Ckm nh?n ciia Anh/chi ve tu tu6ng "Dat Nude ciia nhan dan" dug^c the hi?n trong doan tho sau: Nhitng nguai nha chong cdn gop cho Dai Nu6c nhtbtg niti Vpng Phu Cap VQ chong yeu nhau gop
Trang 1Slic nhan dan khoe nhu ngua sat Chi cam thu ta ren thep thanh roi Liea chien dau ta phun vao mat
Lu sat nhan cu&p nude hqi ndi
(ToHuu)
Truyen thong ve vang ay da theo suo't chang dirong dai ciia Ijch su dan
tpc mai den horn nay trong thoi dai chong My bao tarn guong tuoi tre da anh
diang chien dau bao gio'ng noi Phai chang, do chinh la ve d?p cua cac chi,
cac anh da tac vao l}ch su Vi^t Nam dang dung kieu hiing bat khuat: V6 Thi
Sau, Tran Van On, Nguyen Van Troi
Ve d?p ay song hanh voi hinh anh cay tre Vi^t Nam Cay tre hien hau tren
moi lang que No nhu la su dong hifn nhimg pham chat trong cot each con
nguoi Vi?t Nam: that tha chat phac, don hau thuy chung, yeu chupng hoa
binh nhung cung kien cuong bat khuat trong tranh dau Tre dung thang hien
ngang bat khuat ciing chia lua vai dan tpc "Mpt cay chong cung tien cong
giac M y " , boi:
"Ndi tre dau chiu moc cong Chua len da nhon nhu chong Iq thuong"
d T u truyen thong danh giac ngo^i xam Nguyen Khoa Diem tiep tuc
khai thac them nhieu yeu to mang ve d?p thuan phong my ti^c ciia con
nguai Vi^t:
Toe me thi hoi sau dau Cha me thuang nhau bang gifng cay muoi man Cdi keo, cdi cot thanh ten
Hat gqo phai mot ning hai suang xay, gia, gian, sang
Do la ve d?p gian di cua nguoi phy nir Vi$t Nam, khong ai khac la nhiJng
nguoi m? voi phong tuc "biii toe sau dau" (toe cugn thanh biii sau gay tao
cho nguoi phy nvt mpt ve d?p n u tinh, thuan hau rat rieng) Net d?p ay gQi
nha ca dao:
Toe ngang lung vita chieng em bai
De chi dai cho roi long anh
Nguyen Khoa Diem tiep tuc gan dong suy tuong den con nguoi ngan do'
eu trii, lao dpng, chien dau tren manh dat Vi?t de giii gin ton tao manh dat
than yeu O do dao l i an nghia thuy chung da tro thanh truyen thong nga^^
doi ciia dan tpc: "Cha m? thuong nhau bang gung cay muo'i man" Y th<?
dupe toat len t u nhiing cau ca dao d^p:
"Tay bumg dia muoi chin gimg Gimg cay muoi man xin dieng quen nhau "
isn
H Hay:
"Muoi ha nam muoi dang con m&n Gimg chin thang gimg hay con cay Doi ta tinh nqng nghia day Dii ha van sau ngan ngdy ciing chang xa" ' ' '
Thanh ngir "gung cay muoi man" dupe van dung mot each dac sac trong cau tho nh? nhang ma tham dupm bie't bao an tinh No gpi len dupe an nghia thiiy chung 6 doi Quy luat ciia t u nhien la gung cang gia cang cay, muoi
cang lau r\am cang man Quy luat trong tinh cam con nguai la con nguoi
so'ng voi nhau lau nam thi tinh nghia cang dong day Co le chinh vi vay ma pat Nude eon ghi dau an eiia cha ciia m? bang Hon trong mai, niii Vpng phu • • <Ji vao nam thang T u cha m^ thuong nhau moi di den "Cai keo cai ept thanh ten" Cau tho gpi nhae cho nguoi dpc nho den tyc lam nha eo ciia nguoi Vift Do la t\ie lam nha su dung keo ept giang giii vao nhau lam cho
nha virng chai, ben chat tranh dupe mua gio, thii du Do ciing la ngoi nha to
am cho mpi gia dinh doan tu ben nhau; sieng nang tich gop mo mau don thanh su song Tu do, tuc dat ten con cai Keo, cai Cpt ciing ra doi
Dau chi c6 nhung ve dep tren, dan tpc ta eon eo truyen thong lao dpng can cii, chiu thuong chiu kho "Hat gao phai mpt nang hai suong xay gia dan sang" Cau tho gpi nhae bai ca dao:
Cay dong dang buoi ban trua
Mo hoi thanh thot nhu mua ruong cay
Ai ai bung bat cam day Deo tham mot hat dang cay mudn phan
Thanh ngir "Mpt nang hai suong" gpi nen su can cii cham chi ciia cha ong
ta nhiing ngay long dong, Ian dan trong doi song nong nghi^p lac hau Do la truyen thong lao dpng can cu, chju thuong chiu kho De lam ra hat gao ta an hang ngay, nguoi nong dan phai trai qua bao nang suong vat va gieo cay, '^ay gia, gian sang Tham vao trong hat gao be nho ay la mo hoi vi man nhpc
•^han evia giai cap nong dan bao doi nay
e Cau tho cuoi cung khep lai mpt cau khing dinh vai niem ty hao: Dat
^^ac CO tie ngdy do "Ngay do" la ngay nao ta khong ro nhung chac chan ngay
la ngay ta c6 truyen thong, c6 phong tuc tap quan, eo van hoa ma c6 van hoa nghia la c6 dat nuoc Diing nhu loi Bae dan truoc liic di xa "Rang muon
To quo'c minh, phai yeu nhung cau hat dan ca" Dan ca, ca dao la dac tfUng van hoa ciia Viet Nam, muon yeu Dat Nuoc truoc he't phai yeu va quy
^^^^g van hoa nuoc nha Boi van hoa chinh la Dat Nuoc That dang yeu dang
dang t u hao biet bao loi tho dung dj, ngpt ngao ciia Nguyen Khoa Diem
Trang 23, T6ng ket ngh6 thu&t: Thanh cong ciia doan tho tren la nho vao vi^^
v|n dyng kheo leo cha't li^u van hoa dan gian nhu phong tyc an trau, tyc biij
toe, truyen thong danh giac, truyen thong nong nghi#p Nha tho sang tao
thanh ngu dan gian, ca dao t\ic ngii, thanh ngii Ta't ca lam nen mgt doain tho
dam da khong gian van hoa nguoi Vi?t Ngon ngit mpc mac, gian di, lai tho
nh? nhang diing gipng thii thi tarn tinh nhung van mang dam hon tho triet li
I I I KET B A I
Tom lai, bang cam nhan ra't doi than thuong, gan giii Nguyen Khoa
Diem da mang den cho chiing ta mpt hinh anh Dat Nuac binh di nhung
khong kem phan tuoi d?p DQC doan tho noi rieng va bai tho noi chung, ta
cam nghe nhu cpi nguon dan tpc, cpi nguon van hoa dang tha'm vao tan
tung mach hon ta, dong mau ta Dieu do cang lam ta them yeu them quy
que huong To quoc minh
2: Phan tick doan tho sau trong bai Dai Nude (Nguyen Khoa Diem)
Dat la noi anh den trucmg Cung hiet cui ddu nho ngay gio to
H l / d N G D A N C H I T I E T
I M 6 B A I
Dat Nuoc la nguon cam hung bat t^n ciia tho ca va nghf thuat Moi nha tho
deu CO nhung cam nhan rat rieng ve Dat Nuoc, boi the Dat Nuoc, To quoc hi?n
len muon mau muon ve Neu nhu cac nha tho cimg thai thuong chon diem
nhin ve Dat Nuoc bang nhung hinh anh ky vl, my 1? hay cam hung ve Ijch su
qua cac trieu dai thi Nguyen Khoa Diem lai chpn diem nhin gan giii, quen
thupc binh di de mieu ta ve Dat Nuoc Den voi bai tho Dat Nuoc ciia Nguyen
Khoa Diem ta nhu dung truoc muon mau van hoa, truyen thong, phong tuc
tuoi d^p v6 ngan Ve d^p ay dupe hi^n len sau s3c nha't qua doan tho sau:
Dat la noi anh den trucmg CUng biel cui dau nho ngay gio To
II T H A N B A I
1 Khdi quat: "Dat nuac" la do^n tho duQC trich tu chuang V truong ca
"M$t duong khat vpng" dupe hoan thanh 6 chien truong Binh Trj Thien nav^
1971 Trucmg ca viet ve su thuc tinh cua tuoi tre mien Nam xuong duong tranh
dau hoa hgp voi cupc khang chien cua dan tpc Voi Nguyen Khoa Diem, D^t
Nuoc khong o dau xa ma 6 ngay xung quanh chiing ta, gan giii, than thuong
1 0'>
quanh ta la cai keo cai cpt, h^t g^o ta an hang ngay, cau truyen m? ke, mieng trau ba an Va de lam ro hon ve Da't Nuoc, Nguyen Khoa Diem da tach Da't ivfuoc thanh hai thanh to Da't va Nuoc - mpt yeu to'thupc am, mpt yeu to thupc duong, de giai thich mpt each dan gian nhung cy the ve Dat Nuoc
2 N6i dung phan tich:
a Bon cau tho dau nha tho giii thich ve Dat Nuoc theo loi chiet di tu
cai rieng den cai chung: " '
Dat la noi anh den trucmg * IK" :
-Dat Nuoc la noi ta ho hen Dat Nuoc la noi em ddnh roi chiec khSn trong noi nho tham
Khi Dat Nuac dupe tach ra thanh hai thanh to' no gan voi ki ni^m dang yeu, dang nho, than thupc cua mpt doi nguoi Tach thanh to' DAT - de chi con duong hang ngay anh tai truong, la ngoi truong cung cap hanh trang tri thuc cho moi chiing ta tu tin de lam chu cupc song Tach thanh to'NLTC^JC - La dong song noi em tam mat, dong song cho nang phu sa lam to't xanh nhih\ canh dong, bai mia, nuang dau Cach dien giai ay giiip ta hinh dung cu the: Da't Nuoc la noi ta Ian len, hpc tap va sinh hoat, noi ta dang Ian len hang ngay
Khi tach ra thi Da't Nuac gan voi ky ni^m rieng tu ciia moi nguoi con khi gpp lai Da't Nuoc lai song trong cai ta chung "Khi ta ho h^n", Da't Nuoc hoa nhap vao mpt, tro thanh khong gian h?n ho, nang buoe va minh chung cho tinh yeu ciia hai diia Noi trai gai h?n ho gpi nen nhiing khong gian lang que thanh binh yen a: mai dinh, hang cau, luy tre lang, chiec cau tre nho nho tat
ca deu d^p deu hai hoa va nong dupm lam sao Va khi hai dua yeu nhau thi Da't Nuoc nhu cung song trong noi nho tham ciia hai diia "Da't Nuoc la noi em danh roi chiec khan trong noi nho tham" Cau tho dam da chat dan ca ca dao,
<lac trung ciia van hoa Vif t xua xa, gpi nhac cho ta bai ca dao noi tie'ng:
Khan thuong nho ai Khan roi xuong dat - ' Khan thuong nho ai * •
Khcin vat len vai i
Khan thuong nho ai Khan chui nuoc mat
Chiec khan be nho, gian di ciing that dang yeu va de thuong lam sao, no cung 1^ vat chung cho tinh yeu doi lua "Goi mpt chiim hoa/ Trong chiec khan
*ay/ Co gai ngap ngung/ Sang nha hang xom" (Phan Thi Thanh Nhan)
Trang 3b Hai cau tho tiep theo, nha tho tiep t\ic tach hai thanh to Dat Ntfoc de
li giii sau sic hon nira ve Dat Nuoc:
"Dai la nai "con chim phumg hoang bay vehdn nui bac"
Nte&c la noi "con cd ngu ong mong nuac bien khai"
Tac gia Nguyen Khoa Diem da mugn cha't li^u dan ca Hue de cam nhan Dat
Nuoc tren binh di^n khong gian dja ly Dat Nuoc du<?c cam nhan la "khong
gian menh mong" Co the hieu do la niii song, bo coi, la Bac - Trung - Nam
mpt dai "Hon niii bac" la day Truong Son hung vi "Bien khoi" la bien Dong
rpng Ion ciia dat nuoc Cach noi ay giiip ta hinh dung: Dat Nuoc ta la dat nuoc
rung vang bien bac Trong khong gian menh mong ay, bao the h? noi tiep
nhau quan li dat nuoc tir day Truong Son hiing vT - " N o i con chim phupng
hoang bay ve hon mii bac" cho den bien bo Thai Binh Duong v6 song menh
mang - noi "Con ca ngu ong mong nuoc bien khoi" Do la noi "dan minh
doan t u " , phat trien giong noi va lam an sinh song lam nen non song gam
voc Vi^t Nam
c Tac gia ckm nhan Dat Nu6c khong chi gan lien voi bien cuomg, lanh
tho, dia ly ma Dat Nuoc con gan voi lich sis: dat nuoc dugc cam nhan bang
chieu sau "thoi gian dang d i n g " Nguyen Khoa Diem voi mpt tinh cam tu hao,
ong gpi lai huyen su lung linh ve dong doi con Rong chau Tien cua dan Lac
Vi|t Do la truyen thuyet:
"Dai la nai Chim ve Nuac la nai Rong a Lac Long Quan vaAuCa
De ra dong bao ta trong hoc trimg"
Cau truyin co "Su tich tram trung" da ra doi tu lau doi nham ly giai nguon
goc cua ngudi Vi^t Tu cau truyen ay dan ta muon doi ta tu hao minh la con
rong chau tien, con chau Vua Himg Cho nen dat nuoc luon tiem tang moi
quan h? giiia cac the h? qua khu, hifn t^i va tuong lai: "Nhung ai da khuat /
Nhiing ai bay gio" "Nhiing ai da khuat" la nhung nguoi trong qua khu
- nhiing con nguoi song gian di chet binh tarn, nhiir^ con nguoi da c6 cong
dung nuoc va phat trien dat nuoc "Nhung ai bay gio" la nhiing nguoi trong
hifn tai, dang song va chien dau Tat ca deu y thiic sau sac ve su m^nh "Yen
nhau va sinh con de cai" bao ton noi giong con dan Vi^t de gop vao mo*
nhi^m v\ to Ion va thieng lieng "Ganh vac phan nguoi di truoc de lai" Tat ca
deu y thiic ve to tien va nguon goc to tien, khong bao gio dupe quen cpi
iivtcmS ^° Hiing Vuong da gop cong dung nen nuoc nha Van
Lang ma nay la nuoc Vi^t Nam hung cuong sanh vai bon be nam chau Nguoi Vi?t minh du di khap the gioi nhung trong tarn linh ciia hp luon c6 mpt ngoi nha chung de quay ve Do chinh la Que cha dat To Vua Hung
3 T6ng ket nghe thuat: The tho txf do; loi tach tir dpc dao, phep di?p a i
phap; su dung nhuan nhuyen, linh boat, sang tao nhiing chat li^u cua van hoa dan gian; chat tru tinh hoa quy^n voi chat chinh luan dac sac
III TONG K E T Tom lai, qua doan tho tren, da neu nhirng dinh nghia da dang, phong phii
ve dat nuoc, tu chieu sau cua van hoa van tpc, chieu dai cua thoi gian lich sir den chieu rpng cua khong gian dat nuoc Nha tho cung van dung rpng rai cac chat li?u van hoa dan gian, tir truyen thuye't lich sir, phong tuc, tap quan den sinh boat, lao dpng cua dan tpc ta, ke't hpp voi nhirng hinh anh, ngon ngir ngh^
thuat dam da tinh dan tpc va giau chat tri tuf
3: Phan tich doan tho sau trong bai Dai Nuac ciia Nguyen Khoa
da de lai cho nen van hpc dan tpc bao van tho d?p ve Dat nuoc To quoc
E>at nuoc" cua Nguyen Khoa Diem trich tir chuong V truong ca "Mat duong '^at vpng" la mpt trong nhirng van tho dep ve tinh yeu que huong dat nuoc
^'?t Nam Doan tho ta sap phan tich sau day la doan tho de lai dau ah ve npi
^ " i g va nghe thuat sau sac nhat:
"Trong anh va em horn nay
Lam nen dai nu&c muon dai" > > ' - •
Trang 4II.THANBAI «
1 K h ^ i qu^t: "Da't nuoc" la doan tho trich t u chuong V truang ca "M^t
ducmg khat vpng" duoc hoan thanh 6 chien truong Binh Tri Thien nam 197l
T m o n g ca viet ve su thuc tinh ciia tuoi tre mien Nam xuong duong tranh da'u
hoa hpp vai CUQC khang chien ciia dan tQC 6 doan tho tren tac gia tiep can y
thuc con nguoi trong hi^n thuc doi song, trong mo'i quan h? ca nhan - cpng
dong, Nguyen Khoa Diem dan dSt dpc gia tro ve v o i hi$n thyc true tiep ciia
CUQC khang chien chong My, noi len tieng noi day trach nhi^m cua ca mpt the
h^ chong M y that sy truong thanh trong nhan thuc va tinh cam
2 N 6 i d u n g phkn t i c h :
a Sau cau tha dau nha tho dien giki ve moi quan giua con nguoi va
Dat Nuoc, do la sv g^n bo huii co khong the tach roi:
Trong anh va em horn nay Deu CO mot phan Dat Nude Khi hai dita cam tay Dat nude trong ta hai hoa nong tham Khi chung ta cam tay moi nguoi Dat Nuac trong ta ven tron to Ian
Truac het, Dat nuoc gan lien voi tinh yeu doi lua:
Trong anh va em horn nay Deu CO mot phan Dat Nude Khi hai dua cam tay Dal Nude trong ta hai hoa nong tham
V i sao Da't Nuoc lai la "mpt phan" trong anh va em? V i Dat Nuoc la noi ta
sinh ra, noi ta Ion len, sinh hoat va hpc tap Dat nuoc la chii quyen, lanh tho,
niii song ba coi do bie't bao con nguoi dung nen Dat Nuoc la hoi tho cua ta la
mau thit thieng lieng cua ta Khong ai song trong da't nuoc cua minh ma lai
khong dupe thua huong nhirng gia trj vat chat va tinh than: mpt mieng an
thon da ciang la mau thjt " A n h di anh nho que nha/ Nho canh rau muo'ng nho
ca dam tuong" M p t tieng noi, mpt hoi tho ta cung la Da't Nuoc:
Moi sdm day nghe boh be than thiet Ngudi qua dudng chung tieng Viet eiing tdi Nhu vi muot chung Idng bien man
Nhu dong song thucmg men ehdy muon ddi
(Luu Quang Vu) Vay nen, trong ta luon c6 mpt phan Da't Nuoc la n h u vay Da't nuoc la mpt
phan khong the thie'u trong hai chiing ta Day la each noi cho tha'y niem t y hao
cua tuoi tre ve Da't Nuoc Dat Nuoc tro thanh mau thjt thieng lieng trong moi
con nguoi
Di?p ngiJ "Cam tay" dupe nhac lai hai Ian, the hi^n mpt tinh ckm d^p: khi
hai dua "cam tay" la khi hai dua hieu nhau, yeu thuong nhau va Da't Nude
cung nhu d?p them, hai hoa them de eo vij va so'ng trong tinh cam yeu thuong
ciia lua doi "Da't Nuoc hai hoa nong tham" N o i each khae tinh yeu ciia anh va
em da hoa vao tinh yeu To quoc:
Anh yeu em nhu anh yeu dot nude Vat va gian lao tuoi tham vo ngan
Tu tinh yeu lua doi, nha tho huong vao tinh yeu cpng dong, ve mo'i quan h^ giua ca nhan va tap the:
Khi chung ta cam tay moi ngudi Da't Nude trong ta ven tron toldn
T u "hai dua cam tay" cho den "ehiing ta cam tay mpi n g u d i " la mpt sy vuon xa, sy Idn day ciia cai toi ea nhan Neu nhu tinh yeu chi hudng ve cai ca nhan khong thoi thi that la v i ki Hp da m d rpng tinh yeu den mpi ngudi T u
the gidi ciia anh va em hp vupt qua cai toi be nho den v d i cai ta chung " T u
chan trdi ciia mpt ngudi den vdi chan trdi ciia mpi ngudi" (P E luya) Nen
vong tay eiia hp rpng m d de "cam tay mpi ngudi", rpng m d tinh doan ke't, hi>u
ai Tinh yeu ehi thuc su d?p khi tinh yeu ay hoa vao tinh yeu cpng dong Nha't
la nhiJTig thang nam nay Nam Bac dang bi ehia eat thi cai cam tay ay that y
nghla bie't bao nhieu Vi vay, moi ngudi hay chung tay lai, hay:
Toi buoc Idng toi vdi mpi ngudi
De tinh trang trdi khdp muon ncfi Dehon toi vdi bao hon kho
Can gui nhau them mqnh kho'i ddi
( T d H u u ) Da't Nude v i vay mdi t r d nen "v?n tron, to Idn"!
Chinh v i y thiie cpng dong nhu vay nen trudng ca "Mat dudng khat vpng" da thuc tinh tuoi tre do thi mien Nam xuong dudng tranh da'u va "vdng tay Idn mai
de noi son ha" cii the ma lien mpt dai Bac - Trung - Nam Noi nhu nha van Chu
Lai: "Tuoi tre cua chung toi da xuong dudng chie'm linh tam cao cua mdi nha, cua nhip '^u, cua qud doi dem ca luang tam va nhan phd'm ban toa len bau trdi day giae gia"
b Ba cau tho tiep theo, nha tho huong ve tuong lai phia truoc vol uoc mo giin di:
"Mai nay con ta Idn len Con se mang Dat Nude di xa Den nhimg thdng ngdy ma mgng"
Tu hifn tai ciia cupc chien da'u ac lift, khi ma "bom napan dpi lua mai nha", ' ^ i ma hang tram hang ngan ngudi phai song dudi dja dao, trong mua bom
Trang 5bao dan n h u n g hp van yeu nhau, van udc m o va t r o n g cho phia truoc v o i niem
t i n quyet thang N g u y e n Khoa D i e m m o ve t u o n g lai " M a i nay k h i con ta Ion
l e n " va nhSc n h o d u a con t u o n g lai ciia m i n h ciing the'h? tre hay ke tyc truyen
thong lam rang danh dat nuoc que h u o n g " C o n se mang Dat N u o c d i xa" L o i
nhSn n h u tha thiet, hay d u a dat nuoc d i len n h u v i sao tien ve phia truoc de
den v o i n h i r n g thang ngay t u o i d?p, "thang ngay m o m p n g " , thang ngay hoa
binh t u do D o k h o n g chi la m o u6c ciia rieng N g u y e n Khoa D i e m ma con la
niem m o n g m o i cua hang chuc tri?u con n g u o i Viet N a m m o n g m p t ngay dupe
song t r o n g hoa b i n h , t u do C h u n g to m u a b o m bao dan cua ke t h u c6 the v i i i
lap duoc " n g o i nha, n g p n n i i i , con song" n h u n g k h o n g dap tat dupe khat vpng
va niem t i n cua con n g u o i Vi^t N a m
c K h o n g d u n g l a i a do, n h a t h o tiep tuc d i sau vao m o i q u a n h$ g i i i a Dat
N u o c v o i t a m Hon ciia tvmg con n g u o i V o i g i p n g t h o n h l n n h u tam t i n h
t h a m t h i a nha t h o nhac n h o the h ^ tre:
"Em ai em Dat Nuac la mdu xuong cua minh i Phai biei gan bo va san se
Phai biei hod than cho dang hinh xusa i Lam nen Dat Nuac mudn dai"
-N g u y e n Khoa D i e m viet nen n h u n g cau tho nay bang ta't ca sy trai nghi^m
cua m p t n g u o i Ian Ipn trong phong trao tranh dau ciia thanh nien do t h i mien
Nam N h a tho da thay mat the h^ m i n h de phat bieu tam t u v o i tinh than cong
dan, v o i n h i f t tinh tuoi tre D o cung la loi dap cho cau hoi mang tinh chinh luan
ve su t r u o n g ton ciia Dat Nuoc Dat N u o c bat t u chinh vha a t i n h than ciia
nhChig con n g u o i san sang dang bau m a u ciia tuoi thanh xuan, biet song c6 trach
n h i ^ m v o i thoi dai va day khat vpng ve t u o n g lai t r u o n g ton ciia Dat Nuoc
Ba tie'ng " E m o i e m ! " vang len that that ahn ap n h u khiic dao dau cho loi
nhan n h i i an tinh L o i nhan n h i i ay that nh? nhang va cam d p n g "Da't nuoc la
mau x u o n g ciia m i n h " Day la each so sanh that gan g i i i va gpi cam: dat nuoc
la m p t phan k h o n g the thieu trong anh va em, quy n h u m a u n h u x u o n g cau
thanh co the Dat nuoc ciing la m p t phan m a u thit trong ta la m a u x u o n g a i a
biet bao nhieu con n g u o i da nga xuong trong biet bao cupc chien dau chong
ngpai xam, t r o n g lich sii h i n h thanh va xay d u n g bao v f To quoc L o i t h o gian
d i ma sao d o i thieng lieng Phai chang tinh yeu To quoc, t i n h yeu da't nuoc
trong long t u o i tre la tren het la cap ca nhat?
