Văn hóa biểu diễn việt nam

Mang đặc sắc của văn hóa lúa nước,do tính đặc sắc của nó, nên từ nghệ thuật mang yếu tố dân gian Múa rối nước đã nhanh chóng trở thành nghệ thuật truyền thống, có thể sánh ngang v

1 Tổng quan

1.1 Tên gọi

Theo P.L Mi-nhon (Mignon) trong cuốn Bách khoa - Phổ thông, từ Ma-ri-on-nét (Marionnette - múa rối) là một từ giảm nhẹ của (Mariole) thời Trung cổ dùng để chỉ những bức tượng Đức Mẹ đồng trinh nhỏ Người ta không thấy từ này trong các ngôn ngữ khác, từ pup-pê trong tiếng Đức và puppet (búp bê) trong tiếng Anh được dùng để gọi con rối, vì về ngoại hình con rối trông giống con búp bê

1.2 Các loại hình múa rối

Trong nước ta thì có múa rối cạn và múa rối nước Múa tối cạn thì gồm có , rối tay,rối dây, rối que

Rối tay: gồm một cái đầu bằng gỗ gọt và một túi vải rộng làm thân mình, con rối hoạt động được là nhờ các ngón tay và bàn tay của người điều khiển

Rối que: gồm một que điều khiển đầu và mình và các que phụ điều khiển hai tay Điển hình là rối que Ja-va và múa rối cạn của Việt Nam

Rối dây: con rối dây có đầy đủ các bộ phận chủ yếu: đầu, cổ, mình, chân tay ghép vào nhau bởi các khớp có thể cử động được Bộ máy điều khiển gồm một bàn máy có các dây dài nối xuống các bộ phận cần phải cử động của con rối

Ngoài ra, còn có rối Nhật Bản: có kích thước rất lớn (0,8 mét đến 1,3 mét) gồm đầy đủ các bộ phận của cơ thể người Có ba người điều khiển đứng đằng sau con rối Người điều khiển chính làm cử động đầu và tay phải con rối Người điều khiển thứ hai làm cử động tay trái con rối và người thứ ba điều khiển các chân con rối

Rối Việt Nam thì chỉ có múa rối nước

1.3 Nghệ thuật múa rối ở Việt Nam

Nghệ thuật rối ở Việt Nam có từ lâu, phát triển cao trong kỷ nguyên Đại Việt (thế

kỷ XI) Bị thiệt hại nặng nề của chính sách hủy diệt văn hóa bản địa của quân xâm lược Minh (Trung Quốc) và sự xem nhẹ của các triều đình Lê, Nguyễn (1428 – 1945)

Theo Tô Sanh, Trung Quốc có hình thức múa rối gần giống với Việt Nam, gọi là

“Bù nhìn nước”, có từ thời Tống – ngang với thời Lý nước ta Tuy nhiên, múa rối nước Việt Nam diễn trong ao, múa rối nước Trung Quốc diễn trong bể thiên về trò chơi hơn là hí kịch Rối nước Việt Nam diễn ở những nơi công cộng, trong khi rối nước Trung Quốc diễn ở cung đình Điều quan trọng hơn là sau đời Tống không thấy nói đến múa rối nước nữa Ở Việt Nam ngày nay vẫn đang được duy trì

Ngoài Trung Quốc thấy có nhắc đến múa rối nước thời Tống, không thấy tồn tại múa rối nước ở quốc gia nào nữa, có chăng chỉ đề cập đến rối cạn Như vậy có thể nói rằng nói đến múa rối nước là nói đến Việt Nam

2.Nghệ thuật múa rối nước ở Việt Nam

2.1 Nguồn gốc của múa rối nước

Xuất phát từ nghệ thuật tạo hình, trò chơi của nhân dân lao động Việt Nam có từ trước thời Lý

Hoạt đông từng nhóm, từ trong một gia đình, một dòng họ, vua chúa cung đình biết đến và sử dụng từ trước thế kỉ XII, rồi phát triển mạnh nhất vào thời Lý-Trần Có thể coi la cực thịnh của múa rối dân tộc

Hình thức hoạt động sinh hoạt:hoạt động thành từng gánh từng phường, từng đội biểu diễn lưu động từ trước thế kỉ XVIII đến ngày nay

