Bài giảng quy hoạch môi trường chương 3 TS trịnh thành

Phương pháp chỉ số môi trườngKhái niệm chỉ số môi trường Có một số cách định nghĩa nhưng cũng có những điểm chung -Là một giá trị số đưa ra một cái nhìn rõ ràng về trạng thái môi trườn

QUY HOẠCH MÔI TRƯ Ờ NG

(Chương trình kỹ sư Quản lý Môi trường 2011)

TS Trịnh Thành

Mở đầu

 Các phương pháp đánh giá trong quy hoạch môi

trường (thảo luận)

- Các phương pháp trong ĐTM …

- Có nhiều mức khác nhau: định tính, định lượng, bán

định lượng tùy theo tầm mức của quy hoạch;

- Cả theo không gian và thời gian;

- Quan hệ giữa quy hoạch môi trường và các quy hoạch khác (kinh tế, xây dựng, …)

CHƯƠNG 3 Phương pháp đánh giá trong quy hoạch

môi trường

Mở đầu

 Các phương pháp đánh giá trong quy hoạch môi

trường (nhắc lại)

- Các phương pháp trong ĐTM …;

- Có nhiều mức khác nhau: định tính, định lượng, bán

định lượng tùy theo tầm mức của quy hoạch;

- Cả theo không gian và thời gian;

- Quan hệ giữa quy hoạch môi trường và các quy hoạch khác (kinh tế, xây dựng, …)

3.1 Phương pháp chỉ số môi trường

Khái niệm chỉ số môi trường

Có một số cách định nghĩa nhưng cũng có những

điểm chung

-Là một giá trị số đưa ra một cái nhìn rõ ràng về trạng thái

môi trường hoặc sức khỏe của con người

-Các chỉ số được phát triển trên cơ sở “đo đạc, đo

lường – measurement” định lượng hoặc các số liệu

thống kê của điều kiện môi trường theo thời gian;

-Chỉ số môi trường có thể được phát triển và sử dụng

ở các dạng tương đối rộng về quy mô địa lý, từ mức

độ cục bộ tới vùng, quốc gia

3.1 Phương pháp chỉ số môi trường

Khái niệm chỉ số môi trường

-Là một thông số hoặc một giá trị được biến đổi từ các

thông số mô tả trạng thái của môi trường và các tác động

của nó đến sự tồn tại của con người: hệ sinh thái và vật liệu, các áp lực môi trường, các lực hướng dẫn và các đáp ứng

3.1 Phương pháp chỉ số môi trường

Chỉ số môi trường

Tiêu chí chỉ số môi trường và các khung hướng dẫn

có thể được sử dụng để chọn lọc và trình bày các vấn

đề về môi trường Ví dụ:

-Xu hướng biến đổi nhiệt độ toàn cầu, nồng độ ô zôn

của tầng ô zôn trong 100 năm trở lại đây trong biến

3.1 Phương pháp chỉ số môi trường

Xây dựng các chỉ số môi trường

Cần xác định rõ tiêu chí: ví dụ để phát triển bền vững, chỉ cần chất lượng môi trường (khí, nước, đất), để

trình bày, để cải thiện một số vấn đề về môi trường,

vvv

-Đo đạc hoặc tính toán ra các con số, dữ liệu và thông tin cần thiết: cần đo đạc quan trắc và mô hình hóa;

-Vấn đề: cần tính toán hoặc đo đạc các chỉ tiêu gì,

đưa ra các con số có ý nghĩa;

-Cần có phương pháp luận và kinh nghiệm để có

được các chỉ số môi trường có ý nghĩa

DPSIR Framework

DPSIR và chỉ số môi trường

3.1 Phương pháp chỉ số môi trường

Xây dựng các chỉ số môi trường

-Một số hệ thống chỉ số: tập hợp chỉ số, bộ tuyển chọnngắn các chỉ số;

-Chia thành các tầng: Bộ khung (các chỉ số quan

trọng), các tầng chỉ số thấp hơn;

-Trả lời được các câu hỏi: trình bày thông tin, vấn đề

là gì, liệu có thể cải thiện hay không, làm như thế nào

để đạt được;

-Thảo luận và đọc các tài liệu tham khảo:

1 State of the Great Lakes 2007 Highlights

3.2 Phương pháp phân tích chi phí lợi ích

Tính toán được các chi phí môi trường

-Hạch toán quản lý môi trường: làm rõ được các chi

phí ẩn, có đủ cơ sở pháp lý để tính toán chi phí;

-Tính toán các chi phí hệ thống thiết bị xử lý chất thải;

-Tính toán được các chi phí khác

Phân tích chi phí – lợi ích trong dự án quy hoạch

môi trường

-Thảo luận và đọc các tài liệu tham khảo

3.3 Phương pháp mô hình hóa

Mở đầu

-Mô hình hóa: tìm kiếm mô hình, công thức (đúng);

-Tầm cỡ bài toán rất lớn: chỉ cần một bài toán nhỏ số

3.3 Phương pháp mô hình hóa

Mô hình hóa một số bài toán trong quy hoạch

-Các bài toán quản lý: quản lý chất lượng môi trường

nước, quản lý lưu vực, vvv;

-Thảo luận phương pháp: “chia để trị”