Xua yeu que hucmg vi co chim c6 buam
Co nhung Ian iron hoc bi don roi Nay yeu que hucmg vi trong timg nam dai
Co mot phan xuang thit cua em toi
(Giang N a m )
N h i i n g cau t h o dupe viet theo the m e n h lenh, giau chat d u y ly n h u n g khong len gan, k h o khan, cung nhac ma t r o thanh l o i nhan nhii tha thiet Di§p pgiJ "Phai b i e t " dupe nhac lai hai Ian n h u ghi khSc n h u nhSc nho O day co
n h u n g t u t u o n g t r u n g rat dang ehii y: "gan bo", "san se", "hoa than" Dat nuoc la " m a u x u o n g " co nghia la da't nuoc ton tai n h u m p t sy song va de co sy song ay han p h a i co rat nhieu h i sinh Qua d i i n g n h u vay, biet bao eon nguoi, bao the h? da nga xuong cho su song con ciia da't nude V i the, m o i m p t con j^giroi " p h a i biet gan bo va san se" "Gan b o " la yeu t h u o n g , quan h ^ mat thiet voi nhau T u sy gan bo ay m o i co the "san se" San se trach n h i ^ m , san se niem vui, niem hanh p h i i c cho nhau Dat nude vT d?i n h u n g dat nude la m p t thye the song T h y e the ay khong phai la su tap h p p ciia n h i r n g ca nhan r o i rae ma
la mpt cpng dong " H o a t h a n " ciing cd nghia la dang hieh V d i quan n i ^ m xua, hoa than cd nghia la hda m i n h thanh nhCrng h i n h song the n i i i (Vpng p h u , hon Trong M a i , ba Den, ba Diem ) n h u n g trong t h o i hi?n dai, hda than cd nghia la: cong hien, h i sinh v i sy nghi^p giai phdng dan tpc " D a n g d u n g Vi§t N a m tac vao the'ky" T h o i binh, n g u o i ta dang hien sue lyc, m o h o i cho To quoc Sy dang hien ay, theo suy ngam ciia nha tho, la cupc hoa than
Neil la chim, toi se Id lodi bo cau trang > , ^, Neu Id hoa, toi se Id mot doa hu&ng ducmg
Neu la may, toi se la mot vang may am Neil Id nguai, toi se chei cho que hucmg
( T u nguyen) Ngay nay, dat nude da sach bdng quan t h i i N h u n g trach n h i e m ciia m o i cong dan d d i v d i da't nude van rat can dat ra t h u o n g xuyen, b d i d d la cau chuyfn k h o n g bao g i d eii La n g u o i hpc sinh, phai biet eham lo hpc gidi de ngay m a i gdp phan d u n g xay da't nude Bdng dang m o i n g u o i da lam nen bdng dang que h u o n g x u so, da't nude Khong cd sy hoa than kia lam sao da't nude truong ton, lam sao cd dupe da't nude m u o n d d i !
3 T 6 n g k e t n g h e t h u a t : Doan tho de lai dau an ve n p i d u n g va ngh§
thuat dac sac Cac di?p tir, di^p ngu cd ti'nh chat bieu t u o n g "cam tay", " p h a i
biet" The tho t u do, ngon n g i i mpe mac, gian d i ket h p p v d i n h i r n g cau tho i n chat d u y ly (kha chat che, logic) eat len n h u tie'ng gpi ciia trai t i m , v i the
nd thiet tha, thiic giue long n g u o i
I I I K E T B A I
T o m l ^ i , doan t h o tren la m p t doan tho hay trong bai Dai Nude N h a tho da
*he h i ^ n nhCrng suy n g h i m d i me eiia m i n h ve da't nude bang m p t giong tru
hnh, ngpt ngap Cau chuy?n ve da't nude doi v d i m o i n g u o i l u d n la cau chuy?n
^ua trai t i m , vira thieng lieng, cao ca, ciing vira gan bd, than thiet T u suy nghi
^ 3 tinh cam ay, k h i dd'i di?n v d i ke thii ciia dan tpc, han n g u d i ta phai biet lam
§1 cho To quoc, giang son
189
Trang 64 Ckm nh?n ciia Anh/chi ve tu tu6ng "Dat Nude ciia nhan dan"
dug^c the hi?n trong doan tho sau:
Nhitng nguai nha chong cdn gop cho Dai Nu6c nhtbtg niti Vpng Phu
Cap VQ chong yeu nhau gop nen hdn Trong Mai
Got ngua cua Thanh Giong di qua cdn tram ao dam de'lai
Chin mucri chin con voi gop minh dung dat To Hung Vuang
NhOng con rong nam im gop ddng song xanh tham
Nguai hgc trd ngheo gop cho Dai Nuoc minh nui But, non Nghien
Con coc, con ga que huang ding gop cho Ha Long thanh thang cdnh
Nhitng nguai dan ndo da gop ten Ong Doc, Ong Trang, Bd Den, Bd Diem
Vd d dau tren khap ruong dong go bdi
Chang mang mgt ddng hinh, mgt ao uac, mgt lot song ong cha
Oi Dai Nuoc sau boh nghin nam di dau ta ding thay
Nhitng cugc dai da hoa nUi song ta
H I / O N G D A N CHI TIET
I MOBAI
Dat Nuoc la mpt de tai muon thuo cua tha ca va nghf thuat Hinh hai dat
nuoc cijng duqc tac thanh nhieu ve d^p khac nhau tu nhiing goc nhin khac
nhau To Hini thay Dat Nuoc trong bong dang nguoi anh hung, ngudi M?
Che Lan Vien "tim hinh ciia nuoc" trong vj cha gia Ho Chi Minh Nguyen Trai
tu hao ve trieu dai Tri^u, Dinh, Ly, Tran con Nguyen Khoa Diem, mpt nha
tho chong My lai tim ve d^p ciia Dat Nuoc trong chieu sau van hoa, phong tyc
mang dam dau ah tu tuong "Dat Nuoc ciia nhan dan" Chieu sau tu tuong ay
da the hi^n sau sac qua doan tho:
"Nhvmg nguai vg nha chong con gop cho Dat Nuac nhitng nui Vong Phu
Nhitng cuoc dai da hoa nui song ta"
II THAN B A I
1 K h ^ i quat: "Dat nude" la doan tho trich tu chuong V truong ca "Mat
duang khdt vong" dugc hoan thanh 6 chien truong Binh Tri Thien nam 1971
Truong ca viet ve su thuc tinh ciia tuoi tre mien Nam xuong duong tranh dau
hoa hgp voi CUQC khang chien aia dan tpc Doan tho ta s3p phan tich n5m 6
phan hai cua chuong V Npi dung bao trum ca doan tho la tu tuong "Dat Nuoc
ciia nhan dan"
Ngay xua, nguoi ta thuong quan ni?m: Dat Nuoc la cua cac trieu dai, ciia
vua Trong "Nam quoc son ha" - Ly Thuong Ki^t ding noi "Nam quoc son ha
190
gjji de'cu "• Trong "Binh Ngo dgi cao" - Nguyen Trai viet "Txx Tri?u, Dinh, Ly,
•fraVi bao dai xay nen dgc lap" Ngay nay trong thdi dai Ho Chi Minh, khi
i^ai ta nhin thay sue manh ciia nhan dan, su dong gop mau xuong ciia nhan j'ti da lam nen Dat Nuoc cho nen Dat Nuoc phai thuQc ve nhan dan va ciia
(Jan nhan dan
2.N6idung
a Tu tu6ng "Dat Nu6c ciia Nhan dan" truoc het dugrc the hi?n qua sv biet
fffi sau nang ciia nha tha doi voi nhan dan da "gop" cupc doi minh, tuoi ten
^{li minh, so phan minh de hoa than thanh nhung dia danh, thang c^h
pJhiJng danh, th^ng canh ay gan voi CUQC song, so ph^n, tinh each cua nhan dan:
Nhitng nguai vg nha chong cdn gop cho Dot Nuac nhitng niii Vong Phu
Cap vg chong yeu nhau gop nen hdn Trong Mai j , r ; /
Got ngua cua Thanh Giong di qua cdn tram ao dam delai Chin muai chin con voi gop minh dung dat To Hung Vuang , ;
Nhitng con rong nhm im gap ddng song xanh tham i ; Ngudi hoc trd ngheo gop cho Dat Nuac minh nui But, non Nghien - i •
Con coc, con ga que huang ciing gop cho Ha Long thanh thSng cdnh Nhieng nguai dan ndo da gop ten Ong Doc, Ong Trang, Bd Den, Bd Diem
Thuc ra tu tuong "Dat Nuoc ciia Nhan dan" ding da dugc Nguyen Khoa Diem the hi$n o nhiing doan truoc Do chinh la hinh anh dat nuoc trong khong gian van hoa thuan Vi^t Dat nuoc trong phong tue biii toe sau dau ciia nguoi
phy nit, trong mieng trau ba an, eau ehuyfn m? ke, Thanh Gong giet gi^e,
nghia vg chong g i n bo keo son gung cay muoi man, dat nuoc trong truyen thuye't cha Rong m? Tien nhung c6 le doan tho ta sap phan tich la cao diem ciia tu tuong cot loi ay
Truoc het ta c6 the thay dugc, nha tho da sii dung ngh^ thuat lift ke va (ipng tir "gop" de dien ta hinh anh ciia nhan dan hoa than thanh nhung danh
lam thang canh tuyf t d?p cho Dat Nuoc Cac danh thang ay dugc nha tho li?t
tu Bac den Nam, dau dau cung mang bong dang nhan dan
6' mien Bac, danh thang hifn len voi niii Vgng Phu, hon Trong Mai bieu
^"•^ng cho ve dep ciia tinh yeu thiiy chung viing ben Neu khong c6 nhiing l^guoi vg mon moi cho chong ve tu nhiing cugc chien tranh thi lam sao c6 niii '^'^g Phu? Hon vgng phu nay van con 6 Lang Son gan lien voi tich nang To
\g con cho chong hoa da Tir do nguoi xii Lang c6 cau "Dong Dang cd pho
^Z''*' Cd nang To thi cd chiia Tarn Thanh" Hon Trong Mai 6 Sam Son Thanh
tuong truyen do hai vg chong yeu nhau hoa than thanh Thai gian da di
H!*^' cung tue nguyft Ve d?p thiiy chung, nghia tinh cung vdi
^ g i a n d a b a t t u ^ ^
191
Trang 7Do con la ve d?p cua nguoi anh hiing Thanh Giong vdi danh thang "ao
dam" hinh mong chan ngya mpc day quanh chan niii Soc Son (Ha Npi),
quan the mil non hiing vT "chin muoi chin con voi" bao quanh niii H i Cuong
(Phii Thp) noi den tho cac Vua Himg ngu tri Hai hinh anh ay nham nhSc nho
chung ta nho den truyen thong danh giac cua cha ong va cong lao to Ion ciia
18 doi Vua Hung da c6 cong dyng nuoc va giir nuoc Cho den ca "Con c6c
con ga que huong ding gop cho Ha Long thanh thang canh" de Ha Long ngay
nay tro thanh danh thang Quoc tekhien ca the'gioi phai nguong mp
6 mien Trung, nha tho dua ta ve voi vung dat Quang Ngai de chiem
nguong "nui Biit, non Nghien" do cong sue cua nhirng cau hoc tro ngheo dung
nen Do la bieu tugng cua truyen thong hieu hpc ciia nhan dan da gop cho dat
nuoc bao ten tuoi Phai chang do la nhung Le Quy Don, nhirng Luong The
Vinh, Mac DTnh Chi da lam rang danh nuoc nha trong thoi ky phong kien xa
xua ciia dan tgc va con luu tieng thorn den hom nay va mai sau
6 mien Nam, danh thang la dong song Ciru Long hien hoa tuoi d^p
"Nhiing con rong nam im gop dong song xanh thkm" La nhihig nguoi dan
hien lanh, cham chi da gop nen "ten xa ten lang trong moi chuyen di dan" Do
la "ong Doc, ong Trang, ba Den, ba Diem" Moi con nguoi mang cho minh mot
cai ten moc mac, gian d} va ciing gop nen nhCing ten dat ten lang voi nhirng ten
goi rat doi than thuong
2 Bon cau cuoi nang y tho len tarn khai quat: sv hoa than cua Nhan Dan
vao bong hinh Dat Nuoc Nhan Dan chinh la nguoi da tao dytig, da dat ten,
ghi dau an cupc doi minh len moi ngpn mii, dong song, khlp mien dat hinh
chu S nay:
Va a dau tren khSp rugng dong, go hai
Ch&ng mang mot dang hinh, mot ao uac, mot I6i song ong cha
Oil Dai nuoc sau bon nghin nam di dau ta ciing thay
Nhieng cuoc doi da hod nui song ta
Hai cau dau la su khang djnh ve dang hinh aia nhan dan trong khong gia"
dat nuoc "tren khap ruong dong go bai" Bong dang ay ciia nhan dan khong
chi lam cho dat nuoc them phan tuoi d?p vi danh lam thSng canh ma c6n
mang "mpt ao uoc, mpt loi song ong cha" Nghia la nhan dan khong chi gop
danh thang tuoi dep ma con gop vao do nhiing gia tri tinh than, la phong tut
tap quan, la truyen thong van hoa truyen mai den doi sau
Hai cau tho cuoi, hinh tupng tho cang dupe nang dan len va cho't vao m?'
cau day tri tuf:
Oil Dat nuac sau bon nghin nam di dau ta ciing thay
Nhitng cuoc dai da hod niii song ta
3 T6ng ket nghe thu&t: Do?n tho c6 ket cau chat che, ty nhien va duQ»c
viet theo the do Cau tho mo rpng keo dai nhung khong n ^ g ne ma bieh hoa linh hoat lam cho doan tho giau sue bieu hi^n va sue khai quat cao Thii phap ngh? thuat li$t ke d}a danh, nha tho luon viet hoa hai tir Dat Nuoc the hi^n su thanh kinh thieng lieng Dpng tu "gop" dupe nhac lai nhieu Ian Tat ca da lam nen doan tho hay ve Dat Nuoc Do la hinh anh da't nuoc ciia nhan dan - nhan dan da hoa thanh dat nuoc Boi tren khap rupng dong go bai, niii song dau dau ciing la hinh anh ciia van hoa, ciia doi song tam hon, cot each ciia Vi^t Nam
I I L K E T B A I Tom lai, voi ngh^ thuat dac sac, tu ngii giau hinh anh gpi cam, tac gia viet
len nhCrng hinh anh tho sinh dpng, giau sue khai quat Tu hinh song, the niii, tir truyen thong, tac gia da tao nen nhirng lien tuong dpc dao, thii vj, giiip nguoi dpc cam nhan cong lao to Ion cua nhan dan trong qua trinh xay dyng va bao v^ To quoc Tir do, ta them yeu, them quy To quoc - eon nguoi Vif t Nam
5 Cam nh|n cua anh/chi ve doan tho sau trong "Dai Nuac" trich truong ca Mat duang khdt vpng) ciia Nguyen Khoa Diem : ^.^j
Nhung em biet khong
Co biet bao nguoi con gdi, con trai Trong bon nghin lap nguoi giong ta lita tuoi
Ho da sang vd chet
« Gian dj vd binh tam
Khong ai nho mat dat ten Nhung hg da lam ra Dai Nuoc
Ho giii! vd truyen cho ta hat Ma ta trong
Ho chuyen Itca qua moi nha, tit hon than qua can cut
^BjLt Ho truyen gigng di^u minh cho con tap noi
^Hv! Ho gdnh theo ten xa, ten Idng trong moi chuyen di dan <)i.oi
^Hl HQ dap dap be bo cho nguoi sau trong cay hai trai
Co ngaai xdm thi chang ngoai xdm
Co ngi thii thi vung len danh bai DeDat Nuoc nay la Dat Nuoc Nhan dan
(Ngit van 12, Tap mpt, NXB Giao dye, 2009, tr 121)
Trang 8H I / 6 N G D A N C H I T I E T
I M6 B A I : "Dat Nuoc" la phan dau chuong V du(?c trich tie "Mkt duong
khat vpng" - mpt truong ca syc soi long yeu nuoc cua Nguyen Klioa Diem
Chuong tho da truyen den nguoi dpc bao xiic dpng, t y hao ve dat nude va
nhan dan cua minh Doan tho sau the hi^n quan ni?m Ion cua nha tho ve "Dat
nuoc nay la Dat Nuoc cua nhan dan":
"Nhimg em biel khong
r> De Dat Nude nay la Dai Nude Nhan dan" ^''
• I I T H A N BAI
' 1 K h a i quat: Doan trich "Da't nuoc" la chuong V ciia truong ca "Mat
duong khat vpng" dupe Nguyen Khoa Diem sang tac n5m 1971 khi cupc khang
chien cho'ng My cihi nuoc dang den hoi ac li^t Tac gia da su dyng mpt each
sang tao cac chat lif u - thi lif u tu tvic ngu, ca dao dan ca, t u truyen thuyet c6 tich
den phong tuc, ngon ngu cua nen van hoa dan tpc de khoi nguon cam hung
ve Dat nuoc, mpt Dat nuoc c6 nguon goc lau doi, mpt Dat nuoc aia Nhan dan
vinh h^ng muon thuo Doan trich ta dang phan tich la t u cau 61 den cau 88
2 N6i dung ckn phan tich, ckm nh^n:
a Trong bon nghin nim ciia dat nuoc, nha tho khong diem lai cac trieu
dai, cac anh hung noi tieng ma nhan m^nh den v6 van nhung con nguoi v6
danh, binh df:
"Em ffi em hay nhin ral xa Vao bo'n nghin nam dat nuac Nam thdng nao eiing nguai nguai lap l&p Con gdi con trai bing tuoi chung ta Can cu lam lung
Khi CO giae nguai con trai ra tran
Nguai con gdi a nha nuoi edi ciing con
Nha tho nhin ve Ijch su ciia dan tpc "bon nghin nam dat nuac" va t y hao ve
nhiing c6 gai chang trai, ty hao ve tuoi tre "Nam thang nao ciing nguai ngW^
Idp lop" Cach dimg tu "Nam thang nao" roi "nguoi nguoi lop lop" la de ch'
sy dong dao con nguoi trong lich su, lap nguoi nay den lop nguoi khac
thay nhau lam nen lich su nuoc nha, lop nguoi nay nga xuo'ng thi lop ng^'^^
khac dung len:
"Mot cay nga cd rung cay lai mgc I Nguai not nguai dd may van miia xudn"
I (Nguyen Trung Thanh)
Khi da't nuoc hoa binh: Hp chSm chi, "can cu lam lyng" va "chi biet rugng trdu d trong Idng bg" Khi Da't Nuoc c6 chien tranh, chang trai tro thanh Thach
Sanh, Thanh Giong len duong vao tran mac Nguoi con gai 6 nha lo vi^c hau phucmg, tang gia san xuat, nuoi day con cai: ,^
"Khi CO giac nguai con trai ra tran <(::; •,
Nguai con gdi a nha nuoi cdi ciing con"
Tuy hp la dan ba, con gai nhung: ', L ^ •<- ,
"Ngay giac den nha dan bd ding ddnh r:- :
Nhieu nguai da tra thanh anh hiing '
Nhieu anh hiingcd anh vd em deu nha" ' 7
To quo'c da ghi danh biet bao nhieu anh hiing nu tudng ma "ca anh v^ em
deu nhd": Ba Trung, Ba Trifu, V6 Thi Sau, ch} Ut Tich, chi Tran Thi Ly la nhiing nguoi phu nir anh himg qua cam lam nen ve d?p aia nguoi phy nii Vi?t Nam trung hau, dam dang
b Nguyen Khoa Diem nhan manh Nhan dan - hp la nhung con ngutri v6 danh tuoi d?p v6 ngan:
"Co biet bao ngucti con gdi con trai Trong bon nghin lap nguai giong ta liea tuoi
Hg da song vd chei, Gian di vd binh tdm Khong ai nha mat dat ten ' Nhung hg da Idm ra Dat nuac" ^ Doi tupng ma Nguyen Khoa Diem nhan manh do la tuoi tre "Co biet bao
nguoi con gai con trai" Do chfnh la the'hf dupe nha tho diem danh trong "bon nghin l&p nguai" Hp la nhiing con nguai mang tam hon tuoi tre Vi^t Nam cao
d?p, so'ng la so'ng he't minh cho tat ca, song ngang cao dau "song gian d i " nen chet ciing that "che't binh tam" Trong bon nghin lop nguoi ay c6 v6 so nhiing con nguoi "khong ai nhd mat dat ten" nhung cong lao va sy nghif p ciia hp da
lai la Da't Nude do hp lam ra, da hoa than thanh i
c Khong chi vay, nhiing con nguoi v6 danh va binh di ay da giir gin \k
truyen lai cho cac the h^ sau mpi gia tri van hoa, van minh tinh than va vat chat cua dat nude, cua dan tpc: hat lua, ngpn lira, tieng ndi, ngon ngii dan tpc, ten xa, ten lang Nhan dan v6 danh nhung that la v l dai - Hp da lam ra cua cai gia trj vat chat tinh than, lam ra da't nude
"Hg giQ-vd truyen cho ta hat Ilia ta trong '
Hg chuyeh liea qua moi nhd, tie hon than qua con ciii
Hg truyen giong dieu minh cho con tap noi
195
Trang 9Ho gdnh theo ten xa ten lang trong moi chuyen di dan
Hg dap dap be ha cho nguai sau trong cay Mi trai"
Di?p tu "HQ" cung voi each noi: hp giii, hp chuyen, hp truyen, hp ganh
cho thay dupe sv dong gop tich eye cua nhan dan vi su phat trien cua da't
nuoc Chinh nhan dan mang cho ta gia tri vat chat, la hat liia ta trong qua bao
doi, la ngpn lua giii qua bao nam thang suoi am bao gia dinh, la nguon thuy
nong, vuon rupng doi dao cho con chau doi sau "trong cay hai trai" Khong
chi v$y, hp con mang den cho ta nhijng gia trj tinh than quy bau: hp bao v^
tieng noi ngudi Vi^t, hp de lai phong tuc t^p quan qua nhimg "ten xa ten lang
trong nhung chuyen di dan"
d Nhan dan la nhvrng ngudi khong tiec mau xuang, sin sang dung len
bko vf dat nuac tnrac nhung bien dpng Ijch su va hiem hga xam lang;
Co ngoqi xam tht chong ngoai xam it
Co noi thii thi viing len ddnh hai
:, Dac bi?t, nhan dan la nhijng nguoi mang trong minh dong mau chong
ngoai xam Dan ta c6 truyen thong danh giac ngoai xam tir bao doi nay, het
giac Tau 1000 nam lai den giac Tay 100 nam Ta lai danh duoi phat xit Nhat, lat
do che dp Phong kien de dua nuoc Vi^t Nam dpc lap thong nhat Va horn nay
day, ta dang chong lai ke thia de quo'c xam lupc Va sue manh nhan dan se la con
song Ion de nhan chim be lii ban nuoc va cuop nuoc ay Tran chien ay se chien
thSng trong nay mai de mai mai "Dat Nuoc nay la Da't Nuoc cua Nhan dan"
3 T6ng ket nghe thuat: Doan tho de lai dau an sau dam cua phong each
tha Nguyen Khoa Diem: Cam xiic tho chan thanh, tha thiet; gipng di^u tam
tinh, CO sy hoa quyfn giiia chat tru tinh va chinh lu^n The tho ty do; ngon tu,
hinh anh vira gan gui quen thupc vua mang tinh khai quat; cac bi^n phap tu tu
dupe su dung mpt each linh hoat
I I I K E T B A I ,a^f
Doan tho la nhihig suy nghl, phat hi^n moi me ve vai tro ciia nhan dan
trong Ijch sir; khang dinh mpt tu tuong mang tinh thoi dai: Dat Nuac Nhan dan
Dat Nuac khong chi the hi?n tinh cam yeu nuoc sau sac cua Nguyen Khoa
Diem ma con khoi day niem ty hao ve que huong, to quoc trong long moi con
nguoi Vi?t Nam ,
196
i^i 6: Cam nhan ciia anh/chj ve v^ d?p cua do^n tho sau trong bai tho
"Dat Nude" ciia nha tho Nguyen Khoa Diem:
DeDai Nuoc nay Id Dai Nuac Nhan dan Bat Nuac cua Nhan dan, Dat Nude cua ca dao than thoai Day anh hiei "yeu em tic thud trong noi"
Biei quy cong cam vdng nhung ngdy Ian loi ' ^ Biei trong tre dqti ngdy thanh gay
DI tra thu ma khong s(r datlau
di nhung ddng song bat nuoc tu dau
Ma khi veDat Nuoc minh thi bat len cdu hat Nguoi den hat khi cheo do, keo thuyen vuat thdc Ggi tram mau tren tram ddng song xuoi : u f
(Ngt? van 12, Tap mpt, NXB Giao dye, 2009, tr 121)
Hl/dNG DAN CHI TIET ^
De Dat Nuac nay la Dat Nuac cua nhan dan , ,
Gai tram mau tren tram ddng song xuoi , rvn.i
II THAN BAI r h
1 Khai quat: Nguyen Khoa Diem thupc the h$ nha tho truong thanh
trong thai ki chong Mi ahi nuoc; tho ong giau chat tri tu^, suy tu sau ISng,
cam xiic nong nan "Dal nuac" la doan tha trich tu chuong V truong ca "Mdt
^^ong khat vong" dupe hoan thanh 6 chien truong Binh Trj Thien nam 1971
Truong ca viet ve sy thuc tinh ciia tuoi tre mien Nam xuo'ng duong tranh dau hoa hpp voi cupc khang chien cua dan tpc Doan tho ta sap phan tich nam 6 Plian hai ciia ehuong V Npi dung bao trum ca doan tho la tu tucmg "Da't Nuoc
nhan dan"
Trang 10-v'-Ngay xua, nguoi ta thuang'quan ni§m: Da't Nuac la cua cac trieu dgi, aia
vua Trong "Nam quo'c son ha" - Ly Thucmg Ki^t cung noi "Nam quo'c son ha
nam de cu" Trong "Binh Ngo dai cao" - Nguyen Trai Viet " T u Tri^u, Dinh,
Ly, Tran bao dai xay nen dQc lap" Ngay nay trong thoi dai Ho Chi Minh, khi
nguoi ta nhin thay sue manh a i a nhan dan, sy dong gop mau xuong aia nhan
dan da lam nen Dat Nude cho nen Da't Nude phai thupe ve nhan dan va ciia
nhan dan
2 Ndi d u n g c a m n h a n :
a Doan tho m6 dau bang mpt lod khang dinh, Icri khang dinh ay la cam
hung chung cho ci do^n tho:
"Be Dot Nuac my la Dot Nuac cua nhan dan
Dai nuac cua nhan dan, Dat Nuac ciia ca dao than thoai"
Nha tho khiing djnh ehSe njeh "Dat Nuoc nay la Dat Nude a i a nhan dan", 16i
khSng djnh ay da the hi?n mpt each chan thanh, manh li^t tinh cam aia nha tho
doi voi dan tpc H o n ai het, nha tho hieu rang, de eo dup-c Dat Nude trudng ton,
vinh euu thi nhan dan hon ai het la nhung nguoi da do mau xuong, do eong sue
aia minh de lam nen hirJi hai dat nude Vi the Dat Nude khong aia rieng ai ma
la aia ehung, aia rJian dan va mai mai thupe ve nhan dan
