bài giảng quy hoạch môi trường bài 3. cơ sở pháp lý phục vụ quy hoạch môi trường- pgs.ts. phùng chí sỹ

Cũng như trước đây, Luật Đất đai hiện hành và Luật Bảo vệ môi trường cùng điều chỉnh các mối quan hệ có liên quan trực tiếp đến việc khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên đất, trong đó:.

VIỆN MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN

CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CAO HỌC

Quy hoạch môi trường

(Bài 3: CƠ SỞ PHÁP LÝ PHỤC VỤ QUY

HOẠCH MÔI TRƯỜNG)

Cán bộ giảng dạy : PGS.TS Phùng Chí Sỹ

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp; phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng sinh học (Điều 3, mục 3, Luật BVMT 2005).

ĐẶT VẤN ĐỀ (tt)

Chính sách môi trường (hay nói chính xác hơn là chính sách bảo vệ môi trường) là các định hướng cơ bản nhằm bảo vệ môi trường của mỗi quốc gia, được thể hiện trong hệ thống các văn bản pháp lý nhằm thực thi các hoạt động bảo vệ môi trường Chính sách môi trường có thể có những điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế trong quá trình phát triển.

ĐẶT VẤN ĐỀ (tt)

Hệ thống các văn bản pháp lý nhằm thực thichính sách bảo vệ môi trường bao gồm :

• Hiến pháp Nước CHXHXN Việt Nam

• Luật BVMT và các Luật có liên quan

• Các chiến lược, kế hoạch hành động

• Các văn bản pháp lý của Đảng, Chính phủ, các

bộ ngành liên quan

• Các văn bản pháp lý của địa phương

HIẾN PHÁP NƯỚC CHXHXN VIỆT NAM

- Hiến pháp Nước Việt Nam dân chủ cộng hòanăm 1946, 1959 chưa có điều khoản nào liênquan đến bảo vệ môi trường

- Hiến pháp Nước CHXHCN Việt Nam năm

1980 quy định: "Các cơ quan nhà nước, xínghiệp, hợp tác xã, đơn vị vũ trang nhân dân vàcông dân đều có nghĩa vụ thực hiện chính sáchbảo vệ, cải tạo và tái sinh các tài nguyên thiênnhiên, bảo vệ và cải tạo môi trường sống" (Điều36)

HIẾN PHÁP NƯỚC CHXHXN VIỆT NAM

(tt)

- Hiến pháp Nước CHXHCN Việt Nam năm 1992 quy định: "Cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang, tổ chức kinh tế, tổ chức

xã hội, mọi cá nhân phải thực hiện các quy định của Nhà nước về sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường Nghiêm cấm mọi hành động làm suy kiệt tài nguyên và hủy hoại môi trường" (Điều 29).

LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ MỐI

LIÊN HỆ VỚI CÁC LUẬT KHÁC

Trong thời gian gần 20 năm qua, Việt Nam đã phê chuẩn một số bộ luật trong đó có các luật sau:

• Bộ Luật hàng hải (1990)

• Luật Bảo vệ và Phát triển Rừng (1991)

• Luật Đất đai (1993, sửa đổi năm 2003)

• Luật Bảo vệ Môi trường (1993, 2005)

• Luật Dầu khí (1993, sửa đổi năm 1998)

• Luật Khoáng sản (1996)

• Luật về Tài nguyên Nước (1998)

Luật Bảo vệ Môi trường 1993

Ngày 27 tháng 12 năm 1993, tại kỳ họp thứ IV Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá IX đã thông qua Luật Bảo vệ môi trường Chủ tịch nước ký Lệnh số 29-L/CTN công bố Luật Bảo vệ môi trường có hiệu lực từ ngày 10/1/1994.