3.3 Phương pháp mô hình hóa

Mô hình hóa một số bài toán trong quy hoạch

môi trường: phương pháp tiếp cận

-Bài toán quy hoạch môi trường luôn xem xét trong quy hoạch

tổng thể: kinh tế, xã hội, môi trường;

-Mô hình tổng thể quá lớn để có thể đưa ra một mô hình đúng

trong khi vẫn cần thiết phải có mô hình để “điều khiển”;

-Để giảm số biến số nhưng mô hình vẫn đúng, sử dụng nguyên

tắc: biến số chính là các biến quan trọng trong một vấn đề cụ thể, các biến khác có thể đóng vai trò tham số, hoặc dữ liệu vào;

-Dữ liệu điều khiển được chia thành “kịch bản phát triển” để dễ

dàng phân tích và đưa ra các quyết định khi có được kết quả tính toán;

-Thảo luận phương pháp: “chia để trị” trong loại bài toán quy

3.3 Phương pháp mô hình hóa

Mô hình hóa một số bài toán trong quy hoạch

môi trường: ví dụ

Một bài toán tổng luôn bao gồm nhiều loại bài toán

cùng một lúc (ghép nối) Quan điểm môn học mô hình hóa môi trường: ghép nối GIS với mô hình, mô hình

với mô hình;

-Bài toán tìm các chỉ số môi trường: gồm rất nhiều

công cụ mô hình hóa;

-Bài toán tổng: vừa có mô hình hóa môi trường, vừa

có bài toán kinh tế, vừa có bài toán chỉ thị môi trường

3.3 Phương pháp mô hình hóa

Mô hình hóa: Đặt được bài toán đúng

-Trước hết cần xác định số biến số chính phù hợp:

theo nguyên tắc chỉ giữ lại những biến số chính trong

của mô hình tính toán;

-Xác định lại các thông số phù hợp với điều kiện của bài toán;

-Biến số vào: cần được xác định chính xác trên cơ sở

“tinh luyện” các kịch bản quản lý

3.3 Phương pháp mô hình hóa

Mô hình hóa: Sử dụng các phần mềm trong quản

lý, quy hoạch môi trường

-Việc sử dụng phần mềm cho phép rút ngắn được

thời gian, công sức và tiền của;

-Lựa chọn các phần mềm phù hợp với bài toán đã đặt ra;

-Phần mềm: thường chấp nhận dạng công thức đúng, cần hiệu chỉnh thông số phù hợp với mỗi bài toán;

-Sử dụng phần mềm: cần rất nhiều công sức để hiểu

rõ bản chất, hiệu chỉnh thông số, chuẩn bị dữ liệu vào, chạy cụ thể để có kết quả, biểu diễn kết quả và đánh

giá

3.3 Phương pháp mô hình hóa

Mô hình hóa: lựa chọn mô hình và phần mềm

trong quản lý, quy hoạch môi trường

Chất lượng môi trường khí:

-Mô hình phát tán tổng quát: khi cần quy hoạch trong

một không gian rộng lớn như một tỉnh, một vùng, quốc

gia, châu lục: phức tạp hơn và ít dùng hơn;

-Mô hình phát tán dạng Gauss: cơ sở là nguồn điểm,

ví dụ ISC-ST3 cho một dự án, khu công nghiệp, khu

kinh tế; phần mềm phát tán trong giao thông, xen kẽ

khu công nghiệp, khu dân cư, hệ thống giao thông;

-Một số phần mềm tính toán sự cố;

3.3 Phương pháp mô hình hóa

3.3 Phương pháp mô hình hóa

Mô hình hóa: lựa chọn mô hình và phần mềm

trong quản lý, quy hoạch môi trường

Chất lượng môi trường nước mặt:

-Mô hình phát tán một chiều: ví dụ QUAL2K, MIKE11; dùng để tính toán chất lượng nước tại các sông nhỏ,

dài trong một lưu vực;

-Mô hình phát tán 2 chiều hoặc 3 chiều: SMS,

MIKE21, … sử dụng khi sông rộng, vịnh hoặc biển:

yêu cầu tính toán chính xác chất lượng nước để có

quyết định hợp lý;

-Biến điều khiển: các kịch bản quản lý

3.3 Phương pháp mô hình hóa

3.3 Phương pháp mô hình hóa

Mô hình hóa: lựa chọn mô hình và phần mềm

trong quản lý, quy hoạch môi trường

Chất lượng môi trường nước ngầm:

-Mô hình phát tán 3 chiều: ví dụ GMS, MODFLOW,

…; dùng để tính toán mực nước, chất lượng nước

3.4 Phương pháp hệ thông tin địa lý (GIS)

Sử dụng thường xuyên trong quản lý, quy hoạch

3.5 Các phương pháp khác

Sử dụng các phần mềm trợ giúp trong tính toán,

thiết kế và biểu diễn kết quả

-Các phần mềm thiết kế dạng CAD;

-Các phần mềm vẽ thiết kế phong cảnh;

-Luôn sử dụng phần mềm chuyên dụng;

-Sử dụng các phần mềm đòi hỏi thời gian, kinh

nghiệm và nhiều ý tưởng;

-Biến điều khiển: các kịch bản quản lý