6 eau tho thxf hai, nha tho lai mpt Ian niia khang djnh "Dot nude cua nhan
dan, Dat Nude cua ca dao than thoai" D i f p ngii ehuyen tiep "Dat nuac ciia nhan
dan" dupe lap lai n h u them mpt Ian nua nhan manh ve eai su m^nh thieng
lieng a i a nhan dan doi v d i Dat Nude Ve t h u hai, nha tho nhan manh "Dat
Nuac cua ca dao than thoai" Nhac den ea dao than thogi ta lai cang nhd den
nhan dan, v i hon ai het, Nhan dan l ^ i la nguoi tao ra van hda, tao ra ca dao
than thoai Ma dat nude a i a "ca dao than thoai" nghla la Da't Nude tuoi d?p v6
ngan nhu vang trSng eo tich, ngpt ngao n h u ea dao, nhu nguon sira m? nuoi ta
Idn nen nguoi Va khong phai ngau nhien tac gia nhac tdi hai the loai tieu bieu
nha't a i a van hpc dan gian "Than thoai" the hi^n eupc song qua t r i tudng
tupng bay bong a i a nhan dan Con "ca dao" bpc Ip t h e g i d i tam hon cua nhan
dan v d i tinh yeu thuong, v d i su lang man eimg v d i tinh than lac quan Do la
nhiing tac pham do nhan dan sang tgo, l u u truyen va cd kha nang phan chie'u
tam hon, ban sac dan toe mpt each dam net nha't
b V a khi noi den "Dat nuoc a i a Nhan dan", mpt each nhien, tac gia tid
ve vdi cgi nguon phong phii d?p de cua vSn hoa, van hpc dan gian ma tieu
bieu la trong ca dao Ve d?p tinh than cua nhan dan, hon dau het, c6 the tim
thay 6 do trong ca dao, dan ca, truyen c6 tich 6 day tac gia chi chpn Ipc ba
cau de n6i ve ba phuong di?n quan trpng nhat ciia truyen thong nhan daH/
dan tpc:
Day anh biei yeu em tie tha trong noi Biei quy cong cam vang nhung ngay Ian Igi Biei trong tre dai ngay thanh gay 'i^
Di trd thii ma khong sa dai Idu
Chitc n5ng a i a ca dao, ndi n h u Nguyen Khoa Diem la "day" Chuc nSng ay
ciitig vdi y nghia aia no dupe the hi^n qua ba phuong di^n Phuong d i f n thu
phat Nguyen Khoa Diem nhan m^rih ve tinh cam thiiy ehung trong tinh yeu
con nguoi V i f t Nam Tit y tho trong ca dao "Yeu em t u thud trong noi/ Em
nam em khde, anh ngoi anh r u " Nha tho da vie't nen Idi ehan tinh aia chang
tjai dang yeu "Day anh biei yeu em tit thua trong ndi" Tmh yeu a i a chang trai ay
Ichong phai la ngpn gid thoang qua, khong phai la Idi aia budm ong ma la Idi noi la nghi suy ehan that Y tho da khang d}nh dupe mpt tinh yeu thiiy chung ben viing khong gi cd the de'm dong dupe Nhan dan day ta biet yeu thuong lang man, dam say thiiy ehung vdi nhimg cau ca dao ay Day la phat hi^n mdi cua Nguyen Khoa Diem Bdi le t u xua den nay ndi den nhan dan nguoi ta thucmg nghl den nhung pham chat can eu ehiu khd, bat khua't kien eudng Con
a day tac gia lai ngpi ea ve d?p tre trung lang man trong tinh yeu, nhiing moi
tinh tu thud a'u tho cho den liic trudng thanh
ti phuong di^n t h u hai, Nhan dan gin g i i i va truyen I?i cho ta quan ni^m
song d?p de, sau sac, ea dao da "day anh biet" - So'ng tren doi can quy trpng tinh nghia, phai "Biet quy eong cam vang nhung ngay Ian Ipi" Cau tho a'y lay
y tu ca dao "Cam vang ma Ipi qua songA'ang rod khong tie'e tie'e eong cam vang" Nhan dan da day ta rang: d doi nay eon cd t h u quy hen vang bac, chau bau ngpc nga Do la tinh nghia giiia con nguoi vdi con nguoi Bdi vay, nghia vdi tinh con nang hon nhieu Ian gia trj vat chat
0 phuong di^n thu ba, nhan dan da day ta phai biet quyet li^t trong cam thii va chien dau "Biet trong tre dpi ngay thanh gay/ D i tra thii ma khong sp dai lau" Hai eau tho da gpi lai biet bao eupe khang chien oanh lift, trudng k i nhan dan trong biet bao eupe chien v? quo'c v l dgi T u thud lap nude, ong
^ha ta da luon phai duong dau vdi nan ngoai xam Cupe chien dau gianh dpe
'?p t y do nao cung keo dai hang chuc nam, tham chi hang tram nam Sau ck
•^ghin nam Bac thupe nhan dan van dung len gianh chii quyen, roi den nSm do hp giae Tay t h i i hoi ne'u khong cd sy kien tri ben bi va khat vpng
^ do manh lift, dan tpc be nhd nay lam sao cd the vupt qua bao nhieu khd gian kho, mat mat hi sinh de den ngay toan thSng
Bon cau tho cuoi: Hinh i n h nguoi cheo do, keo thuyen vupt thac cat cao
®*>8 hat la mpt bieu tugmg noi len sue m?nh Nhan dan chien thing mpi thijr
he quan tin tudng dua Dat Nude di toi mpt ngay mai v6 cung tuod sang:
Trang 11Oi nhung dotig song bat nuac tie dau
Ma khi veDal Nuac minh thi bat len cau hat Nguai den hat khi cheo do, keo thuyen vuat thdc Gai tram mau tren tram dang song xudi
Cau tho g(?i cho ta h i n h anh cua n h u n g dong song, n h u n g d o n g song khong
biet den tir ben bo nao n h u n g k h i hoa vao dat Vi^t lai vang len biet bao cau hat
di?u ho Cau tho ciia N g u y e n Khoa D i e m lam ta nho den n h u n g d i ^ u ho hung
trang tren song M a , di#u ca H u e ngpt ngao tren song H u o n g va di^u ho keo
l u o i manh me 6 m i e n Trung, hay d o n ca tai t u tha thiet tren song Tien, song
H a u a m i e n N a m Va " d o n g song" ay vira c6 y nghia la dong song ciia qu§
h u o n g dat nuoc n h i m g vua c6 y nghla la dong song Van Hoa, dong song Ljch
sir Dan tpc ta c6 54 dan tpc anh em, la 54 dong chay van hoa da dang "tram
mau, tram dang" Va do chinh la su da dang va phong p h u a i a van hoa Viet
N a m da v u n dap phii sa qua bao nam thang thang tram de l a m nen mpt dat
nude d a m da ban sac dan tpc
3 T 6 n g k e t n g h e t h u a t : Doan tho da de lai am h u o n g ca dao, dan ca dac
sac n h u n g khong lay lai nguyen van ma sang tao lam nen m p t y tho rieng mem
mai, tai hoa va giau tinh triet ly Diep ngtr "Dat N u o c " dupe nhac lai nhieu Ian
cung v o i vi^c nha tho luon viet hoa hai t u "Dat N u o c " tqio nen m p t tinh cam
thieng lieng xiet bao t y hao ve non song gam voc Vi^t N a m
I I I K E T B A I
T o m lai, doan tho ta v u a phan tich da the hi$n mpt each rat thanh cong tu
t u o n g Ion cua thoi dai "Dat N u o c cua nhan dan" Cam o n nha tho Nguyen
Khoa D i e m da mang den cho ta m p t gipng tho tai hoa va nhirng cau tho giau
tinh triet ly de ta them hieu, them yeu, them t i n vao sue m a n h cua nhan dan va
tin vao tinh yeu Dat N u o c cua chinh m i n h :
Oi ToQuoc ta yeu nhu mau thit Nhu me cha ta nhu va nhu chong
Oi ToQuoc neu can ta chel Cho moi ngdi nha ngon nui dong song
( T o H u u )
7: C a m nhan tu tuang "Dat N u a c ciia Nhan dan" dugrc the hi?n
trong doan trich "Dat N u a c " cua Nguyen Khoa Diem ^
w H L T O N G D A N !
I M 6 B A I :
" Dai nuac" la m p t de tai cao d?p nhat cua van hpe khang chien chong Phap
va chong M y V o i v o n hieu biet sau sac ve ljch su va van hoa dan tpc, Nguy^'^
"Khi ta lorn len Dai Nuac da c6 roi
^KKL Dat nuac cd trong nhimg cai "ngay xua ngay xua "
^HPi' me thuang hay ke"
in Bang gipng tam tinh n h u loi ke c h u y f n eo tich, N g u y e n Khoa D i e m da the hi?n n h i i n g cam xiic va suy t u d n g cua m i n h ve dat nude C a m h u n g cd ve phong tiing, t u do n h u m p t t h i i tiiy biit bang tho, n h u n g thuc ra n d van cd mpt thong lap luan kha chat che ro rang Tac gia da tap t r u n g the h i f n dat nude tren cac binh di?n chii yeu sau day: Trong chieu dai thdi gian lich sir (qua k h i i
xa xua cho den hi^n tai t u o n g lai); trong chieu rpng khong gian lanh tho, dia ly- Va euoi eiing la trong be day van hoa, tam h o n cot each Ba p h u o n g dien ay '^U'pc the hi^n trong v i f c gan bd thong nhat Nhieu k h i mpt chi tiet dua ra cimg ndi ve ca may p h u o n g di$n ay cua dat nude N h u n g d bat cu p h u o n g di^n nao,
*hi quan n i ^ m "Dai nuac cua nhan dan" cung la t u t u d n g cot loi, la spi chi do
^an chuoi m p i cam xiic va suy t u d n g eu the Chinh nho d d ma tac gia da cd
•nhirng phat hi^n m d i me, cd chieu sau nhieu k h i d chinh n h i i n g h i n h anh chat
•i?ti quen thupc
urn) itil •j^njn if^t' t»i,i
201
Trang 123 Dat nuo'c c u a nhan dan d u a c t h ^ hien trong chieu dai thoi
gian lich su"
Noi ve Ijch su may ngan nam cua da't nuac, Nguyen Khoa Diem khong
dung nhung su H^u nhu nhieu nha tho khac 6ng dung loi ke dam da cua
dan gian:
"Dot Nuac bat dau v&i mieng trau bay gia ba an t •
Dai Nuac l&n len khi dan minh biei trong tre ma ddnh giac"
Hinh anh tho phai chang da ggi cho ta ve sy tich trau cau t u dai Hiing
Vuong dung nuoc xa xua, ve truyen thuyet Thanh Giong nho tre danh duoi
giac An da di vao Uch su? NghIa la Ijch su dat nuoc dug-c dpng l^i trong tung
cau chuy?n ke, hi^n hinh trong "mieng trau ba an", trong "cay tre ddnh giac"
Hay noi each khac, dat nuoc da n5m sau trong tiem thuc moi nguoi dan,
truong ton trong doi song tarn hon nhan dan qua bao the h^ Do ciing chinh la
"Dai nuac cua nhan dan "
Vi vay, khi nghi ve may ngan nam lich su cua da't nuac, tac gia khong diem
lai cac trieu dai "tie Trieu, Dinh, Ly, Tran gay nen doc lap" (Nguyen Trai);
"Nuac Viet nghin nam Dinh, Ly, Tran, Le Thanh nuac Viet nhan dan trong mat suoi"
Khong nhac lai ten tuoi nhiing anh hung lung danh trong su sach nhu Ba
Trung, ba Tri?u, Tran Himg Dao, Le Lgi, Quang Trung:
"Hoi Song Hong tieng hat ban nghin nam;
Toquoc bao gia dep the nay chang?
Chua dau! Vd ngay cd nhimg ngdy dep nhdi Khi Nguyen Trai lam tho vd ddnh giac Nguyen Du viei Kieu, dai nuac hoa thdnh vdn Khi Nguyen Hue cuai voi vdo cita Bac,
Hung Dao diet qudn Nguyen tren song Bach Dang"
Ma Nguyen Khoa Diem da nhan m^nh den muon ngan nhung con nguoi
binh di v6 danh: ^
Trong boh nghin lap nguai giong ta lua tuoi
Ho da song vd chei , Gidn divdbinhtdm
Khong ai nha mat dat ten Nhumg ho da Idm ra Dot Nuac"
Nhiing con nguai v6 danh ay chinh la nhan dan v6 tan da tao dyng va gif
%iu dat nuoc trai qua mpi thoi dai HQ khong chi danh giac ngoai xam, ma c6n
202 >
la ngu'^^ sang t^o va truyen l^i VCXQI gia trj v | t chat va tinh than cho mpi the'h? p6i tiep "hau:
Ho giu vd truyen cho ta hat lua ta trong > •
Ho chuyen liea qua moi nha, tie hon than qua con cui
Hp truyen giong dieu minh cho con tap noi - '
Ho gdnh theo ten xd ten Idng trong moi chuyen di dan "
4 D^t nvro-c ay con c6 mdt khdng gian c u the, n o i s i n h t6n ciia cdng d6ng)
Cung voi "thai gian dang dang" la "khong gian menh mong" dugc tao lap tu thuo so khai vai truyen thuyet Lac Long Quan - Au Co "Dai la nai chim ve liudc la nai rang a"- Mpt dat nuoc d?p de va thieng lieng biet bao!
Nhung da't nuoc cung la cai khong gian rat gan gui vai cupc song hang
ngay cixa moi nguai dan "Dai la nai anh den truong Nuac Id nai em t&m" va da't
nuac ay da chiing kie'n nhung moi tinh dau ciia biet bao lua doi:
Dat Nuac Id noi ta ho hen Dat Nuac Id nai em ddnh rai chiec khan trong noi nha tham"
Tu quan niem "Dat Nuac cua Nhan dan", tac gia da c6 nhiJTig phat hi^n sau
sac va moi me ve ve d?p thien nhien da't nuoc gan lien vai con nguoi, ma truac he't la nhCrng con nguoi binh thuong Va chinh nhimg con nguai binh thuang
ay da lam nen ve dep muon doi cua thien nhien da't nuoc, mpt ve d?p khong chi mang mau sac gam voc ciia non song, ma con la ke't tinh ve d?p tarn hon, truyen thong dan tpc:
Nhimg nguai va nha chong con gop cho Dai Nuac nhung nui Vong Phu Cap vg chong yeu nhau gop nen hon Trong Mai
Got ngua cua Thdnh Giong di qua con tram ao dam delai"
Roi "nguai hoc trb ngheo gop cho dai nuac minh nui But, non Nghien", cho den
•^ung dja danh that nom na binh dj "Nhimg nguai dan ndo da gop ten ong Doc, Trang, bd Den, ba Diem" T u do, tac gia da di tai mpt nhan thiic khai quat
sauxa:
"Oi Dai Nuac sau boh nghin nam di dau ta ciing thdy Nhieng cuoc dai da hoa nui song ta"
5 Dat ninyc trong day van hoa
^at nuac a'y con c6 mpt be day van hoa, tam hon co't each Viet Nam CGng
^hu hai phuang di^n tren, be day van hoa khong dupe noi den qua cac danh van hoa nhu Nguyen Trai, Nguyen Du, Ho Xuan Huong, Ngo Thi
^^^^rn ma dupe the hifn trong nguon maeh phong phii ciia van hoa dan gian neu len truyen thong tinh than va ve d^p tam hon ciia nhan dan tham
Trang 13nhuan sau sac tu tuang "Dai Nuac cua Nhan dan, ciia ca dao than thoai" Trong
cac kho tang van hoa phong phii ay, tac gia tim thay nhung ve d^p noi bat cug
tarn hon tinh each Vi^t Nann Do la that say dam va thuy chung trong tinh y^^
"Yeu nhau tie thud trong noi"; "Cha me yeu nhau bSng gitng cay muoi man"; Bjej
quy trpng tinh nghia: "Biet quy cong cam vang nhimg ngay Ian loi" Nhung ciing
that quyet li^t voi ke thu: "Biei trong tre dai ngay thank gay Di trd thii khong SQ
dai lau" Ba phuong di^n quan trpng nhat ciia truyen thong nhan dan, dan tpc
da duoc ong noi len sau sSc, tham thia tu nhiing cau ca dao d§p - nhung tie'rig
long ciia nhan dan trai qua tung thai ky lich su
Ket l u ^ : Tom lai "Dat Nuac" ciia Nguyen Khoa Diem la Dat nuoc ciia nhar^
dan, ciia ca dao than thoai Nhiing thi lieu dan gian dam da chat tha, du^c ke't
hop vai nhiing suy nghi giau chat tri tu^ da tao nen net dac sac cho bai tho Do
la mpt dong gop quan trgng ciia Nguyen Khoa Diem lam sau them cho y ni^m
ve Dat nuoc ciia tho ca cho'ng My
"Va cit the nhan dan thuang it noi Nhu me toi lang le sud't dai
Va cit the nhan dan cao voi vgi Han ca nhimg ngoi sac c6 doc giiea trai"
(Nhung nguoi di toi bien - Thanh Thao) j^0r Giao vien: Nguyen Quang Ninh
D E L U Y E N TAP
D e 1: Chung minh rang Nguyen Khoa Diem da dung mot "Dat Nuoc cu£
ca dao than thoai" de the hifn tu tuong "Da't Nuoc ciia Nhan dan"
De 2: C a m hung ve que huang dat nuac dugc the hi^n trong bai tha "Vi?i
Bac" (To Huu) va "Dat N u o c " (Nguyen Khoa Diem)
3u:.,
SdNG Xuan Quynh
* LOI BiNHVE THO XUAN QUYNH
"Tha Xuan Quynh la tha cua mot cdnh chuon chuon bay tlm cho nucmg ihai^
trong nang noi dong bao ciia cuoc dai The gi&i tha ca Xuan Quynh Id su tuc^S
tranh khong ngimg giua khac nghiet vd yen Idnh vai nhimg bieu Men song dong
bien hoa khon ciing ciia chung O do trdi tim tha Xuan Quynh Id cdnh chuon chuot^
bdo bdo cu chao di chao ve, met nhodi giiia bien dong vd yen djnh, bao tovd binh y^'
chien tranh vd hoa binh, thdc lU vd em trdi, tinh yeu vd each tra, ra di vd tra lai, ch^^
trdi phieu bat vd tru vitng kien gan, to am vd dong dai, song vd bo, thuyeh vd bi^^'
^gt suy nghi ciia chi Chi can qua tha ta biei khd ki dai tu cua chi Thdnh that, day Id
^Ql loi tha Xuan Quynh" ( V o V a n T r y c )
7;Cam nhan cua anh/chi ve v^ d?p tam hon ciia nguoi p h ^ nir dang ygu trong doan tho sau cua bai tho " S o n g " - Xuan Q u y n h :
DH dgi vd dfu em Vinvh '•
On do vd lang le n<Vd ; Song khong hie'u noi minh t •' ' '• ' Song tim ra tan be
di con song ngdy xua
Vd ngdy sau van the Noi khdt vgng tinh yeu Boi hoi trong nguc tre x Truoc muon trdng song be
^^^^ ^""S' Thuyeh vd Bien, Hoa c6 may trong do Song la mpt bai tha
^•^ s^c rat tieu bieu cho phong each tho tinh yeu ciia Xuan Quynh Bai tha
^ lai gia tri npi dung va nghf thuat dac sac ma tieu bieu la bon kho tho
Trang 14sau day c u n g v a i n h u n g c u n g bac t i n h cam ciia n g u o i p h y nvt n h i e u b i e n dpj
t r o n g t i n h y e u :
Die dgi va diu em
Khi nao ta yeu nhau
' I I T H A N B A I
1 K h a i quat: Bai t h o Song d u g c X u a n Q u y n h sang tac tai b i e n D i e m Dien
n a m 1967, sau ditQC i n t r o n g tap Hoa doc chieh hao Bai t h a m a n g a m h u o n g ciia
n h i i n g con song b i e n v a n h u n g con song l o n g d a n g khao k h a t t i n h yeu Bai tho
CO hai h i n h t u p n g c u n g song hanh va hoa d i f u , d o la "Song" va " E m " Hai
h i n h t u g n g nay da tao nen net d a n g yeu cho bai t h o
H a i cau t h o d a u v o l n g h ^ thuat d o i : "'Du d p i - d j u e m " ; " O n ao - lang le" da
l a m h i ^ n len ve d^p ciia nhij'ng con song bien ngan d o i d o i cue N h i r n g luc
b i e n d g n g , bao to p h o n g ba t h i b i e n " d i r d p i - o n ao" con n h u n g giay p h i i t song
g i o d i qua b i e n lai h i e n hoa t r o ve " d i u e m - lang le"
N g h | thuat an d u o hai cau d a u la an d u cho t a m trang n g u o i con gai khi
yeu X u a n Q u y n h da m u p n r J i i p song de the h i ^ n n h i p l o n g ciia c h i n h minh
T i n h yeu cua n g u o i p h u nir cung k h o n g chju yen d i n h m a day bien dpng, khao
khat D i i n g n h u vay, t i n h yeu cua n g u o i con gai nao bao g i o yen d i n h b a i c6 luc
hp yeu rat d u d p i , yeu m a n h l i ^ t het m i n h v a i n h i i n g n h a n h u n g , d o i k h i ghen
t u o n g gian h o n v 6 co N h u n g c i i n g c6 liic hp lai t h u m i n h t r o ve v a i chat nxx tinh
d a n g yeu, h p " l a n g le", " d j u e m " n g a m soi m i n h va lang i m c h i e m n g h i ^ m
H a i cau tiep theo tac gia sir d y n g ngh? t h u ^ t nhan hoa de n o i d e n hanh
t r i n h d i t i m t i n h yeu ciia song:
Song khong hie'u noi minh
• Song tim ra tan be
Ba h i n h anh "song", "song", "be" n h u la n h i i n g chi tiet bo sung cho nha^^
song va be l a m nen d o i song, song chi t h y c sy c6 d o i song r i e n g k h i ra v o i bi^"^
k h o i m e n h m o n g v 6 tan Song k h o n g cam c h i u m p t cupc song d o i song chi'
h?p, t i l t i i n g nen n o l a m cupc hanh t r i n h ra b i e n k h o i bao la de thoa sue
206
H i o
" ng M a c h song m a n h me n h u b u t pha k h o n g g i a n chat hep de khat khao m p t
k h o n g g i a n I d n lao H a n h t r i n h t i m ra tan be chat chua sue song t i e m tang, ben
bi de v u o n t o i gia t r i t u y ^ t d i c h cua c h i n h m i n h T i n h y e u ciia X u a n Q u y n h Cling vay, t i n h y e u cua n g u o i p h y n i r c i i n g k h o n g the d u n g y e n t r o n g m p t t i n h
yeu n h o h?p ma p h a i v u o n len tren tat ca m p i s y nho h?p t a m t h u o n g de d u p e
song v a i t i n h yeu cao ck, r p n g I o n , bao d u n g D a y la m p t q u a n n i f m t i n h yeu
tien bp va m a n h me cua n g u o i p h y n i i t h o i d a i Co thay ngay x u a q u a n n i ^ m
t i n h y e u c6 h i t "eha m ? dat d a u con n g o i do" t h i m o i thay het d u p e eai m o i me trong q u a n n i f m t i n h y e u cua X u a n Q u y n h : N g u o i p h u n i i c h u d p n g t i m den
v a i t i n h yeu de d u p e song v o i c h i n h m i n h
b K h o t h o t h i i h a i , n h a t h o k h a n g d i n h : T i n h y e u m a i m a i la k h a t v p n g ciia t u o i tre, n o l a m b o i h o i , xao x u y e n r u n g d p n g t r a i t i m ciia l i i a d o i , cua con t r a i con g a i , ciia e m v a a n h
Oi con song ngay xua
Va ngay sau van the Noi khat vong tinh yeu Boi hoi trong nguc tre
H a i cau t h o d a u , t i r " 6 i ! " cam than la n o i t h o n t h i i c ciia t r a i t i m y e u N g h ? thuat d o i lap "ngay x u a " - "ngay sau" cang l a m t o n t h e m net d a n g y e u ciia
song Song la the m u o n d o i v a n the van " d i r d p i on ao" v a n " d j u em lang l e "
n h u t i n h y e u t u o i tre c6 bao g i o d u n g yen:
Co nhung khi vd ca '" ' Song ao at xo thuyen ^'' Bai tinh yeu muon thua '
Co bao gia dimg yen •"
(Xuan Q u y n h )
H a i cau t h o sau, nha t h o khMng d i n h t i n h yeu l u o n song hanh v o i t u o i tre
Boi t u o i tre s i n h ra la de yeu: " L a m sao song d u p e m a k h o n g y e u / K h o n g n h a
k h o n g t h u o n g m p t ke nao" (Xuan D i ? u ) C i i n g t h e m m p t Ian nUa c h i n h X u a n
D i ^ u c i i n g da v i e t " H a y de tre n h o n o i vi ngpt cua v i e n k?o/ V a hay de t u o i tre noi hp t i n h y e u " T i n h yeu la k h a t v p n g la uoc m o ciia bao n g u o i Se n h u the nao neu t h e ' g i o i nay k h o n g c6 t i n h y e u l i i a d o i ? T o i t i n cupc song chang con gi
y nghla T i n h y e u l u o n l a m cho t u o i tre p h a i b o i h o i , d i e n dao X u a n Q u y n h da
^ n g v i e t " N h i i n g ngay k h o n g gMp n h a u / L o n g t h u y e n d a u ran vd" Co yeu
nhau m o i thay d u p e con cao cua vj nho, m d i thay d u p e the nao la b o i h o i t r o n g
nguc tre va c6 y e u n h a u m o i thay het d u p e tan c i m g cua k h o dau, cua c6 d o n :
Buon nhuly rugu day Khong CO ai de can , " >
207
Trang 15Buon nhu ly ruau can Khong con gi de say Buon nhu trong mot ngay
ri • Hai diea khong gap mat '' '' •
0* Buon nhukhigap mat iv auuv w u j cf^>fi o , i
i - M j ; , t^hong con gi de vul
' (Nguyen Trpng Tao)
Kho dau va hanh phiic la hai thu luon di chung voi tinh yeu va cung chinh
la gia vi chinh cua tinh yeu Chinh hai yeu to cam xiic ay da lam nen cai "boi
hoi trong ngyc tre" cua tinh yeu nhan loai
* c Kho tho thii ba, Xuan Quynh ban khoan nghi suy ve anh va em, ve noi
tinh yeu bSt dau: ^
Tru&cmuontrungsdngbe '
•*>'«, Em nghi ve anh, em
Em nghtvebien Ian Tie noi nho song len ?