Đất Sơn Tây (vùng chùa Thầy) là nơi có điều kiện hơn cả để phát sinh ra nghệ thuật múa rối nước dân tộc Hầu hết tôn Từ Đạo Hạnh là người sáng lập và là thần bảo hộ

Theo các truyền thuyết, huyền thoại lịch sử, trò rối nước ra đời từ thời xây thành

Cổ Loa, Kinh An Dương Vương, năm 255 trước công nguyên Còn theo sử sách, văn bia, trò rối nước ra đời năm 1121 (đời Lý)

2.2 Khái niệm múa rối nước

Múa rối nước là loại hình nghệ thuật sân khấu múa rối mà chỗ diễn con rối là ở mặt nước (ao, hồ hay bể rộng) Mang đặc sắc của văn hóa lúa nước,do tính đặc sắc của nó, nên từ nghệ thuật mang yếu tố dân gian Múa rối nước đã nhanh chóng trở thành nghệ thuật truyền thống, có thể sánh ngang với Tuồng, Chèo là những bộ môn nghệ thuật có vị trí cao trong nền sân khấu dân tộc Tinh hoa Múa rối nước Việt Nam đã được sự ngưỡng mộ trong làng bạn bè thế giới, sân khấu Múa rối nước được xem là bộ môn nghệ thuật “Độc nhất vô nhị” Múa rối nước được coi là nét văn hóa phi vật thể đặc sắc của dân tộc Việt Nam, một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian truyền thống lâu đời ở vùng châu thổ sông Hồng thường diễn ra trong các dịp lễ, hội làng, ngày vui, ngày Tết

2.3 Các giai đoạn phát triển của múa rối nước

Thời kì 1: thời kì này múa rối nước chỉ là trò chơi của nông dân lao động thợ thủ công, nông dân, không phổ biến rộng hoạt động trông pham vi nhỏ,một vài gia đình , một vài dòng họ , một vài địa phương diễn ra vào giữa thế kỉ XI trước thời

Lý

Thời kì 2: đây là thời kì hình thành một nhóm người chơi rối của nhân dân lao động tiến lên thành một phường, một gánh, bắt đầu diễn ở địa phương đông người xem, lan rộng ra ngoài xóm làng, được nhiều vùng lân cận, đình chùa biết đến Diễn ra trong ngày lễ hội lớn (tk XI) trước thời Lý nhưng cực thịnh ở thời Lý Trần Thời kì 3: Có nhiều cơ sở múa rối Có sự giao lưu, thi đấu, học hỏi, ảnh hưởng lẫn nhau giữa các phường, gánh rối Nội dung chủ yếu phản ánh cuộc sống lao động, sinh hoạt hàng ngày Các phường rối ghanh đua nhau tìm ra cái tôi để tôn vinh đơn

vị mình và thu hút sự quan tâm của công chúng

Thời kì 4: Sau cách mạng tháng Tám Mục đích chủ yếu phục vụ công cuộc giải phóng dân tộc, phong trào phụng sự tổ quốc, coi nhẹ tính kinh tế Nhiều kho tàng rối cả về cơ sở vật chất và nội dung bị mất mát do chiến tranh

Thời kì 5(1954-1975): Hòa bình lặp lại trên miền Bắc Việt Nam Hoạt động rối và một số phường rối được phục hồi Múa rối trở thành tài sản của dân tộc, được sự quan tâm và đầu tư duy trì, phát triển

Thời kì 6 (sau 1975): Thống nhất nước nhà, độc lập tự do Múa rối nước trở thành mục tiêu phát triển của đất nước nhằm duy trì, đào tạo và phát triển phục vụ đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân

2.4 Đặc điểm của múa rối nước

2.4.1 Con rối

Quân rối nước chính là sản phẩm của nghệ thuật điêu khắc gỗ dân gian, vừa giàu

tính hiện thực, vừa mộc mạc, đằm thắm, trữ tình

Con rối làm bằng gỗ được đục đẽo với những đường nét cách điệu riêng sau đó gọt giũa, đánh bóng và trang trí với nhiều màu sơn khác nhau để làm tôn thêm đường nét, tính cách cho từng nhân vật Để làm ra được những “chú rối” phải trải qua rất nhiều công đoạn, đòi hỏi sự tỉ mẩn, khéo léo của những người nghệ nhân Chất liệu làm nên con rối phải là loại gỗ sung - một loại gỗ dai, nhẹ, dẻo để con rối có thể

nổi trên mặt nước và người điều khiển con rối có thể dễ dàng biểu diễn Quân rối càng hoàn hảo, càng giúp cho kỹ xảo điều khiển nâng cao, khả năng diễn đạt

phong phú Quân rối nước làm bằng gỗ tốt sẽ nặng và chìm cho nên người ta mới dùng gỗ sung là chất liệu thông dụng để tạc con rối

Ở đây tài năng của nghệ nhân đã đem lại cho ta cái tươi mát, đôn hậu, hiền dịu, niềm lạc quan yêu đời, yêu thiên nhiên, con người qua cái bình dị đơn sơ được khuếch đại và nghệ thuật hóa

Hình thù của con rối thường tươi tắn, ngộ nghĩnh, tính hài và tính tượng trưng cao Những quân rối nước thường được sử dụng trong buổi biểu diễn gồm có chú Tễu,

cô tiên, người đi cày hay người đánh cá Trong đó, nhân vật tiêu biểu nhất là chú Tễu, thân hình tròn trĩnh, nụ cười hóm hỉnh lạc quan

Quân rối nước dù tạc liền một khối gỗ hay chắp lại đều có hai phần gắn liền nhau đó là phần thân và phần đế Phần thân là phần nổi lên mặt nước thể hiện nhân vật, còn phần đế là phần chìm dưới mặt nước giữ cho rối nổi bên trên và là nơi lắp máy điều khiển cho quân rối cử động

Thông thường, mở đầu cho buổi biểu diễn múa rối nước là sự xuất hiện của chú Tễu với thân hình tròn trĩnh, mặc áo nẹp khuy không cài, vẻ mặt hỏm hỉnh làm nhiệm vụ dẫn dắt, mở đầu câu truyện Thông qua những tiết mục múa rối, khán giả

sẽ được dẫn dắt vào một thế giới tưởng tượng phong phú Trải qua nhiều năm, người Việt Nam từ chốn cung đình cho đến các làng mạc nông nghiệp nghèo nhất,

ai ai cũng yêu mến chú Tễu và coi Tễu là con rối quan trọng nhất.Tếu là linh hồn của rối nước, là cầu nối giữa người biểu diễn và người xem

2.4.2 Kĩ thuật biểu diễn

Kỹ thuật điều khiển trong múa rối nước rất được coi trọng, tạo nên hành động của quân rối nước trên sân khấu, đó chính là mấu chốt của nghệ thuật múa rối

Quân rối đẹp mới chỉ có giá trị về mặt điêu khắc Sự thành công của quân rối nước chủ yếu trông vào sự cử động của thân hình, hành động làm trò đóng kịch của nó

Máy điều khiển được giấu trong lòng nước, lợi dụng sức nước, tạo sự điều khiển từ

xa, cống hiến cho người xem nhiều bất ngờ kỳ diệu

Nghệ nhân rối nước đứng trong buồng trò thao tác bằng cây sào hoặc giật con rối bằng hệ thống dây Phương thức nhờ nước để con rối hoạt động, nhờ nước giấu đi

bộ máy và cách điều khiển là sáng tạo tuyệt vời

Nước làm cho con rối sinh động, làm cho chúng tươi tắn Nước đã tham gia cùng diễn với con rối như một nhận xét: "Nước cũng là một nhân vật của múa rối." Mặt nước êm ả với đàn vịt bơi, trở nên thơ mộng trong làn khói huyền ảo khi bầy tiên

nữ giáng trần múa hát Nhưng mặt nước cũng sôi động trong những trận chiến lửa, những con rồng vây vàng xuất hiện

Báo nước ngoài từng viết: "Con rối được điều khiển bằng sự khéo léo khó mà tưởng tượng Con rối như có phép thuật điều khiển." Đấy chính là sự tài tình, là điều hấp dẫn và sáng tạo của nghệ thuật múa rối nước

