2 Trao đổi chất ở ngời - Nêu đợc một số biểu hiện về sự trao đổi chất giữacơ thể ngời với môi trờng nh: lấy vào khí ô- xi, thức ăn, nớc uống; thải ra khí các -bô- nic, phân và nớctiểu..
Trang 1Kế hoạch dạy học lớp 4b Môn: khoa học
1
1 Con ngời cần gì đểsống? - Nêu đợc con ngời cần thức ăn,nớc uống, không khí,ánh sáng, nhiệt độ để sống.
2 Trao đổi chất ở ngời
- Nêu đợc một số biểu hiện về sự trao đổi chất giữacơ thể ngời với môi trờng nh: lấy vào khí ô- xi, thức
ăn, nớc uống; thải ra khí các -bô- nic, phân và nớctiểu
- Hoàn thành sơ đồ sự trao đổi chất giữa cơ thể ngờivới môi trờng
Ví dụ:
Khí ô-xi Khí các-bô-nícThức ăn Phân
Nớc uống Nớc tiểu
2
3 Trao đổi chất ở ngời (tt)
- Kể tên một số cơ quan trực tiếp tham gia vào quá
trình trao đổi chất ở ngời: tiêu hoá, hô hấp, tuầnhoàn, bài tiết
- Biết đợc nếu một trong các cơ quan trên ngừnghoạt động, cơ thể sẽ chết
4 trong thức ăn Vai trò củaCác chất dinh dỡng có
- Nêu đợc vai trò của chất bột đờng đói với cơ thể:
cung cấp năng lợng cần thiết cho mọi hoạt động vàduy trì nhiệt độ cơ thể
3 5 Vai trò của chất đạm và
chất béo - Kể tên những thức ăn chứa nhiều chất đạm (thit, cá,trứng, tôm, cua ) và chất béo (mỡ, dầu, bơ )
- Nêu đợc vai trò của chất đạm và chất béo đối vớicơ thể:
+ Chất đạm giúp xây dựng và đổi mới cơ thể
cơ
thể
ng ời
Trang 2+ Chất béo giàu năng lợng và giúp cơ thể hấp thụvitaminA, D, E, K.
6 Vai trò của vitamin, chấtkhoáng và chất xơ
- Kể tên những thức ăn chứa nhiều vitamin (cà rốt,lòng đỏ trứng, các loại rau ), chất khoáng (thit, cá,trứng ), và chất xơ (các loại rau)
- Nêu đợc vai trò của vitamin, chất khoáng và chất xơ
+ Chất xơ không có giá trị dinh dỡng nhng rất cần để
đảm bảo hoạt động bình thờng của bộ máy tiêu hoá
4
7 Tại sao cần ăn phối hợpnhiều loại thức ăn
- Biết phân loại thức ăn theo nhóm chất dinh dỡng
- Biết đợc để có sức khoẻ tốt phải ăn phối hợp nhiềuloại thức ăn và thờng xuyên thay đổi món
- Chỉ vào bảng tháp dinh dỡng cân đối và nói: cần ăn
đủ nhóm thức ăn chứa nhiều chất bột đờng,nhómchứa nhiều vitamin và chất khoáng; ăn vừa phảinhóm thức ăn chứa nhiều chất đạm; ăn có mức độnhóm chứa nhiều chất béo; ăn ít đờng và hạn chế
