Giáo dục dân số thông qua bộ môn Sinh học lớp 8- GV: Phạm Thị Luận

Cũng bởi lẽ đó mà tôi đã chọn đề tài với nội dung : “ Giáo dục dân số cho học sinh thông qua bộ môn sinh học lớp8” làm cơ sở của đề tài khoa học nghiên cứu trong năm học này.. Mà đặc biệ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐÔNG TRIỀU

TRƯỜNG THCS NGUYỄN ĐỨC CẢNH

  

“Giáo dục dân số thông qua bộ môn sinh học lớp 8 THCS”

Dạy sinh học nói chung nhất là dạy giáo dục dân số qua bộ môn sinh học nóiriêng nhiều năm nay đã có nhiều người chú ý đến Song trong những giờ dạy củamột số giáo viên khi dạy về vấn đề này tôi thấy họ vẫn chưa thể hiện được vấn đềnày Giáo viên còn đi triền miên, phần nào cũng liên hệ giáo dục dân số hoặc là nói

đi nói lại nhiều lần

Trong số 5 giờ dự một số giáo viên chỉ có 2 giờ đạt được yêu cầu còn lại 3 giờgiáo viên còn đi sai lệch trọng tâm

Qua khảo sát đợt I chỉ có 20% học sinh nhận thức được vấn đề này

Đây là một vấn đề làm cho tôi băn khăn trăn trở Cũng bởi lẽ đó mà tôi đã chọn

đề tài với nội dung : “ Giáo dục dân số cho học sinh thông qua bộ môn sinh học lớp8” làm cơ sở của đề tài khoa học nghiên cứu trong năm học này

I.2 Mục đích nghiên cứu :

Mục đích nghiên cứu của đề tài là tìm ra biện pháp ưu để giúp học sinh nhậnthức được giáo dục dân số đóng vai trò then chốt để đạt được mục tiêu đưa chấtlượng cuộc sống tốt đẹp hơn

I.3 Thời gian, địa điểm:

+ Thời gian : Năm học 2008-2009

+ Địa điểm : Trường THCS Nguyễn Đức Cảnh

+ Đối tượng nghiên cứu: HS lớp 8 trường THCS Nguyễn Đức Cảnh năm học2008-2009

sự phát tiển toàn diện nhân cách con người

Trong sự nghiệp đổi mới đất nước đảng ta đã xác định “Giáo dục dân số” là

“Quốc sách hàng đầu” vì vậy việc đưa giáo dục dân số vào môn học ngày càng đượcquan tâm và chú trọng Đặc biệt là đưa giáo dục dân số thông qua bộ môn sinh học

b, Cơ sở thực tiễn :

Một trong những biện pháp nhằm giải quết vấn đề dân số là đưa giáo dục dân

số vào nhà trường Mà đặc biệt trong công tác giáo dục thì công việc giáo dục dân số

là một lĩnh vực khoa học và giáo dục rất mới mẻ trong hệ thống kiến thức về kỹ năngthái độ và hành vi cần thiết cho mọi người trong xã hội và do đó được dạy và họctrong các trường của hệ thống giáo dục quốc dân Mặt khác chủ trương trong cươnglĩnh đại hội lần thứ X của Đảng đã khẳng định việc kế hoạch hóa dân số là chínhsách xã hội mà nghị quyết đã vạch ra Trong dự thảo của Đại hội Đảng còn nhấnmạnh phải làm cho từ cấp ủy đến toàn dân thấu suốt tầm quan trọng chiến lược củachính sách xã hội số I này Ra sức khắc phục tâm lý cũ, những tập quán cũ đang còntồn tại dai dẳng trong tư tưởng và nếp sống của nhiều người trong xã hội Hơn nữagiáo dục dân số trong nhà trường là một bộ phận trong công tác giáo dục dân số tất

yếu mang ý nghĩa chiến lược và cần được tiến hành thật tốt Ngoài môn giáo dụccông dân, môn văn học thì môn sinh học cũng là một trong những môn cần đượclồng vào đó những kiến thức về giáo dục dân số.

PHẦN II PHẦN NỘI DUNG II.1- Chương I: Tổng quan

Với nội dung đề tài chủ yếu là nghiên cứu các bài học có liên quan đến sinhsản và sự gia tăng dân số

- Tình hình khả năng tiếp thu, áp dụng kế hoạch hóa gia đình

- Các biện pháp hướng dẫn học sinh áp dụng những gì đã học được để ápdụng vào cuộc sống

- Các tình huống xử lý làm cho học sinh tiếp cận với các biện pháp để hạnchế sự gia tăng dân số

II.2- Chương II : Nội dung vấn đề nghiên cứu

II.2.1 Nội dung của đề tài

Với tình hình thực tế như đã nêu ở trên tôi thấy nguyên nhân dẫn đến tìnhtrạng giáo viên chưa làm nổi bật được việc giáo dục dân số là do các nguyên nhânsau:

+ Giáo viên không nắm được việc giáo dục dân số thông qua bộ môn mìnhgiảng dạy như thế nào?

