giấc mộng lớn)

“Phân thân xã hội gia đình Hơi men ớp dạ giọt tình thấm khăn”, “Giấc mộng

Ông đã viết hai câu thơ này trên đờng đi Khi trong lòng mình cảmthấy trống vắng Thứ thì phải lo gia đình, rồi cái xã hội ấy ra sao?

ở lại Hà Tĩnh không lâu ông lại vào Huế thăm cụ Phan rồi ông lạitiếp tục ra đi vào Tourane, Quy Nhơn, Nha Trang tới Sài Gòn Ông chuyển

An nam tạp chí vào trong ấy Nhng công việc không thành công nh ôngmong muốn, ông không ở lại đợc lâu Khi ở Nam ra, qua Nha Trang ôngthốt lên rằng:

“ Khói mây mờ mặt biển

Lo đời sơng tuyết bạc đầu non”, “Giấc mộng Nhân vật Nguyễn Khắc Hiếu trong Giấc mộng lớn quả là con ngời

biết lo cho đời, lo cho thời, nhất là ở vào cái thời đại ấy, khi xã hội đang rốiren, bất công đang tràn đầy trong xã hội Nguyễn Khắc Hiếu muốn đứng ragánh vác trách nhiệm xã hội, Nguyễn Khắc Hiếu từng vào Nam ra Bắc để lotiền về xây dựng lại An nam tạp chí, rồi tìm hiểu tình hình đất nớc, xã hội

để làm vốn kinh nghiệm trong sự nghiệp của mình

Nguyện ý lớn lao nhất đã hoàn toàn tan vở, tình cảm và nhiệt huyếtkhông còn ở trạng thái đam mê nồng nhiệt nh thời trớc, ông chỉ biết sốngmột cách tẻ nhạt bằng những nghề nghiệp bất đắc dĩ nó không mang lại cho

ông đợc điều gì khác ngoài sự nghèo túng của cuộc đời ông Ông nói: “Màtôi lại là một kẻ nay Đông mai Tây, sớm Nam chiều Bắc…” (Giấc mộng” (Giấc mộnglớn) Thật đáng trân trọng và thông cảm cho nhân vật Nguyễn Khắc Hiếu -nhân vật tự truyện của tác giả Mấy chục năm sóng gió phiêu bạt, để thu lạicho sự nghiệp của mình chỉ là mái đầu bạc sớm với tất cả d vị chua cay củamột tâm hồn không toại nguyện

Trong trạng thái bất ổn, Nguyễn Khắc Hiếu tìm về với ngời đẹp ChuKiều Oanh Ngời bạn tri âm tri kỷ này, dờng nh thấu hiểu đợc nỗi lòng ônglúc đó Ông đã gửi th cho ngời tri âm nhằm vơi bớt đi nỗi đau trong lòngmình Bao trùm tác phẩm “Giấc mộng lớn” là sự xuất hiện của nhân vật cáitôi tác giả, mang đầy đủ hình bóng tác giả Hay nói cách khác, đây cũngchính là linh hồn của tác giả, đã tự thuật lại cuộc đời của mình

ở tác phẩm “Giấc mộng con I” nhân vật đi tìm về một cuộc sống tốt

đẹp hơn thực tại

Trần Đình Hợu đã rất có cơ sở khi cho rằng: “Tản Đà thờng xuyênrơi vào tâm trạng bị giằng xé giữa một bên là tài, tình, là cá nhân, coi đời làthực, là hấp dẫn, đời cần mình và mình cần đời, và một bên là số mệnhdững dng tàn ác, biến tất cả những ham mê cố gắng của mình thành những

“cái chuồn chuồn” Mỗi lần thay đổi trong cuộc đời là một keo vật nh thếcũng có triết lý “đời là những giấc mộng” của ông Thẩn thờ, bất lực, bị

động ông buông mình trôi theo cuộc đời, theo đời làm việc để trả nợ đời”[12, 503]

Cuộc sống hỗn độn của xã hội thực dân phong kiến, đã làm cho tâm

hồn Nguyễn Khắc Hiếu thêm nặng mối sầu bi, “Giấc mộng con I” chỉ có

con đờng đi lên Bắc Cực mới làm cho ngời này thoả mãn với ớc mơ, thoảmãn với lòng mình

Con đờng đi tìm một chân trời mới cũng gian lao vất vả: “Kể từ lúcmới xuống tàu cùng đi, tất cả 23 ngời Trớc sau đã chết mất 7 ngời, đến đây

chỉ còn 16 ngời” (Giấc mộng con I).

