Chiến dịch Toàn cầu vì giáo dục bao gồm các tổ chức, đoàn thể và cá nhân trên toàn thế giới có cùng niềm tin về tầm quan trọng của giáo dục cho mọi người và cùng vận động để không ai bị
Trang 1TỌA ĐÀM TUẦN LỄ TOÀN CẦU HÀNH ĐỘNG VÌ GIÁO DỤC
Chủ đề: Giáo dục cho phụ nữ và em gái thiệt thòi – Đó là quyền, cần thực hiện tốt
I/ Lịch sử - Mục tiêu và ý nghĩa của Tuần lễ toàn cầu hành động GDCMN”
* Chiến dịch Toàn cầu vì giáo dục, “Tuần lễ Toàn cầu hành động giáo dục cho mọi người” được khởi xướng từ năm 1999, là một hoạt động thường niên diễn ra vào tuần cuối tháng 4 trên phạm vi toàn cầu
Chiến dịch Toàn cầu vì giáo dục bao gồm các tổ chức, đoàn thể và cá nhân trên toàn thế giới có cùng niềm tin về tầm quan trọng của giáo dục cho mọi người và cùng vận động để không ai bị mù chữ Từ năm 2003 đến nay, Liên minh Chiến dịch Toàn cầu vì giáo dục tại Việt Nam, gồm những tổ chức trong và ngoài nước cùng phối hợp
Bộ Giáo dục và Đào tạo, đều đặn tổ chức các sự kiện và hoạt động để hưởng ứng Tuần
lễ toàn cầu hành động Giáo dục cho mọi người vào tháng 4 hàng năm
Năm 2011, Tuần lễ này tại Việt Nam sẽ diễn ra từ ngày 2 đến 8-5, với chủ đề
“Giáo dục cho phụ nữ và trẻ em gái thiệt thòi” nhằm nâng cao nhận thức và sự quan tâm của xã hội về tầm quan trọng của việc đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho tương lai Trong đó, vấn đề được toàn xã hội quan tâm và hành động hỗ trợ là giáo dục cho phụ
nữ và trẻ em gái thiệt thòi
Tuần lễ sẽ diễn ra dưới nhiều hình thức như tọa đàm, tổ chức theo “Kế hoạch bài giảng-Câu chuyện lớn”, để thảo luận hiện trạng có trẻ em và người lớn chưa bao giờ có
cơ hội được đi học, trong số đó có phụ nữ và trẻ em gái Từ đó, nâng cao nhận thức và khuyến khích học sinh nhìn ra thế giới dưới quan điểm của giới, hiểu được những điều cần thiết để giúp các trẻ em gái có thể đến trường, cũng như những rào cản khiến các
em không thể đi học; giáo dục giúp ngăn chặn đói nghèo…
A/ Giới thiệu:
1 Tình hình giáo dục trên thế giới
Từ lâu ai cũng biết giáo dục là điều kiện không thể thiếu cho sự phát triển của cá nhân và xã hội Vì thế nó được xem là quyền cơ bản của mọi người, nam như nữ, thuộc mọi lứa tuổi và ở bất cứ nơi nào Giáo dục đóng góp vào việc cải thiện sự an toàn, sức khỏe, sự phồn vinh và đem lại sự cân bằng sinh thái cho thế giới Nó cũng đem lại sự tiến bộ kinh tế, văn hóa xã hội, sự hiểu biết lẫn nhau và hợp tác giữa các quốc gia Vậy
mà tình hình giáo dục nói chung trên thế giới không khả quan và đặc biệt ở các nước đang phát triển có nhiều điều đáng lo ngại:
- Gần 100 triệu trẻ em trong đó có đến 60 triệu là nữ, không được đến trường
- Hơn 960 triệu người lớn mà 2/3 là nữ bị mù chữ và tất cả các nước công nghiệp hóa đang phát triển đều phải đối phó với nạn mù chữ trực dụng
Trang 2- Hơn 1/3 người lớn trên thế giới không tiếp cận được với ấn phẩm, các hiểu biết và