ăn muối
8 động vật và đạm thực vậtTại cần phối hợp đạm
- Biết đợc cần ăn phối hợp đạm động vật và đạm
TV để cunng cấp đầy đủ chất cho cơ thể
- Nêu ích lợi của việc ăn cá: đạm của cá dễ tiêuhơnđạm của gia súc , gia cầm
5
9 Sử dụng hợp lý các chấtbéo và muối ăn.
- Biết đợc cần ăn phối hợp chất béo có nguồn gốc
động vật và thực vật
- Nói về lợi ích của muối iốt(giúp cơ thể phát triển thểlực và trí tuệ) Tác hại của thói quen ăn mặn(dễ gâybệnh huyết áp cao)
10 ăn nhiều rau và quả chín
Trang 3+Một số biện pháp thực hiện vệ sinh ATTP (chọnthức ăn tơi, sạch, có giá trị dinh dỡng, không có màusắc, mùi vị lạ; dùng nớc sạch để rửa thực phẩm,dụng cụ để nấu ăn; nấu chín thức ăn, nấu xong nên
ăn ngay; bảo quản đúng cách những thức ăn chadùng hết)
6
11 Một số cách bảo quảnthức ăn
- Kể tên một số cách bảo quản thức ăn: làm khô, ớplạnh, ớp mặn, đóng hộp,…
- Thực hiện một số biện pháp bảo quản thức ănaơrnhà
12 Phòng một số bệnh dothiếu chất dinh dỡng
- Nêu cách phòng tránh 1 số bệnh do ăn thiếu chấtdinh dỡng
+ Thờng xuyên theo dõi cân nặng của em bé
+ Cung cấp đủ chất dinh dỡng và năng lợng
- Đa trẻ đi khám để chữa bệnh kịp thời
Tuỳ vùng miền mà giáoviên có thể chú trọng bệnh
do thiếu hay thừa chất
dinh dỡng
7
13 Phòng bệnh béo phì Nêu cách phòng bệnh béo phì:- Ăn uống hợp lí, điều độ, ăn chậm, nhai kĩ
- Năng vận động cơ thể, đi bộ và luyện tập TDTT
14 Phòng một số bệnh lâyqua đờng tiêu hoá
- Kể tên một số bệnh lây qua đờng tiêu hoá: tiêuchảy, tả, lị,
- Nêu ng/nhân gây ra 1 số bệnh lây qua đờng tiêuhoá: uống nớc lã, ăn uống không vệ sinh, dùng thức
+ Giữ vệ sinh môi trờng
- Thực hiện giữ vệ sinh ăn uống để phòng bệnh
8
15 Bạn cảm thấy thế nàokhi bị bệnh?
- Nêu đợc một số biểu hiện khi cơ thể bị bệnh: hắthơi, sổ mũi, chán ăn, mệt mỏi, đau bụng, nôn, sốt,…
- Biết nói với cha mẹ, ngời lớn khi cảm thấy trong
ng-ời khó chịu, không bình thờng
- Phân biệt đợc lúc cơ thể khoẻ mạnh và lúc cơ thể bịbệnh
16 Ăn uống khi bị bệnh - Nhận biết ngời bệnh cần đợc ăn uống đủ chất, chỉ
một số bệnh phải ăn kiêng theo chỉ dẫn của bác sĩ
- Biết ăn uống hợp lí khi bị bệnh
- Biết cách phòng chống mất nớc khi bị tiêu chảy:
Trang 4pha đợc dung dịch ô-rê-dôn hoặc chuẩn bị nớc cháomuối khi bản thân hoặc ngời thân bị tiêu chảy.
Phòng tránh tai nạn đuối
nớc
- Nêu đợc một số việc nên và không nên làm đểphòng tránh tai nạn đuối nớc:
+ Không chơi đùa gần hồ, ao, sông, suối; giếng,chum, vại, bể nớc phải có nắp đậy
+ Chấp hành các quy định về an toàn khi tham giagiao thông đờng thuỷ
+ Tập bơi khi có ngời lớn và phơng tiện cứu hộ
- Thực hiện đợc các quy tắc an toàn phòng tránh
đuói nớc
18 Ôn tập: Con ngời và sứckhoẻ Ôn tập các kiến thức về:- Sự trao đổi chất giữa cơ thể với môi trờng
- Các chất dinh dỡng có trong thức ăn và vai trò của chúng - Cách phòng tránh một số bệnh do thiếu hoặc ăn thừa chất dinh dỡng và các bệnh lây qua đ-ờng tiêu hoá
- Quan sát và làm thi nghiệm để phát hiện ra một sốtính chất của nớc
- Nêu đơc ví dụ về ứng dụng một số tính chất của
n-ớc trong đời sống: làm mái nhà dốc cho nn-ớc ma chảyxuống, làm áo mađể mặckhông bị ớt,…
GV có thể lựa chọn một sốthí nghiệm đơn giản, dễlàm, phù hợp với điềukiện thực tế của lớp học