Hành trình đi tìm cho mình một chân lý đích thực bao giờ cũng có hisinh mất mát Tác giả muốn tìm đến một thế giới mới tràn ngập hạnh phúcchứ không có đau thơng nh xã hội hiện thực này Và lúc này đây đã nhìnthấy: “Thôn Lạc cũng không xa, cột sắt, lới sắt khắp mọi nơi, chỗ thấp chỗcao Khí hậu toàn nh ở Bắc Kỳ ta trong mấy tháng về mùa xuân Nhớ khi ởnhà toàn nghe nói về chuyện thần tiên Quả có, thời tất khoảng này hẳn.Suốt các ngời cùng đi đều mừng, sớng, ngờ, lạ, phân minh thân đến chỗ

Bồng đảo” (Giấc mộng con I).

Ông đã cảm nhận đợc đây là một thế giới khác, mới lạ giống nh cõitiên Đây chính là “cõi đời mới” mà ngời đứng đầu chốn ấy gọi là Tổng đốccho biết Còn các phơng thức khác trong thế gian gọi là “cõi đời cũ” ở “cõi

đời mới” này nó làm cho con ngời hạnh phúc hơn, thoát khỏi mọi cám dỗcủa cuộc sống, không bon chen danh lợi Trái ngợc với thực tế lúc bấy giờ,

ở vào giai đoạn ấy xã hội Việt Nam đang trải qua thời khắc khó khăn nhất

về kinh tế cũng nh về chính trị Danh lợi đợc đặt lên hàng đầu - đói rét liênmiên, sống trong một môi trờng không có tình ngời Trớc cái bối cảnh ấytác giả muốn tìm một hớng đi và hớng đi đó chính là ở Bắc Cực hay nóicách khác tìm cho bản thân mình nói riêng và cho xã hội nói chung một thếgiới khác hạnh phúc hơn Đó chính là “cõi đời mới” ở “cõi đời mới” sốngtrong cảnh nh cõi tiên: có thuốc ngủ định giờ, có ngời mời đi ăn, đi dạochơi, có xe toàn nai kéo Và đặc biệt hơn nữa giữa ngời và vật nói chuyện đ-

ợc với nhau: “Vật không những một sự kéo xe không dùng cơng mà muốnsai đi đâu, bảo vệ gì, nhất thiết đợc nh ý Từ đấy, các trẻ con sinh sau tựnhiên quen hiểu.Đến nay, đứa trẻ 10 tuổi trở lên, tiếng nai đều biết cả.”

(Giấc mộng con I).

ở “Cõi đời mới” không những con ngời thông cảm và hiểu lẫn nhau,

mà kể cả con vật và ngời cũng hiểu biết ngôn ngữ và ý nghĩa của nhau Làmột “Cõi đời mới” giàu về tình cảm và tinh thần cộng đồng

Con ngời ở nơi đây: “Con gái 17, 18 tuổi, nớc da và phong cách đềutuyệt trần mà trí khôn so với ngời Hà Nội ta hạng 13, 14, còn kém xa.Trong khoảng bấy nhiêu lâu, dù ngồi nhà, dù ra đờng, tai không nghe thấy

ai có một tiếng than buồn, mắt không thấy ai có một hột lệ” (Giấc mộng con I).