kỹ thuật công nghệ để cải thiện đời sống của chính bản thân, để góp phần vào sự biến đội văn hóa xã hội và thích nghi với những biến đổi ấy
- Hơn 100 triệu trẻ em và một số rất đông người lớn không hoàn tất trình độ học vấn cấp I mà họ đã bắt đầu Hàng năm người khác học xong cấp I nhưng không đạt được những kiến thức và sự thành thạo cần thiết cho cuộc sống Ngoài ra thế giới còn đang đối phó với những vấn đề to lớn như nợ nước ngoài, sự trì trệ hay xuống dốc của nền kinh tế, sự phân hóa giàu nghèo giữa và bên trong các quốc gia, sự bùng nổ dân số, chiến tranh, nội chiến, tội phạm, tử vong trẻ em và sự xuống cấp của môi trường sinh thái Những vấn đề trên là trở ngại to lớn cho giáo dục cơ bản và sự thiếu những hiểu biết cơ bản của một bộ phận khá lớn trong dân làm cho việc giải quyết các vấn đề trở nên càng khó khăn
Theo báo cáo năm 1990
Ngày nay mặc dù nạn thất học và mù chữ đã có giảm nhưng vẫn là những con số đáng báo động:
• 72 triệu trẻ em toàn thế giới hiện đang thất học
• Trong số đó, 54 phần trăm (tương đương khoảng 39 triệu) là trẻ em gái; và
• Hai phần ba người lớn mù chữ là phụ nữ
Các em biết không: Hiện nay, trẻ em trên toàn thế giới đàng cùng đồng hành với một số những phụ nữ tiêu biểu của thế giới trong bài học về Câu chuyện lớn cùng với hàng triệu phụ nữ và trẻ em không có cơ hội đến trường
Một trẻ em gái không được đi học sẽ có xu hướng:
• Kết hôn sớm
• Có những đứa con suy dinh dưỡng và con có thể chết vì bệnh tật; và
• Nghèo đói
Liệu các em có biết bất kỳ người phụ nữ hoặc trẻ em gái nào tiêu biểu hay không? Những người đó có được đi học hay không?
B/ Vai trò giới và giáo dục:
Bây giờ cô trò chúng ta hãy cùng tìm hiểu về nguyên nhân, hoàn cảnh mà ở đó làm tăng sự khác biệt giữa trẻ em trai với trẻ em gái và những tác động tiêu cực đối với việc học tập của các em nhé:
1- Đối với những nước đang phát triển và kém phát triển:
Có một sự khác biệt đáng kể về trình độ phát triển của các nước trong vùng ví
dụ như giữa Nhật và các nước như Lào, Campuchia hay Việt Nam
Ở đây ta quan tâm tới 29 quốc gia được xếp vào loại đang phát triển có Việt Nam
Dân số các nước này đã vượt 2,5 tỉ (chiếm 1/2 dân số thế giới) và sự gia tăng dân số tiếp tục là một cản trở lớn cho phát triển Dân số ở độ tuổi 0 - 14 chiếm tới 38% Điều này có nghĩa là chỉ việc phát triển giáo dục về mặt số lượng, các quốc gia cũng
Trang 3đủ đuối sức Đó là xây thêm trường, đào tạo thêm thầy, nhận thêm học sinh v.v Đây
là một nỗ lực vô cùng to lớn đối với các nước vốn đã nghèo
Sự gia tăng đân số còn tạo thêm vô số vấn đề khác như thất nghiệp, di dân, và các vấn đề này đến lượt nó tác động vào cấu trúc gia đình, hành vi của cá nhân v.v
Để phát triển kinh tế nhanh, nhiều quốc gia tập trung đầu tư vào các lãnh vực công nghiệp và khoa học kỹ thuật hiện đại và dĩ nhiên là tập trung ở thành thị Đầu tư vào lãnh vực hiện đại ngốn những nguồn vốn to lớn và nông thôn chịu nhiều thiệt thòi