Cau tho dau, Xuan Quynh nhin ve bien khai "Truoc muon trung song be"
Nhin nhung con song v6 hoi v6 han dang huong vao bo chj chot bang khuang
nghi suy ve anh va em "Em nghi ve anh, em" roi lai huong nghi suy ve bien
Ion "Em nghi ve bien Ion" Nhung nghi suy ay tat ca la de dat mot cau hoi Ion:
"Tu noi nao song len ?" Day cung la kho tho lam tien de cho noi ban khoan,
tran tro ciia Xuan Quynh 6 kho tho thu tu
d Kho tho thii tu, nha tho ly gidi ve nguon goc ciia song cua gio, va qua
do tv bang khuang ve khoi dau ciia tinh yeu:
Song bat dau tif gio Gio bat dau tit dau
Em ciing khong biel nua
I Khi nao ta yeu nhau
Giua dai duong menh mong ay, noi nao la noi bSt dau ciia song? Kho ma
tra loi cho chinh xac song c6 the noi rang: Song bat dau tu gio Cau tho dau
nha tho tu ly giai nguon goc ciia song la tu gio "Song bat dau tu gio" nghla la
song bien la khoi dau tu gio, nho gio ma c6 song len Nhung d cau tho thu hai
nha tho lai khong ly giai dugc nguon goc ciia gio "Gio bat dau tvr dau" The la
da ro, dau ra deh tan be roi nhung rot cupc "Song" van "chua hieu noi minh"
Em da hoa nhap vao "bien Ion ciia tinh yeu" roi ma em van chua hieu em Deh
liic nay thi diing la nha tho phan van that su va danh lac dau bat lye "Em cung
khong biet nua"
Li giai dugc ngpn nguon cua song thi de boi "Song b^t dau tit gio" nhung
hieu "Gio bat dau tu dau" thi thi nhan lai ap ling "Em cung khong biet
jivia"- Cung nhu tinh yeu ciia anh va em no deh ra't bat ngo va ty nhien boi //tinh yeu deh trong doi khong bao dpng" Cau tho "Khi nao ta yeu nhau" nhu
pipt cai lac dau nhe nh?, rat u la nu tinh Ki la qua, di?u ki qua, em va anh yeu
nhau bao gio nhi ? Cau hoi nay muon doi khong ai l i giai noi nhat la nhihig jj^n tre dang yeu va dam say trong men tinh ai Tinh yeu la vay, kho l i giai, Idio dinh nghia Xuan Dieu - ong hoang ciia thi ca tinh yeu cung da tung ban
khoan khi dinh nghia ve tinh yeu "Do ai dinh nghia dugc tinh yeu/ Co kho gi
dau mot buoi chieu/N6 chiem hon ta bang nSng nhat/Bang may nhe nh? gio hiu hiu" Chinh vi khong the l i giai ro ngpn nganh nen tinh yeu vi the'ma tro nen d?p va la cai dich de cho muon nguoi di tim va kham pha Gang kham pha cang thu vi, cang kham pha cang dep , ;
3 Ngh? thuat: Thanh cong ciia doan tho noi rieng va bai tho noi chung do
la nho vao mpt so thii phap ngh? thuat: The tho nam chi> tao am di^u ciia nhUng con song bien Ngh$ thuat doi lap, nhan hoa, an du ngon ngii mpc mgc, gian di Tat ca da tao nen nhihig van tho tinh yeu hay nhat mpi thoi d^i
Tom lai, bon kho tho mo dau bai tho Song la bon kho tho hay nhat ciia bai
tho Qua do nguoi doc cam nhan dugc trai tim yeu ciia Song va nguoi phy ni>
rat nong nan say dam, manh lift cupn trao nhung cGng rat nu tinh dang yeu
Do^n tho giiip ta hieu dugc tinh cam va hon tho Xuan Quynh, dii trong mpi hoan canh nhu the nao thi tieng tho ciia chi v i n la tieng tho hon h^u voi nhung khat vong hanh phiic doi thuong diing nhu loi chj vie't: ,
Chi rieng dieu dugc song cung nhau juij jj,^ y '
M e m vui suang v&i em la l&n nhat Trai tim nho nam trong long nguc ,, ;„
day phut nao tim chang dap vi anh!
(Xuan Quynh)
2 Cam nh^n cua Anh/chj ve doan tho sau:
Con song dudi long sau Con song tren mat nuoc Nhihig con song nho bo
Ngay dem khong ngii dvegc
Long em nho den anh
Ci trong mo con thuc
209
Trang 16Xuan Q u y n h la m p t t r o n g n h u n g gucmg m3t n u noi bat ciia the h ^ nha tho
t r u o n g t h a n h t r o n g C U Q C khang chien cho'ng M I c u u nuoc " S o n g " la bai tho
tieu bieu cho h o n t h o cua X u a n Q u y n h l u o n l u o n tran tro, khao khat dugc yeu
t h u a n g gSn bo Bai t h o dupe i n trong tap " H o a dpc chien hao" (1968) Doan
tho sap phan tich sau day n a m d phan giiia ciia bai tho Co the xem do la doan
tieu bieu nhat ciia tac p h a m ve n p i d u n g va ngh? thuat bieu hi§n
Con song du&i long sau
Hie&ng veanh mot phuong
I I T H A N B A I
1 K h a i q u a t t r u w c k h i p h a n t i c h : Bai tho " S o n g " dupe Xuan Quynh
sang tac tai bien D i e m D i e n n a m 1967, sau dupe i n trong tap " H o a dpc chien
hao" Bai t h o m a n g a m h u o n g ciia n h i i n g con song bien va n h i j n g con song
long dang khao khat t i n h yeu Bai t h o c6 hai h i n h t u p n g ciing song hanh va
hoa dieu, do la " S o n g " va " E m " H a i h i n h t u p n g nay da tao nen net dang yeu
cho bai tho D o a n t h o ta s5p phan rich la kho 5 va 6 ciia bai t h o "Song"
2 N 6 i d u n g p h a n t i c h , c a m n h a n :
a K h o t h o t h u nhat b i n g thii phap nhan hoa va an d u , nha t h o m a n g den cho
nguoi dpc n o i n h o ciia song ve b o dong thoi ciing la n o i n h o ciia em ve anh:
Con song dual long sau Con song tren mat nuoc
6 i con song nha bo
Ngay dem khongnguduac Long em nha den anh
Cd trong ma con thuc
Phep nhan hoa va an d u tao nen n h i i n g cau tho mang tam h o n ciia song
Day la m p t kho t h o v6 cung dac bi^t boi trong bai t h o chi d u y no c6 sau caU
Sau cau t h o trai dai n h u n o i thao thiic, ban khoan ciia tam h o n t h i si trong
dem N o i n h o bao t r u m ca k h o n g gian, t h o i gian: " L o n g s a u " - " m a t nuoc" '
long sau" (song n g a m ) , " t r e n mat n u o c " (song noi) Co con song dxi dpi t u n g
bpt trang xoa tren mat bien ngay dem gao thet ciing dai d u o n g n h u n g ciing c6 con song a m t h a m d i ngam d u o i long sau, khong ai thay no, kho ai cam nhan dupe ve no, chi rieng no m o i hieu m i n h dang con cao Ca hai ke't h p p v o i nhau lam nen sv da dang ciia song bien Song la em, e m la song C i i n g i\hu song kia, tam hon em ciing v6 van n h i i n g p h i i c tap kho hieu
H a i cau sau la de dien ta noi n h o ciia song, d i i song tren mat nuoc hay song duoi long sau t h i ca hai deu n h o bo, deu h u o n g vao bo
Oi con song nha ha ] Ngay dim khong ngu duac
Thi ra la con song n h o bo Bo la dich den cuoi cimg ciia song V i n h o bo ma
no bat chap ca khong gian rpng Ion, bat chap ca t h o i gian "ngay d e m " de v u o n toi bo Song con cao n h o n h u n g va khao khat gap bo den dp " k h o n g ngii dupe" Xuan Q u y n h v6 cimg rinh te k h i m u p n m p t h i n h t u p n g rat dpng de
dien ta n o i n i e m ciia n g u o i p h u nu k h i yeu Song m u o n d o i van the, c6 bao gio
thoi v6 song, c6 k h i nao chSng con cao, c6 k h i nao t h o i n g i m g h a n h t r i n h den voi b o d i i m u o n v o i each tro Trong bai t h o " B i e n " ciia Xuan D i ^ u t h i ngupe lai Song ehinh la n o i n h o m o n g la n o i thon thiic ciia n g u o i con trai v o i t h i i t i n h cam rat v6 vap, cuong nhi$t, say d a m va bo chinh la e m v o i n h i i n g n u h o n den dam d u o i dat troi:
Anh xin lam song biec Hon mat cat vang em Hon that khe that em
HfHai cau cuoi la liic ma h i n h t u p n g " e m " h i f n ra A y chinh la n o i long n g u o i Phy nir dang yeu: nong nan, ban khoan, bon chon, thao thiic: ^
jgt^ Long em nha den anh
Ca trong ma con thuc
N e u song n h o bo t h i em nho anh, do la quy luat ciia tinh yeu m u o n thuo
'^oi nho khong chi c6 mat trong t h o i gian dupe y thuc (khi chua n g i i ) ma con 8an v o i riem thiic - t h o i gian trong m o (ngii van nho nhung) N h u vay c6 the day la m p t n o i n h o t h u o n g true trong trai t i m ciia n g u o i p h u n i r k h i yeu
ai do da n o i rang "Cau t h o "Ca trong m o con t h u c " t y a n h u m p t con song
211
Trang 17di xuyen qua hai coi: Thyc va Mpng Giai han cua Song la coi Thyc, con nguoi
phv nu khi yeu thi da xao trpn giua thyc va mo" Tinh yeu cua nguoi phy nu
sau sac c6 le ciJng chinh la vay
CI day Xuan Quynh dung t u "long" that chinh xac de dien ta tinh cam cua
nguoi phy n u voi tinh yeu Long la chon sau kin nhat cua tam hon con nguoi
nhat lai la tam hon nguoi phy nu Long la ket tinh cua tinh cam dupe chung
cat trong mpt thoi gian dai qua bie't bao thu thach Vi vay ma tarn long ay
khong chut hoi hpt ma da la gan, la rupt ciia nguoi phy nu roi "Long em nho
den anh", cau tha gian di, chan thanh ma nong nan, da diet Cau tho "Ca trong
mo con thuc" loe len diem sang cua ngh§ thugt No lam dao Ipn nhip song, noi
nho khong chi lam long em "boi hoi boi hoi, nhu dung do'ng lua nhu ngoi
trong than" hay "Dem nam lung chang toi giu6ng/Cu mong troi sang ra
duong gap anh" (ca dao) No con lam cho em nho nhung, thao thuc ngay ca
trong giac ngu Co the noi, voi cau tho ay, Xuan Quynh da c6 the dupe xem la
thi sT tai nang bat nhat cua thi ca hi^n dai Vi^t Nam
b Kho tho thu hai la tieng noi the hi^n sy thiiy chung ciia nguoi con gai
trong tinh yeu:
1 Dau xudi vephkamg Bac
Dau nguac vephuang Nam ' Noi nao em cung nghi
' Huang veanh mot phumg
Dau moi cau tho, Xuan Quynh da dong vao do nhiing tu chi su doi lap
("dau xuoi - dau ngupc") "Xuoi - ngupc" phai chang la noi vat va gian truan
trong tinh yeu Con each noi Phuong Bac, phuang Nam la chi khoang each xa
xoi nghin trung:
Vua thodng tieng coi tau Long da Nam da Bac
(Xuan Quynh)
Cach noi ay hoi ngupc Phai noi la "xuoi Nam" "ngupc Bac" moi
diing-Nhung noi nhu the, Xuan Quynh da lam hif n ro long minh: cupc doi dau c6
the nao di chang nua thi em van mai mai yeu anh Tmh yeu c6 the lam dao Ion
phuong huong BSc, Nam nhung phuong huong the nao khong quan trpng,
quan trpng nhat van la "phuong anh"
Noi nao em ciing nghi Huang veanh - mot phuang
Xuan Quynh bupc chat bao "spi nho, spi thuong" nghieng het tinh, doc he't
yeu thuong ve phuong anh The moi bie't tinh yeu cua chi nong nan, manh 11?'
the nao Huong ve anh thi c6 the thay doi nhung voi loi khang dinh chae nich
212
"rnP*^ phuong" thi noi em huong ve la bat di bat djch Anh da danh "h§ qui j-hieu" cua doi em Tu do nha tho da noi den noi nho ba't chap van vat, khoang each, tiiih yeu la su gap go giiia hai tam hon khong c6 gidi han Chi can nghi ve nho ve anh thi anh da 6 trong trai tim em roi Dung nhu loi chi da tung vie't:
Em tra vedung nghia trai tim em
La mdu thit dai thuong ai chang c6 ,,,; ,, Dau ngimg dap khi cuoc dai khong con nua r< ^vt:
-Nhitng biet yeu anh ca khi chet di roi t ou i f f t d n M I -
3 Ngh6 thuat: Su thanh cong ciia Xuan Quynh trong bai tho "Song" khong
chi 6 tinh cam chan thanh nong chay ma con 6 nghf thuat xay dvmg hinh tupng song - hinh tupng trung tam ciia bai tho An du, nhan hoa, doi lap, lap ca'u tnic,
the tho nam chu da lam nen nhiing con song nho thuong Song trong bai tho la
inpt hinh tupng kep Song vua la song bien vua la song long ciia nguoi phu nu dang yeu Hinh tupng song rat da d^ng: liic d i i dpi, on ao, liic dju em lang le cung nhu tam hon em vay diu dang lam nhung cung doi khi nong chay, manh li?t
in K E T BAI Tom 1^, doan tho de lai du am khong diit ve nhiing con song nho bo thao
thiic Cang nong nan hon nua boi tinh yeu manh li^t ciia nii sT Xuan Quynh Doan tho da the hif n rat gpi cam, sinh dpng nhiing trang thai cam xiic, nhiing khat khao manh li^t ciia mpt nguoi phy nu dang yeu khie'n moi Ian ga'p trang sach lai
ta khong the nao quen Tu doan tho, ta c6 the noi: "Tam hon ciia nguoi phu nvt
Vi?t Nam trong tinh yeu tao bao, manh me nhung van giii dupe net truyen tho'ng: s\ thiiy chung, gan bo, dang yeu mang d ^ tam hon nguoi phy nu Vi§t Nam"
3 Cam nhan do^n tho sau trong bai tho "Song" - Xuan Quynh:
6 ngoai kia dai duong Tram ngan con song do Con nao chang toi bo Dii mudn voi each tra Cupc doi tuy dai the Nam thang van di qua Nhu bien kia dau rpng May van bay ve xa Lam sao duQc tan ra Thanh tram con song nh6 Giira bien Ion tinh yeu
De ngan nam con vo
Trang 18HU'6NG D A N
I M 6 B A I
Xuan Quynh la mpt trong nhung guong mat n u noi bat cua the h$ nha tho
truong thanh trong cupc khang chien chohg M i cihi nuoc "Song" la bai tho
tieu bieu cho hon tho cua Xuan Quynh luon luon tran tro, khao khat dugc yeu
thuong gan bo Bai tho dugc i n trong t^p "Hoa dpc chieh hao" (1968) Doan
tho sap phan tich sau day nam 6 phan cuoi cua bai tho Co the xem do la doan
tieu bieu nhat cua tac pham ve npi dung va nghe thuat bieu hi?n
"Ongoaikiadqiducmg
De ngan nam con vo"
II T H A N BAI
1 K h a i quat trvtifc k h i ph&n tich: Bai tho "Song" duoc Xuan Quynh
sang tac tai bien Diem Dien nam 1967, sau dug-c i n trong tap "Hoa dpc chieh
hao" Bai tho mang am huong cua nhimg con song bien va nhung con song
long dang khao khat tirih yeu Bai tho c6 hai hinh tugng cung song hanh va
hoa difu, do la "Song" va "Em" Hai hinh tugng nay da tao nen net dang yeu
cho bai tho Do?n tho ta sap phan tich la ba kho cuoi cua bai tho "Song"
\ nao chang tai hct
D M mudn vai each tra
Nha tho nhin nhiing con song ngoai dai duong va thay dugc hang tram,
hang ngan, hang tri?u con song bien Va nhiing con song do dang huong vao
bo d u gap bao nhieu kho khan trac tro Do cung la an d u ngh§ thuat de chi
tinh yeu mar\ l i f t cua nguoi con g a i Song xa v o i each tro van t i m dugc toi bo
n h u t i m ve nguon cgi yeu thuong "con nao chang toi bo", ciing n h u anh va em
se vugt qua mgi kho khan de den v o i nhau, de song trong hanh phiic trgn v?n
aia lua doi "du muon voi each tro" B6i nhu ong ba ta tung noi:
Yeu nhau may nui ciing leo
^ May song ciing Igi may deo cung qua
Va gian nan t h u thach la nhiing dieu khong the thieu trong tinh yeu lua doi
Nhung qua t h u thach tinh yeu moi thvc sv viing ben Xuan Quynh d i n g da
timg viet:
Ttnh ta nhu hang cay
^ K , Da qua miia bao gio
^Bj^ Ttnh ta nhu dong song
Da yen ngay thdc lU
HF (Tho tinh cuoi mua thu)
b Neu nhu nhimg kho tho tnroc nha tho noi ve niem vui suong dao dat,
titles nhung nho gian htm thi do?n tho nay nha tho lai the hifn nhung ban khoan, lo I5ng Do cung la trvrc cAm aia tinh yeu: '
Cuoc dai tuy dai the ' • Nam thdng van di qua
Nhu bien kia dau rang '' May van bay vexa
Nha phe binh Chu Van Son da c6 mgt nhan xet ra't hay ve tho Xuan Quynh
nhu sau: "Tha Xuan Quynh la tha cua mot cdnh chuon chuon hay tim cho nuang than trong nang noi dong bao cua cuoc dai The giai tha ca Xuan Quynh la su tuang tranh khong ngieng giiea khac nghiet vd yen Idnh vai nhimg bieu hien song dong va bien hoa khon ciing ciia chiing O do trdi tim tha Xuan Quynh la cdnh chuon chuon bdo bao cie chao di chao ve, met nhodi giita bien dong vd yen dinh, bdo tovd binh yen, chieh tranh
vd hoa binh, thdc lH vd em troi, tinh yeu vd cdch tra, ra di vd tra lai, chdy trdi phieu bat
vd tru vieng kien gan, to'dm vd dong dai, song vd ba, thuyeh vd bien, nha ga vd con tdu, trai xanh vd bom dan, gio Ldo vd cdt trang, thiiy chung vd trac tra, xuan sac vd tan phai, ngon liea co dan vd dai ngdn toi sam " Co le ciing la v i Xuan Quynh la nguoi phy
nu da cam luon luon dvr cam nhiing giong bao cugc doi du long ch} van tin yeu
Trong tinh yeu, Xuan Quynh cung gap nhieu trac tro, nhung kho dau, cay dSng
Boi vay, tinh yeu v o i ch| doi khi chi la khoanh khac:
Em dau ddm nghi Id vinh vien
(Noi cung ai\h) ' ( Xuan D i | u ciing da timg d u cam: ''
Tinh yeu den tinh yeu di ai biel • • ' Trong gap ga da c6 mam ly biet • '
(Giucda) Tac gia su dung phep so sanh: lay cai khong gian de noi cai thoi gian Xuan qua kho tho tren da phan nao cho nguoi dgc nhan thuc ro ve nhung d y
va noi ban khoan cua chj Nhiing tir "tuy dai the - van d i qua - dau rgng"
'^W' chua dung 6 trong no it nhieu noi au lo va nhiing ngam ngui Cugc doi dai nhung tuoi tre ciia moi con nguoi la hiin han Cho nen khong the ngSri
215
Trang 19noi " n a m thang van d i qua" Giong n h u bien k h o i kia " d a u rQng" van nao
ngSn du<?c m p t d a m may bay ve cuoi chan troi Nhay cam v o i syt chay troi ciia
thoi gian nen Xuan Q u y n h tiec cho sy hvhi han a i a d o i n g u o i 6 d i e m nay,
Xuan D i ? u d i n g rat d o n g cam v o i Xuan Q u y n h :
Ldng toi rong nhimg luong trcri at chat Khong cho dai thai tre cua nhdn gian Noi lam chi rang xuan van tuan hoan New tuai tre chang hai Ian th&m Iqi Con troi dat nhung chang con toi mai Nen bang khuang toi tiec ca dat trai
Tuy the nha tho van t i n tuong, t i n t u o n g 6 tarn long nhan hau va tinh yeu
chan thanh cua m i n h se v u g t qua tat ca Co the noi Xuan Q u y n h yeu thuang
tha thiet, m a n h li?t n h u n g cung tinh tao nhan thiic d u cam n h i i n g trac tro, thu
thach trong t i n h yeu dong t h a i cung t i n t u o n g vao sue m a n h t i n h yeu se giiip
n g u o i p h u n i i vu<?t qua t h u thach den v o i ben bo hanh phiic Cho nen, song se
den bo, n a m thang se d i qua t h o i gian dai dang dang va may nho be se vuot
qua bien r p n g de bay ve xa M p t loat h i n h anh tho an d y dugc bo t r i thanh mot
h^ thong t u o n g phan, d o i l^p de noi len d\f cam t i n h tao, d u n g dan va niem tin
m a n h li?t cua nha t h o vao sue manh cua tinh yeu Trong bai tho " T h a t i n h cuoi
m i i a t h u " chj cung da t i m g viet:
"Thai gian nhu la gio Miia di theo thang nam , Tuoi theo miia di mai
' ,^it|t>«^B;i> Chi cdn anh va em
Chi cdn anh va em Cung tinh yeu a lai"
Chi t h u a n g dat t i n h yeu giua khong gian bao la (bien khai, dat troi, may
gio ) va t h a i gian bat tan (miia t h u d i , ky uc, " t h o i gian trang", " t h a i gian oi
sao khong d o i sac m a u " ) de d i den tan ciing x i i sa, den tan cung kho dau
a i a cupc d a i ch} da nem trai Cho nen, that de hieu cai khat v p n g ngay cang
dang len m a n h l i ^ t k h o n cung trong trai t i m n g u o i nve t h i si a i a tii\ yeu va
hanh phiic d o i t h u a n g Phan tich kho cuoi ta se thay ro dieu do
c K h o tho cuoi, nhan v^t t m tinh khao khat hoa tinh yeu con song nho
cua m i n h vao bien Ion tinh yeu bao la, rpng Ion - de song het minh trong
tinh yeu, de tinh yeu rieng hoa than vinh v i l n thanh tinh yeu muon thu6:
Lam sao dugc tan ra Thanh tram con song nho
^tii vo m u o n d i f u yeu thuang "De ngan nam con v o " Phai chang do la khat
vgng m u o n bat t i i hoa tinh yeu a i a nu si Xuan Quynh? Vang! Day chinh la khat vgng manh l i f t , tha thiet a i a nguoi phy nu v o i trai t i m hon hau, chan thanh,
giau true cam Trai t i m ay khong he nho nhoi, c6 d a n truac su vTnh cuu ma rgng Ian, khao khat se chia va hoa nhap vao coi vinh hang, vao m g i cugc doi Trai t i m nong nhiet ay an chua mot khat vgng Ian lao dugc song mai trong tinh yeu, bat
tu voi tinh yeu Bai tho da khep lai ma n h i i n g con song dat dao, khac khoai van
vo nhip trong long dgc gia, van cat tieng ngan vang m g t tam hon, mgt tinh yeu bat diet Song se mai mai con noi song!