+ Do điều kiện sống đôi lúc còn khó khăn so với xã hội nên nhiều giáo viênkhông có thời gian nghiên cứu kể cả việc đọc sách hướng dẫn giáo viên mà nghĩ nhưthế nào thì nói như thế

II.2.2-Biện pháp thực hiện: - Muốn giảng dạy tốt việc giáo dục dân số thông qua

bộ môn thì trước hết giáo viên phải hiểu thế nào là “ Dân số”? Thế nào là “Giáo dụcdân số” để ghép vào những phần nào của bài giảng

- Giáo dục dân số thông qua bộ môn sinh học phải đạt được những yêu cầu sau:

1, Làm cho học sinh thông hiểu và biết đánh giá đúng đắn tình hình dân số hiện nay

ở nước ta và trên thế giới

2, Học sinh phải nhận thức rõ ràng mối quan hệ giáo dục dân số với việc phát triểnkinh tế xã hội, ảnh hưởng của sự gia tăng dân số với chất lượng cuộc sống xã hội vàgia đình, hiện tại và tương lai

3, Sự hình thành cho học sinh niềm tin dựa trên cơ sở khoa học về khả năng của conngười nói chung và mọi hành vi của bản thân mình nói riêng trong việc điều khiểnquá trình tái sản xuất của con người đi theo đúng mục đích kế hoạch hóa dân số đãđược đề ra trong chiến lược dân số của đất nước ta

Nội dung giáo dục dân số mang tính chất liên môn chứa đựng giá trị bản chấtcòn tranh cãi được rất quên ở mỗi gia đình “ Con trai và con gái”

Mục tiêu của giáo dục dân số không chỉ nhằm cho con người những kiếnthức cơ bản có liên quan đến vấn đề “ Dân số”mà còn nhằm hình thành và phát triểncho học sinh những thái độ mong muốn và quyết định hợp lý làm cho các em có thểđưa ra những quyết định có trách nhiệm liên quan đến hành động sinh sản và các vấn

đề khác về dân số

Muốn hình thành và phát triển thái độ và định hướng giá trị cần có nhữngphương pháp dạy học có hiệu quả này

Trong quá trình nghiên cứu đề tài tôi đã hướng dẫn phần lý thuyết chu đáo, tôi

đã chuẩn bị giáo án và dạy thực nghiệm với một số bài học có liên quan đến sinh sản,

sự gia tăng dân số và những bài học có thể làm hạn chế sự gia tăng dân số

II.2.3- MỘT SỐ BÀI GIẢNG MINH HỌA

Bài 58 : Tuyến sinh dục

Nội dung của bài này gồm : Cơ quan sinh dục nam và cơ quan sinh dục nữ và tácdụng của hoóc môn sinh dục

+ Định nghĩa : Tuổi dậy thì là gì?

+ Những biến đổi của tuổi dậy thì:

- Ở con trai

- Ở con gái

+ Nguyên nhân của những biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì

* Chuẩn bị của giáo viên

gì ? Những biến đó do đâu ? Những câu hỏi trên đây và nhiều câu hỏi khác có liênquan đang tiếp tục nảy sinh trong đầu chúng ta

B Phát triển bài học

* Hoạt động 1 : Giới thiệu sơ lược về tinh hoàn, buồng trứng.

* Hoạt đông 2 : Tuổi dậy thì là gì ?

GV hỏi : Các dấu hiệu của tuổi dậy thì là gì ? và giải thích :

- Dưới góc độ sinh lý, tuổi dậy thì là thời kỳ trưởng thành sinh dục nghĩa là có

khả năng có con

- Trong tuổi dạy thì,con người trải qua những biến đổi lớn lao về cấu tạo cơthể, về các chức năng của những hành vi Tuổi dậy thì là một bước ngoặt cơ bảntrong đời sống của mỗi người

* Hoạt động 3 : Những đặc tính chung của tuổi dậy thì.

