Khái niệm : Bẫy thu nhập trung bình là một phần trong tăng trưởng và phát triển kinh tế, nói về tình trạng tình hình phát triển kinh tế và GDP của một quốc gia vẫn trì trệ, giậm ch
Trang 1KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
THUYẾT TRÌNH KINH TẾ HỌC VĨ MÔ
BẪY THU NHẬP TRUNG BÌNH
(Middle-Income Trap)
Nhóm – Khối – TCNH Giáo viên hướng dẫn: TS Hoàng Xuân Bình
Hà Nội, 03/2015
Trang 2Vấn đề Kinh tế Vĩ mô
BẪY THU NHẬP TRUNG BÌNH
Nhóm , TCNH – Khối 1
Phùng Thị Bích Thủy – 1411330066
Bùi Thị Lương – 1411330045
Đinh Thùy Anh – 1413330003
Nguyễn Thùy Linh – 1413330043
Nguyễn Hồng Nhung – 1413330054
Trần Thị Ngát – 1411330049
Đoàn Thị Oanh – 1413320047
Nguyễn Niên Thảo – 1413330062
Nguyễn Thị Thúy – 1411320055
Nguyễn Hoài Thương – 1413330064
Nguyễn Thị Thu Trang – 1411330067
Triệu Thị Trang – 1413330069
Page 2 of 11
Trang 3Đây đang là một vấn đề nóng đối với các nước đang phát triển trên thế giới cũng như là Việt Nam, được đề cập rất nhiều trong các chương trình thời sự hiện nay.
1 Khái niệm :
Bẫy thu nhập trung bình là một phần trong tăng trưởng và phát triển
kinh tế, nói về tình trạng tình hình phát triển kinh tế và GDP của một quốc gia vẫn trì trệ, giậm chân tại chỗ sau khi thu nhập bình quân đầu người đạt một mức thu nhập trung bình nhất định, khiến cho quốc gia đó không thể vượt qua ngưỡng đó để trở thành một nước giàu có
Thường thì, các quốc gia đạt được mức thu nhập trung bình nhờ các lợi thế sẵn có như nguồn tài nguyên thiên nhiên, nguồn nhân lực, để phát triển Mức thu nhập trung bình đó được Ngân hàng Thế giới (WB) xác định qua từng năm, và cụ thể vào năm 2010, mức thu nhập trung bình được xác định là từ 1.000 USD đến 12.000 USD/người/ năm
Tóm lại, bẫy thu nhập trung bình thể hiện trạng thái của một quốc gia
đã thoát khỏi tình trạng nghèo, bước chân vào nhóm các quốc gia có mức thu nhập trung bình nhưng qua nhiều thập kỷ vẫn không thể trở thành một quốc gia phát triển
Có thể nói, bẫy thu nhập trung bình cũng là tình trạng của một nền kinh
tế chậm phát triển, do cả nguyên nhân khách quan và chủ quan con người Tuy nhiên, nếu một quốc gia mắc vào bẫy thu nhập trung bình quá lâu, giống như một con khỉ sập cái bẫy của người đi săn quá lâu mà không tìm thấy hướng giải thoát, thì có thể không “chết vì đói” thì cũng chết vì
“không thể phát triển được”
Page 3 of 11
Trang 42 Nguyên nhân
Có rất nhiều nguyên nhân khiến cho các quốc gia đang phát triển trên thế giới cũng như là Việt Nam vấp phải bẫy thu nhập trung bình, kể cả chủ quan và khách quan, nhưng nhìn chung, chủ yếu là do chủ quan con người gây ra những sự vấp ngã và rơi xuống bẫy như vậy
Nguyên nhân thứ nhất: Do xu hướng của các nhà sản xuất khi mức
lương của người lao động tăng lên
Ở các quốc gia đang phát triển, khi mức lương tăng lên, có một xu hướng chung của các nhà sản xuất, đó là, họ nghĩ rằng mình không thể cạnh tranh được với những nhà sản xuất khác có mức giá thấp hơn Đồng thời, họ cũng nghĩ rằng nước ta không có đủ trình độ công nghệ và máy móc để cạnh tranh với các nước đã phát triển Chính vì thế, họ không mong muốn sản xuất thêm để tăng sản lượng của hàng hóa, và cũng không muốn suy nghĩ, góp phần cho việc thay đổi, nâng cao chất lượng bên trong của hàng hóa Từ đó, kể cả số lượng và chất lượng các hàng hóa đều không có
cơ hội được cải thiện, ảnh hưởng lớn đến sự tăng trưởng, phát triển của quốc gia đó, khiến cho quốc gia này vấp phải bẫy thu nhập trung bình
Page 4 of 11
Trang 5Nguyên nhân thứ hai: Do Nhà nước
của quán tính và sự trì trệ trong việc thực thi chính sách
điều kiện tự nhiên có sẵn và lao động giá rẻ