Trang 5+Nớc bị ô nhiễm:có màu,có chất bẩn,có mùihôi,chứa vi sinh vật nhiều quá mức cho phép ,chứacác chất hoà tan có hại cho sức khoẻ
26 Nguyên nhân làm nớc bịô nhiễm
- Nêu đợc một số nguyên nhân làm ô nhiễm nguồnnớc:
+ Xả rác,phân, nớc thải bừa bãi,…
+ Sử dụng phân bón hoá học,thuốc trừ sâu
+ Khói bụi và khí thải từ nhà máy,…
+ Vỡ đờng ống dẫn dầu,…
- Nêu tác hại của việc sử dụng nguồn nớc bị ô nhiễm
đối với sức khoẻ con ngời: lan truyền nhiềubệnh,80% các bệnh là do sử dụng nguồn nớc bị ônhiễm
14 27 Một số cách làm sạch
n-ớc - Nêu đợc một số cách làm sạch nớc: lọc, khử trùng,đun sôi,…
- Biết đun sôi nớc trớc khi uống
- Biết phải diệt hết các vi khuẩnvà loại bỏ các chất
độc còn tồn tại trong nớc
Nớc
Trang 628 Bảo vệ nguồn nớc
- Nêu đợc một số biện phá để bảo vệ nguồn nớc:+Phải vệ sinh xunng quanh nguồn nớc
+Làm nhà tiêu tự hoại xa nnguồn nớc
+Xử lí nớc thải bảo vệ hệ thống thoát nớc thải…
- Thực hiện bảo vệ nguồn nớc
15 2930 Làm thế nào để biết cóTiết kiệm nớc - THực hiện tiết kiệm nớc
không khí ? - Làm TN để nhận biết xung quanh mọi vật và chỗrỗng bên trong các vật đều có không khí
16
31 Không khí có những tínhchất gì?
- Quan sát và làm thí nghiệm để phát hiện ra một sốtính chất của không khí: trong suốt, không màu,không mùi, không có hình dạng nhất định; không khí
có thể bị nén lại hoặc giãn ra
- Nêu một số ví dụ về việc ứng dụng một số T/C củakhông khí trong đời sống: bơm xe,…
32 Không khí gồm nhữngthành phần nào?
- Quan sát và làm thí nghiệm để phát hiện ra một sốthành phần của không khí: khí ni tơ, khí ôxi, khí các-bon-níc
- Vòng tuần hoàn của nớc trong tự nhiên
- Vai trò của nớc và không khí trong sinh hoạt, lao
động sản xuất và vui chơi giải trí
to hơn, dập tắt lửa khi có hoả hoạn…
36 Không khí cần cho sựsống - Nêu đợc con ngời, động vật và thực vật phải cókhông khí để thở thì mới sống đợc.
19 37 Tại sao có gió? - Làm thí nghiệm để nhận ra không khí chuyển động
Trang 7tạo thành gió
- Giải thích dợc nguyên nhân gây ra gió
38 Gió mạnh, gió nhẹ,phòng chống bão
- Nêu đợc một số tác hại của bão: thiệt hại về ngời
39 Không khí bị ô nhiễm - Nêu những nguyên nhân gây nhiễm bầu không khí:khói bụi,khí độc, vi khuẩn,…
40 Bảo vệ bầu không khí trong sạch - Nêu đợc một số biện pháp bảo vệ bầu khôngkhíỉtong sachhj:thu gom,xử lí phân,rác hợp lí;giảm khí
thải,bảo vệ rừng và trồng cây,…
21 4142 Sự lan chuyền âm thanh - Nêu ví dụ chứng tỏ âm thanh có thể lan truyền quaÂm thanh - Nhận biết đợc âm thanh do vật dung động phát ra.
chất khí, chất rắn, chất lỏng
22
43 Âm thanh trong cuộcsống
Nêu đợc ví dụ về ích lợi của âm thanh trong cuộcsống : âm thanh dùng để giao tiếp trong sinhhoạt,học tập ,lao động, giải trí; dùng để báo hiệu(còitàu ,xe,trống trờng,…)
44 Âm thanh trong cuộcsống (tt)
+Nêu đợc ví dụ về:
-Tác hại của tiếng ồn :ảnh hởng đến sức khoẻ(đau
đầu,mất ngủ),gây mất tập trung trong công việc,họctập,…
Trang 849 ánh sáng và việc bảo vệđôi mắt
- Tránh để ánh sáng quá mạnh chiếu vào mắt :không nhìn thẳng vào mặt trời,không chiếu đèn pinvào mắt nhau
- Tránh đọc, viết ở nơi ánh sáng quá yếu
54 Nhiệt cần cho sự sống - Nêu vai trò của nhiệt đối với sự sống trên trái đất
Trang 9- Các kỹ năng q/sát, làm thí nghiệm, bảo vệ môi ờng, giữ gìn sức khoẻ
tr-29 57 Thực vật cần gì để sống?