Xuan Q u y n h viet bai tho nay vao n h i m g nam 1967, k h i cugc khang chieh aia nhan dan mien N a m 6 vao giai doan ac liet, k h i thanh nien trai gai ao ao ra tran
"Xe dgc T r u a n g Son d i cxki nuoc", k h i san ga, ben nuoc, goc da, san truong dien
ra nhung "Cugc chia ly mau d o " Cho nen c6 dat bai tho vao trong hoan canh ay
ta moi cang thay ro nSi khat khao a i a nguoi con gai trong tinh yeu
3 Nghf thuat: Ve d?p tam hon ciia n g u o i p h u nu trong bai tho dugc the
hi?n qua n h i i n g yeu to n g h f thuat dac sac: am d i f u , n h i p d i f u n h u nhjp song
the h i f n n h i p tam hon, n h i p tinh cam trong tam hon n g u o i p h u nu; h i n h tugng
song, h i n h t u g n g t r u n g tam, xuyen suot bai tho v o i d i i m g i sac thai, cung bac fihu tam hon n g u o i p h u n u dang yeu; su ke't h g p hai hoa giira h i n h t u g n g song va em, t u y hai ma mgt, c6 liic phan chia, c6 liic lai hoa nhap de noi len nhiing net, n h i i n g p h u o n g dien phong p h i i , phiic tap, nhieu k h i mau thuan nhung thong nhat trong tam hon n g u o i con gai dang yeu
I I I K E T B A I
Tom lai, qua cam nhan ba kho tho cuo'i noi rieng va bai tha "Song" noi
^hung, ta cang n g u o n g m g hon n h i i n g con n g u o i p h y nu V i f t N a m , n h u n g
Con n g u o i l u o n t h u y chung, l u o n song het m i n h v i m g t tinh yeu Xuan Q u y n h
dang la m g t nha tho nu a i a tinh yeu lua doi, chi da lam phong p h i i h o n
S'ai d i f u t i n h yeu cho nen tho ca nuoc nha
217
Trang 204: Phan tich hinh tugng "Song" trong bai tho "Song" ciia Xuan
Q u y n h Neu cam nh|n ve dfp tarn hon ngiroi phi;i n u trong tinh yeu
qua hinh ttfqmg nay
HU"6NG D A N
1 K h a i q u i t tnroc k h i phan tich: Song la hinh tugmg trung tarn cua bai tho
va la mpt hinh tugng an du Ciing voi hinh tugiig em (hai hinh tu(?ng nay
song hanh suot tac pham), song the hien nhung trang thai, quy luat rigng ciia
tinh yeu cung ve dep tarn hon nguoi phu n u rat truyen thong ma rat hien dai
2 Song CO nhieu doi ci^c n h u tinh yeu c6 nhieu cung bac, trang thai va
n h u tam hon nguoi phu nir c6 nhimg mat mau thuan ma thong nhat (Phan
tich hai cau dau voi ket cau doi lap - song hanh va voi vi?c dat cac tu diu em,
lang le 6 cuoi cau tao diem nhan)
3 H a n h trinh ciia song tim toi bien khoi n h u h i n h trinh cua tinh yeu
hudng ve cai v6 bien, hiy^t dich, n h u tarn hon nguoi phv nir khong chiu
chap n h ? n chat h?p, tii tiing (Phan tich hai cau sau ciia kho 1 voi kieu noi
nhan manh n h u khong hieu noi, tim ra tan )
4 D i e m khdi dau bi an cua song giong diem khod dau va sxf mau nhi?m,
kho nam b i t ciia tinh yeu (Phan tich cac kho 3, 4 ciia bai tho voi difp tu ngh!
va su xuat hi^n ciia nhieu cau hoi )
5 Song luon van dpng n h u tinh yeu g i n lien voi nhimg k h i t khao, tran
h-d khong yen, n h u nguoi phi^ nir k h i yeu luon da diet nho nhung, con cac
udc vpng ve mpt tinh yeu vung ben, chung thiiy (Phan tich cac kho 5, 6, 7, 8
ciia bai tho voi loi sii dung di?p tvr, di?p ngu, di$p cii phap; voi hi?u qua ciia
hinh thiic doi lap tren - duoi, thuc - ngii, bac - nam, xuoi - ngug»c ; voi kieu
giai bay tinh cam bpc true nhu Long em nho den anh/ C a trong mo con thuc )
6 Song l i h i f n tugng thien nhien vinh cmi n h u tinh yeu l i k h i t vpng
muon doi ciia con nguod, tmdc het la nguod phy nii (nhan vat \xvt tinh) muon
dang hien ca cuoc doi cho mpt tinh yeu dich th\rc (Phan tich kho cuoi ciia bai
tho voi y nghi va each noi rat tao bao ciia mpt nguoi con gai hifn dai: L a m sac
dupe tan ra )
7 Neu c i m nhan ve v6 d?p tam hon ngwod ph\ n u b-ong tinh yeu qua
hinh tupmg song
- Truoe het, hinh tupng song cho ta thay dupe nhijng net d?p truyen
thong eiia nguoi phu nir trong tinh yeu: that dam tham, d}u dang, th^t hon
h^u de thuong, that chung thiiy
- Hinh tupng song cung the hi?n dupe net d?p hi?n dai ciia nguoi phii nft
trong tinh yeu: tao bao, manh lift, dam vupt qua mpi tro ngai de giii gin h^nh
phiic, dii CO phap phong truac cai v6 tan ciia thoi gian, nhung vSn vimg tin
vao svec manh ciia tinh yeu
K e t l u a n :
- Song la bai tho tinh thupe loai hay nha't ciia Xuan Quynh noi rieng va the Viet Nam hien dai noi chung , Rieng vi?c sii dung hinh tupng song lam an du thi khong moi, nhung nhiing tam su ve tinh yeu cung each khai thac sue chiia eiia an du nay lai eo nhirng net thuc su moi me Xuan Quynh qua da tim dupe mpt hinh tupng tho d?p de giai bay tinh yeu diu dang ma manh lift, gan gui, rieng tu ma rpng mo, phong khoang eiia nguoi phu nii <i i i u , :
BAI L A M Xuan Quynh la nha tho nii tieu bieu nhat ciia tho ca Vift N a m hifn dai
Nguoi yeu tho menh danh chi la "Nir hoang ciia thi ca tinh yeu" Tho eiia chi
la tieng noi nhan hau, thiiy chung, giau true cam va da diet khat vpng hanh phiic doi thuong "Song" la bai tho dupe lam nam 1967 nhan chuyen di thuc te
6 bien Diem Dien Bai tho sau do dupe in trong tap Hoa doc chieh Mo "Song" la
bai tho tieu bieu nhat cho phong each tho tinh yeu ciia Xuan Quynh Bai tho de lai trong long ban dpe hinh tupng song va em " Song la mpt hinh tupng dpng, bat bien cung n h u " V i tinh yeu muon thuo /
Co bao gio diing yen" V i vay cho nen song dupe cac nha tho ehpn lam thi lifu
de bieu tupng cho tinh yeu Neu Xuan Difu mupn song de bieu tupng cho tinh yeu ciia anh " A n h xin lam song biec/ Hon mai cat vang em/ Hon that khe that em/ Hon em dem mai mai/ D a hon roi hon lai/ Cho den nat ca troi/ A n h moi thoi dao dat" Thi Xuan Quynh lai mupn song la bieu tupng cho nhiing cung bac tinh cam ciia nguoi phu n u trong tinh yeu nhieu khao khat va bien dpng
Hai hinh tupng song va em luon di doi sanh cap voi nhau Song la em ma em cung la song Song va em hoa quyfn vao nhau, c6 liie khien ta khong nhan ra
^au la em dau la song nhung c6 liic lai tach ra, soi chieu vao nhau, ton len nhung ve d?p vua da dang lai vua phong phii rf Hinh tupng song truoe het dupe gpi ra tii am hudng dao dat, nhip nhang bai tho The tho nam chir c6 tac dung tao ra nhihig nhip dif u ciia song C a ''ai tho la mpt dai duong, moi kJio tho la mpt eon song Ion, moi cau tho la mpt
^on song nho Tat ca da tao nen mpt am huong menh mang, dao dat ciia
•^iing con song long nhieu cung bac:
Du doi va diu em J si I n n ! f l ' i i ; '
On ao va lang le djrJ S"^''
Song khong hieu noi minh rio u w mx\
Song tim ra tan be _
Trang 21^'sn<:-Hai cau tho dau voi ngh# thuat doi: "Du dpi" - "dju em"; "6n ao" - "lang
le" da lam hi?n len ve d?p cua nhung con song bien ngan doi doi e y e Nhiing
luc bien dpng, bao to phong ba thi bien du dpi on ao con nhirng giay phiit song
gio di qua bien lai hien hoa tro ve diu em lang le Xuan Quynh da mupn nhip
song de the hien nhip long ciia chinh minh trong mpt tarn trang bung chay
ngpn lua manh li^t cua tinh yeu, khong chiu yen dinh ma day bien dpng, khao
khat " V i tinh yeu muon thud/ Co bao gio dung yen" Diing nhu vay, tinh yeu
ciia nguoi con gai nao bao gio yen djnh boi c6 liic hp yeu rat dvt dpi, yeu manh
li^t he't minh voi nhi^ng nho nhung "ca trong m a con thuc", doi khi ghen
tuong gian hon v6 ca:
Neu phai each xa nhau Bien chi con song gio Neu phai each xa anh , ' Em chi con bao to'
(Thuyen va Bien)
Nhung ctJng c6 luc nguoi con gai lai thu minh tra ve voi chat nxx tinh dang
yeu, hp lang le, dju em ngam soi minh va lang im chiem nghiem:
C o nhung tinh yeu khong the noi bang lai ^
Chi hieu nhau qua timg anh mSt Nhimg do la tinh yeu hen vimg nhat Bed thu on ao la thu de lang quen
(Dinh Thu Hien)
Song cua Xuan Q u y n h la tieng noi ciia mpt tarn hon thieu nu dang trong dp
tuoi hai muai, tieng noi cua mpt trai tim chan thanh va dam me, lupn rue chay
chat tre trung manh li^t, khao khat dupe song het minh va yeu het minh V i the
cho nen:
Song khong hieu noi minh a! ,
.\'j>i I Song tim ra tan be
Ba hinh anh "song", "song", "be" nhu la nhiing chi tiet bo sung cho nhau:
song va be lam nen dai song, song chi thuc su c6 doi song rieng khi ra voi bien
khai menh mang tham thim Mach song manh me nhu but pha khong gian
chat h^p de khat khao mpt khong gian Ion lao Hanh trinh tim ra tan be chat
chua sue song tiem tang, ben bi de vuon tai gia trj tuy^t dich cua chinh minh
Song khong cam chju mpt cupc s6ng doi song chat h?p, tu tiing nen no lam
cupc hanh trinh ra bien khai bao la de thoa sue vay vung Tmh yeu ciia Xuan
Quynh ciing vay, tinh yeu ciia nguoi phu n u cQng khong the dung yen trong
mpt tinh yeu nho h?p ma phai vuon len tren tat ca mpi s y nho h^p tam thuang
de dupe sp'ng voi nhung tinh yeu cao ca, rpng Ian, bao dung Day la mpt quan
ion
pi^m tinh yeu tie'n bp va m^nh me ciia nguoi phy nu thai dai Co thay ngay
xua quan ni?m tinh yeu c6 hii "cha m? dat dau con ngoi do" de roi bao eo gai jja phai cat len lai than van ai oan: ^
Than em nhu gieng giira dang Nguoi khon rua mat nguoi pham rua chan
Tinh yeu mai mai la khat vpng cua tup'i tre, np lam boi hoi, xao xuyen rung dpng trai tim ciia lua doi, ciia con trai eon gai, eiia em va anh
Oi con song ngay xua
Va ngay sau van the Noi khat vong tinh yeu Boi hoi trong ngue tre
T u " O i ! " cam than nhu tieng long tho't len tu noi thon thuc ciia trai tim yeu
Nghe thuat doi lap "ngay xua" - "ngay sau" eang lam ton them net dang yeu ciia song Song la the muon doi van the van du dpi on ao van diu em lang le nhu tinh yeu tuoi tre c6 bao gio dung yen Boi tinh yeu tuoi tre luon khat vpng luon khat khao va mo uoc No lam ta boi hoi khat khao va nhung nho boi
"Lam sao song dupe ma khong yeu/ Khong nho khong thuang mpt ke nao"
hay "Bat chim buam tha vao vuon tinh ai" (Xuan Di^u) Tinh yeu lam dien dao tuoi tre voi nhiing nho nhung gian hon, nhirng con cao da diet nhu loi tho Xuan Quynh da timg viet "Nhij-ng ngay khong gap nhau/Long thuyen dau ran v6/ Nhirng ngay khong gap nhau/ Bien bac dau mong nho" Co yeu nhau mai thay dupe con cao eiia vj nho, miii ai an, moi thay dupe the nao la "boi hoi trong ngue tre"
Tinh yeu la song, la gio V a qua song, gio ay, nha tha da noi len that de thuong eai nhu cau tu nhan thiic, tu phan tieh, li giai, nhung lai khong the c^t nghla noi ciia tinh yeu Tinh yeu cung nhu song bien, gio trai vay thoi, no
*V nhien, hon nhien nhu thien nhien va ciang kho hieu, nhieu bat ngo nhu
*hien nhien:
Truac muon triing song be "
V Em nghiveanh, em - ' ' '
I Em nghi vebien l&n
M Tie noi nao song ten
221
Trang 22Song hat dau tit gio Gio bat dau tie dau
Em cung khong Met nifa Khi nao ta yeu nhau
N g u o i p h u nu ban khoan ve k h o i nguon cua tinh yeu va bpc bach mpt each
hon nhien, chan thanh su bat luc khong ly giai dupe cau hoi m u o n d o i ay trong
tinh yeu: " E m cGng khong biet nua - K h i nao ta yeu nhau" Day la mpt each cat
nghia ve t i n h yeu rat Xuan Quynh, mpt each cat nghia rat n i i tinh, rat true earn
L i giai duge ngpn nguon cua song t h i de boi "Song bat dau t u g i o " nhung
de hieu "Gio bat dau t u d a u " t h i thi nhan lai ap u n g " E m ciing khong biet
n i i a " C u n g n h u t i n h yeu cua anh va em no den rat bat ngo va t u nhien boi
" T m h yeu den trong d o i khong bao d p n g " Cau tho " E m ciing khong biet nira"
n h u m p t cai lac dau nhe nhe, bang khuang va phan van D e n cau hoi " K h i nao
ta yeu n h a u " t h i d i i n g la nu sT dang bang khuang va ban khoan K i la qua, dieu
k i qua, em va anh yeu nhau bao gio nhi ? Cau hoi nay m u o n d o i khong ai li
giai noi nhat la nhirng ban tre dang yeu va dam say trong men tinh ai Tinh
yeu la vay, kho l i giai, kho d i n h nghia Xuan Dieu - ong hoang eiia thi ea tinh
yeu cijng da t u n g ban khoan k h i d i n h nghia ve tinh yeu " D o ' ai d i n h nghia
dupe tinh yeu/ Co kho gi dau mpt buoi chieu/ N o chiem hon ta bang nang
nhat/ Bang may nhe nhe gio h i u h i u " Chinh v i khong the l i giai ro ngpn nganh
nen tinh yeu v i the ma tro nen d?p va la cai dich de cho m u o n n g u o i d i t i m va
k h a m pha T i n h yeu khong c6 tuoi cung n h u "xuan khong ngay thang" Tinh
yeu la mpt an so'giua hai the gioi tam hon chua day b i mat
Dii tin tuang chung mot dai mot mgng Anh la anh ma em van la em
Co the nao qua Van Ly Truang Thanh Cua hai vu tru chua day bi mat
N h i r n g tam hon b i mat ay luon khao khat giao hoa, khao khat kham pha
n h u n g lai khong ly giai noi tinh yeu Boi tinh yeu la bai toan chua eo lod giai
dap, tinh yeu n h u bai tho chua eo hoi ket V i the tinh yeu l u o n d^p, l u o n mo^
va hap dan Co le v i the ma t h i si da lac dau " E m cung k h o n g biet nira/ K h i nao
ta yeu n h a u "
T i n h yeu gan lien v o i noi nho - m p t trong nhirng gam m a u ehii dao ciia tin^^
yeu Bao ke n h o n g u o i m i n h yeu ma dao dien:
T r o i con eo biia sao quen mpe
Anh chang dem nao chang nha em
Con song dual long sau Con song tren mat nuac Nhitng con song nha ba Ngay dem khong ngu dugc Long em nha den anh
Ca trong ma con thuc i v r s
Hoa cung n h i i n g eon song: song tho, song long, ta t i m ve eoi sau k i n o i a
tam hon t h i sT va cung la ciia m u o n kiep "ma hong" Bai tho "Song" ra d o i k h i
nhihig con song long dang len d i i dpi, n h i i n g eon song nho thuong, thao thiic ciia mpt tam hon dang yeu Ca bai tho la n h i i n g dpt song noi nhau vo vao tam
Hon nguoi dpc Song va nhan vat em dan quy^n vao nhau de t h i tham n h i i n g n6i niem, n h i i n g tam t u Day la mpt kho tho v6 cung dae bi^t b o i trong bai tho
chi duy no c6 sau cau Sau cau tho trai dai n h u noi thao thuc, ban khoan ciia tam hon thi si trong dem
"Con song dual long sau Con song tren mat nude"
Hai cau tho vod h i n h thiic lap cau true quy^n hoa ciing ngh^ thuat d o i
"duoi long sau - tren mat nuoe" tao nen su diep triing ciia n h i i n g eon song v o i nhieu dang thiic khac nhau Co con song gam gao tren mat dai d u o n g n h u n g Cling CO con song cupn trao trong long bien ca Con song ngam eon m a n h li^t
hon ca con song tren mat nuoe Ca hai ket hpp v o i nhau lam nen su da dang ciia song bien Song la em, em la song Ciing n h u song kia, tam hon em ciing
vo van n h i i n g phiie tap kho hieu Liic lang le, em dem k h i nong nan d i i dpi, nhung the nao d i niia, em van mai la em, van m a i 6 m trong long mpt noi nho
thuong khong diit C i i n g n h u song kia thoi, d u d i u em hay d i i dpi t h i :
"Oi con song nha ha < Ngay dem khong ngu dugc" '
Xuan Q u y n h v o cung t i n h te k h i m u o n m p t h i n h t u p n g rat d p n g de dien
^3 noi n i e m ciia n g u o i p h u nii k h i yeu Song m u o n d o i van the, c6 bao gio
thoi vo song, c6 k h i nao chang con cao, eo k h i nao thoi n g u n g hanh t r i n h den
^oi bo d i i m u o n v o i each tro Song chang eon la song neu t m h yen, lang le V i ]^^y ma song da dupe Xuan Q u y n h dien ta bang m p t tir n g i i rat sang tao
•^hong n g i i d u p e " Song la vay, dii lang yen d u o i long bien hay d i i dpi tren
"^^t dai d u o n g t h i ngan d o i van khat khao t i m ve ben b o t i n h tai Chua den
223
Trang 23du<?c bo thi nha thuang, thuang nho, thi thao thuc mpt noi niem Vi nho bo
"Boi hon mai ngan nam khong thoa/ Boi yeu bo lam lam em oi" Nen con
song da hanh trinh vugt qua khong gian bao la va thoi gian xa thSm No bat
chap ca thoi gian "ngay dem khong ngii dugc" de quyet tam huong vao b6
cho thoa noi niem mong nho
V a neu song nho bo thi em nho anh Do au ciing la quy luat cua tinh yeu
Ldng em nhd den anh *
M : ; ! vt:\- i:r Cfl trong ma con thuc
Xuan Quynh dung chu "long" rat tinh te Long la noi sau kin nhat cua tarn
hon con nguoi Noi bi mat thSm sau cua tinh yeu va noi nho K h i Xuan Quynh
noi "long em nho" nghia la chi da phoi bay tat ca gan ruot ciia minh de doc he't
yeu thuong ma gui ve nguoi minh yeu Noi nho khong chi c6 mat trong thoi
gian dugc y thuc ma con gan voi tiem thuc - thoi gian trong mo V i ngpt ngao
me dam ciia tinh yeu Ian toa trong each noi nghich ly "ca trong mo con thuc"
Cau tho "ca trong mo con thuc" loe len diem sang cua ngh^ thuat No lam
dao Ion nhip song boi "tinh yeu luon lam cho con nguoi kho thuc ngu theo
giac gio dieu dp" C a dao c6 cau: "
Dem n l m lung chang toi giuong
C u mong troi sang ra duong gap anh Noi nho khong chi lam long em "boi hoi boi hoi, nhu dung dong lira nhu
ngoi trong than" no con lam cho em nho nhung, thao thuc ngay ca trong giac
ngu Co the noi, voi cau tho ay, Xuan Quynh da c6 the dupe xem la thi sT tai
nang bat nhat cua thi ca hien dai Viet Nam
Song va em dan quy^n vao nhau E m lang di de song trao len Nhung
song cOng la em, song trao len mang theo lop lop tam tinh cua em
"Dau xuoi vephuang Bac Dau ngugc vephuang Nam"
The gioi cua A n h va E m khong gioi han chieu dai BSc - Nam, khong khoanli
vung dia ban ma noi nao cung c6 noi nho thuong tryc cua tinh yeu vinh vien
Xuan Quynh da tiep nhan nSi nho ay bang tat ca su nhay cam cua lua tuoi doi
muoi va khSng dinh cho mpt cai toi cua con nguoi luon vxmg tin 6 tinh yeu
T u xua den nay nguoi ta van thuong noi "Xuoi Nam, ngupc Bac" gio day
Xuan Quynh lai noi "Xuoi Bac, ngupc N a m " la each noi ngupc Phai chang tinh
yeu da lam cho con nguoi bj dao Ipn phuong huong ? Nhung c6 mpt phuong
ma em khong the nao Ian Ipn, khong the nao nguoi nho do la phuong anh:
"Nai nao em cung nghi Huang veanh mot phuang"
Xuan Quynh bupe chat bao "spi nho, spi thuong" ve phuong anh:
Chi rieng dieu dugc song ciing anh 224:
Niem ma uac trong em la l&n nhat Trdi tim nho nam trong long nguc Giay phut nao tim dap chang vt anh
The moi biet tinh yeu cua chi nong nan, manh li^t the nao Huong ve anh thi CO the thay doi nhung voi loi khing dinh chae nich "mpt phuong" thi noi
Qxn huong ve la bat di bat djch Anh da la "h$ qui chieu" eiia doi em Tir do
nha tho da noi den noi nho bat chap van vat, khoang each, tinh yeu la su gap
go giiia hai tam hon khong c6 gioi han Cam thong cho cupc doi Xuan Quynh,
ta cang hieu them tinh cam cua eh}: ,, •
"Em tra vedung nghia trdi tim em ,
Ld mdu thit, dai thuang ai chang c6 Van ngieng dap luc cuoc dai khong con nua Nhung biel yeu anh ca khi chel di roi"