Làm việc tuỳ theo sức của mỗi ngời mà phân công công việc, không

có chợ vì mỗi thôn mỗi sở bếp và nhà ăn, họ cũng không biết đến tiền bạc

là gì ở “Cõi đời mới” con ngời không phải tính toán bon chen mà sống mộtcuộc sống hạnh phúc Trong cái xã hội t sản bất nhân đày đoạ con ngời, Tản

Đà đã hớng tới khát vọng, ớc mơ một xã hội khác một xã hội lý tởng mà tácgiả đặt tên cho là “Cõi đời mới” ở xã hội lý tởng văn minh ấy, con ngời đ-

ợc hởng một cuộc sống tự do, bình đẳng, sung sớng hạnh phúc

Không chỉ dừng lại ở “Cõi đời mới” ấy, tác giả còn khát vọng caohơn nữa đó là thế giới thiên đình Vì Tản Đà bớc chân theo con đờng lêntrời, ông đã từng mong muốn:

“Kiếp sau xin chớ làm ngời Làm đôi chim nhạn tung trời mà bay”, “Giấc mộng

(Hơn nhau một chén rợu mời)

Và ở “Giấc mộng con II” nhân vật Nguyễn Khắc Hiếu đã tìm đợc

điều đó Sống trong xã hội mục rũa của chế độ thực dân phong kiến Nhânvật Nguyễn Khắc Hiếu nhận thấy rằng chỉ có lên trời mới đợc tự do, còn xãhội trên mặt đất không thể chứa nỗi một cái tôi cá nhân đầy khát vọng sống

nh ông Lên trời cao ông có thể mở rộng khả năng bao quát xung quanh,chiếm lĩnh thế giới, lên cao để phát triển tâm hồn phóng khoáng, ý chí cao

xa lãnh khỏi bụi trần Đồng thời ở trên thiên đình ông có thể đem một phầntài năng của mình đóng góp cho xã hội Mà ở thế giới dới kia ông còn làm

dở, và sâu xa hơn nữa ở thiên đình ông có thể gặp đợc những ngời bạn tri

âm tri kỷ, những ngời có chung một lý tởng với ông, rồi ông cũng có dịpgặp lại hình bóng ngời đẹp mà ông thơng nhớ bấy lâu nay

“Chiều hôm bóng lặng, một mình thơ thẩn đi chơi ở cánh đồng làng

Xa La, trông ra con đờng cái Thanh Trì lên Hà Đông thời thấy cái xe ô tôchạy đuổi nhau, cát bay khói trắng, trông ra xa con đờng ở Hà Đông đến HàNội thời một cái xe điện cũng đơng chạy, ngời đứng chen vai Đi bách bộ

trở lại, đứng mà trông lên thời một con chim diều hâu lợn ở trên từng cao,không biết là đi đâu, càng trông theo, càng thấy nhỏ! Trông theo cho đếnhết sức mắt thời chỉ thấy con chim đó càng nhỏ tít mà nh đi tít vào mây

xanh” (Giấc mộng con II).

Chìm trong dòng suy tởng miên man của sự nghiệp, rồi thời thế, chínam nhi mà đặt chân lên trời khi nào không hay cho tới khi gặp Khiên Nguthì mới ngỡ ra mình đã đi tới thiên giới “Khi đó mình mới hoảng nhiên tựbiết rằng cái thân đã lên đến thiên giới”!

Hỏi thăm Khiên Ngu mới hay ngời tình mình nhớ thơng cũng ở trên này

“Chết thật! Mừng bao nhiêu mà lại tủi bấy nhiêu Cái thân luân lạc ở hạgiới bao năm nay mà bao nhiêu tri kỷ ở cả chốn thiên đình” (Giấc mộng conII)

Theo anh Khiên Ngu đi đến sông Ngân hà thì gặp ông Đông PhơngSóc đang tắm Từ tạ bác Khiên Ngu rồi cùng đi với ông Đông Phơng Sóc vềnhà Tại nhà của ông Đông Phơng Sóc gặp Quý Phi và Tây Thi, trong lòng

ông rất vui: “lúc ấy mình thấy trong bụng nó lạ quá! Tỉnh không ra tỉnh,mộng không ra mộng, ngồi nhìn ngời nọ rồi lại nhìn ngời kia, nhìn ngời kia

lại nhìn ngời nọ.” (Giấc mộng con II).