KHOẢNG CÁCH BẮC - NAM VỀ GIÁO DỤC NGÀY CÀNG LỚN
Theo một tài liệu vừa xuất bản của UNESCO về thực trạng giáo dục trên thế giới, đã có những chênh lệch đáng báo động trong lãnh vực giáo dục giữa các nước phát triển (Bắc) và đang phát triển (Nam) Cơ may được đến trường của trẻ em Ở Mali (châu Phi), chỉ có 19% trẻ em được may mắn bước vào ngưỡng cửa trường học Và ở tuổi đi học, mỗi đứa trẻ Mali trung bình chỉ được trải qua hai, ba năm trên ghế học đường Trong khi đó, một đứa trẻ Mỹ hay Pháp được đi học 14,3 hoặc 15,6 năm Còn trên thế giới, ước lượng có đến 130 triệu trẻ em ở các nước đang phát triển không có được quyền hưởng nên học vấn ở bậc tiểu học Bên cạnh đó là 100 triệu trẻ em không
có nổi bốn năm đi học - khoảng thời gian được xem như cần thiết để học đọc và viết! Tình trạng trẻ gái càng mờ mịt hơn Sự chênh lệch về mức độ giáo dục càng nổi bật ở khía cạnh giới tính Ở các nước công nghiệp phát triển, trung bình trẻ em gái được đi học nhiều hơn trẻ em trai từ một đến hai năm Nhưng ở các nước đang phát triển, khoảng cách này bị đảo lộn: trẻ gái được đi học ít hơn bạn khác giới ít nhất là hai năm Đại đa số trẻ em gái ở các nước thế giới thứ ba không bao giờ có quyền bước vào ngưỡng cửa trường học (86% ở Mali, 88% ở Bangladesh)
Theo ước tính của UNESCO, vào năm 2010, ở châu Phi, các nước Ả Rập và các nước Nam Á, số phụ nữ thất học sẽ tăng thêm từ 4% đến 13% Riêng ở Pháp, vẫn còn đến 20% người mù chữ
Số năm học được đến trường của một đời người (nam-nữ):
- Mỹ: 14,3 - 15,6
- Tây Ban Nha: 14,4 - 15
- Pháp: 15 - 14,3
- Achentina: 13,5 - 13
- Philippine: 10,9 - 10,7
- Maroc: 5,7 - 8
- Bangladesh: 4,4 - 5,9
- Mali: 1,2 - 2,3
Báo Phụ Nữ 27/11/1996.
* Đôi với các nước kém phát triển nhất:
Con số: Mali: 1,2 – 2,3 năm.
Trang 4- Tại châu Á, mặc dù có những nỗ lực phổ cập giáo dục trong thập niên 1990, châu Á vẫn là nơi có nhiều trẻ em không được đến trường nhất thế giới, theo một báo cáo công bố của Tổ chức Giáo dục - khoa học và văn hóa LHQ (UNESCO)
Báo cáo dựa vào những thống kê chính thức về giáo dục trong hai năm 2000 và 2001 tại
22 nước ở Nam Á và Đông Á, cho thấy khoảng 46 triệu trẻ em (28 triệu bé gái và 18 triệu bé trai) ở tuổi học vỡ lòng bị thất học Tổng cộng tại châu Á có 104 triệu trẻ em không được đi học, chiếm 45% số trẻ em thất học trên toàn thế giới
Ngoài số trẻ em không được đi học, số trẻ em bỏ học ở châu Á cũng tăng cao Tại
Ấn Độ, Lào và Myanmar, chỉ một nửa số trẻ em học tới lớp năm Cũng theo báo cáo trên, sự chênh lệch về tỉ lệ học sinh nam và nữ các trường học ở châu Á đã gia tăng Tỉ
lệ sinh viên nam ở các trường đại học của châu lục này là 61% so với sinh viên nữ là 39%
Nguyên nhân:
• Một số trẻ em sống ở vùng có xung đột hoặc chịu ảnh hưởng của thiên tai.