Neu nhu nhirng kho tho truoe nha tho noi ve niem vui sudng dao dat, nhung nhung nho gian hon thi doan tho nay nha tho lai the hien nhi>ng ban khoan, lo lang Do cung la true cam cua tinh yeu 'ij ;,
"O ngodi kia dai duang Tram ngdn con song do • Con nao cUng tai ba ' ' •
D M muon voi each tra"
Ba tu " O ngoai kia" nhu canh tay Xuan Quynh mem mai dang chi tay ve khoi xa noi tram ngan eon song ngay dem khong khong biet moi dang vupt qua gioi han khong gian tham thAm muon voi each tro de huong vao bo 6m ap noi yeu thuong Cung nhu "em" muon dupe gan ben anh, dupe hoa nhip vao trong tinh yeu voi anh Tmh yeu cua nguoi con gai that manh liet, nong nan
Song xa voi each tro van tim dupe toi bo nhu tim ve nguon cpi yeu thuong, cung nhu anh va em se vupt qua mpi kho khan de den voi nhau, de song trong h^nh phiic trpn v?n ciia lua doi
Cuoc dai tuy dai the
Nhu bien kia dau rong May van bay vexa
Xuan Quynh qua kho tho tren da phan nao cho nguoi dpe nhan thuc ro ve J^hung d u cam va noi ban khoan ciia ehj Nhiing tu "tuy dai the - van di qua -
"^au rpng" nhu chua dung 6 trong no it nhieu noi au lo Tuy the nha tho van tuong, tin tuong 6 tarn long nhan hau va tinh yeu chan thanh cua minh se
^^9t qua tat ca nhu ang may kia nhu nam thang kia Co the noi Xuan Quynh
Trang 24yeu thuang tha thiet, manh li?t nhung cung tinh tao nhan thuc d y cam nhung
trac tro, t h i i thach trong tinh yeu; dong thoi ciing tin tuong vao sue manh tinh
yeu se giiip nguoi phu nu vugi qua thir thach den voi ben bo hanh phiic Cho
nen, song se den bo, nam thang se d i qua thoi gian dai dang dang va dam may
nho be se vugt qua bien rgng de bay ve xa Mpt loat hinh anh tho an du dugc
b o t r i thanh mot h$ thong tuong phan, doi lap de noi len d u cam tinh tao, diing
dan va niem tin manh liet cua nha tho vao sue manh ciia tinh yeu <;
Yeu thuang manh l i ^ t nhung cao thupng, v i tha Nhan vat t m tinh khao
khat hoa tinh yeu con song nho ciia minh vao bien Ian tinh yeu - tinh yeu bao
la, rpng Ian - de song het minh trong tinh yeu, de tinh yeu rieng hoa than vTnh
vien thanh tinh yeu muon thuo:
Lam sao dugc tan ra Thanh tram con song nho
;j Giifa bien Ian tinh yeu
r Dengan nam con vd
Ne'u n h u Xuan Di^u khat vpng "tat nang", "bupc gio" de g i i i lai cho rieng
minh mau tham ciia hoa, nong nan ciia huong va cung la de giii lai tuoi tre Tu
tuong ay c6 phan mang cai toi ngao nghe ca nhan Thi trong quan nipm ciia nu
sT Xuan Quynh, so phan ca nhan khong the tach khoi cpng dong, su ton tai ciia
moi ca the la su hoa than vao cupc doi rpng Ian la "Song la cho dau chi nhan
rieng minh" Nha tha da the hi^n mpt khat vpng manh liet muon lam "tram
con song" de hoa minh vao dai duong bao la, hoa minh vao bien Ion tinh yeu
de mpt doi v6 di^u yeu thuang "De ngan nam con v6" Phai chang do la khat
vpng muon bat t u hoa tinh yeu ciia nit si Xuan Quynh? Vang! Tinh yeu chi c6
the vTnh hang khi tinh yeu do hoa vao be Ion ciia tinh yeu nhan loai
Xuan Quynh viet bai tho nay vao nhung nam 1967, khi cupc khang chien ciia
nhan dan mien Nam a vao giai doan ac lift, khi thanh nien trai gai ao ao ra tran
"xe dpc Truong Son di cuu nuoc", khi san ga, ben nuoc, go'c da, san truong dien
ra nhijng cupc chia ly mau do Cho nen c6 dat bai tho vao trong hoan canh ay ta
moi cang thay ro noi khat khao ciia nguoi con gai trong tinh yeu
Tom lai, bai tho Song la bai tho giau gia tri npi dung va n g h | thuat Thanh
cong ciia bai tha la nho vao thii phap nghf thuat nhan hoa, an dy, so sanh, doi
lap nhat la the tho ngu ngon giau nhip dieu Nhjp difu ciia song, nhip difu
ciia tarn hon Tat ca da lam hifn len ve d?p rat Xuan Quynh giau trac an suy tu
va khat vpng trong tinh yeu Dpc xong bai tho "Song" ta cang nguong mp hon
nhiing con nguoi phu nit V i f t Nam, nhiing con nguoi luon thuy chung, luon
song het minh v i mpt tinh yeu Xuan Quynh xung dang la mpt nha tho n i i ciia
tinh yeu lua doi va la "Nix hoang ciia thi ca tinh yeu"
226
D A N G H I T A C 6 A L O R - C A
T h a n h T h a o
* LCJIBINH
Trong cuon 'Tap chi Nha van": Vai thi pham dac sac va in dam dau an phong
each - h<^ """" '"^^ phong each moi me cua tha Viet Nam hien dai, Dan ghi ta ciia Thanh Thao thuc su da ddnh thuc va thu thach khd nang cam thu khong dan tuyen, khong fnot chieu cua hoc sinh (mot thoi quen cong nhan, nhdm chdn theo chieu huang,
Lor-^inh huang bai di bat dich - kieu: yeu, cSm, chien, lac - khi gidng tha ca each mang)
* Nha phe binh van hpc Chu Van San: "Ld mot tay but ham each tan, Thanh
Thao ciing da tat sang am nhac vay muon khong it von liehg dem vedau tu cho tha minh De Idm cdc truong ca "Nhimg nguoi di toi bien", "Nhimg nghia si Can Giupc", "Bung no cua miia xuan", "Dim tren cat" , anh da mitan cd'u true cua nhieng ban giao huang vd xdndt Khien cho cdc thi pham ay c6 cai ddng Id la nhit mot thie truang-ca- giao-huang Con de viet tha ngan, lam khi anh lai gidt tqm can triic cua ca khiic Co luc thi dem velai ghep de tao ra mot dien mqo moi Ciing c6 liic Iqi
Im theo kieu bien dot gen ma tqo ra gidng moi Nhieu bai tha ngan dugc anh tochitc khd ngon Idnh theo thethiec cua bai hdt"
7;Cam nhan cua Anh/chi ve doan tho sau trong bai tha "Dan ghita ciia Lorca" (Thanh Thao):
"nhOng tieng dan hot mac
tieng ghita rong rdng man chdy"
D A N Y P H A N T I C H
1 V a i n e t v e t a c g i a , t a c p h a m :
- Thanh Thao la mpt guong mat tieu bieu cua tho chong M i , ciing la cay ''ut luon no lyc each tan sau 1975, noi bat la sy kiem nhiJng each bieu dat moi cho tho
• "Dan ghi ta ciia Lor-ea" la bai tho lay cam hung tir cai chet bi phan ciia
•^ha tha Ion nguoi Tay Ban Nha bj bpn phat xit Phrang-c6 gie't hai nam 1936; la
"^^t trong nhij-ng sang tac tieu bieu cho nghf thuat tho Thanh Thao
Hinh tuQTig tho: < Hinh tUQtig nguoi nghf si Lor-ca
+ La nguoi nghe si tai hoa, yeu t y do, lang du ma don dpc , + La hipn than ciia v3n hoa Tay Ban Nha i
La nan nhan ciia nhung the lye tan ac voi cai chet oan khua't, bi phan
227
Trang 25- Hinh tugmg tieng dan cua Lor-ca
+ Tieng dan la tarn hon, la ve d?p cua ngh^ thuat Lor-ca
+ Tieng dan la than phan cua Lor-ca, ciing la than phan ciia n g h | thueit
noi chung trong mpt thvc tai ma cai ac ngv tri
b Cam xiic ciia tac gia:
N g u o n g mo tai nang va tiec thuong cho than phan cua Lor-ca ^
2 N g h e t h u a t :
- H i n h tugng tha c6 su song hanh va chuyen hoa Ian nhau giua ba he
thong h i n h anh: Tay Ban Nha, Lor-ca va tieng dan
- Lcri tho giau nhac tinh v o l vi?c diing nhxmg tir lay, di$p t u , di^p ngu,
chuoi t u t u g n g thanh mo phong tieng dan
- Su dving nhieu bi?n phap ngh? thuat c6 hi?u qua: doi lap, nhan hoa, an
du chuyen doi cam giac,
H l / d N G D A N C H I T I E T
L M 6 B A I
Thanh Thao la nha tho tien phong trong v i f c each tan tho sau nam 1975
Ong luon t i m toi kham pha, sang tao t i m each bieu dat mod qua hinh thiic cau
tho t u do, dem den mot m i cam hi^n dai cho tho bang thi anh va ngon t u moi
me Bai tho "Dan ghita aia Lorca" trich t u " K h o l vuong Rubic" la mpt trong
nhiJTig bai tho hay ciia tho ca giai doan sau 1975 Bai tho lay cam hung t u su hi
sinh ciia Ph.G.Lorca - mot ngh? si Ion ciia dat nuoc Tay Ban Nha Tac pham de
lai gia tri noi d u n g va ngh? thuat dac sac ma tieu bieu la doan tho sau day:
nhung tieng dan bot nit&c
rdng rang mdu chay
I L T H A N B A I
1 K h a i q u a t : Lam nen cam hung ciia bai tho la h i n h tugng tho Gacia
Lorca - m o t ten tuoi Ion ciia dat nuac Tay Ban Nha Do la nguoi nghf sT tranh
dau chong lai chii nghia phat xit va each tan nen ngh? thuat da gia nua cua dat
nuoc Tay Ban Nha A n h h i sinh k h i su nghi^p dang d dinh cao, de lai tronj;
long nhan dan Tay Ban Nha noi rieng va nhan dan the giai noi chung niem tu'^
thuang v6 han T u hinh tugng ay, Thanh Thao da sang tac bai tha nay
2 N 6 i d u n g p h a n t i c h , c a m n h a n :
a Kho tho thu nhat, Thanh Thao da lam hi?n len hinh anh Lorca, con
ngucri tv do, ngh$ si each tan trong khung canh chinh tri va ngh? thuat, van
hoa ciia Tay Ban Nha:
nhiing tieng dan bot nimc Tay Ban Nha do chodng do gat li-la li-la li-la n/ri •
di lang thang ve mien dan doc M i i • v&i vang trang chenh chodng '''y:: • tren yen ngua moi mdn
Qua each dien dat ciia Thanh Thao, hinh anh Lorca hi?n len qua cac bieu tugng day sue am anh: tieng dan bgt nuoc, ao ehoang do gat, hoa l i la
Cau tho dau rat ggi cam gay ah tugng manh ve thinh giac va thi giac:
"nhung tieng dan bgt nuoc" Tieng dan la am thanh dugc nha tho cam nhan bang thinh giac va thi giac T u do nguoi dgc hinh dung dugc ve d?p ciia tieng dan dua tren n h u n g lien tuang ngoai tho A m thanh ciia tieng dan n h u bgt nuoc Do chinh la tieng dan trong treo, nhung mong manh, ngSn ngiii, de vo
Phai chang cau tho dau da tao cho nguoi dgc ve ve d?p va so phan ciia Lorca ? Tinh d u bao ve so phan ma nguoi nghe sT tai hoa dang phai don nhan mgt m?nh bac phia truoc ? Cau tho t h u hai "Tay Ban Nha ao ehoang do gat" m a ra khong gian van hoa
Tay Ban Nha M a u do ciia tarn ao ehoang ggi len hinh anh dau truong bo tot vdi nhihig kiem si kieu hiing cimg chii bo ngao nghe dang quan nhau giiia ngan vgn tieng reo ho eo v u N h u n g an dang sau khong gian van hoa ay chinh la nha tho dang ggi ra boi canh chinh tri nggt ngat, cang t h i n g , dam mau ciia Tay Ban Nha thoi do: dau truong ciia euge dau tranh giiia mgt ben la khat vgng dan chii aia nhan dan noi chung, ciia Lor-ea noi rieng voi nen chinh tri dgc tai Xet trong ITnh vyc nghe thuat, do la cugc xung dgt giua khat vgng each tan ciia nha tho
vgi nen nghe thuat gia nua 6 do the che chinh tri dgc tai chinh la n h i m g con bo
tot hung bao va doi lai chiing chinh la chien si, kiem sT Lorca
Cau tho t h i i ba vai am di#u ciia tieng dan " L i la - l i la - l i la" ggi nhieu lien
^ong Do la n h u n g t u n g u mo phong am thanh ciia tieng dan nhung dong
thoi cung la ngon ngir mang ten loai hoa Lila - loai hoa dac t r u n g ciia x u so
Tay Ban Cam Trong ngh§ thuat tuong giao gixxa cac giac quan, cau tha nay c6
ket hgp giCra : am thanh - mau sac - huong thom Qua diing n h u vay, dgc
^au tho len ta cam nghe dugc am thanh tieng dan vang len d i u dat trong m u i
*hom ciia hoa L i La 6 do, huong thom va am thanh da quy#n hoa vao nhau
tiang do cho nguoi ngh$ si viit bay len tren bao tan va chet choc i '
Ba cau cuoi vai h ^ thong thi anh: "lang thang, mien d o n dgc; vang trang
^he'nh ehoang, yen ngua m o i m o n " da ggi len chat lang t u , phong dang, cuong ciia Lorca Ta cung thuang bat gap trong tho Lorca nhung hinh anh ay
^•^8 n h u t u n g thay trang, hoa, eo dai, ngvra hoang trong tho Thanh Thao Co
• 229
Trang 26le chinh vi vay ma khi viet ve Lorca, nhung thi anh ay da vut d a y va dau quan
duoi ngoi but cua Thanh Thao Hinh anh tho vi the'ma cu dut noi chap chart
Va nhiing thi anh ay da lam hi§n len truoc mit ta hinh anh cua mpt ky sT don
dpc tren lung "con ngya den/vang trang do" (Tho Lorca) Chang dang lang
lang cung cay dan Lyre di khSp noi de sang tac va hat len nhung khiic ca tranh
dau Do la hanh trinh cua Lorca tren con duong sang tao ngh? thuat va da'u
tranh v i tu do dan chu cua nhan dan Tay Ban Nha Trong the gioi ay ta tha'y
Lorca la nguoi don dpc dang thuong „;
b Kho tho thu hai, Thanh Thao da d\mg lai phut giay bi trang cua Lorca
tnroc nong sung quan thii:
Tay Ban Nha hat ngheu ngao bong kinh hoang •>(
do choang be bei do
Lorca bi dieu vebai ban J 'j
chang di nhu nguai mong du
Nam ay (1936) nha tho vua ba muoi tarn tuoi, con duong tranh dau dang
dang vao dp chin muoi thi bpn phat xit da hen ha thu tieu anh vi sq> hai truoc
sue hiit va anh huong to Ion cua Lorca Boi vay dien ta khoanh khac nguoi chien
sT ay b} bpn phat xit sat hai, Thanh Thao cung da dimg nen bau khong gian kinh
hoang boi nhung ah tugng chet choc Thu phap ngh$ thuat doi lap giua lac
quan, yeu doi (hat ngheu ngao) va s\f that phu phang (ao choang be bet do) da
lam nen mpt doan tho ah tupng ve sy hi sinh bi trang cua nguoi chien sT Lorca
"Bong kinh hoang": ba tiehg ngan ngui nhu tieng thot len day dau don cua
nha tho Thanh Thao No dac ta trang thai bat ngo, sung sot truoc cai chet ga\
Chan dpng Tay Ban Nha va the gioi "Ao choang be be't do" la mau do ciia mau
Lor-ca da do, la hinh anh hoan dy de chi cai chet ciia Lorca Day la so phan
oan khuat cua Lorca, anh da dxf cam ve cai chet nhung chinh nguoi anh hung
ay ciang khong the ngo dupe cai chet se den voi minh nhanh den vay Truoi:
do mpt nam Lorca da tung d u cam ve cai che't: "Toi khong mudh nhin thay man
chayl". Mpt nam sau do, diing hom nay, mau da chay tran khap Tay Ban Nha
vi npi chien va mau da nhuom "be bet" ao choang Lorca
Nhung ki la thay, con nguoi ay van kieu hung, van khong he run sp
trua-cai chet Hai cau tho tao nen su doi lap rat dac sac: "Lorca bj di?u ve bai ban'
la hinh anh bao luc kinh hoang nhung Lorca van buoc di nhiing buoc chan
lang tu : "Chang di nhu nguoi mpng du" Do chinh la buoc chan da lam nen
lich su, buoc chan vao the gioi cua su bat tu Va duong nhu nguoi anh hunt',
nao truoc cai chet ding tro nen bat tu nhu the:
230
Co nhung phut lam nen lich su
Co cai chet hoa thanh bat tie
Co nhung l&i hem mgi bai ca
Cd nhimg con nguai nhu chan ly sinh ra ' >
Nha phe binh van hpc Chu Van Son da nhan xet ve Thanh Thao nhu the
nay: "La mot tay but ham each tan, Thanh Thao cung da tat sang dm nhac vay muan khong it von lieng dem vedau tu cho tho minh De'ldm cdc truang ca Nhiing nguoi
di toi bien, Nhiing nghia si Can Giupc, Biing no ciia mua xuan, Dem tren cat ,
anh dd mu&n cau true cua nhung ban giao hucmg va xdndt Khien cho cdc thi phd'm dy
CO edi dang la la nhu mot thu trucmg-ca- giao-huang Con deviei tho ngan, Idm khi
anh lai giat tqm cdu true cua ca khuc Co liic thi dem velai ghep detao ra mot dien mao m&i Cung c6 liic lai lam theo kieu bien doi gen ma tao ra giong mai Nhieu bai tha ngdn dugc anh tochuc khd ngon Idnh theo thethuc cua bai hat". Qua nhu vay, dpc bai tho "Dan ghita ciia Lorca" ta c6 cam giac nhu Thanh Thao dang tao nen mpt ban dan voi day dii hop am va giai di^u
Ngh$ thuat diep ngu "Tieng ghi ta" dupe lap di lap lai bon Ian va bien hoa Imh hoat, thay mau chuyen gam, bien ao mang nhieu xiic cam Ngh^ thuat chuyen doi cam giac cang lam doan tho mang nhieu mau sac ciia tinh cam Khi thi tieng ghi ta nau: thinh giac bien thanh thi giac "mau nau" Do la mau ciia
^ay dan, ciia y nghl, mau ciia dat dai Mau ciia suy tu ve nguoi yeu voi bau troi cao rpng trong do c6 c6 gai Ana Maria dang yeu thiiy chung cho dpi Do la di?u Slow trong ban nhac
Tii di^u slov^, Thanh Thao chuyen huong qua di?u Blue voi "Tieng ghi ta 'a xanh": mau xanh sac la gpi ve tuoi non la mau ciia su song Mau xanh ciia
*i^ng dan con c6 nghla niia la ngpi ca cupc doi va tuoi thanh xuan tuoi d?p ciia
^B^bi ngh^ SI da tai Hai tu "biet may" - Thanh Thao da thot len sv nuoi tiec,
ngiii cho mpt ve d?p nghf thuat dang bj pha buy Tieng vd oa, hie tuoi
^a't len dau don den xot xa
231
Trang 27Van bang nghe thuat chuyen doi cam giac tit thinh giac qua thj giac nha tho
lien tuong den "tieng ghi ta tron bpt nuac vo tan" Di^u SlowRock da chen
vao day de tiet ta'u am nhac bat dau nhanh len "Tron bot nuoc" gg-i nen
nhiing am thanh Ian tan, sinh sol nay no khong ngung, nhiirvg am thanh nay
vira hinh thanh da vo ra de bao am thanh khac tiep no'i Am thanh "bpt nuoc"
ay mang hinh dang cua so'phan mong manh de va va do chinh la so'ph^n ciia
nguoi chien si chong bpn dpc tai phat xit Franco Hai tieng "vd tan" vua chi su
bung vo cua tieng dan nhung dong thoi qua do nha tho da hi^n thyc hoa cai
chet cua Lorca day xot thuong ai oan
Cau tho tiep theo "tieng ghi ta rong r6ng mau chay" ggi nhieu an tupng
Am thanh dugc cam nhan bang thi giac tao cam giac manh Dif u Rock da noi
len day cao trao Am thanh tuon chay "rong rong" gay ah tupng manh li^t
Tieng dan nhu mot co the, c6 sinh m^nh, c6 trai tim, biet quan dau, biet chay
mau Khoanh khac Lorca bi hanh hinh that khung khie'p "rong rong mau
chay" va trong phut giay ay tieng ghi ta cung uat ngh^n ciing khoc ca don
dap, ngh^n ngao nhu tirng tieng na'c, nhu noi uat xot trao len
Mpt cung gio tham may sau
! Bon day nho mau nam dau ngon tay
(Nguyen Du)
3 Nghf thuat: Thanh cong cua doan tho tren chinh la nho vao
mpt so' thu phap nghe thuat: cau tho khong viet hoa dau dong tao
cam xuc lien mach; ngon ngix giau hinh anh (tupng trung sieu thuc)
Hinh tupng tho c6 su song hanh va chuyen hoa Ian nhau giua ba hf thong
hinh anh: Tay Ban Nha, Lor-ca va tieng dan Lai tha giau nhac tinh voi viec
diing nhiing tit lay, di^p tu, di^p ngir, chuoi tu tupng thanh mo phong tieng
dan Su dung nhieu bi^n phap ngh^ thuat c6 hi^u qua: doi lap, nhan hoa, an
du chuyen doi cam giac,
i n KET BAI
' Tom lai, doan tho tren trong bai tho "Dan Ghita cua Lorca" la
mpt doan tha dac sic Qua do, Thanh Thao da tao dung nen hinh
anh nguoi chien sT nhan dan cho'ng phat xit bao tan vua mang mau
sic lang man vua mang mau sic trang ca Doan tha cijng vua ket
hpp dupe chat tha va chat nhac tao nen mpt khiic ca sau lang ve
nguoi anh hung nhan dan Ph Gacia Lorca
^ 0i 2: Cam nhan cua Anh/chi ve doan tho sau trong bai tho "Dan ghita
j-ia Lorca" (Thanh Thao):
khong ai chon cat tieng dan tieng dan nhu c6 mpc hoang gipt nuoc mat vang trang *
long lanh trong day gieng duong chi tay da dut > t>f<
dong song rgng vo cung u'iirt/; , Lor-ca boi sang ngang
tren chiec ghi ta mau bac chang nem la bua c6 gai Di-gan vao xoay nuoc ^ chang nem trai tim minh ^
vao l|ng yen bat chpt li-la li-la li-Ia
Hl/ONG DAN CHI TIET
L MO BAI
Thanh Thao la nha tho tien phong trong vi|c each tan tho sau nam 1975
6ng luon tim toi kham pha, sang tao tim each bieu dat mod qua hinh thuc cau
tho tu do, dem den mpt ml cam hi^n dai cho tho bang thi anh va ngon tir mod
me Bai tha "Dan ghita ciia Lorca" trich tu "Khol vuong Rubic" la mpt trong nhung bai tho hay cua tho ca giai doan sau 1975 Bai tho lay cam hung tu su hi sinh ciia Ph.G.Lorca - mot nghe si Ion ciia dat nuoc Tay Ban Nha Tac pham de gia tri npi dung va ngh^ thuat dac sac ma tieu bieu la doan tho sau day:
khong ai chon cat tieng dan '>''•''
lila-lila-lila
n THAN BAI