2.4.3 Kịch bản,ngôn từ

Về ngôn ngữ., ngôn ngữ sử dụng là ngôn ngữ bình dân, trái ngược hẳn với văn phong Hán – Việt của hát tuồng hay hát bội thường chỉ giới nho sĩ và chuyên môn mới hiểu được Nó cũng không hề chịu ảnh hưởng của sử thi Ra-ma-ya-na như các loại hình múa rối Ấn Độ và các nước Đông Nam Á khác là Thái Lan, Campuchia, Lào, Mianma, Malaysia và Indonesia

2.4.4 Nghệ nhân múa rối

Các nghệ nhân dân gian đã dựa vào kinh nghiệm và khả năng sáng tạo để làm ra nhiều kiểu máy rối nước phong phú và đa dạng

Người nghệ nhân rối nước đứng trong buồng trò để điều khiển con rối Họ thao tác từng cây sào, thừng, vọt hoặc giật con rối bằng hệ thống dây bố trí ở bên ngoài

hoặc dưới nước Sự thành công của quân rối nước chủ yếu trông vào sự cử động của thân hình, hành động làm trò đóng kịch của nó

Tùy thuộc vào khả năng và thế mạnh có thể tham gia vào một trong các vị trí: Nghệ nhân tạo hình quân rối

- Nghệ nhân sáng tạo tích trò và tích diễn :

- Nghệ sỹ biểu diễn:

+ Nghệ sỹ điều khiển rối:

+ Nghệ sỹ biểu diễn tích trò, tích diễn

2.4.5 Sân khấu múa rối

Yếu tố độc đáo của rối nước là sử dụng mặt nước làm sân khấu để con rối diễn trò, đóng kịch Buồng trò rối nước (nhà rối hay thủy đình), được dựng lên giữa ao, hồ với kiến trúc cân đối tượng trưng cho mái đình của vùng nông thôn Việt Nam

Tất cả buồng trò, sân khấu cùng trang bị cờ, quạt, voi, lọng, cổng hàng mã đúng là một đình làng thu nhỏ lại với những mái uốn cong lung linh phản chiếu trên mặt nước

Sân khấu rối nước là khoảng trống trước mặt buồng trò, nó chỉ thực sự hoàn chỉnh khi đã vào chương trình biểu diễn và cũng bắt đầu mất đi ngay khi chấm dứt tiết mục cuối cùng

Qua những tiết mục biểu diễn của nghệ thuật rối nước cổ truyền, những cảnh sinh hoạt bình thường về đời sống, tập tục tinh thần và vật chất truyền đời của người nông dân Việt Nam được thể hiện một cách rõ nét

2.4.6 Âm nhạc

Khởi thủy là biểu diễn trên sân khấu ngoài trời giữa ao hồ, nên rối nước cần âm thanh mạnh để giữ tiết tấu và khuấy động không khí buổi diễn

Các phường hội dân gian chuyên dùng bộ nhạc gõ dân tộc như trống cái, não bạt,

mõ, pháo, tù và ốc Âm nhạc rối nước mang tính đại náo của hội hè, có tác dụng kích động mạnh cả người diễn lẫn người xem

Vốn là một nghệ thuật lấy động tác làm ngôn ngữ diễn đạt, rối nước gắn bó với âm nhạc như nghệ thuật múa Các nghệ nhân múa rối nước dựa theo tiết tấu nhạc mà điều khiển con rối lúc khoan thai, lúc sôi động, giúp gắn kết các tiết mục với nhau Người Pháp gọi môn nghệ thuật múa rối nước với những con rối duyên dáng là

"linh hồn của đồng ruộng Việt Nam" và đánh giá: "Với sáng tạo và khám phá, rối nước đáng được xếp vào những hình thức quan trọng nhất của sân khấu múa rối"