tạo để có thể tự mình tạo ra được những giá trị mới
Nguyên nhân khác: Do các tác động khách quan từ thiên nhiên như
thiên tai bão lũ cũng ảnh hưởng rất lớp đến sự trì trệ phát triển của các nước
Đặc trưng: Theo như thống kê thì hầu hết các nước đã và đang mắc bẫy
thu nhập trung bình đều có những đặc điểm chung như sau:
Có thể nói, Việt Nam có “hội tụ” cả bốn đặc trưng trên Thật vậy:
Page 5 of 11
Trang 6Thấy rõ rằng vốn đầu tư vào của Việt Nam là khá lớn, tuy nhiên đó chủ yếu là vốn đầu tư của nước ngoài chứ không hẳn là đầu tư trong nước Bên cạnh đó, những khoản vốn đầu tư của nước ngoài “rót” vào Việt Nam này lại không được sử dụng một cách tuyệt đối và có hiệu quả do không có những hướng đi đúng đắn và không biết cách nào đầu tư tối ưu cả Chính vì thế, chúng ta vừa mang tiếng là phụ thuộc quá nhiều vào vốn đầu tư nước ngoài, lại vừa mang tiếng là lượng vốn đầu tư thấp
Về các ngành chế tạo và các ngành công nghiệp cũng thấy khác rõ ràng Tuy Việt Nam đang trông thời gian thực hiện chiến dịch Công nghiệp hoá – Hiện đại hoá, nhưng do nguồn lực chưa đủ, trình độ và kinh nghiệm của người lao động vẫn còn thấp kém, chủ yếu hoạt động chân tay chưa có năng lực công nghệ và năng lực sáng tạo để tạo ra những của cải có giá trị hơn Đồng thời, do nguồn đầu tư không biết tận dụng hiệu quả, nên việc đầu tư vào nhà xưởng, máy móc phục vụ cho ngành chế tạo và ngành công nghiệp còn rất ít ỏi
Tuy nước ta có nguồn lực lao động vô cùng dồi dào, là sự thèm muốn của các quốc gia khác trên thế giới, nhưng lao động nước ta chủ yếu là giá
rẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm và năng lực lao động sản xuất hiệu quả, nên
có thể nói là sôi động về số lượng chứ chưa sôi động về chất lượng
Page 6 of 11
Trang 73 Thực trạng
a) Thực trạng thế giới
Theo một biểu đồ kèm báo cáo năm 2030 của Ngân hàng Thế giới cho hay, đa số các quốc gia đã đạt mức thu nhập trung bình năm 1960 thì vẫn duy trì mức thu nhập trung bình đó đến năm 2008
Theo tổ chức Hợp tác kinh tế và Phát triển OECD cho biết, năm 1960, trên thế giới có 113 quốc gia đạt được mức thu nhập trung bình, nhưng cho đến nay, chỉ có 13 quốc gia thóat ra được cái bẫy thu nhập trung bình để trở thành quốc gia phát triển, điển hình là Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Hồng Kông, Đài Loan, Hoa Kỳ,
Theo dự báo của OECD, các quốc gia đã đạt mức thu nhập trung bình từ lâu, thì giờ cũng phải mất vài thập kỷ mới có thể thoát ra khỏi bẫy thu nhập trung bình: Thái Lan (5.000 USD) mất đến 41 năm, Brazil (10.000 USD) mất đến 36 năm, Indonesia mất 30 năm
Page 7 of 11
Trang 8b) Thực trạng Việt Nam
Tại hội thảo “Khởi tạo động lực tăng trưởng mới: Tăng cường liên kết doanh nghiệp FDI - nội địa” do Trường Đại học Kinh tế quốc dân và Viện Nghiên cứu chính sách quốc gia Nhật Bản tổ chức ngày 26/3 ở Hà Nội, Tổng Giám đốc điều hành Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) Rajat Nag cho rằng tất cả các nước đang phát triển tại châu Á có mức thu nhập trung bình đều rất dễ rơi vào bẫy thu nhập trung bình, và Việt Nam không phải là ngoại lệ Nhưng Việt Nam có thể thoát ra nếu sớm có các giải pháp và quyết tâm mạnh mẽ
Việt Nam đạt mốc thu nhập trung bình hơn 1.000 USD vào năm 2008 Tuy nhiên, từ năm 2008 cho đến nay, nền kinh tế nước ta liên tục rơi vào trạng thái bất ổn, trì trệ, giậm chân tại chỗ Và theo OECD, Việt Nam đã mắc phải bẫy thu nhập trung bình vào khoảng tháng 3/2014, và với một quốc gia có đủ các đặc trưng để mắc bẫy trên, thì nước ta cũng phải mất ít nhất 45 năm để thoát ra khỏi cái bẫy này Và đồng thời, nếu như Việt Nam vẫn tiếp tục theo hướng là đóng góp nhiều nhất về việc làm vẫn của ngành nông nghiệp và coi lao động giá rẻ là một lợi thế, thì sẽ khó tăng trưởng cao và bền vững, và làm càng lún sâu vào bẫy thu nhập trung bình