• Theo một số văn hóa, trẻ em gái không được ưu tiên khi điều kiện tài chính cho giáo dục hạn chế
• Trẻ em gái có thể bị buộc phải thôi học, kết hôn sớm để các em dành thời gian cho công việc nhà
• Một số trẻ em sống ở xa trường học và việc đi lại tới trường khá nguy hiểm nên các em được giữ ở nhà Đặc biệt, trẻ em gái có thể trở thành mục tiêu của bạo lực và làm dụng;
• Nghèo đói: một số trẻ em bị buộc phải đóng góp vào thu nhập của gia đình thông qua việc đi làm
• Các em không có tiền để mua sách và đồng phục, không có tiền để đóng học phí
• Không có đủ trường học dành cho mọi trẻ em và không có đủ giáo viên
3- Tình hình ở Việt Nam:
(Dân trí) - Theo tin từ Bộ GD- ĐT, số học sinh bỏ học tính đến hết tháng 3/2008 là gần 150 nghìn học sinh tăng gần 40 nghìn học sinh so với con số được Bộ công bố vào đầu tháng 3 vừa qua.
Số học sinh bỏ học chiếm 0,94% trong tổng 15.710.060 học sinh (HS) cả nước Bậc tiểu học có hơn 19 nghìn HS bỏ học trong tổng số 6.863.205 HS (tăng hơn 6 nghìn HS) Bậc THCS có hơn 66 nghìn HS bỏ học/5.794.235 HS (tăng trên 7.000 HS) Bậc THPT có trên 61 nghìn HS bỏ học/3.052.620 HS, chiếm 2,02% (tăng hơn 14 nghìn HS)
Theo Thứ trưởng Bộ GD- ĐT Nguyễn Vinh Hiển, nguyên nhân học sinh bỏ học trước hết là do hoàn cảnh khó khăn Còn một nguyên nhân khác là do nhận thức của các cấp lãnh đạo, của người dân và của chính học sinh về tầm quan trọng của tri thức và
Trang 5Học sinh bỏ học ở miền nỳi phớa Bắc gia tăng
Hơn 11.000 học sinh ở 15 tỉnh vựng miền nỳi phớa Bắc đó bỏ học trong năm học 2009-2010, dẫn đầu là cỏc tỉnh Sơn La, Hũa Bỡnh, Hà Giang, Tuyờn Quang
Số liệu trờn được bỏo cỏo tại Hội nghị giao ban cỏc Sở Giỏo dục - Đào tạo cỏc tỉnh vựng nỳi phớa Bắc năm học 2009-2010 diễn ra ngày 30/3
Nguyờn nhõn chủ yếu là học sinh cú học lực yếu, kộm, do chuyển hỡnh thức học tập (bỏ học chữ sang học nghề) hoặc nghỉ học, lao động sớm Những năm học trước, tỉ
lệ học sinh bỏ học tập trung ở cấp Trung học cơ sở, cũn năm nay tập trung ở cấp Trung
học phổ thụng với tỉ lệ 1,46%./.
- Ở tỉnh Thanh Húa:
Theo thụng tin của Sở GD- ĐT Thanh Húa ngày 16-2 cho biết từ học kỳ I năm học 2010- 2011 đến nay, toàn tỉnh cú hơn 2.000 học sinh bỏ học, chủ yếu ở miền nỳi Trong số học sinh bỏ học nờu trờn cú 1.172 học sinh THPT và 841 học sinh khối THCS
Số học sinh bỏ học năm nay thấp hơn so với năm học 2009- 2010
Theo lónh đạo cỏc huyện miền nỳi - nơi cú nhiều học sinh bỏ học, học sinh ở đõy
bỏ học nhiều là do gia đỡnh cỏc em gặp khú khăn về kinh tế, cỏc em bị lưu ban lại lớp nờn ngại học, hoặc học khụng tiếp thu được kiến thức Bờn cạnh đú, cú số đụng học sinh cấp THPT bỏ học để đi làm ăn xa, nhằm phụ giỳp gia đỡnh
Bõy giờ cụ sẽ cú một số cõu hỏi nhỏ dành cho cỏc em”
+ Theo các em, ngày nay trẻ em trai và trẻ em gái khi sinh ra đã đợc thật sự bình
đẳng cha? vì sao? Hãy lấy vd về sự cha bình đẳng đó?
+ Yêu cầu hs nêu tên một số công việc mà em biết, những công việc đó thờng do nam giới hay nữ giới làm?