3.Giá trị văn hóa- nghệ thuật của múa rối nước

3.1 Giá trị nghệ thuật

Múa rối nước Việt Nam từ lâu đã trở thành món ăn tinh thần hấp dẫn đối với người Việt Nam và bạn bè quốc tế Múa rối nước là một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian mang đậm đà bản sắc văn hóa Việt Nam Những yếu tố làm nên giá trị của nghệ thuật rối nước Việt Nam được thể hiện ngay trong nội dung của tác phẩm

và hình thức thể hiện Đến với múa rối nước Việt Nam, người xem được sống trong không gian sông nước, âm nhạc, cuộc sống nơi đồng quê thôn dã Các quân rối, nhà thủy đình, trò diễn với tính bất ngờ, kỳ lạ, với những yếu tố vui cười luôn đem lại những giây phút sảng khoái, truyền thêm tình yêu đời cho người xem rối nước

Tính kỳ là một trong những yếu tố làm nên sự hấp dẫn của nghệ thuật rối nước Việt Nam Tính kỳ luôn đóng vai trò đặc biệt trong phương pháp nghệ thuật và quyết định sự thành công của trò diễn Những con rối chuyển động, nhảy múa, ca hát trên mặt nước mà người xem không biết chúng chuyển động bằng cách nào Hàng loạt cờ phướn bật lên từ trong lòng nước mà vẫn khô ráo; những hoạt động xay thóc, giã gạo, gà mổ thóc, cấy lúa, đánh cá, úp nơm, cá bơi dưới nước đột nhiên ngóc đầu lên đớp mồi câu; cáo lại ngoạm được con vịt, leo được lên cây cau cao vút; rồng lại phun lửa trên mặt nước Trong mênh mông ao nước, lúc thấy con rối ở đầu bờ ao này, lúc lại ở đầu ao bên kia, làm đủ các trò Đó là những bất ngờ,

kỳ diệu, cuốn hút người xem Ao nước giúp người nghệ nhân giấu kín que, sào, dây và những đạo cụ khác, để các con rối diễn những trò diễn trong một thế giới

đầy bất ngờ, bí ẩn, ngoài sự phán đoán, tưởng tượng của người xem Tính kỳ của trò diễn rối nước, trong chừng mực nào đó, cũng là sự thể hiện của tính nghịch thường, trái với quy luật của tự nhiên

Trong tâm thức người Việt và các dân tộc vùng Đông Nam Á khác, rồng bao giờ cũng được coi là vật linh thiêng, là biểu tượng của quyền lực tối thượng, của vua chúa Nhưng trong rối nước, rồng mang tính kỳ ở chỗ, biết hút nước, phun nước, phun lửa, tạo ra những vệt sáng kỳ lạ trong không gian và trong lòng nước Lửa - nước là hai yếu tố, theo quan niệm triết học phương Đông, vốn xung khắc, nhưng lửa - nước trong múa rối Việt Nam đã được nghệ sĩ cấu trúc hài hòa trong một chỉnh thể, tạo cho người xem cảm giác thích thú trong cái nghịch thường

Bên cạnh tính kỳ trong nghệ thuật, múa rối nước Việt Nam còn có tính cười,

vui của khán giả Nội hàm của tính cười, vui ấy, là niềm vui, hồ hởi về trạng thái tâm hồn của khán giả Có lẽ, không có tính kỳ, nghịch thường với tính cười - vui, chắc không thành trò diễn rối nước Con rối từ một vật thể vô tri vô giác, nhưng nhờ sự điều khiển khéo léo, tài nghệ của người nghệ nhân, bỗng trở nên sống động như một sinh thể có hồn, đem đến những điều kỳ lạ, cười, vui Đây chính là biểu hiện cao nhất của cái đẹp trong nghệ thuật múa rối nước Tính kỳ, cười, vui càng cao bao nhiêu, thì trò diễn càng hay bấy nhiêu Có lẽ, cũng chính vì tiêu chí này mà các phường rối nước từ xa xưa cho đến nay đã có ý thức trong việc nghiên cứu, tìm tòi miếng trò riêng của phường mình, để thi thố, khẳng định tài năng

Các phường rối nước xưa thường giao lưu với nhau, các tiết mục tuy có trùng lặp nhưng đều có tính sáng tạo, tính kỳ, tính cười, vui riêng, với những bí quyết nhà nghề riêng Khi rối nước phát triển, có tục lệ thi đấu, phường rối nào cũng cố tìm

ra những trò mới, hay, khéo, lạ để thu hút sự chú ý của người xem, để lại dấu ấn riêng biệt của phường mình Vì thế, giá trị nghệ thuật của múa rối nước càng đặc sắc hơn Cùng xuất hiện trên vùng châu thổ sông Hồng, mang những đặc điểm chung của văn hóa vùng, nhưng rối nước mỗi phường lại có những nét độc đáo riêng, làm nên sự đa dạng trong nghệ thuật múa rối nước Việt Nam