Mang một tâm trạng rất lạ khi gặp hai ngời đẹp Bao ớc mơ nay có dịpgặp Hai ngời đẹp ra về ông ngồi uống rợu và nói chuyện với ông Đông PhơngSóc về sự đời Nói chuyện cùng Cuội trong cung Quảng

“Hôm ấy lại là phiên chợ trời, nhân từ giã chú Cuội rồi cùng đi ra chợ

chơi” (Giấc mộng con II).

ở trong chợ có hoa, có quả, có rợu, có sách Các cuốn sách của ông

cũng có ở đây Ví nh: “Khối tình con , Giấc mộng con , Đài g ”, “Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng ”, “Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng ơng kinh , ”, “Giấc mộng

Đài g

“Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng ơng truyện , Lên sáu , Lên tám ”, “Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng ”, “Giấc mộng “Giấc mộng con I", “Giấc mộng con II”, “Giấc mộng ”, “Giấc mộng… Nhng kỳ lạ thay: “Chợ trời

không phải là chỗ để buôn bán, mà ở nơi tiên giới có dùng chi đến tiền”

Mà là: “Rợu, ai muốn uống, tha hồ uống, hoa ai muốn lấy, tha hồ lấy;

quả ai muốn ăn, tha hồ ăn, sách ai muốn coi, tha hồ coi” (Giấc mộng con II)

ở trên này không phải lo lắng về những thứ vật chất, tự do dùng thoảthích Trong lòng ông chợt nghĩ: “Nghĩ cho cái t tởng đại đồng ở hạ giới mà

có ngày đợc thực hiện nh thế chăng, thật hạnh phúc cho nhân loại biết bao”

(Giấc mộng con II).

Ông mong ớc nhân loại đều sống trong cảnh ấm no hạnh phúc không

đua chen vào chốn danh lợi Nhng ở cuộc sống thực làm sao có nỗi Chỉ có ớcmơ khát vọng mới có đợc mà thôi ở phiên chợ trời ấy ông còn gặp những kẻ

phản quốc Lên ở trên này hoàn toàn khác ở thế giới dới kia Khi ở dới ấy ôngphải bon chen trong việc kiếm sống, làm báo không thành Ông phải chạy vạykiếm tiền về để duy trì An nam tạp chí Còn lên trên này ông đợc vinh hạnhlàm báo cùng cụ Hàn Thuyên.

“ở ít lâu với cụ Hàn Thuyên, cũng viết giúp cụ đợc nhiều bài báo, Xãthuyết, Văn uyển, thời sự, tiểu thuyết” Ông lại còn bảo: “Văn của mình thờikhông thể sánh với văn cụ đợc, nhng cũng nhớ mấy bài” Dần dần bằng vốn trithức của mình và kinh nghiệm học hỏi, ông đã viết đợc những bài hay đến trờicũng phải khen Rồi đợc giao du học hỏi vốn quý của cuộc sống của cụ Khổng

Tử Đợc nghe cụ giảng về nghĩa Kinh dịch, nghe cụ nói về nho giáo, bànchuyện thế sự Những lời nói chân thành của cụ dành cho ông, khiến ông rấtcảm động Nhng có lẽ vẫn hạnh phúc hơn nữa đó là cùng làm việc với ngờibạn tình lý tởng của mình Gặp đợc ngời đẹp Chu Kiều Oanh - Nguyễn KhắcHiếu trong lòng vui khôn xiết: Vì trong lòng ông lúc ấy đang rối bời suy nghĩ:

“Việc lớn ở trong đời không có thể làm đợc, ngời đời xa lấy làm một sự đángkhóc thứ nhất, không làm đợc mà lại có ngời trông cậy vào mình thời đángkhóc lại biết là bao nhiêu! Luôn hai ba hôm hầu trời, hầu đức Khổng, hầu cụNguyễn Trãi, nghe mỗi câu chuyện toàn là những việc sức mình không đủlàm Lại sực nghĩ đến ở trần thế đối với các độc giả của An nam tạp chí biếttính sao cho khỏi phụ cảm tình Đối với mấy chủ nhà in cùng các anh em thânthiện, cho vay hay cho luỵ, tất cả còn đến hai ngàn bạc nợ, biết bao giờ trả đợccho ai? Lại nh vợ dại con thơ, sự sinh hoạt trông nhằm một ngọn bút, nay đâymai đó, bình thuỷ tơng tuỳ! Lại những anh em bầu bạn ở nơi xa, không có thìgiờ mà ân tín! Bao nhiêu việc lớn không làm nỗi, bao nhiêu việc nhỏ lại luỵ

hơn, thân cảnh tiên mà bụng ở cõi trần, trần lụy theo nhau chi quá vậy” (Giấc mộng con II)

ở trên thiên đình nhng lòng Nguyễn Khắc Hiếu mang nặng nỗi niềm

ở hạ giới Biết làm sao cho vẹn cả đôi đờng? Dù ở trên này cuộc sống hạnhphúc, mà lòng ông vẫn dậy sóng nơi quê hơng ấy Trong lòng nặng nổiniềm riêng - chung Thì thật may gặp đợc ngời bạn tri âm Gặp Chu KiềuOanh và cùng nhau đi chơi

"Hôm nay tha với Cụ Hàn, rồi tôi với cố nhân cùng đi thuyền chơitrên sông Ngân Hà, Chắc có thể vì cố nhân giải muộn " ( Giấc mộng conII)

Đi chơi cùng nói chuyện với Chu Kiều Oanh làm cho ông vơi bớt nổibuồn đi phần nào

Rồi " Theo con đờng nhỏ ở vệ đờng đi mãi lên , tới một chổ nhà lợp đỏ,

mấy cái cửa xanh trông ra sông , biết chổ đó là nhà cụ L Thoa " ( Giấc mộng con II) Cụ L Thoa nói với ông một cách thân mật : " Nếu ông còn ở trên này

lâu thời thờng năng đi lại chơi , tôi cũng muốn nói chuyện với ông lắm Nh ởhạ giới thời còn chia ra ngời giống này, ngời giống nọ, chớ lên đây thời những

cái ấy vứt đi hết Tôi từ khi lên đến đây , mới hơi thấy dễ chịu " ( Giấc mộng con II) ở trên này không phân biệt ngời giàu sang hay thấp hèn , mà sống

với nhau bằng tình cảm , bằng sự hiểu biết và quý trọng lẫn nhau

Nguyễn Khắc Hiếu thả hồn mình vào thế giới thiên đình với nhữngcảnh tiệc rợu Bồng Lai : Khi cảm tởng bồi hồi rợu không uống mà nh say , trờichẳng biết là tra hay tối , con đờng hữu ngạn sông Ngân cứ trở về theo lối cũ.Nguyễn Khắc Hiếu xin phép cụ Hàn Thuyên đi chơi ít lâu Cảnh tiệc rợuBồng Lai thật đáng cảm động : Chiêu Quân đánh đàn tỳ bà , Dơng Quý Phimúa , và Nguyễn Khắc Hiếu làm thơ :

- " Non xanh xanh Nớc xanh xanh Non nớc nh vẽ bức tranh tình!"

-" Quên sao đành Nhớ sao đành Trần hoàn xa cách Bồng Lai non nớc xanh xanh"

Các ngời đẹp mở tiệc cùng chung vui với ông Làm ông bồi hồi xúc

ở tiểu thuyết "Thề non nớc " nhân vật mang hình bóng cái tôi tác giả làmột lữ khách Lữ khách tự xng mình là khách buôn Vào trọ ở nhà Vân Anh( một cô đào ) ông biết Vân Anh là một ngời có học cùng nhau trao đổi vănchơng : - " Mời rợu thì phải có hảm chứ ?

Vân Anh

- Hảm câu gì ?

- Chỉ muốn nghe câu hảm bằng chử nho