GV : Tiếp tục giảng giải

+ Tuổi dậy thì kéo dài từ 3-5 năm, có thể phân chia làm 2 giai đoạn :

- Trước dậy thì( tiền dậy thì)

+ Từ 11-13 tuổi ở con gái

+ Từ 13-15 tuổi ở con trai

- Dậy thì chính thức : Ở con gái bắt đầu từ 13-15 tuổi và ở con trai thường muộnhơn từ 1-2 năm Tuổi dậy thì chính thức được đánh dấu bằng hiện tượng kinh nguyệtlần đầu ở con gái và xuất tinh lần đầu (mộng tinh ở con trai) Đó là những hiện tượngsinh lý hoàn toàn bình thường thể hiện sự trưởng thành (chín) sinh dục

* Hoạt động 4 : Những dấu hiệu xuất hiện ở tuổi dậy thì của nam và nữ.

GV : Đề nghị học sinh tự liệt kê những biến đổi của bản thân ( Ở cả con trailẫn con gái) kết hợp xem hình vẽ để tập hợp những đặc điểm sinh học liệt kê và tổngkết lại trình tự xuất hiện các đặc điểm đó ở nam và nữ

* Hoạt động 5 : Nguyên nhân của những biến đổi ở tuổi dậy thì

GV : Sử dụng sơ đồ 1-2 để trình bày những đặc điểm và những biến đổi của cơ thểdưới ảnh hưởng của hoóc môn sinh dục PSH và LH là hoóc môn của tuyến yên điềuhòa hoạt động của các tuyến sinh dục trong việc sản xuất các hoóc môn sinh dục + Buồng trứng tiết ostrôgen và hoóc môn thể vàng(prôgestêrôn)

+ Tinh hoàn tiết tes tos tê rôn

Những hoóc môn sinh dục này ảnh hưởng đến sự phát triển những biến đổi và sự lớnlên của con trai và con gái về các đặc điểm sinh dục chính và phụ

C Củng cố

G/V : Hướng dẩn H /S tổng kết những ý chính trong bài chẳng hạn :

1,Tuổi dậy thì là thời kỳ chín sinh dục chứng tỏ con người có khả năng có co

2, Tuổi dậy thì có thể chia thành 2 giai đoan : Giai đoạn trước dậy thì và dậy thìchính thức được đánh dấu bằng hành kinh lần đầu ở nữ và xuất tinh lần đầu ở nam

3, Dưới ảnh hưởng của hoóc môn tuyến yên và các hoóc môn sinh dục ở con trai vàcon gái có nhiều biến đổi trở thành đàn ông và đàn bà

D Hướng dẫn học ở nhà :

- Theo câu hỏi ( SGK)

- Tự liên hệ bản thân để xác định giai đoạn bước vào tuổi dậy thì và dậy thì chính

thức (Ở độ tuổi nào)

Bài 62 : Hiện tượng thụ tinh thụ thai và phát triển của thai

Ở bài này giáo viên cần cho học sinh nắm được những nội dung sau :

I- Sự thụ tinh và thụ thai

a) Định nghĩa

b) Những điều kiện cần cho sự thụ tinh và thụ thai

II -Tìm hiểu sự phát triển của thai và nuôi dưõng thai

a) Quá trình làm tổ của hợp tử

b) Sự phát triển của phôi ( thai )

* Tài liệu và phương tiện chuẩn bị

1 Sơ đồ chu kỳ kinh nguyệt

2 Hình vẽ về sự thụ tinh

3 Hình vẽ về sự làm tổ của trứng đã được thụ tinh

4 Hình vẽ về các giai đoạn phát triển của phôi thai

III - Kinh nguyệt là gì ?

a)Kinh nguyệt lần đầu xảy ra ở con gái vào tuổi dậy thì.

b)Kinh nguyệt liên quan đến sự rụng trứng và thường xảy ra sau khi rụng trứng c) Kinh nguyệt xảy ra khi nào ( khi trứng không được thụ tinh lớp nội mạc tử cungkhông còn lý do tồn tại sẽ bị bong ra kèm theo chảy máu)

CÁC HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP

A – Mở đầu

GV đặt vấn đề : Để hiểu rõ trứng và tinh trùng kết hợp với nhau như thế nào, khi nào

và ở đâu ? Chúng ta cần biết đôi điều về quá trình sinh sản của người Muốn hiểu rõ

sự kết hợp của tinh trùng và trứng xảy ra khi nào chúng ta cần tìm hiểu sự rụng trứng

và chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ Hiểu rõ các sự kiện cơ bản về vấn đề sinh sản sẽgiúp chúng ta hiểu rõ sự thai nghén và có thể ngăn ngừa thai nghén bằng sử dụng cácdụng cụ tránh thai như thế nào khi cần ?