- Nêu những yếu tố cần để duy trì sự sống của thựcvậy: nớc, không khí, ánh sáng, nhiệt độ, và các chấtkhoáng
58 Nhu cầu nớc của thựcvật Biết mỗi loài thực vật, mỗi giai đoạn phát triển củathực vật có nhu cầu về nớc khác nhau.
30 59
Nhu cầu chất khoángcủa thực vật Biết mỗi loài thực vật, mỗi giai đoạn phát triển củathực vật có nhu cầu về chất khoáng khác nhau
60 Nhu cầu không khí củathực vật Biết mỗi loài thực vật, mỗi giai đoạn phát triển củathực vật có nhu cầu về không khí khác nhau.
31 61 Trao đổi chất ở thực vật
- Trình bày đợc sự trao đổi chất của thực vật với môitrờng: thực vật thờng xuyên phải lấy từ môi trờng cácchất khoáng, khí các-bô-níc, khí ô-xi và thải ra hơi n-
ớc, khí ô-xi, chất khoáng khác…
- Thể hiện sự trao đổi chất giữa thực vật với môi ờng bằng sơ đồ
tr-62 Động vật cần gì đểsống ? - Nêu những yếu tố cần để duy trì sự sống của ĐVnh: nớc, thức ăn, không khí, ánh sáng.
32
63 Động vật ăn gì để sống ? - Kể tên một số con vật và thức ăn của chúng
64 Trao đổi chất ở động vật
- Trình bày đợc sự trao đổi chất của động vật với môitrờng: động vật thờng xuyên lấy từ môi trờng thức ăn,nớc, khí ô-xi và thải ra các chất cặn bã, khí các-bô-níc, nớc tiểu,…
- Thể hiện sự trao đổi chất giữa động vật với môi ờng bằng sơ đồ
tr-33
65 Quan hệ thức ăn trong tựnhiên - Vẽ sơ đồ mqhệ sinh vật này là thức ăn của vật kia.
66 Chuỗi thức ăn trong tựnhiên - Nêu đợc ví dụ về chuỗi thức ăn trong tự nhiên.- Thể hiện mqhệ về thức ăn giữa sinh vật này với
sinh vật khác bằng sơ đồ
34
67-68 Ôn tập: thực vật và độngvật Ôn tập về:- Vẽ và trình bày sơ đồ ( bằng chữ) mối quan hệ về
thức ăn của một nhóm sinh vật
Trang 10- Phân tích đợc vai trò của con ngời với t cách làmột mắt xích của chuỗi thức ăn.
35 69-70 Ôn tập học kỳ2
Ôn tập về:
- Thành phần các chất dinh dỡng có trong thức ăn vàvai trò của không lhí, nớc trong đời sống
- Vai trò của thực vật đối với sự sống trên Trái Đất
- Kĩ năng phán đoán, giải thích qua một số bài tập vềnớc, không khí, ánh sáng, nhiệt
Đồng Luận, ngày 3 tháng 9 năm 2008
Duyệt kế hoạch Ban giám hiệu
- Biết môn LS&ĐL góp phần giáo dục HS tình yêuthiên nhiên, con ngời và đất nớc Việt Nam
- Biết bản đồ là hình vẽ thu nhỏ một khu vực hay toàn
bộ bề mặt Trái Đất theo một tỉ lệ nhất định
- Biết một số yếu tố của bản đồ: Tên, phơng hớng, tỷ
- Biết đọc bản đồ ở mức độ đơn giản: nhận biết vị trí,
đặc điểm của đối tợng trên bản đồ; dựa vào kí hiệumàu sắc phân biệt độ cao, nhận biết núi, cao nguyên,
đồng bằng, biển
1 ĐL Dãy Hoàng Liên
Sơn - Nêu đợc một số đặc điểm tiêu biểu về địa hình, khíhậu của dãy Hoàng Liên Sơn: HS khá giỏi:+ Chỉ và đọc tên những dãy
Trang 11+ Dãy núi cao và đồ sộ nhất Việt Nam: có nhiều đỉnhnhọn, sờn núi dốc, thung lũng hẹp và sâu.