Được tạo hình dựa trên cùng một nguyên tắc của điêu khắc tượng tròn, đều bằng

gỗ, nhưng quân rối mỗi phường, mỗi vùng cũng có những nét riêng Quân rối làng Đống (phường Đông Các) nhỏ hơn quân rối các phường khác (trung bình chỉ cao

từ 20-35 cm) do truyền thống biểu diễn lưu động hay còn gọi là rối thùng của

phường Quân rối phường Phú Đa thường có vẻ mặt phúc hậu, từ bi, ít vui tươi hóm hỉnh hơn so với quân rối các phường khác, bởi được tạo nên từ bàn tay của những người thợ điêu khắc làm tượng, chùa xưa Con rối phường Đào Thục lại có

chiều cao nhỉnh hơn so với các phường khác (trung bình 50-60cm) bởi nghệ nhân

có kỹ thuật độc đáo hơn trong việc làm nổi Nét riêng biệt trong kỹ thuật múa rối cũng thể hiện rất khác nhau Rối nước làng Đống chủ yếu sử dụng các máy sào làm bằng gỗ nghiến (bởi họ biết cách để máy sào không những không bị chịu sức cản của nước mà lại tận dụng được sức đẩy của nước để di chuyển quân rối theo

phương thẳng đứng) Phường Phú Đa diễn bằng máy dây (sử dụng dây chão, dây thép căng trên đầu một hệ thống các cọc ngầm từ buồng trò ra sân khấu) Phường Đào Thục lại sử dụng cả hai kỹ thuật truyền thống dùng máy sào bằng tre, sào gỗ, sào kim loại, kết hợp với máy dây bằng chão, dây thép, để điều khiển những con rối lớn Như vậy, giá trị nghệ thuật của múa rối nước thể hiện rất rõ ở những dấu

ấn địa phương, từ quân rối, kỹ thuật máy, kỹ thuật điều khiển, hay cùng một trò diễn giống nhau, nhưng mỗi phường, mỗi địa phương lại thể hiện khác nhau Nói tới giá trị nghệ thuật của rối nước, không thể quên Tễu, nhân vật mang tính biểu tượng của múa rối nước, của văn hóa lúa nước Việt Nam Cùng một nhân vật Tễu nhưng Tễu làng Đống to hơn và hoạt động linh hoạt hơn so với Tễu của các phường khác qua các động tác: gật đầu, đưa tay lên cao, xuống thấp, xoay ngang, qua trái, qua phải, đi vòng khắp sân khấu và thông minh, hóm hỉnh, nghịch ngợm, sinh động với lời giáo: "Nay mừng vận mở thái hòa, Tễu tôi nhanh nhảu bước ra trình trò”

Ngoài phạm vi quân rối, kỹ thuật, kỹ xảo của các máy móc điều khiển quân rối, nghệ thuật múa rối nước vùng châu thổ sông Hồng còn mang tính nguyên hợp: có tích, có trò, có ca, múa, nhạc, diễn, hề trên cơ sở của tư duy nguyên hợp ba trong một Hình tượng rối được sáng tạo theo nguyên tắc tả thực bằng khác thực, miêu tả cuộc sống hiện thực bằng quân rối, ca múa nhạc, sân khấu nước Tuy nhiên, tính nguyên hợp trong múa rối nước nổi trội hơn so với xiếc, vì nó kế thừa được giá trị văn hóa, văn minh lúa nước của người Việt vùng châu thổ sông Hồng Múa rối nước là sự kết hợp tổng hòa, nhuần nhuyễn giữa nghệ thuật chế tác và tạo hình quân rối, nghệ thuật biểu diễn dân gian với kỹ thuật lắp máy, dây điều khiển quân rối, âm nhạc dân gian Đặc biệt, hình ảnh nghệ nhân dùng sào, dùng gậy để múa rối gợi liên tưởng đến việc người xưa đã dùng mái chèo khấy động mặt nước trong các cuộc đua thuyền tại các ngày lễ hội Trong điều kiện tự nhiên của vùng sông nước, phương tiện giao thông bằng thuyền là sự lựa chọn, thích ứng của con người Bởi vậy, hành động đẩy thuyền, kéo thuyền trở thành thói quen thường nhật của con người, chẳng khác nào hành động đẩy sào, kéo dây trong múa rối nước Đây là