!• Khai quat truac khi phan tich: Lam nen cam hirng ciia bai tho la
^ '«i tupng tha Gacia Lorca - mpt ten tuoi Ion ciia dat nuoc Tay Ban Nha Do
•^guoi ngh^ sT tranh dau chong lai chii nghia phat xit va each tan nen nghe
^ 9t da gia nua eiia da't nuoc Tay Ban Nha Anh hi sinh khi sy nghi^p dang a
."^l^ cao, de lai trong long nhan dan Tay Ban Nha noi rieng va nhan dan the
*^-oi chung niem tiee thuong vo han Tu hinh tupng ay, Thanh Thao da
"^8 tac bai tho nay , , >
Trang 28I Doan tho su dung nghe thuat so sanh, an dy, nhan hoa lam tieng (J^,,
hi^n len nhieu lien tuong Hai cau dau, "Khong ai chon cat tieng dan/ Tie'ng
dan nhu c6 mpc hoang" lam ta lien tuong den d i nguyfn ciia Lorca "Khi toi
chet hay chon toi voi cay dan" Voi d i nguy?n nay, Lorca mong muon nguoi doj
hay lang quen ten tuoi ciia anh, nghf thuat ciia anh Mai hau phai biet vugt qua
cai bong ciia anh de tiep tuc con duong each tan Lorca khong muon minh la cai
bong de ngan can sy tieh buoc aia nhihig tai nang tre Dieu ma nguoi nghe si
can 6 nguoi doi do la su dong cam chu khong phai la su ton tho Nam xua
Nguyen Du da tung t i m su dong cam ay qua cau tho chat chiia bao noi niem:
Bat tri tarn bach du nien hqu Thien ha ha nhan kho'c To Nhu (Chang biel ba tram nam le nua ' ^X^<
Nguoi doi ai khoc To Nhu chang)
Chua den ba tram nam sau, Nguyen Du da duqc To H u u - mpt nha tho
hien dai dong cam:
"Ngan nam sau nha Nguyen Du Tieng tho nhu tieng me ru nhimg ngay"
Nhung buon thay cho Lorca, nguoi doi vi qua ton siing anh nen "khong ai
chon cat tieng dan" N h u vay v6 hinh dung , nguoi doi lai khong thvc hien di
chiic ciia anh ma lai chon v u i khat vong ciia anh Va nhu vay, rot cue Lorca van
la cai bong qua Ion ngan can nguoi den sau
H i n h anh tho ay cCing the hi^n su ban khoan ciia Thanh Thao Do la noi ban
khoan ve su nghi?p each tan ma Lor-ea de lai Khong biet ai se la nguoi ke tV*^
su nghi^p VI dai ciia Lorca Va neu khong ai tiep tyc thi sg rang ngh^ thu?t cd^
Lor-ca se thanh "eo mpe hoang"
DQC lai hai cau tho mpt Ian niia ta lai phat hi?n mpt tang nghla m o i "Kho^^
ai chon eat tieng dan/ Tieng dan n h u eo mpc hoang" Tieng dan la tugng trui^^
cho tai nang va so phan ciia Lorca Bpn phat xit da v u i chon Lorca nhi'^^
chiing khong the nao dap tat dug-c ngh^ thuat, tai nang va nhan pham "^"^^
Lorca Cach so sanh " n h u c6 moc hoang" cho thay tieng dan hoang dai, bi^^
bung mpt sue song khong c6 gi c6 the dap tat duge nen Lorca tro thanh bat t^'
Hai cau tho cuoi, hinh anh tho d?p nhung d u g m buon : "giQt nuoc mat
-vang trang- long lanh trong day gieng" tho'ng thi anh nay gan voi the gidi j^gh? thuat sieu thuc ciia Lorca No vua gan gui vua la lung H i n h anh "gipt
j^itdc mat vang trang" c6 the hieu thanh: "gipt nuoc mat" la bieu tugng cho su
cao quy ciia tam hon; "vang trang" la bieu tugng cho su vinh hang, vinh cuu
ciia ty nhien Hai hinh anh ay ket h^p lai v o i nhau tao nen ve d?p lung linh
"giot nuoc mat vang trang" Gipt nuoc mat ay lai "long lanh trong day gieng" ]jiien ta lien tuong toi sy hi sinh ciia c6 gai thanh nien xung phong trong bai tho "Khoang troi ho'bom" ciia Lam Thi M y Da:
Em nam du&i dd't sau Nhu khoang trai da nam yen trong dat ' , i i • •
Dim dim, tam hon em toa sang ' ' ' Nhimg VI sao ngai choi, lung linh ' -^^'•
Ho bom va day gieng noi nhimg nguoi chien sT ay nga xuong la hi^n than tpi ac ke thii nhung ky la thay, noi ma ke thii ngo da v i i i lap dupe nhimg nguoi anh hiing ay lai la noi tro thanh v i sao ngoi choi lung linh, noi tam hon
hp long lanh trong day gieng
b Kho tho cuoi la sy suy ttr ve cugc giai thoat va each gia tir ciia Lor-ca:
WJL, duang chi tay da ditt
^ ^ • K , dong song rgng vo cung
^^H|i! Lor-ca bai sang ngang
^^^R tren chiic ghi ta mau bqc
^ ^ ^ K chang nem la bua co gdi Di-gan
^ ^ ^ V ^ vao xody nuac
^^^B chang nem trai tim minh HpP^ vdo lang yin bat chat
^(f li-la li-lali-la
Cai chet dupe dien dat qua: "duong chi tay da dut" nghia la sinh m f nh da
^^t- Nha phe binh Chu Van Son gpi do la "cii giang phu phang trai ngang ciia
So menh" Lorca da t u gia coi doi nay, tir gia cupc tranh dau chua den hoi ket thiic de "boi sang ngang" Va dong song rpng tro thanh gioi ranh ngan tro hai
am - duong Tren dong song v6 cung ay nguoi nghf sT Lorca dang lam '^^c hanh trinh giai thoat eixng ehiec ghita mau bae Tren dong song so phan rihieu each de "boi" Co nguoi ehpn each boi theo dong chay ciia dong song (^ha'p nhan buong xuoi) Co nguoi boi ngupc dong song (vay vung chong lai
|*^h m^nh) 6 day Lorca "boi sang ngang" la sy diit khoat choi bo tat ca de ve
"^^^sieu sinh
Trang 29H i n h anh cay dan c6 su bien ao t u mau nau, mau xanh, mau do da chuye'n
hoa thanh "mau bac" - mau h u ao Chang di ve coi vTnh hang coi "lang yen bat
chgt" Lorca khong boi xuoi theo dong song, khong boi ngugc dong song de
chong lai so'phan nghi#t nga cua minh, ma chang chpn "boi sang ngang" Day
chinh la su diit khoat gia tu .fx; '
Voi mpt tarn the hanh dong kien quyet "nem la bua c6 gai Digan - nem trai
tim minh" La bua la than ho m^nh, trai t i m la su song nhung gio day chang
khong can den no niia chang nem tat ca vao xoay nuoc vao cupc tranh da'u,
nem vao coi "lang yen bat chpt" Do la tam the, t u the cua nguai chien sT: san
sang don nhan cai chet Nhung do khong phai la cai chet "ve voi cat b u i " ma la
cai chet hoi sinh, gieo mam su song
Cau tho cuoi mo phong am thanh ciia tie'ng dan "li-la-li-la-li-la" tao nen mgt
khuc nhac tram himg No tua nhirng tieng dan dem cuoi ciing nham tao nhung
d u am sau khi loi hat da ngung A m thanh ay la linh hon cua Lorca Tie'ng dan
mang ten loai hoa L i La n h u mpt su song lang le toa huong, hi^n hiru giija
cupc doi Va Lorca cua chung ta da ra di trong am thanh va m u i huong hoa ay
Chuoi am thanh "lila' ay con gpi nen mpt y nghia khac: no gpi hinh anh nhiing
trang hoa chuoi hoa bat tim lien tie'p Do la nhiing doa hoa ngudi doi, nguoi
tho tham kinh vieng huong hon Lorca hay chinh la ngan muon doa hoa cua su
song dang nay no t u cai chet dau thuong ciia nha thi si, the hi^n sue song bat
diet ciia nhiing gia tri chan chinh tren coi doi nay
3 Nghe thuat: Thanh cong cua doan tho tren chinh la nho vao mpt so thii
phap ngh? thuat: cau tho khong viet hoa dau dong tao cam xiic lien mach;
ngon nga giau hinh anh (tupng trung sieu thuc); diep ngir; an du chuye'n doi
cam giac; tho ket hpp voi am nhac tat ca da mang den mpt gipng tho moi la,
truu tupng nhung cung rat de hieu
I I I K E T B A I
Tom l ^ i , doan tho ta vua phan tich 6 tren la mpt doan tho hay trong bai tha
"Dan ghita cua Lorca" Thanh Thao da tao dung chan dung nguoi nghf si
-chien sT Garcia Lorca mpt each trung thuc, khien nguoi dpc cam nhan ro ve
dep tam hon, tinh each dam cha't Tay Ban Nha cua Lorca Bai tho gay xiic dong
manh liet cho nguoi dpc, su cam thuong tie'c nuo'i truoc nguoi nghf si, chien si
tai hoa bac m?nh Gang yeu quy Lorca ta cang cam ghet nhirng the'lyc bao tan
da cuop di nguoi nghe sT v i dai cua chiing ta Gau mong cho anh dupe yen
nghi trong m i i i huong l i - la vTnh hang Nhan loai se mai nho den anh ! Cam
on Thanh Thao - nha tho each tan ciia Viet Nam hi^n dai nguoi da mang den
cho tho ca Vi§t Nam tie'ng noi giau chat suy tu, tran tro thoi ky doi moi
3: Phan Hch bai tha "Dan ghita cua Lorca" cua nha tha Thanh Thao"
(Sach giao khoa Ngu van 12, tap 1, NXB Giao Dye 2012)
BAI L A M
Thanh Thao thupc the'h^ nha tho truong thanh t u cupc khang chien chong I^y cuu nuoc nhung da tao dupe gipng di?u rieng ngay t u khi trinh lang thi
phaVn dau tien "Dau chan qua trang c6" roi den "Nhitng ngucri di tai bien", sau
<j6 la " K h o i vuong ru-bich" 6ng luon tim toi kham pha, sang tao tim each
bieu dat moi qua hinh thuc cau tho t u do, dem den mpt m l cam hien dai cho
tha bang thi anh va ngon t u moi me "Dan ghita cua Lorca" la bai tho tieu bieu
cho kieu t u duy sang tao ay:
"nhimg tie'ng dan bot nu&c
lila-lila-lila "
Lam nen cam hung ciia bai tho la hinh tupng tho Gacia Lorca - mpt ten tuoi ion ciia dat nuoc Tay Ban Nha Do la nguoi nghe si tranh da'u chong lai chii nghia phat xit va each tan nen nghe thuat da gia nua ciia dat nude Tay Ban Nha Anh hi sinh khi su nghi^p dang 6 dinh cao, de lai trong long nhan dan Tay Ban Nha noi rieng va nhan dan the gioi noi chung niem tie'c thuong v6 han T u hinh tupng a'y, Thanh Thao da sang tac bai tho nay
Thanh Thao mo dau bai tho bang chinh di nguyen ciia Lor-ea "Khi toi chel
hay chon toi voi cay dan" Day la mpt di nguyen vua thieng lieng vua cao
thuong A n h khong muon suo't doi la cai bong ngan can su phat trien ciia nhiing tai nang tre cua dat nuoc minh Day chinh la cai tam ciia nguoi ngh^ sT Ion suo't doi hi sinh cho ngh^ thuat va da'u tranh chong phat xit bao tan Ve mpt y nghia khac Dan ghita da gan voi giay phiit cuoi ciing ciia cupc doi Lor-
ca Cai chet ciia nguoi nghe sT ay va nhiing pham chat tai nang ciia anh da bat gap hon tho Thanh Thao lam nen thi pham tuy?t biit nay
Bai tho CO loi dien dat khong viet hoa dau dong tao nen mpt sv lien mach
mpt dong chay ciia cam xiic khong eo diem dung Su tai hoa ciia Thanh Thao con lam ta lien tuong bai tho nhu mpt ban dan ngan vang voi am thanh
li-la" menh mang, diu dat viit cao chap canh dua nguoi ngh^ si bay viit len
tren tat ca bao tan va chet choc
nhibig tie'ng dan bgt nuoc , ^
Tay Ban Nha do choang do gat J '
I li-la, li-la, li-la • - i ' ^ ^' ; ^: •
di lang thang ve mien dem doc ' ' voi vang trang chue'nh chodng
tren yen ngua moi mon " •'
237
Trang 30N h u n g cau t h o m a d a u g i a u sue g ^ i m a n g den m p t t r u o n g l i e n t u o n g ve
m p t da't n u o c d^p t u a i vol t i e n g g h i ta l a m me say l o n g n g u o i , n h i m g v u n u
D i g a n v d i Ian da r a m nSng v a v u k h i i c Flamenco chay b o n g , n h u n g t r a n da'u
bo rue l u a va d a n h d u ciia n g u o i k i e m si va k h o n g the thie'u n h i i n g m i e n thao
n g u y e n bao la x a n h b o n g nang G i i i a nang va gio, g i i i a bao la t h i e n dia, Lorca
h i ^ n l e n n g o i sang t r o n g t h o Sy chuyen d o i cam giac t u t h i n h giac sang t h i
giac tao nen « t i e n g d a n b p t n u o c » day bien ao, k h i t r o n to, k h i phap phong
t h o n thuc, k h i v o ra tuc t u o i n h u m o t « thien bac m ^ n h » c6 t i n h d u bao ve
n h i r n g c h o n g gai, trac t r o m a so phan n g u o i n g h ^ sy se phai d o n n h a n 6 phia
t r u a c V a m a u « a o choang d o gat» tiep theo sau t i e n g d a n b p t n u o c ay c h i n h la
nhiJTig t r a n da'u b o s i n h t u N h u n g dau t r u o n g bo t o t n g a y t r o n g s u chuyen
g a m cua T h a n h Thao da t r o t h a n h m p t dau t r u o n g c h i n h t r i k h o n g 16, ngot
ngat, cang thang, d a m m a u cua Tay Ban N h a t h o i do M a u ao cua k i e m si « do
g i t » l e n hay nen c h i n h t r i dpc tai t h a n phat x i t d a n g t h i e u d o t t u d o d a n chu
va k i e m h a m s y p h a t trien cua m p t nen nghe t h u a t d a n g gia coi D a y la mpt
tran chien I o n g i u a m p t ben la khat v p n g dan chu cua n h a n d a n n o i c h u n g , cua
Lor-ca n o i r i e n g v o i nen c h i n h trj dpc tai Xet t r o n g l l n h v u c n g h ^ thuat, d o la
cupc x u n g d p t giOa k h a t v p n g each tan eiia nha t h o v o i n e n n g h e t h u a t gia nua
Xet o phuong d i ? n nao t h i Lorca c u n g la m p t chien si d o n dpc d a n g t h u o n g
G i u a liic t r a n d a u d a n g cang thSng t h i b p n g v a n g len a m t h a n h d u d u o n g ,
bp'ng t r a m ciia t i e n g dan: li-la, li-la, li-la m p t t h a n h a m t r o n g treo, t h a n h tao
q u y ^ n hoa m i i i h u o n g hoa L i l a d i u d i u , Ian toa v o i n h i i n g canh hoa m a u t i m
n o n g nan d a y sue song giua k h u n g canh bao tan va chet choc D a u t r u o n g
khoc liet n h u o n g cho cho s u t h a n g hoa cua n g h ^ thuat A i n o i n g h f thuat
k h o n g CO sue m a n h K h o n g ! N g h § t h u a t c h i n h la sue m g n h v 6 d i c h c6 the hoa
giai m p i han t h u V a chang ngh$ sy cua c h i i n g ta d a n g t h a n g hoa t r o n g ban hoa
tau G h i t a d a y l a n g m a n N g u o i dpc n h u d a n g d p i m a t theo t u n g b u d c chan
lang t u cua n g u o i n g h f sy tren h a n h t r i n h "lang thang vemien don doc" c i i n g voi
"vang trang - yen ngm" D a y la m p t h f t h o n g t h i anh t h u o n g bat gap t r o n g tho
Lorca, chang kj sy m p t m i n h t r e n l u n g "con ngtea den/ vang trang do" v o i nhiSng
ban d a n g h i t a p h i e u b p n g c i m g giac m o t r a n h da'u T r p n g t h o T h a n h Thao,
Lorca h i e n len v o i d a n g d i ? u "chuenh choang" D a y la m p t h i n h anh m a n g cai
h p n say cua n g u o i n g h ^ sy, k h o n g p h a i cai say t a m t h u o n g cua n h u n g coc
r u p u v a n g d o m a la say t r o n g t r a n h da'u, say t r o n g sang tao ngh? thuat NeU
n h u chang D 6 n - k i - h 6 - t e t r o n g t r a n g v a n ciia Xec-van-tec m a i mie't v o i giac rr\o
h i e p SI t h i Lorca mai "ntoi mdn" t r o n g hanh t r i n h chong lai tpc ac ciia be lu
Pho-rang-c6 N h u n g d a n g t h u o n g thay, t r o n g hanh t r i n h k h a t v p n g ay, Lprca la
m p t n g h ^ s l CP d o n t r o n g sang tao nghe t h u a t v a c6 dpc t r o n g chien da'u
N h u n g k h o n g v i the "con hoa mi cua xit Granada Iqi ngimg hot" C h a n g van
"Manh liet nhu tram ngansu tie/Vimgchdc nhu cam thqch" (Tho LoTca)
Cang chien da'u, Lorca cang say me, eang "hat ngheu ngao» N h u n g phO
h a f g thay "ducmg chi tay da diet", d i n h m e n h da khie'n chang n g h ^ si d u ea cua
^hu"? P'^^' d a n g h a n h t r i n h k h a t v p n g Phat s u n g ciia b p n phat x i t d a
^anh ha Lorca d a n g t h u o n g T h a n h Thao t h o t len s u n g so "bong kinh hoang"
fjhu' k h o n g t i n vao m a t m i n h nua Ca dan tpc Tay Ban N h a b a n g hoang, ca the
•Ai n i n lang/ ban giao h u o n g c h i i n g x u o n g r o i Igi v i i t cao len theo "mau anh
hurt nhu liea dan cau vong" T h a n h Thao tao d y n g cai chet day b i p h a n a i a
liguoi anh h u n g m p t each t i i c t u o i bang t h i i p h a p n g h f t h u a t do'i lap. D61 lap
gifia n i e m t i n , t i n h y e u va lac quan, khat v p n g "hat ngheu ngao" v o i s u that p h u phang "^^ choang be bet do" Do la m a u m a u ciia Lprca l a m t a m ao choang d o
g i t cang t h e m "be bet do" Do'i v o i Lorca, anh l u o n d u c a m v e cai chet n h u n g
anh ciing k h o n g the n g o r a n g cai chet lai den v o i m i n h n h a n h d e n the A n h da
tirng thot len "Tor khong muo'n nhin thay maul" N h u n g m a u da d o N g u o i k i e m
Sl muon m p t cai chet v i n h q u a n g g i i i a da'u t r u o n g c u n g v o i d o i k i e m sac n h u n g
lai bi ke t h u h a n h h i n h m p t each len l i i t bat m i n h N h u n g Lprca chap nhan n h u
nguoi each m a n g da chap n h a n "Dan than vo la phai chin til day/ Guomi kecosung
ketai/ La than song chi coi con mot niea" Va v i chap nhan, n g u o i anh h i i n g da
ung d u n g , b i n h t h a n ra giua p h a p t r u o n g "chang di nhu nguoi mong du" M p n g
du la trang t h a i ciia t a m hSn da r o i the xac n h u n g k h o n g c6 n g h i a la b i e n m a t khoi the xac T a m h o n va t i n h than ciia Lorca da g u i tat ca vao cupc t r a n h da'u
va v i the'buoc chan m p n g d u da hpa t h a n h n h i i n g b u o c chan a n h h u n g Cang tiec t h u o n g c h a n g n g h § s i bao n h i e u c h i i n g ta lai cang cam p h a n t p i ac bay nhieu V a Lorca da h i sinh n h u n g nhCing ke that bai l a i c h i n h la be l u p h a t x i t Boi chiing c h i c6 the h i i y d i ^ t d u p e t h a n xac ciia Lprca n h u n g k h p n g the h i i y di?t dupe sue sp'ng ciia anh d a n g b u n g n o g i u a ban hpa tau t r a m h u n g m a n g
am Huong ciia n h i i n g tieng G h i t a n o n g nan v i d i e u :
tieng ghi -ta ndu j , bdu troico gdiay
tieng ghi -ta Id xanh biel may tieng ghi -ta tron bot nuoc va tan tieng ghi -ta rang rong mdu chdy
^ f5i?p k h i i c d o n d a p qua n h i p t h o T h a n h Thao n h u da l o t ta d u p e cai bang ^^'^g cam p h a n t r o n g ban g h i ta b i trang! T o i g p i day la k h i i c bien tau ciia dan, no thay m a u c h u y e n g a m rat 1?, bien ao k h o n g n g u n g va dac bi$t sinh soi nay no, g i p t nay v o d i , gipt k i a l a i trao ra k h o n g d u t D o c h i n h la
^ song! T h a n h Thao s u d u n g an d u c h u y e n d o i cam giac m a n g den s y l i n h
k h i m i e u ta t i e n g d a n M a u nau xua't h i f n suy t u , t r a m t i n h d e n la t h u o n g
° m a u n a u ciia cay dan, m a u n a u ciia da't dai, m a u n a u ciia Ian da r a m
239
Trang 31nang tren than h i n h n h u n g v u n u Digan hoc Ivra Truoc giay p h u t t u H, charig
da ngmic n h i n len bau troi xanh tha thiet "bau trai cd gdi ay" D o la bau troi cug
khat vpng, bau t r o i yeu t h u o n g noi c6 bong hinh nang Maria thuy chung DQJ
lap vai mau nau tram tinh la mau xanh cua "tie'ng ghita Id xanh biel may" Ma^
xanh la sv hoa than cua Lorca va tieng dan vao thien nhien mang s\xc song
cay: mau xanh ciia n h i i n g v u o n cam, mau xanh cua thao nguyen va nhurig
rang O l i u hay hang bach d u o n g n o i Lorca dang yen nghi H a i tieng biet may
nam 6 cuoi cau v u a la su tha thiet trong tinh cam cua n g u o i nghe sT Thanh
Thao vua de ton them ve d?p cua tuoi tre Lorca - ve d?p cua nguai chie'n sj
suot d a i h i sinh v i l i tuong
Tieng dan khong chi mang sac mau bien ta'u ma con mang h i n h khoj
d u o n g net n h u h i n h hai cua sinh menh N o ciing tuc t u o i v a 6a, ciing biet noi
tieng noi cua su cam phan bao tan Hay noi d u n g hon do la tieng keu cuu ciia
ngh$ thuat k h i b i day den ba vuc ciia su t u y f t di^t
tieng ghi -ta trdn hot nuac va tan tieng ghi -ta rang rang mau chay
' Hai tieng v d tan, vua la su v 6 ra ciia bpt nuac vua la su phap phong thon
thuc ciia tieng dan N o da cat len loi ca tranh dau len an be l u phat xit da huy