Luật Bảo vệ Môi trường 1993 (tt)

Luật BVMT 1993 gồm 7chương, 55 điều

• Chương I : Những quy định chung (9 điều)

• Chương II : Phòng, chống suy thoái môi trường,

sự cố môi trường (20 điều)

• Chương III : Khắc phục suy thoái môi trường, ônhiễm môi trường (7 điều)

• Chương IV : Quản lý nhà nước về BVMT (8điều)

• Chương V : Quan hệ Quốc tế về BVMT (4 điều)

• Chương VI : Khen thưởng và xử lý vi phạm (4điều)

• Chương VII : Điều khoản thi hành (3 điều)

Luật Bảo vệ Môi trường 2005

Luật BVMT 2005 (29/11/2005), 15 chương, 136điều

• Chương I : Những quy định chung (7 điều)

• Chương II : Tiêu chuẩn môi trường (6 điều)

• Chương III : Đánh giá môi trường chiến lược,ĐTM và cam kết môi trường (13 điều)

• Chương IV : Bảo tồn và sự dụng hợp lý TN-TN(7 điều)

• Chương V : BVMT trong sản xuất, kinh doanh,dịch vụ (15 điều)

Luật Bảo vệ Môi trường 2005 (tt)

• Chương VI : BVMT đô thị, khu dân cư (5 điểm)

• Chương VII : BVMT biển, nước sông và các nguồn khác (11 điều)

• Chương VIII :Quản lý chất thải (20 điều)

• Chương IX : Phòng ngừa, ứng cứu sự cố

MT, khắc phục ô nhiễm và phục hồi môi trường (8 điều)

Luật Bảo vệ Môi trường 2005 (tt)

Chương X : Quan trắc và thông tin về MT (12 điều)

Chương XI : Nguồn lực BVMT (12 điều)

Chương XII : Hợp tác quốc tế về BVMT (3 điều)

Chương XIII :Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, mặt trận tổ quốc VN và các tổ chức thành viên về BVMT (4 điều)

Luật Bảo vệ Môi trường 2005 (tt)

Chương XIV : Thanh tra, xử phạt vi phạm, giải quyết khiếu nại tố cáo và bồi thường thiệt hại (10 điều)

Chương XV : Điều khoản thi hành (2 điều)

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật

đất đai.

• Luật Đất đai (sửa đổi) đã được Quốc hội Khoá XI thông qua tại kỳ họp thứ 4 Cũng như trước đây, Luật Đất đai hiện hành và Luật Bảo vệ môi trường cùng điều chỉnh các mối quan hệ có liên quan trực tiếp đến việc khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên đất, trong đó:

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật

đất đai (tt)

- Luật đất đai chủ yếu điều chỉnh các quan

hệ quản lý, sử dụng đất Nghĩa là, Luật đất đai đề cập sâu hơn đến việc khai thác giá trị kinh tế của đất, quan tâm nhiều hơn đến yếu tố tài sản trong quan hệ đất đai, qui định cụ thể các quyền lợi và nghĩa vụ vật chất của người sử dụng đất.

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật

đất đai (tt)

- Luật bảo vệ môi trường chủ yếu điều chỉnh quan hệ bảo vệ đất đai, đề cập sâu hơn đến giá trị sinh thái của đất Qui định

cụ thể trách nhiệm của các chủ thể trong việc phòng ngừa và ngăn chặn các tác động xấu của con người đối với nguồn tài nguyên này.

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật

đất đai (tt)

• Phần lớn các qui định của Luật đất đai khi đềcập đến khía cạnh bảo vệ đất với tư cách làthành phần môi trường đều dẫn chiếu sang cácqui định của Luật bảo vệ môi trường, như

"người sử dụng đất phải tuân thủ các qui định

về bảo vệ môi trường"

• Tuy nhiên, có một số qui định trong Luật đất đai(sửa đổi) và Luật bảo vệ môi trường trùng lặpkhiến cho quá trình áp dụng trên thực tế gặpkhó khăn, đặc biệt là các qui định về trách nhiệmpháp lý đối với hành vi vi phạm pháp luật đất đai

và pháp luật môi trường

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật Bảo vệ và Phát triển rừng

Luật bảo vệ và phát triển rừng và Luật bảo vệmôi trường có chung đối tượng điều chỉnh là cácquan hệ có liên quan trực tiếp đến việc bảo vệtài nguyên rừng (bao gồm các loài động vậtrừng, thực vật rừng), trong đó:

- Luật bảo vệ và phát triển rừng chủ yếu đề cậpđến các quyền và lợi ích về tài sản của chủrừng, nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân trongviệc phòng chống cháy rừng, phòng chống sâubệnh, phòng ngừa hành vi gây hại rừng

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật

Bảo vệ và Phát triển rừng (tt)

- Luật bảo vệ môi trường đề cập sâu hơn đến khía cạnh bảo vệ tính đa dạng sinh học của nguồn tài nguyên, quan tâm nhiều hơn đến việc bảo tồn các nguồn gien, giống, loài, đặc biệt là thực vật rừng, động vật rừng hoang dã, quí hiếm và các hệ sinh thái đặc thù.

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật

Bảo vệ và Phát triển rừng (tt)

- Luật bảo vệ và phát triển rừng qui định tráchnhiệm phòng chống các hành vi gây thiệt hạiđến rừng, như nghiêm cấm mọi hành vi phárừng, đốt rừng, lấn chiếm rừng, khai thác, muabán, vận chuyển lâm sản, săn bắt động vậtrừng, chăn thả gia súc vào rừng trái qui định củapháp luật; phòng cháy, chữa cháy rừng

- Luật bảo vệ môi trường cũng có các qui định

về nghiêm cấm đốt phá rừng; nghiêm cấm khaithác, kinh doanh các loại thực vật, động vật quí,hiếm trong Danh mục qui định của Chính phủ,trong khi Danh mục này được ban hành trên cơ

sở đề nghị của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp vàPhát triển nông thôn

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật

Bảo vệ và Phát triển rừng (tt)

Cả hai đạo luật đều qui định xử phạt hành chính đối với hành vi vi phạm về khai thác, kinh doanh động thực vật quí hiếm thuộc Danh mục quí hiếm, song mức xử phạt lại khác nhau.

Mối liên hệ của Luật BVMT với

Luật Tài nguyên nước

Luật Tài nguyên nước và Luật bảo vệ môitrường có chung đối tượng điều chỉnh là cácquan hệ về bảo vệ tài nguyên nước, trong đó:

- Luật tài nguyên nước đề cập sâu hơn đến cácbiện pháp phòng, chống suy thoái, cạn kiệtnguồn nước, bảo đảm an toàn nguồn nước vàbảo vệ khả năng phát triển tài nguyên nước,quyền và nghĩa vụ của các chủ thể được phépkhai thác, sử dụng tài nguyên nước

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật Tài

nguyên nước (tt)

- Luật bảo vệ môi trường đề cập sâu hơn đếnkhía cạnh bảo đảm chất lượng nước (độ trongsạch của nước) để phục vụ cho đời sống củacon người và các hoạt động phát triển

- Khi qui định trách nhiệm của các tổ chức và cánhân trong việc bảo vệ chất lượng nước, Luậttài nguyên nước thường dẫn chiếu đến các quiđịnh của pháp luật về bảo vệ môi trường, đặcbiệt là dẫn chiếu đến các tiêu chuẩn môi trường

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật Tài

nguyên nước (tt)

- Giữa Luật bảo vệ môi trường và Luật tài nguyên nước có khá nhiều qui định trùng lặp, chồng chéo hoặc xung đột với nhau, trong đó thể hiện rõ nhất 2 vấn đề sau:

(i) Các qui định về cấp Quyết định phê chuẩn báo cáo ĐTM/CKM và Giấy phép

xả nước thải vào nguồn nước.

