Soạn bài : Từ ghép.

TỪ GHÉP KIẾN THỨC CÆ  BẢN Các loại từ ghép a) Trong các từ ghép bà ngoại, thÆ¡m phức tiếng nào là tiếng chính, tiếng nào là tiếng phụ? Các tiếng được ghép vá»›i nhau theo trật tá»± nhÆ° thế nào? (1) Mẹ còn nhá»› sá»± nôn nao, hồi há»™p khi cùng bà ngoại Ä‘i tá»›i gần ngôi trường và ná»—i chÆ¡i vÆ¡i hốt hoảng khi cổng trường đóng lại […]. (Lí Lan) (2) Cốm không phải thức quà của người vá»™i; ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghÄ©. Lúc bấy giờ ta má»›i thấy lại thu cả trong hÆ°Æ¡ng vị ấy, cái mùi thÆ¡m phức của lúa má»›i, của hoa cỏ dại ven bờ […]. (Thạch Lam) Gợi ý: - Các tiếng chính: bà, thÆ¡m. - Các tiếng phụ: ngoại, phức. - Tiếng chính đứng trÆ°á»›c, tiếng phụ đứng sau; tiếng phụ bổ sung nghÄ©a cho tiếng chính. b) Các tiếng trong hai từ ghép quần áo, trầm bổng ở những ví dụ sau có phân ra thành tiếng chính, tiếng phụ không? - Việc chuẩn bị quần áo má»›i, giày nón má»›i, cặp sách má»›i, tập vở má»›i, mọi thứ đâu đó đã sẵn sàng, khiến con cảm nhận được sá»± quan trọng của ngày khai trường. - Mẹ không lo, nhÆ°ng vẫn không ngủ được. Cứ nhắm mắt lại là dường nhÆ° vang lên bên tai tiếng đọc bài trầm bổng […]. Gợi ý: Các tiếng trong hai từ này không chia ra được thành tiếng chính tiếng phụ. Hai tiếng bình đẳng vá»›i nhau, ghép lại tạo thành từ. NghÄ©a của từ ghép a) So sánh nghÄ©a của từ bà ngoại vá»›i nghÄ©a của từ bà, nghÄ©a của từ thÆ¡m phức vá»›i nghÄ©a của từ thÆ¡m. Gợi ý: Tra từ Ä‘iển để nắm được nghÄ©a của từ bà, thÆ¡m rồi so sánh vá»›i nghÄ©a của các từ ghép có bà, thÆ¡m là tiếng chính (bà ngoại, bà ná»™i; thÆ¡m phức, thÆ¡m ngát, …). NghÄ©a của tiếng chính rá»™ng hÆ¡n nghÄ©a của cả từ, ví dụ: nghÄ©a của bà (cả bà ná»™i, bà ngoại,…) rá»™ng hÆ¡n nghÄ©a của bà ngoại. Sá»± có mặt của tiếng chính làm thu hẹp phạm vi bao quát của từ. b) So sánh nghÄ©a của từ quần áo so vá»›i nghÄ©a của má»—i tiếng quần, áo; nghÄ©a của từ trầm bổng vá»›i nghÄ©a của má»—i tiếng trầm, bổng. Gợi ý: Đối vá»›i các từ ghép đẳng lập, nghÄ©a của các tiếng tách rời bao giờ cÅ©ng hẹp hÆ¡n nghÄ©a của cả từ. NghÄ©a của quần áo rá»™ng hÆ¡n nghÄ©a của quần, áo; nghÄ©a của trầm bổng rá»™ng hÆ¡n nghÄ©a của trầm, bổng. RÈN LUYỆN KĨ NÄ‚NG Xếp các từ ghép suy nghÄ©, lâu đời, xanh ngắt, nhà máy, nhà ăn, chài lÆ°á»›i, cây cỏ, ẩm Æ°á»›t,đầu Ä‘uôi, cười nụ theo bảng phân loại sau: Từ ghép chính phụ Từ ghép đẳng lập Gợi ý: Xem xét nghÄ©a của các tiếng; nếu là từ ghép chính phụ, khi tách ra, tiếng chính có thể ghép vá»›i các tiếng khác để tạo ra các từ cùng loại, ví dụ: xanh ngắt có thể tách thành xanh /ngắt, rồi giữ nguyên tiếng chính để ghép vá»›i các tiếng phụ khác nhÆ° xanh biếc, xanh lÆ¡, xanh thẫm,… Điền thêm tiếng vào sau các tiếng dÆ°á»›i đây để tạo thành từ ghép chính phụ: bút … ăn … thÆ°á»›c … trắng … mÆ°a … vui … làm … nhát … Có thể có các từ: bút chì, thÆ°á»›c kẻ, mÆ°a phùn, làm việc, ăn sáng, trắng xoá, vui tai, nhát gan,… Điền thêm tiếng vào sau các tiếng dÆ°á»›i đây để tạo thành các từ ghép đẳng lập: núi … mặt … … … ham … học … … … xinh … tÆ°Æ¡i … … … Gợi ý: Có thể thêm vào các tiếng để trở thành các từ nhÆ°: núi non, núi đồi; ham muốn, ham mê; xinh đẹp, xinh tÆ°Æ¡i; mặt mÅ©i, mặt