sự sáng tạo dựa trên nguyên lý kỹ thuật kéo, đẩy, kết hợp với sức nước Điều này

làm nên giá trị nghệ thuật của múa rối nước, cũng chính là giá trị của nghệ thuật dân gian Việt Nam

Yếu tố âm nhạc giữ vai trò quan trọng, tạo nên sự hấp dẫn của loại hình múa rối nước Trước đây, khi giai điệu âm nhạc chưa xuất hiện, thì bộ gõ là những nhạc cụ

sơ khai của múa rối nước Múa rối nước cần âm thanh mạnh, để giữ tiết tấu và khuấy động không khí buổi diễn trong không gian ngoài trời, trong các lễ hội làng

ồn ào, náo nhiệt Tiếng trống rộn ràng, cùng với mặt nước phản âm khiến âm thanh càng thêm vang xa, náo động, tạo nên sự hấp dẫn, cuốn hút, tác động mạnh tới cả người diễn lẫn người xem Các nhạc cụ gõ sử dụng trong múa rối nước là: trống cái, trống con, trống cơm, mõ, thanh la, não bạt Khán giả đến với nghệ thuật rối nước không chỉ xem những con rối ngộ nghĩnh, chuyển động tài tình trên mặt nước, mà còn được thưởng thức không khí biểu diễn náo nhiệt, sôi động, phấn khởi

từ âm nhạc của bộ gõ Qua âm nhạc, người nghệ nhân mới có thể diễn tả được hết

vẻ đẹp của con rối Âm nhạc là công cụ đắc lực trong việc thể hiện tâm tư, tình cảm của con rối vô tri mà lời thoại không thể chuyển tải hết Âm nhạc còn làm nhiệm vụ gắn kết các trò diễn với nhau, giúp người xem không có cảm giác vụn vặt giữa các trò diễn, nội dung truyền tải tốt hơn, tạo nên sự giao lưu, gần gũi giữa con rối và người xem Chính điều này làm cho khán giả thoải mái, thích thú theo dõi từ đầu đến cuối buổi diễn

Nếu chú Tễu là một biểu tượng của múa rối nước, thì thủy đình, nơi biểu diễn rối nước, là một yếu tố góp phần làm nên nét độc đáo trong giá trị nghệ thuật của múa rối nước Trong thực tế, đã có đến 28 phường hội rối nước dân gian ở 11 tỉnh khu vực châu thổ sông Hồng Thủy đình được dựng lên giữa ao, hồ với kiến trúc cân đối, tượng trưng cho mái đình của vùng nông thôn Việt Nam Thủy đình có mặt bằng kiến trúc hình vuông, mái lợp được chia làm hai lớp âm dương, bốn cột cái

đỡ các mái trên đầu và gánh chịu một đầu các mái dưới ở giữa Mười hai cột con sắp thành hàng quanh bốn bên đỡ đầu còn lại của các mái dưới Hai mái được lợp bằng ngói mũi hài xếp chồng lên nhau theo hình vẩy cá Nơi giáp góc các mái đều được làm thành những đầu đao uốn lượn cong lên Nếu tính từ mặt nước lên tới nóc thì cả mái trên và mái dưới cộng lại cao gấp đôi phần thân nhà Dù được xây gằng gạch hay dựng bằng gỗ thì thủy đình vẫn được mở thông ra nhiều hướng Tư duy người Việt thường gắn giá trị thẩm mỹ với giá trị ích dụng Vì vậy, thủy đình với kiến trúc như vậy sẽ không có nhiều công năng sử dụng, nên đã có ít nhà thủy đình ở các phường rối Tính độc đáo của thủy đình rối nước chính là ở chỗ thường tọa giữa ao làng, trong một tổng thể không gian kiến trúc của đình, đền, chùa,