+ Khí hậu ở nhng nơi cao lạnh quanh năm
- Chỉ vị trí của dãy núi Hoàng Liên Sơn trên bản đồTNVN
- Sử dụng bảng số liệu để nêu đặc điểm khí hậu ởmức độ đơn giản: dựa vào bảng số liệu cho sẵn đểnhận xét về nhiệt độ của SaPa vào tháng 1 và tháng
7
núi chính ơ Bắc Bộ: SôngGâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn,
Đông Triều
+ Giải thích vì sao SaPa trởthành nơi du lich, nghỉ mátnổi tiếng ở vùng núi phíaBắc
3
1 LS Bài 1: Nớc VănLang
Học xong bài HS biết:
- Nớc Văn Lang là nhà nớc đầu tiên trong lịch sử nớc
ta Nhà nớc này ra đời khoảng 700 năm TCN
- Mô tả sơ lợc về tổ chức xã hội thời Hùng Vơng đờisống vật chất và tinh thần của ngời Lạc Việt
Giảm ND cấu trúc XH VănLang giúp vua…là nô tì/12;
CH3/14
2 ĐL Một số dân tộc ởHoàng Liên Sơn
Học xong bài HS biết:
- Trình bày đợc đặc điểm tiêu biểu về dân c, về sinhhoạt, trang phục, lễ hội
- Dựa vào tranh ảnh bảng số liệu để tìm ra kiến thức
- Xác lập mqhệ địa lý giữa thiên nhiên và sinh hoạtcủa con ngời ở HLS
- Tôn trọng truyền thống văn hoá ở HLS
Giảm câu hỏi1,2 (76)
4
2 LS Nớc Âu Lạc
Học xong bài này HS biết:
- Nớc Âu Lạc là sự nối tiếp của nớc Văn Lang
- Thời gian tồn tại của nớc Âu Lạc, tên Vua, nơi kinh
đô đóng
- Sự phát triển về quân sự của nớc Âu Lạc
- Nguyên nhân thắng lợi và thất bại của nớc Âu Lạctrớc sự xâm lợc của Triệu Đà
Giảm phần chữ nhỏ đầubài/15 Diễn đạt lại CH2/17
cho dễ hiểu hơn
3 ĐL Hoạt động sản suấtcủa ngời dân ở
hoàng Liên Sơn
Học xong bài HS biết:
- Trình bày những đặc điểm tiêu biểu về HĐ sản xuấtcủa ngời dân ở HLS
- Dựa vào tranh ảnh để tìm ra kiến thức
- Dựa vào hình vẽ nêu đợc quy trình sản xuất phânlân
- Xác lập đợc mqhệ địa lý giữa thiên nhiên và HĐSX
Giảm yêu cầu học sinh biếthàng thổ cẩm dùng để
- HS kể lại 1 số chính sách áp bức bóc lột của các
Giảm ND"Bằng chiến thắngBạch Đằng…"/18 Giảm
CH3/18
Trang 12triều đại phong kiến
- HS biết nhân dân ta đã không cam chịu làm nô lệ,liên tục đứng lên khởi nghĩa đánh đuổi quân xâm lợc,gìn giữ nền văn hóa dân tộc
4 ĐL Trung du bắc bộ
Học song bài này HS biết:
- Mô tả đợc vùng trung du Bắc Bộ
- Xác lập đợc mối quan hệ giữa thiên nhiên và hoạt
động sản xuất của con ngời
- Nêu đợc quy trình chế biến chè
- Dựa vào tranh ảnh, bảng số liệu để tìm kiến thức
- Có ý thức bảo vệ rừng và tham gia trồng cây
Giảm bảng số liệu trồng
rừng (61)
6
4 LS Khởi nghĩa Hai BàTrng (Năm 40)
Học xong bài HS biết:
- Vì sao Hai Bà Trng phất cờ khởi nghĩa
- Tờng thuật đợc trên lợc đồ diễn biến khởi nghĩa
- Đây là cuộc khởi nghĩa thắng lợi đầu tiên sau hơn
200 năm nớc ta bị triều đại phong kiến phơng Bắc đô
hộ
Bỏ CH2/21
5 ĐL Tây Nguyên
Học xong bài này học sinh biết:
- Vị trí các cao nguyên ở Tây Nguyên trên bản đồ
địa lý tự nhiên Việt Nam
- Trình bày đợc một số đặc điểm của Tây Nguyên( Vị trí, địa hình, khí hậu
- Dựa vào lợc đồ (BĐ) bảng số liệu, tranh/ả để tìmKT
Học xong bài này HS biết:
- Vì sao có trận Bạch Đằng
- Kể đợc diễn biến chính của trận Bạch Đằng
- Trình bày đợc ý nghĩa của trận Bạch Đằng
- Giảm phần chữ nhỏ đầu
bài/21
- Thay KQ Chiến thắngBạch Đằng vào CH2/23
8 6 LS Ôn tập Học xong bài này, HS biết
- Từ bài 1 đến bài 5 học về hai giai đoạn LS: Buổi
đầu dựng nớc và giữ nớc; Hơn 1000 năm đấu tranh
Giảm y/c1: Em hãy kẻ
bảng…/24
Trang 13giành lại độc lập
- Kể tên những sự kiện lịch sử tiêu biểu trong hai thời
kỳ này rồi thể hiện nó trên trục và băng thời gian
7 ĐL
Hoạt động sản suấtcủa ngời dân ở Tây
Nguyên
Học xong bài này học sinh biết:
- Trình bày 1 số hoạt động tiêu biểu về hoạt độngsản xuất của ngời dân ở Tây Nguyên
- Dựa vào lợc đồ (BĐ) Bảng số liệu, tr/ ảnh để tìmkiến thức
- Xác lập mối quan hệ địa lý giữa thiên nhiên vớihoạt động sản xuất của con ngời
Giảm y/c dựa vào bảng sốliệu…(88) giảm CH3(89)
9
7 LS Đinh Bộ Lĩnh dẹploạn 12 sứ quân
Học xong bài này học sinh biết
- Sau khi Ngô Quyền mất, đất nớc rơi vào cảnh loạnlạc, nền kinh tế bị kìm hãm bởi chiến tranh liên miên
- Đinh Bộ Lĩnh đã có công thống nhất đ/nớc lập nênnhà Đinh
Giảm chữ nhỏ đầu bài, nộidung"Tình hình nớc ta…"(Ghi nhớ/27, CH1,2/27)
8 ĐL Hoạt động sản suấtcủa ngời dân ở Tây
Nguyên (tt)
Học xong bài này học sinh biết
- Trình bày 1 số đặc điểm tiêu biểu về h/ động sảnxuất của ngời dân ở Tây Nguyên
- Nêu quy trình làm ra các sản phẩm đồ gỗ
- Dựa vào lợc đồ( bản đồ) tranh ảnh để tìm kiến thức
- Xác lập mq hệ giữa tự nhiên với HĐ sản xuất củacon ngời
- Có ý thức tôn trọng bảo vệ thành quả lao động củangời dân
Nội dung việc khai thácrừng…sản xuất(92-93)chuyển thành đọc thêm
10
8 LS
Cuộc kháng chiếnchống quân Tốngxâm lợc lần thứnhất (Năm 938)
Học xong bài này học sinh biết:
- Lê Hoàn lên ngôi vua là phù hợp với yêu cầu của
đất nớc và hợp với lòng dân
- Kể lại đợc d/biến cuộc kh/chiến chống quân Tốngxâm lợc
- ý nghĩa thắng lợi của cuộc kháng chiến
Giảm yêu cầu dựa vào hình
2 trình bày diễn biến cuộckháng chiến; Câu hỏi 2 (29)
9 ĐL Thành phố Đà Lạt
Học xong bài này, HS biết:
- Vị trí của thành phố Đà Lạt trên bản đồ Việt Nam
- Trình bày đợc những đ/điểm tiêu biểu của thànhphố Đà Lạt
- Dựa vào lợc đồ( bản đồ), tranh ảnh để tìm kiếnthức
- Xác lập mqhệ địa lý, thiên nhiên với HĐSX của conngời
Giảm yêu cầu quan sáthình 3 tên một số loàihoa…ở hình 4
11 9 LS Nhà Lý dời đô ra
Thăng Long - Tiếp theo nhà Lê là nhà Lý Lý Thái Tổ là ông vuađầu tiên của nhà Lý, ông cũng là ngời đầu tiên xây