mày; học tập, học hành; tÆ°Æ¡i trẻ, tÆ°Æ¡i má»›i,… Trong các cụm từ dÆ°á»›i đây, cụm nào đúng, cụm nào sai? Vì sao? - má»™t cuốn sách - má»™t quyển vở - má»™t cuốn sách vở - má»™t quyển sách vở Gợi ý: - Các cụm sai: má»™t cuốn sách vở, má»™t quyển sách vở. - Sai vì: sách vở là từ ghép đẳng lập có ý nghÄ©a khái quát nên không dùng vá»›i nghÄ©a tính đếm. Tuy nhiên, trong má»™t số trường hợp, từ ghép đẳng lập kết hợp má»™t cách hợp lý vá»›i những danh từ chỉ Ä‘Æ¡n vị đứng trÆ°á»›c (bá»™, chuyến,…) thì vẫn được dùng vá»›i nghÄ©a tính đếm nhÆ°: má»™t bá»™ quân áo, má»™t chuyến Ä‘i lại, v.v… Sá»­ dụng từ Ä‘iển để tra các từ và trả lời câu hỏi: a) Có phải mọi thứ có hoa màu hồng đều gọi là hoa hồng không? b) Em Nam nói: “Cái áo dài của chị em ngắn quá!“. Nói nhÆ° thế có đúng không? Tại sao? c) Có phải mọi loại cà chua đều chua không? Nói: “Quả cà chua này ngọt quá!” có được không? Tại sao? d) Có phải mọi loại cá màu vàng đều gọi là cá vàng không? Cá vàng là loại cá nhÆ° thế nào? Gợi ý: Các từ hoa hồng, áo dài, cà chua, cá vàng mang ý nghÄ©a khái quát, gọi tên loại sá»± vật. Không nên hiểu hoa hồng chỉ là hoa có màu hồng, có thể có hoa hồng Ä‘en; tÆ°Æ¡ng tá»±, cà chuakhông chỉ là loại cà có vị chua, áo dài không phải đối lập vá»›i áo ngắn mà là tên gọi má»™t loại trang phục truyền thống (có cả áo và quần), cá vàng không chỉ là cá có màu vàng (có cá vàng Ä‘en, cá vàng trắng,…). So sánh nghÄ©a của các từ ghép mát tay, nóng lòng, gang thép (Anh ấy là má»™t chiến sÄ© gang thép), tay chân (má»™t tay chân thân tín) vá»›i nghÄ©a của những tiếng tạo nên chúng. Gợi ý: - Hai từ mát tay và nóng lòng ghép từ hai tính từ chỉ cảm giác (mát, nóng) vá»›i hai danh từ (tay, lòng). Khi ghép lại, các từ này có nghÄ©a khác hẳn vá»›i nghÄ©a của các từ tạo nên chúng.  + Mát tay: chỉ những người dá»… đạt được kết quả tốt, dá»… thành công trong công việc (nhÆ° chữa bệnh, chăn nuôi,…). + Nóng lòng: chỉ trạng thái (tâm trạng của người) rất mong muốn được biết hay được làm việc gì đó. - Các từ gang và thép vốn là những danh từ chỉ vật. NhÆ°ng khi ghép lại, chúng trở thành từ mang nghÄ©a chỉ phẩm chất (của con người.) - Các từ tay và chân cÅ©ng vậy. Chúng vốn là những danh từ nhÆ°ng khi ghép lại, nó trở thành từ mang nghÄ©a chỉ má»™t loại đối tượng (người).   Thá»­ phân tích cấu tạo của những từ ghép có ba tiếng máy hÆ¡i nÆ°á»›c, than tổ ong, bánh Ä‘a nemtheo mẫu sau: Gợi ý: Xác định tiếng chính trong các từ, tiếp tục xác định tiếng chính và phụ vá»›i các tiếng còn lại. MÅ©i tên trong mô hình là chỉ sá»± bổ sung nghÄ©a của tiếng phụ cho tiếng chính. Theo mô hình bổ sung nghÄ©a này, ta có: - máy hÆ¡i nÆ°á»›c: máy là tiếng chính; hÆ¡i nÆ°á»›c là phụ, trong đó nÆ°á»›c phụ cho hÆ¡i. - than tổ ong: than là tiếng chính; tổ ong là phụ, trong đó ong phụ cho tổ.   - bánh Ä‘a nem: bánh Ä‘a là chính, nem là phụ; trong bánh Ä‘a, bánh là chính, Ä‘a là phụ. Các từ khóa trọng tâm " cần nhá»› " của bài viết trên hoặc " cách đặt đề bài " khác của bài viết trên:nhung bai van hay ve tinh cam ban be,

Nếu nhấp vào nút xem tiếp mà xem được vui lòng chuyển qua trình duyệt Explorer 7 trở lên hoặc cài đặt lại Firefox và Chome nếu trình duyệt lỗi