B – Phát triển bài học

1 Giáo viên chuẩn bị cho việc tiến hành bài giảng bằng ôn lại những nội dung cóliên quan

- Tuyến yên sinh dục và tuyến nội tiết lâm thời ( thể vàng )

- Đường đi của tinh trùng và trứng trong quan hệ nam nữ

- Hiện tượng kinh nguyệt xảy ra lần đầu vào tuổi dậy thì

2 Dùng sơ đồ chu kỳ kinh nguyệt (liên quan đến chu kỳ rụng trứng dưới tác dụngcủa hooc môn thùy trước tuyến yên (FSH, LH) và hoóc môn của thể vàng ostrôgen

và prôgeste rôn để dạy theo mục I

3 Dùng tranh vẽ đường đi của tinh trùng và trứng trong cơ quan sinh dục cái ( ở vòipha lốp) để giới thiệu hiện tượng thụ tinh và sự tạo thành hợp tử

4 Dùng các tranh vẽ để trình bày sự làm tổ và phát triển của phôi từ hợp tử trong tửcung

C Củng cố

Giáo viên hướng dẫn học sinh tổng kết những ý quan trọng trong bài Chẳng hạn :

1 Kinh nguyệt là một hiện tượng sinh lí bình thường xảy ra sau khi rụng trứng nếutrứng không được thụ tinh

2 Sự thụ tinh xảy ra khi các tinh trùng lên tới vòi pha lốp và một trong số đó đã kếthợp với trứng

3 Sau khi thụ tinh trứng tạo thành hợp tử di chuyển từ vòi pha lốp xuống tử cung vàlàm tổ trong lớp nội mạc của tử cung và phát triển thành thai

D Đánh giá

Nghiên cứu nội dung trong các cột A, B dưới đây và viết chữ có nội dung phùhợp ( ở cột B) cho các số có nội dung tương ứng ( ở cột A) trong phiếu học tập dướiđây :

1 Nơi mà phôi phát triển

2 Sự dời đi của trứng chín

3 Tinh trùng kết hợp với trứng

4 Nơi xảy ra sự thụ tinh

5 Sự ăn sâu của trứng đã thụ tinh vào

trong lớp nội mạc tử cung

6 Sản xuát tế bào trứng

7 Hiện tượng xảy ra khi lớp nội mạc

tử cung không cần thiết nếu trứng không

đượcthụ tinh

8 Tuyến sinh sản ra FSH và LH

9 Tuyến sản sinh tinh trùng

10 Tuyến sản xuất ra hoóc môn sau

khi trứng rụng m Tuyến yên

n Tuyến Véc tôlanh

E Hướng dần về nhà

1 Vẽ lại hình vẽ đường đi của tinh trùng và trứng trong cơ quan sinh dục cái

2 Điều tra về :

- Số con từ 3-5 gia đình xung quanh

- Khoảng cách sinh con giữa con thứ nhất và thứ hai

- Mối liên quan giữa số con, khoảng cách sinh con với đời sống của các gia đình này

Bài 63 :CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CÁC BIỆN PHÁP TRÁNH THAI

Với bài này GVcần xác định cho HS nắm được các nội dung sau :

1.Quan niệm về KHHGĐ và tầm quan trọng

- Quan niệm :

+ Giới hạn quy mô gia đình

+ Khoảng cách sinh con

+ Giúp các cặp vợ chồng không có con có thể sinh con KHHGĐ trong khuônkhổ của phúc lợi gia đình

+ Lợi ích đối với người mẹ

+ Lợi ích đối với đứa trẻ

+ Lợi ích đối với người cha

+ Lợi ích đối với các thành viên khác ( các con )

+ Lợi ích đối với đất nước

2 Ôn lại quá trình sinh sản của người để hiểu rõ :

- Các điều kiện cần cho sự thụ tinh

- Các điều kiện đảm bảo cho trứng thụ tinh phát triển thành thai trong tử cung

* Tài liệu và phương tiện cần chuẩn bị

1- Sơ đồ cấu tạo hệ sinh dục Nam và Nữ

2- Tranh vẽ hoặc mẫu vật thật về các dụng cụ tránh thai

Quy mô gia đình nhỏ có ảnh hưởng tốt đến sức khỏe , đến sự phát triển và hạnhphúc của gia đình đặc biệt là sức khỏe của người mẹ và các con , giúp cho nâng caosức sống của mọi người trong gia đình Càng ít con , càng có điều kiện để thỏa mãnnhu cầu của chúng trong cuộc sống