Page 8 of 11
Trang 94 Hậu quả và Giải pháp:
4.1 Hậu quả:
1945-1980 giảm xuống còn 4% trong suốt những năm tiếp theo), Việt Nam (giai đoạn 2007-2014 đã có sự giảm rõ rệt từ 7-8%/năm xuống khoảng 5%/năm)
khổng lồ cho doanh nghiệp nhà nước, nhưng hiệu suất của những doanh nghiệp nhà nước này mang lại cho xã hội thấp hơn rất nhiều
so với doanh nghiệp tư nhân có nguồn lực khiêm tốn, việc lãng phí, hao phí do tham nhũng trong đầu tư công, chi phí do việc phải gồng gánh bộ máy cồng kềnh kém hiệu quả…là những nguyên nhân chính làm năng suất sản xuất của xã hội trở nên vô cùng yếu kém
lực cạnh tranh toàn cầu – Theo Diễnđàn Kinh tế thế giới WEF vào 9/2014) Cụ thể: kinh tế vĩ mô (75), độ hiệu quả của thị trường (91), thị trường lao động (49), trình độ công nghệ (99),… Một khi đã dính
“bẫy”, chúng ta sẽ phải loay hoay giậm chân tại chỗ trước sự tiến bộ không ngừng của các nước khác Nói cách khác, chúng ta luôn phải quay cuồng cho sự tồn tại của chính mình, không thể hòa nhập vào
xu hướng/ tốc độ phát triển chung của thế giới cho dù rất muốn
Nảy sinh nhiều vấn đề do tăng trưởng (ô nhiễm môi trường, tham nhũng, chênh lệch giàu nghèo…)
dịch cơ cấu theo đúng nghĩa
Page 9 of 11
Trang 104.2 Giải pháp:
tri thức, kích thích khu vực tư nhân tăng trưởng nhanh và bền vững trên cơ sở tôn trọng đầy đủ các quy luật kinh tế thị trường, xóa bỏ tình trạng độc quyền và những cơ chế chính sách tạo ra bất bình đẳng trong kinh doanh, nhất là trong tiếp cận các nguồn lực; kêu gọi đầu
tư tư nhân vào hạ tầng thay vì phụ thuộc vào nguồn vốn FDI Theo ông Masanori Yoshida (Bộ Tài chính Nhật Bản): “Tư nhân chỉ tham gia đầu tư hạ tầng khi họ nhìn thấy lợi nhuận Chính phủ phải có chính sách dài hạn, cam kết mạnh mẽ, hạn chế rủi ro và cần có phương thức chia sẻ trách nhiệm giữa nhà nước và tư nhân”
trưởng, các nền kinh tế đều có xu hướng đa dạng hóa Nhưng xu hướng này đảo ngược thành chuyên môn hóa khi nền kinh tế đạt đến một ngưỡng nào đó về hiệu quả tính trên quy mô tương ứng Ví dụ, ở Singapore nhưỡng này là 2500 USD/người/năm Vì vậy, chính phủ các nước nên quy hoạch lại định hướng công nghiệp và phát triển tiến bộ kỹ thuật, tăng năng suất theo từng chuỗi ngành, sản phẩm chủ lực; ưu tiên phát triển công nghiệp thông tin, công nghiệp phụ trợ và tham gia ngày càng vững chắc vào chuỗi cung ứng toàn cầu Như Chile lựa chọn ngành rượu vang; Ấn Độ cắt gọt kim cương; Malaysia sau khi dính bẫy thu nhập trung bình đã lựa chọn dịch vụ công nghệ thông tin…
ưu tiên từ đầu tư chung cho giáo dục sang đầu tư cho nghiên cứu khoa học (R&D) Các nước cần học tập từ Nhật Bản và Hàn Quốc trong việc tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao Xây dựng những chính sách khuyến học, tạo cơ hội đi học tập ở nước ngoài, khuyến khích sự sáng tạo, nghiên cứu khoa học, mở thêm nhiều trường dạy nghề ở những vùng nông thôn, vùng nghèo
Page 10 of 11
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
http://vietstock.vn/2014/04/chuyen-gia-tranh-luan-ve-bay-thu-nhap-trung-binh-cua-viet-nam-761-342430.htm
http://baodientu.chinhphu.vn/Gop-y-Hien-ke/Xay-dung-tam-nhin-dai-han-tranh-bay-thu-nhap-trung-binh/196277.vgp
http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%ABy_thu_nh%E1%BA
%ADp_trung_b%C3%ACnh
của Việt Nam”, Trường Đại học Kinh Tế Quốc dân, 2014
and Creative High-Income Society”, Washington, DC
Page 11 of 11