+ Gia đình em có mấy anh chị em? ở nhà em thờng đợc phân công làm những công việc gì? sự phân công nh vậy có công bằng cha?
+ Các em thử tởng tợng mình sẽ cảm thấy thế nào nếu bố mẹ bảo các em không đi học nữa vì có nhiều việc nhà cần làm?
+ Theo các em ,tại sao việc học tập lại quan trọng?
+ Có những lý do nào để một số bạn, nhất là bạn gái lại không đi học?
Trang 6+ Theo em, cuộc sống sẽ ra sao nếu trẻ em gáI không bao giờ đợc đI học?
+ Nếu tất cả mọi ngời đều đợc học tập thì sẽ có ích lợi gì?
+ Theo các em cần làm gì để tăng cờng hơn nữa những cơ hội học tập bình đẳng cho nữ giới và nam giới?
C/ Chỳng ta phải làm gỡ?
Bõy giờ cụ mời tất cả cỏc em hóy cựng thảo luận và cho cụ biết: Theo cỏc em, điều gỡ cú thể cú thể giỳp cho cỏc trẻ em gỏi được đi học dễ dàng hơn
Một số cõu trả lời cú thể:
- Tăng cường sự hỗ trợ của chớnh phủ đối với giỏo dục của trẻ em gỏi ở cỏc nước đang phỏt triển
- Cung cấp cỏc cụng trỡnh vệ sinh dành cho trẻ em gỏi để bảo vệ sự riờng tư cỏ nhõn của cỏc em
- Thỏo bỏ những khuụn mẫu trong minh họa mà thường làm cho trẻ em gỏi ở thế thua kộm hơn;
- Xúa bỏ học phớ và cỏc chi phớ ẩn khỏc trong giỏo dục.
- Khuyến khớch trẻ em trai và nam giới tham gia vận động cho giỏo dục dành cho trẻ
em gỏi và phụ nữ.
+ Trong thời gian qua cỏc em đó đúng gúp sỏch vở, quần ỏo, đồ dựng học tập… giỳp cỏc bạn, đặc biệt là cỏc bạn gỏi thiệt thũi để cỏc bạn được đi học chưa?
Giỏo viờn yờu cầu cả lớp tưởng tượng xem cuộc sống của cỏc em sẽ ra sao nếu cỏc trẻ em gỏi khụng bao giờ được đi học?
• Giỏo viờn để cho 2-3 học sinh núi về tỏc động của việc khụng được đi học.
Giỏo viờn đưa vớ dụ về lợi ớch của học tập đối với mọi người, bao gồm cả trẻ em gỏi Một số vớ dụ như:
• Những người được đi học thường khỏe mạnh hơn vỡ họ sẽ đưa ra những lựa chọn
cú lợi cho sức khỏe hơn trong cuộc sống và họ cũng tiếp cận được với thụng tin
về lối sống khỏe mạnh.
• Giỏo dục chống lại nạn đúi Phụ nữ được học tập sẽ cú khả năng cú những đứa con được hưởng sự nuụi dưỡng tốt hơn
• Giỏo dục giỳp cứu cỏc sinh mạng của con người Một đứa trẻ sinh ra bởi một bà
mẹ được học tập sẽ cú cơ hội sống tới 5 tuổi lớn gấp 2 lần.