B- Phát triển bài học :

1 Giáo viên đề nghị học sinh định nghĩa KHHGĐ để khai thác những hiểu biết củahọc sinh về cuộc vận động : « Sinh đẻ có kế hoạch » trong kế hoạch hóa gia đình vànội dung của cuộc vận động ( thông qua các phương tiện thông tin đại chúng , cáccuộc tuyên truyền vận động ở địa phương )

Từ các câu trả lời học sinh chấp nhận một định nghĩa và so sánh với định nghĩa

mà giáo viên vừa nêu

2 Học sinh thảo luận trong nhóm nhỏ là vì sao có cuộc vận động KHHGĐ và báocáo kết quả thảo luận trong nhóm trước toàn lớp ( các em có thể nêu lên những lợiích của kế hoạch hóa gia đình )

3 Cho học sinh ôn lại những kiến thức về điều kiện cần thiết cho sự thụ tinh , thainghén và sự phát triển của phôi ( Sử dụng các sơ đồ về hệ sinh dục Nam và Nữ )

Từ đó nêu nên các nguyên tắc cần sử dụng để đảm bảo sinh đẻ có kế hoạch :

+ Ngăn trứng rụng

+ Ngăn sự thụ tinh

+ Ngăn sự làm tổ của trứng đã được thụ tinh

4 Thảo luận xem thực hiện các biện pháp tránh thai dựa trên các nguyên tắc này nhưthế nào ? Giáo viên dùng tranh vẽ hoặc mẫu vật các dụng cụ tránh thai để phân tích

có hiệu quả của từng dụng cụ trong việc thực hiện kế hoạch hóa gia đình

C Củng cố :

Các phương pháp tránh thai là dựa trên kiến thức về những điều kiện cần cho

sự thụ tinh và làm tổ của trứng đã được thụ tinh trong tử cung Các nguyên tắc củaphương pháp tránh thai này là :

+ Ngăn sự rụng trứng

+ Ngăn sự thụ tinh

+ Ngăn trứng làm tổ trong niêm mạc tử cung

D Kiểm tra đánh giá :

Cho học sinh trả lời câu hỏi vào phiếu học tập

1 Lợi ích của KHHGĐ là gì ?

2 Hiệu quả của viên thuốc tránh thai là gì ?

3 Các biện pháp ngăn cản sự thụ tinh là các biện pháp nào ?

4 Các biện pháp ngăn cản trứng đã thụ tinh làm tổ là các biện pháp nào ?

E Hướng dẫn học ở nhà :

Học theo câu hỏi của SGK – 198

Tìm hiểu tình hình thực hiện sinh đẻ có kế hoạch ở địa phương.

Bài 64: CÁC BỆNH LÂY TRUYỀN QUA ĐƯỜNG SINH DỤC ĐẠI DỊCH AIDS_ THẢM HỌA CỦA LOÀI NGƯỜI

Với bài này GV cần xác định rõ cho HS nắm được các nội dung sau:

3 AIDS là một căn bệnh gây thảm họa cho nhân loại ( Toàn thế giới)

Những nguyên nhân, triệu chứng,hậu quả và cách phòng ( Đặc biệt là đối vớinhững người ở độ tuổi lao động trong cư)

* Taì liệu và phương tiện cần chuẩn bị :

Bệnh tình dục trở thành một trong những vấn đề chung của toàn thế giới, mộtmối đe dọa của loài người đặc biệt là lớp trẻ.

Vì vậy rất cần cung cấp cho thế hệ trẻ những hiểu biết đầy đủ về bệnh tình dục

và mối nguy hiểm của chúng

Trước hết là những bệnh tình dục phổ biến như: lậu, giang mai, AIDS là mộtbệnh tình dục nguy hiểm được phát triển

B Phát triển bài học

* Hoạt động 1:

1 Bệnh lậu:

Giáo viên dùng sơ đồ bệnh lậu để trình bày

+ Loại vi khuẩn gây bệnh lậu đó là song cầu

khuẩn

- Triệu chứng bệnh: + Chảy mủ ở đầu dương vật

( hay âm đạo) và có cảm giác buồn đi tiểu

- Hậu quả:

+ Dẫn đến kết quả vô sinh ( tắc đường đi của tinh

trùng hay ống dẫn trứng)

- Cách chữa trị:

Điều trị kịp thời và đủ liều bằng penicilin

* Hoạt động 2: Bệnh giang mai

- Nguyên nhân: Do xoắn khuẩn gây nên

- Hậu quả: Gây quái thai, dị dạng, mù ( chết)