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật Tài

nguyên nước (tt)

Điều 57 khoản 4 Luật tài nguyên nước qui địnhhoạt động cấp, thu hồi giấy phép về tài nguyênnước là nội dung quản lý Nhà nước về tàinguyên nước, do cơ quan quản lý Nhà nước vềtài nguyên nước tiến hành, trong đó Giấy phép

về tài nguyên nước bao gồm cả giấy phép xảnước thải vào nguồn nước Như vậy, rõ ràng

giữa Giấy phép xả nước thải vào nguồn nước với Quyết định phê chuẩn ĐTM/ĐKM có những

nội dung trùng lặp nhau, song lại do hai cơ quankhác nhau có thẩm quyền cấp và thu hồi

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật Tài

nguyên nước (tt)

(ii) Các qui định về ban hành và tổ chức thực hiện Tiêu chuẩn về tài nguyên nước (Điều 57 khoản 2 Luật tài nguyên nước) với việc ban hành hệ thống Tiêu chuẩn môi trường, trong đó có Tiêu chuẩn môi trường đối với bảo vệ môi trường nước cũng chưa phân biệt được sự giống và khác nhau của 2 loại tiêu chuẩn này.

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật

Khoáng sản và Luật Dầu khí

Luật khoáng sản có một số nét khác biệt, thểhiện ở một số điểm như sau:

- Thứ nhất, khác với tài nguyên đất, nước, rừng,

hệ sinh vật khoáng sản nói chung, dầu khí nói

riêng là nguồn tài nguyên hầu hết không tái tạođược và là tài sản quan trọng, có giá trị rất lớncủa mỗi quốc gia nên pháp luật về khoáng sản

và dầu khí vừa điều chỉnh hành vi khai thác và

sử dụng hợp lý, tiết kiệm nguồn tài nguyên nàynhưng mặt khác lại khuyến khích phát triển côngnghiệp khai thác và chế biến khoáng sản để thulại lợi ích kinh tế cho đất nước

Mối liên hệ của Luật BVMT với Luật

Khoáng sản và Luật Dầu khí (tt)

- Thứ hai, hoạt động khoáng sản, hoạt động dầu khí có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng môi

trường xung quanh Do các hoạt động nàythường được tiến hành trên qui mô lớn, sốlượng khai thác nhiều, thời gian hoạt động kéodài, sử dụng nhiều phương tiện và hoá chất trợgiúp nên phạm vi và mức độ ảnh hưởng tới cácthành phần môi trường đất, nước, không khí, hệsinh vật thường nghiêm trọng, hậu quả khókhắc phục Bảo vệ, sử dụng có hiệu quả tàinguyên khoáng sản là góp phần bảo vệ môitrường, môi sinh, đồng thời góp phần phát triểnkinh tế - xã hội

Mối liên hệ của Luật BVMT với

Luật Doanh nghiệp.

- Để bảo vệ môi trường, Luật doanh nghiệp qui định cấm kinh doanh một số ngành nghề mà hoạt động có thể gây ảnh hưởng xấu đến môi trường, như: chất nổ, chất độc, chất phóng xạ; hoá chất có tính độc hại mạnh, các hiện vật thuộc di tích lịch sử, văn hoá, bảo tàng; các loại pháo; thực vật, động vật hoang dã, và một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện

Mối liên hệ của Luật BVMT với

Luật Doanh nghiệp (tt)

- Để bảo đảm cho các doanh nghiệp thực hiện được quyền tự do kinh doanh, Luật doanh nghiệp qui định quyền chủ động đăng kí và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp theo hướng không cần xin phép bất cứ cơ quan nào nếu hoạt động kinh doanh đó không trái với các qui định của pháp luật về điều kiện kinh doanh.

Mối liên hệ của Luật BVMT với

Bộ Luật dân sự

Bộ luật dân sự và Luật bảo vệ môi trường đềuqui định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhântrong việc bảo vệ môi trường, trong đó Bộ Luậtdân sự qui định cụ thể, chi tiết hơn nghĩa vụ củacác chủ sở hữu khi sử dụng, bảo quản, từ bỏ tàisản của mình; khi xây dựng công trình vệ sinh,kho chứa hoá chất độc hại và các công trìnhkhác; khi làm cống ngầm hoặc rãnh thoát nướcthải v.v phải tuân theo các qui định về bảo vệmôi trường

Mối liên hệ của Luật BVMT với

Bộ Luật dân sự (tt)