• Giỏo dục giỳp ngăn chặn đúi nghốo
Giỏo viờn sẽ hỏi cả lớp xem liệu cú cụng bằng khụng khi khụng phải tất cả phụ nữ và trẻ em gỏi đều được đi học
Cỏc em học sinh suy nghĩ về lý do vỡ sao giỏo dục cho trẻ em gỏi là quan trọng
• Một trẻ em gỏi được đi học sẽ trưởng thành một phụ nữ cú giỏo dục và thường cú sức khỏe tốt hơn, tự chủ về kinh tế và con cỏi của người đú sẽ cú khả năng đi học cao hơn;
• Một phụ nữ được đi học sẽ chăm súc sức khỏe cho bản thõn và con em họ tốt hơn; và
• Tảo hụn cú thể được ngăn ngừa và sự lõy lan bệnh tật như AIDS sẽ giảm đi
Trang 7D/ MỘT SỐ GƯƠNG ĐIỂN HÌNH VƯỢT KHÓ HỌC GIỎI:
Vũ Quỳnh Như (lớp 6B THCS Thuần Mỹ, Ba Vì, Hà Nội) 3 tuổi mất mẹ, lên 10 cha cũng vĩnh viễn ra đi
"Mẹ mất lúc em còn bé nên không nhớ nổi khuôn mặt mẹ, còn cha bệnh nặng nên các bác sĩ trả về nhà Cha mẹ chỉ có mình em nên sau đó ông bà nội đã đón em về nuôi nấng", cô bé 12 tuổi bùi ngùi kể
Vũ Quỳnh Như mồ côi cả cha lẫn mẹ nhưng 6 năm liền là học sinh giỏi toàn diện
Em cho hay, ông bà nội đã ngoài 70 tuổi, không thể làm được nữa nên mọi chi tiêu trong gia đình và tiền học cho em đều trông chờ vào đồng lương hưu của ông Ngoài giờ lên lớp, Như phụ giúp ông bà những việc vặt trong nhà Nhiều lúc nhớ bố, nhớ mẹ em lại mang sách ra học để quên đi tất cả Em phải cố gắng học thật giỏi để đỡ đần cho ông bà nội
Từng đi thi học sinh giỏi toán, văn, thi viết chữ đẹp, Quỳnh Như có 6 năm liền là học sinh giỏi toàn diện Em mơ ước, sau này sẽ trở thành bác sĩ để chữa bệnh cho mọi người
2 Trần Thị Thúy Quỳnh
Trang 8Mất bố cách đây 2 năm, Trần Thị Thúy Quỳnh (lớp 6B THCS Hiền Giang, Thường Tín, Hà Nội) hiện sống cùng mẹ và em gái Dựa vào mấy sào ruộng không đủ trang trải, mẹ Quỳnh phải đi chở cát, đẩy gạch thuê cho các hộ dân trong làng Thương
mẹ, cứ ngoài giờ học Quỳnh lại tất bật lo việc nhà, từ nấu cơm, dọn dẹp, giặt giũ
Trần Thị Thúy Quỳnh mới học lớp 6 nhưng đã thành thạo việc đồng áng như cấy, gặt, làm cỏ lúa Ảnh: Hoàng Thùy
Những ngày mùa, Quỳnh cùng mẹ ra đồng đi cấy, đi gặt và làm cỏ lúa Quỳnh cho biết, những việc này em đã phải làm từ khi mới học lớp 3, công việc càng nhiều hơn khi bố em qua đời
Luôn giành danh hiệu học sinh tiên tiến, Quỳnh cho biết: "Em thích học nhạc và
mỹ thuật, sau này em muốn làm một ca sĩ, đem tiếng hát của mình phục vụ cho mọi người, đặc biệt là những người dân quê em"
3 Khuất Đình Phương
Trang 9Chân bị liệt, tay bị teo tóp vì bị teo cơ, Khuất Đình Phương (lớp 6B THCS Tích Giang, Phúc Thọ, Hà Nội) phải đến trường trên đôi tay của mẹ Hàng ngày, mẹ đèo em đến trường bằng xe đạp, rồi bế em vào lớp, cuối buổi lại đến đón em về
Tay chân đều bị teo cơ nhưng Khuất Đình Phương chưa bao giờ chán học, em muốn sau này có thể thành công như hiệp sĩ công nghệ thông tin Nguyễn Công Hùng
"Dù viết rất khó vì tay yếu nhưng em chưa bao giờ chán học Càng không viết được em lại càng cố gắng hơn", Phương cho hay
Cậu cho biết, khi lên lớp 1, chân tay cứ yếu dần cho đến lúc đôi chân không còn
cử động được nữa Cậu lo lắng, sợ sệt nhưng được mẹ luôn ở bên nên mọi nỗi sợ cũng qua
"Anh Nguyễn Công Hùng còn bị nặng hơn em nhưng anh ấy vẫn là hiệp sĩ công nghệ thông tin Em sẽ cố gắng để có thể được như anh ấy", Phương nói
4