• Bộ luật dân sự xác định có 4 loại thiệt hại đượctính bồi thường gồm: i) thiệt hại do tài sản bịxâm phạm; ii) thiệt hại do sức khoẻ bị xâmphạm; iii) thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm; iv)thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâmphạm, trong đó thiệt hại về tài sản được bồithường bao gồm tài sản bị mất, bị huỷ hoại hoặc

bị hư hỏng, lợi ích gắn liền với việc sử dụng,khai thác tài sản, chi phí hợp lí để ngăn chặn,hạn chế và khắc phục thiệt hại

Mối liên hệ của Luật BVMT với

Bộ Luật dân sự (tt)

• Theo Luật BVMT thì chi phí được tính đòi bồithường thiệt hại về môi trường do sự cố tràn dầubao gồm: i) Chi phí cho ứng cứu sự cố, như ngăndầu, gom dầu, xử lí dầu cặn làm sạch môitrường; ii) Bồi thường thiệt hại về kinh tế cho các

tổ chức, cá nhân bị thiệt hại trực tiếp do sự cốxảy ra iii) Bồi thường do việc khôi phục môitrường bị suy thoái hoặc bị huỷ hoại do ô nhiễm;iv) Chi phí cho công tác khảo sát, lập căn cứ đểđánh giá thiệt hại về kinh tế và môi trường Nhưvậy, cần phải có sự thống nhất trong việc xácđịnh các loại thiệt hại bị xâm phạm trong lĩnh vựcbảo vệ môi trường

Mối liên hệ của Luật BVMT với

Bộ Luật hình sự

- Theo Điều 3 của Luật bảo vệ môi trường thì “Hoạtđộng bảo vệ môi trường là hoạt động giữ chomôi trường trong lành, sạch đẹp; phòng ngừa,hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứngphó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suythoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác,

sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiênnhiên; bảo vệ đa dạng sinh học” Như vậy, có thể coi một hành vi khai thác và sử dụng bất hợp lý các nguồn tài nguyên là hành vi vi phạm các yêu cầu về bảo

vệ môi trường.

Mối liên hệ của Luật BVMT với

Bộ Luật hình sự (tt)

• Trong BLHS, Chương XVII tội phạm về môitrường chỉ qui định các tội phạm gây ô nhiễmcác thành phần môi trường quan trọng nhưkhông khí, đất, nước; và huỷ hoại một số nguồntài nguyên thiên nhiên khác như thực vật rừng,động vật rừng quí hiếm, nguồn lợi thuỷ sản ,còn nhiều tội phạm khác có nội dung hướng tớiviệc khai thác và sử dụng hợp lý các nguồn tàinguyên (và theo cách lập luận như trên thì đó làcác qui định hướng tới việc bảo vệ môi trường),như Tội vi phạm các qui định về nghiên cứu,thăm dò, khai thác tài nguyên (Điều 172); Tội viphạm các qui định về sử dụng đất đai (Điều173);

Mối liên hệ của Luật BVMT với

Bộ Luật hình sự (tt)

Tội vi phạm các qui định về quản lý đất đai (Điều174); Tội vi phạm các qui định về khai thác vàbảo vệ rừng (Điều 175); Tội vi phạm các quiđịnh về quản lý rừng (Điều 176) lại được quyđịnh trong Chương XVI - Các tội phạm xâmphạm trật tự quản lý kinh tế Tuy nhiên, nếukhông căn cứ vào “khách thể chính” để phânđịnh một cách tương đối các tội phạm về môitrường với các tội phạm khác thì khả năng tuyệtđại đa số hoạt động tội phạm, bằng cách nàyhay cách khác, đều có thể coi là có sự xâm hạiđến môi trường

Nhận xét chung

Trong mối quan hệ với các luật về tài nguyên,Luật Bảo vệ môi trường tồn tại với tư cách làluật chung, còn các luật về tài nguyên tồn tại với

tư cách là luật chuyên ngành, do vậy, để đảmbảo tính “chuyên biệt” trong quá trình điều chỉnhpháp luật, đồng thời bảo đảm tính thống nhấtcủa hệ thống pháp luật về bảo vệ các nguồn tàinguyên và môi trường, khắc phục tình trạngtrùng lặp các qui định như đã nêu trên