di^t cai tai, hiiy d i ^ t cai d?p Va v i the ban ghita b i trang day den do cao trao
ciia su b i phan, no rong rong mau chay, no ua't ngh^n, tuc t u o i den bat mau
thanh t u n g dong dau t h u a n g trong mpt ban dan giao h u a n g hao sang N o i dau
ciia tieng dan cung la n o i dau ciia nguai nghe si k h i khat vpng chua thanh Ta
ciing da t u n g bat gap noi dau ciia nguoi nghe si trong T r u y ^ n Kieu ciia
N g u y e n D u "Mot cung gio thdm may saul Bon day nho mau nam dau n^on tay"'
N o i dau ciia Kieu k h i hau dan H o Ton Hien khie'n cho day dan cung nho mau
Do chinh la su dong cam giira n g h f thuat va tam hon ciia n g u a i sinh ra no Thi
ra nghe thuat trong ban the ciia no ciing la mot sinh menh
Vai thii phap nghe thuat so sanh va lien tuong, Thanh Thao da lam song
day m p t khong gian sinh ton day sue song manh li^t
khong ai chon cat tieng dan 8' " ' '••' tie'ng dan nhu c6 moc hoang
giot nuac mat vang trdng long lanh trong day gieng
"Khong ai chon cat tie'ng dan" hay khong ai c6 the chon ca't du<?c tie'ng dai^;
Co le nen hieu theo each t h i i hai T h i i nha't boi no la d i san van hoa p h i vat
la san pham ciia tinh than duoc ke't tinh tit h u a n g sic cupc d a i ciia nguai fJ^*^^
SI nhan dan T h u hai b o i sue song manh lift va hoang d ^ i ciia no n h u lo^i ^
hoang khong g i c6 the ngan noi chiing Day chinh la sy ba't tir, sy v i n h hang ciia ngh§ thuat D i i Lorca h i sinh n h u n g san pham tinh than ma ong de
Igi do chinh la tam hon m i n h , n g h f thuat cua minh NhGng bai ca tranh da'u
ciia Lorca van dong hanh ciing thoi gian va d i ciing nam thang thang tram ciia Ijch sir va no mai mai dup-c hat vang trong long ciia nhan dan yeu chupng hoa binh tren toan the gidi ;
Khong chi bat t i i , tie'ng dan ciia chang ca si hat rong con mang ve d?p ciia
gipt nuoc mat vang trang M p t h i n h anh mang nhieu lien t u o n g gpi nhieu t h i
yj phai chang do chinh la ve dep ciia nghe thuat dupe ke't tinh t u nhiJTig gipt
ino hoi, t u mau va nuac mMt ciia su lao dpng n g h f thuat chan chinh qua bao thoi gian cong sue da nhao nan thanh vien ngpc lap lanh mang h i n h hai ciia
gipt nuac mat vang trang tinh khie't Hay do chinh la ve d?p ciia cupc doi
Lorca da hoa than thanh vien ngpc quy lung linh toa sang giiia d o i Bat nga
thay, noi day gieng toi tam va lanh leo, noi ma bpn phat xit ngo t u o n g da viii
lap dupe linh hon va the xac ciia nguai cong dan Lorca, lai la nai toa sang tam hon anh O kho cuoi ciia bai tho, Thanh Thao dua n g u a i dpc vao the gioi suy
tu ve sy giai thoat ciia Lorca:
duang chi tay da diet dong song rong vd cung Lorca bai sang ngang tren chiec ghita mau bqc chang nem la biia cd gdi Digan vao xody nuac
chang nem trdi tim minh vdo Iqng yen bat chat li-la, li-la, li-la
Va CUOI cung chang n g h f si ciia chiing ta da d i m g buoc giang ho truoc
dong song ciia d i n h m f n h k h i d u o n g chi tay da dut Sinh m f n h chain dut
Chang rii bo m p i h f luy tran gian de t r a ve coi vTnh hang Dong song v6 hinh
'^ung la dong song cupc dai, dong song ciia so' phan va ciing la d u o n g ranh gioi ngan each giira su song va coi che't Tren dong song ay, Lorca dang bai
sang ngang ciing di vat dan ghita M a u bac ciia cay dan la sy bien ao t u mau
•^^u tram tinh sang xanh thiet tha hi vpng va cuoi cung la mau ciia su h u ao
trong coi sieu sinh Lorca dang bai tren con thuyen t h i ca ma cay dan chinh la
^on thuyen bang bac cho tinh yeu va noi nha ciia chang dang troi dan vao ben
^0" bat t i i Chang diit khoat rii bo mpi hf lyy tran gian nem la bua vao xoay
'^^oc, nem trai t i m vao coi lang yen Xoay nuac la cupc tranh da'u hay sy hiem
\\xy tren d o n g song ciia d i n h m f nh? Coi lang yen phai chang la phiit giay ma
2 4 1
•^guy tr
Trang 32trai I n n n ^ L i a i ngh^ si ngvmg d§p? Co le ta khong can phai li giai ve no B6i
Lorca da ve noi an nghi cuo'i cung Chi con vang vpng nai day am vpng cua
tieng dan li-la, li-la, li-la nhu ban nhac thie't tha, tha'm dam huong thorn cu
loai hoa Lila dua nguai nghf si - chien si ve voi coi vTnh hang voi bao niern
tiec thuong v6 han Toi chgt nho toi bai tho Ghi nha ciia anh: ''^ <•'
Khi nao toi chel hay viii thdy toi cung voi cay dan du&i l&p cat hang bach ducmg Khi nao toi chel
hay viii thay toi giiea rang cay cam
va dam bqc ha
Khi nao toi chel hay viii thay toi, toi xin cdc nguai do, nai mot chie'c chong chong gio
Co le 6 mot noi nao do, chang ngh# si nhan dan dang dugc song giiia nhOng
su yen vui va day anh nang aia tu do noi do khong c6 bao tan va chet choc
Bai tho da rat thanh cong khi tao dung mot tuong dai Lorca bang ngon ngu
cua tho va am nhac Voi loi tho khong viet hoa dau dong, cam xiic lien mach,
Thanh Thao da mang den cho nguoi doc mot mi cam hi?n dai giau tinh sang tao
Su trpn Ian giCra truong phai tuong trung sieu thuc va sue sang tao aia Thanh
Thao da cho ra doi mot tuyet but day ngau hung giau chat nhac Tren het la nha
tho da mang den cho nguoi doc mpt tinh yeu v6 bo ben doi voi nha tho nhan
dan chong phat xit bao tan Bat ky mot cuoc chien nao cung c6 nguoi chien
thSng va ke bai tran nhung nhung nguoi biet hi sinh vi moi nguoi luon luon ia
nguoi anh hung voi chien thang vT dai nhat Gacxia Lorca la mpt nguoi nhu the
1 V a i n6t ve tac gia va tac pham:
Che Lan Vien la but danh cua nha tho Phan Ngoc Hoan (1920-1989) Trudc
1945, Che Lan Vien noi tieng voi tap tho "Dieu tan" Sau 1945, ong noi tieng
voi tap "Anh sang va phu sa" Do la CUQC hanh trinh tir "Thung lung dau
thuong" ra "canh dong v u i "
242
i'hong each: Tho Che Lan Vien giau chat suy tuong, mang v6 d^p tri tue, liinh anh luon moi la, ngon ngir sac sao
Xuat xii: "Tieng hat con tau" viet trong thoi ky mien Bac xay dung XHCN,
(Jac bi^t nam 1958 c6 dgt keu g(?i dong bao mien xuoi len vung niii Tay Bac di
^ay dung vimg kinh te moi Tac pham dug-c riit ra tit tap tho "Anh sang va
phii sa"
2 Y nghia n h a n de Tieng hat con tau:
Truoc 1945, "Vai tap tha "Dieu tan", Che Lan Vien xuat hien giiea lang tha Viet ]\]am nhu mot niem kinh di" (Hoai Thanh) Trong cac nha tho moi "The' L i i 0iuon thoat len tien, Luu Trpng Lu phieu luu trong truong tinh, Xuan Di^u dot canh bong lai xua minh ve ha gioi", con hp Che tron tranh cupc doi trong "tinh cau gia lanh":
Hay cho toi mot tinh cau gia lanh , ^ ^ Mot VI sao tra trpi cuoi trai xa
Be nai do thang ngay toi lan tranh Nhimg uu phien dau khovai sau lo
Che Lan Vien dam chim trong suy tu v6 trong "the gioi dieu tan", the gioi ciia "Muon ma Hoi so soang dat nhau d i " Nhung su thanh cong ciia Cach mang thang Tam nhu mpt luong gio moi thoi vao tam hon con nguoi, vao tarn hon nguoi ngh^ sT, da lam phuc sinh tam hon tuong chung nhu da vut tat ciia
hp Va tu do Che Lan Vien da tim cho minh mpt niem vui moi va le song moi
bang "Anh sang va phu sa" Do cung chi'nh la liic Che Lan Vien tix bo "tinh cau
gia lanh", tu bo noi c6 don, dua cai toi hoa nhap vao cupc doi rpng Ion ciia nhan dan, nha tho gpi qua trinh tu bo do la "Tu thung lung dau thuong" ra
"canh dong vui", tu the gioi "Dieu tan" den voi "Anh sang va phu sa" Hay
muon each noi ciia mpt nha tho Phap "Tu chan troi mpt nguoi den chan troi moi nguoi" Bai tho "Tieng hat con tau" chinh la hahh trinh deh voi Tay Bac, den voi nhan dan, voi cpi ngupn sang tao
Hinh tuong con tau: su that nhung nam Che Lan Vien viet bai tho nay thi
chua CO duong tau cung nhu chua c6 con tau nao len Tay Bac Hinh tupng con
tau 6 day la mpt hinh anh lang man, mang y nghla bieu tupng: bieu tupng cho
^ u n g cupc len duong, bieu tupng cho khat vpng di xa vupt ra khoi nhung gi '^hat h?p til tiing, quan quanh de den voi cupc song Ion ciia nhan dan, de den voi
f^oi khoi nguon cho cam hung ngh^ thuat va cung la de ve voi tam hon minh
3 C a m nhan ve hon cau de tin
Chiing ta nen hieu rang tinh trang chung ciia tang lop van nghe si truoc
^^45 la tinh trang song trong cupc doi nho h^p, Che Lan Vien cung da tung
^let nhu the trong bai tho "Nguoi di tim hinh ciia nuoc": /c i Uo'
1A3
Trang 33"Lu chung ta ngii trong gite&ng chieu hep , * Giac ma con de ndt cugc dai con "
Nhiing C U Q C doi nho h?p do da thuc su ma rong sau Cach mang, do la liic
tam h o n cua nguoi nghe sT da mo rong don gio, don nhan huong sac cuoc doi,
tu bo cai toi be n h o de buoc vao C U Q C doi rQng Ion va bon cau de tu la noi long,
la sy tran tro ciia nha tho:
• Tdy Bac u? CO riing gi Tdy Bdc
KM Idng ta da hod nhimg con tdu i
-Khitoquocbonbelentienghdt • Tdm hon ta Id Tay Bac chie con ddu
"Tay Bac" la a dau? Tay Bac chi vung cue Tay cua To quoc, noi trai qua
CUQC chien tranh chong thuc dan Phap day dau thuong nhung hao hung cua
dan tQC, do la noi "Mau ro tam hon ta tham dat", do cung la n o i "Tmh em
dang mong tinh me dang cho", noi hoi sinh dat chet "Nay dat dao da chin trai
dau xuan", la noi can nhung ban tay kien thiet, can nhimg tam hon xay dung
Tac gia khang dinh trong cau hoi: "Tay Bac u? Co rieng gi Tay Bac"
Tay Bac khong chi la mot hinh anh cu the ma Tay Bac con la bieu tuong cua
dat nuoc, ciia To quoc, c6 nghia la noi nao tren To quoc ciia chiing ta can den
nhung ban tay lao dong, nhiing ban tay kien thie't thi 6 do c6 "long ta" " Khi
To quoc bon be len tiehg hat" thi do la liic "Long ta hoa nhung con tau" Dac
biet hon nua, do la su gSn ket giiia "Long ta", "tam hon ta" voi To quoc To
quoc khong 6 dau xa ma 6 ngay tam hon ta: "Tam h o n ta la Tay Bac chu con
dau" Nhu vay "Con tau" chinh la long ta, tam hon ta mang tat ca sue manh,
mang niem vui, mang khat vQng, mang cong hien de len duong theo tiehg goi
To quoc Cung nhu vay, bon cau tho de tu la nguon cam hung cho toan bo bai
tho do la cam hung len duong, cam hung hoa nhap vao cuoc doi rong Ion ciia
nhan dan, ttr do khoi nguon cam hung sang tao cho tho ca va ngh^ thuat: "O
ddu chua di thi long se din/ Khi ta vi Idng nggm nhirng cdnh tha"
4 H a i kh6 t h a ddu (giuc gia len dircmg):
Hai kho tho dau la tam trang va noi niem ban khoan cua thi nhan ve
chuy?n di hoac a lai Di tuc la den voi vung dat Tay Bac nhieu kho khan, gian
k h d 6 chinh la 6 lai Ha NQi (CUQC song day du) Tam trang ngai di xa, ngai
kho khan gian kho la mot su that, khong chi rieng nha tho ma 6 rat nhieu tam
trang con nguoi sau ngay hoa binh lap lai, kho tho chinh la cuoc dau tranh tu
tuong "Bang khuang dung giiia hai dong nuoc/ ChQn m o t dong hay de nuoc
troi" (Xuan Dieu)
Va de to dam tam trang va noi niem ban khoan ay, nha tho da su dyng
hang loat cau hoi tu tu voi am di^u tho day am anh, giuc gia:
244 '
"Con tdu nay len Tay Bac anh di chdng? "
"Anh CO nghe gio ngdn dang ru ggi? "
"Tdu goi anh di, sao chiea ra di?"
Day chinh la nhi>ng cau hoi day hoi thiic, day giuc gia lam lay dQng tam hon nguoi nghe sT Neu nhu chQn "giu troi Ha Noi" thi do la C U Q C song ich ky, huang thu, chi song rieng cho ban than minh, do chac chan la C U Q C song tii tiing chat h?p Nha tho cung tu phe binh chinh ban than minh qua phep doi l^p, doi lap giiia dat nuoc menh mong va su nho hep ciia doi anh Va chac chan song trong C U Q C doi nhu vay thi khong bao gio tim duoc cam hung cho van ngh?: "Chang c6 tho dau giiia long dong khep" Nguoi ngh^ sT se c6 the rim duQC cam hung van ngh? khi di ve phia nhan dan, ve phia sang tao "tam hon anh cho gap anh tren kia" "Tren kia" chinh la Tay Bac, la To quoc, la nhan dan, la nguon cam hung manh li^t, doi dao cho sire song ciia ngh^ thuat "Tay Bac oi Nguoi la cua hon tho" Do la noi "gio ngan dang rii gQi" dang moi gQi giuc gia nha tho len duong
Chi tiet "Tau doi nhiing vanh trang" chi su ngheo doi cua cam hung tam hon ngh$ SI va cung cho tha'y con tau mang khat vQng len duong nhung chua thuc
sv du sue len duong Boi no dang thieu di niem nhi^t huye't ciia con nguoi
5 Hai kho tho tiep theo la khat vpng tro lai Tay Bit Chinh la hoi hrong cua nha tho ve cpi nguon Tay Bac, nhung ky ni?m ve muoi nam chien dau anh hung:
Tren Tay Bad Oi muoi nam Tay Bac Xie thieng lieng rimg nui dd anh hiing Noi mau ro tdm hon ta tham dat Nay rat rdo da chin trai dau xuan
Oi khang chien! Muoi nam qua nhu nggn lua Nghin nam sau, con du sue soi duong Con dd di nhung con can vugt nua ,,; Cho con ve gap lai me yeu thuong ' > • •
Nha tho da viet bang niem tu hao manh liet, the hien qua each gQi Tay Bac, each dung tir - nha tho goi Tay Bac la xu thieng lieng, la viing da't cua anh hiing boi Tay Bac la noi biet bao xuong mau eon nguoi da do xuong, la viing dat khai
^mh ra nguon cam hung cho tho ca ngh^ thuat trong do c6 "Tiehg hat eon tau"
Che'Lan Vien Nha tho con tu hao gQi Tay Bac la ngQn lira, ngQn lira truyen thong yeu nuoc, ve d?p quat cuong NgQn lira ay khong chi chay trong muoi
•^am qua khu ma con chay sang trong tuong lai "Ngan nam sau con du sue soi duong" Dae biet Che Lan Vien eon tu hao gQi Tay Bae la "M? yeu thuong"
Trang 34Cam ttattg luyen thi dai HQC Ngii Van - fhan Uanh Hieu
Cach goi ay cho thay nhan thiic sau sac aia Che'Lan Vien ve cpi nguon dat nuoc
cua dan tpc Nha tho viet hoa chir "M?" dxxgc xem nhu my tu, do la To quoc,
la m? aia da't nuoc, la me aia cpi nguon cam hung ngh^ thuat
6 B 6 n k h 6 t h a tiep: la su tro ve a i a nha tho v o i viing dat Tay Bac,
cpi nguon a i a yeu thuang Do la su tra ve de den an dap nghla, de song trong
long aia nhan dan Do chinh la ve voi m? nuoi, nguoi anh du kich, dua em lien
lac, C O gai l a y Bac
Voi nha tha Che Lan Vien thi viec gap lai nhan dan la mot niem v u i Ion,
khao khat Ion, hanh phuc lan dupe the hien qua bon cau tha:
Con gap Iqi nhan dan nhu nai vesuoi cu >??•'
Co don gieng hai, chim en gap mm '•'' ' Nhu dua tre tha doi long gap sua '''''' Chiec noi ngimg bong gap cdnh tay dua
Nha tho su dung thii phap ngh? thuat so sanh qua hinh anh "nai ve suoi
cu", "c6 don gieng hai", "chim en gap mua", "dua tre tha doi long gap sira"
Cach so sanh nay vua quen lai vira la, the hien niem hanh phuc ciia nha tho
khi tim ve nguon cpi bai cupc doi d?p nhat la khi gan bo vai To quoc, voi nhan
dan Cau tho dau vai 161 so sanh rat doc dao Neu miia dong dan nai d i vac
rtmg heo lanh xa xoi de tim kiem nguon thuc an, khi mua xuan am ap tro lai
thi chiing lai t i m ve suoi cu Va con gi v u i bang khi nai ve suoi cu va v u i gi
bang khi con gap lai nhan dan Cach so sanh lam dong hi^n an nghTa thuy
chung 6 doi Niem v u i do con dupe the hi$n qua so sanh v o i the giai ciia thien
nhien, gap lai nhan dan ma v u i nhu "c6 don gieng hai", v u i nhu ky uc tuoi tho
"doi long gap dong sua ngpt lanh", v u i nhu khi "gap canh tay dua noi cho giac
ngii tre tha" Dac biet nha tho lai sir dung nhung cap tir hinh anh d i doi voi
nhau, cai nay la su song cho cai kia va ngupc lai: Con gan vai nhan dan, ngai
gan vai suoi cu, c6 gan voi gieng hai, chim en gan voi mua xuan, tre tho - sua,
noi - canh tay
Gap lai nhan dan chinh la de soi lai long minh nhu nha tho Xuan Di^u da
timg noi:
Cling do mo hoi, ciing soi giot man Toi song vai cuoc dai chien dau Cua trieu nguoi yeu dau gian lao
Nhan dan la ai? Nhan dan chinh la nhung nguai da h i sinh, nhving nguoi
da san se cung voi bp dpi trong cupc khang chien gian lao D6 chinh la anh
du kich:
Cty TNHH MTV nVMi Khatt}^ Viet
"Con nha anh con nguoi anh du kich Chiec do ndu anh mac dem cong don
Chiec do ndu sud't mot dai vd rdch i ;
Dem cuo'i ciing anh cai lai cho con"
Oo la ve d?p aia con nguoi can lao anh dung Nha tho da gpi la "anh con"
j j i u the mau m i i rupt ra va nha tha dac biet nhan manh mot chi tiet "chiec ao nau" Do chinh la hinh anh aia su ngheo kho mpt doi va rach nhung chiec ao do
la chiec ao nau ciia an tinh an nghia "Dem cuoi cung anh gui lai cho con" Chiec
io nau do dupe truyen lai cho con nhu truyen lai su song va tinh than chien dau
Nhan dan eon la hinh anh aia nguoi em lien lac giau long dGng cam, gan d?, hoan thanh xuat sac nhiem vy ma each mang giao pho: "Sang ban Na, chieu em qua ban Bae/Muai nam tron chua mat mpt phong thu" Hinh anh nguai em lien lac trong tho aia Che'Lan Vien khien ta nha toi nhan vat Tnii trong tac pham "Rung xa nu", chii be Lupm trong tho To H u n , anh Kim Dong, anh Le Van Tam
Tap trung tinh cam nhieu nhat do chinh la hinh anh nguoi me nuoi da gan
bo voi nha tho trong nhiing nam thang dau soi lira bong ciia chien tranh:
Con nha me! Liea hong soi toe bac Nam con dau, me thuc mot mua dai Con voi mekhong phdi hbn mau cat Nhung tron dai con nha mdi on nuoi ' '
Hinh anh lira hong soi toe bac la hinh anh d?p Ngpn lira do la hi?n than cua ngpn lira yeu thuang, ngpn lira chieu sang toe bac cua m? hien mien niii - nguoi da danh rat nhieu tinh cam vai nha tho mac d i i khong phai la tinh mau niu mpt thit nhung nguoi me do luon xem can bp nhu la con de Chinh v i vay
"trpn doi con nho mai an nuoi" Nha tho da sir dung rat nhieu nhiing tir ngir
* i sir g^n bo "mpt miia dai", "trpn doi", "nho mai", Do chinh la nhirng tir
"gO' the hien quan h? gan bo khong the tach rai giira cai ea nhan va cai cpng '^ong Hinh anh m? nuoi trong tho Che Lan Vien la hinh anh trong v6 van
l ^himg nguai m? v6 danh da gop c6ng sue khong nho trong v i f c nuoi giau can
1^ trong nhirng nam thang gian lao Trong bai tho "Vi?t Bac", To H i h i viet Nho nguai m? nang chay lung/Diu con len ray be timg bap ngo", hay nguai
trong bai tha "M? Tam" aia To Hiru: J ' " "> "
"Con da veddy ai me Tom •«-»• ''>'^''' ''
Hai nguoi me khodd danh com ' ^ Sv n.dA i> ;• i
-Cho con cho Dang ngdy xua ay Khong so til gong chap sung guam " '"^
Trang 35Bon kho tha tren: Kho mpt tap trung the hien niem v u i cua nha tho khi tr6
ve voi nhan dan Ba kho tho tiep theo c\ the hoa hinh anh nhan dan: ngucri mcj,
nguoi anh, nguoi em Nhiing hinh anh nay gSn ke't trong khong khi gia dinh
chung la nhan dan va To quoc Tat ca deu de lai trong trai t i m nha tho va ban
dQC tinh cam thiet tha , gan bo
7. Nh& nguroi r 6 i l a i n h a c a n h : neu r\hu trong Tay Tien, nha tho Quang
Diang "nho ve rimg niii nho choi v o i " va trong tho To Hviu "Nho gi nhu nho
nguoi yeu/Trang len dau n i i i nang chieu lung nuong", con Che Lan Vien nho
Tay Bac bang noi nho mang mau triet ly:
Nha ban suanggiang, nha deo mai/phu : Nai nao qua, long Iqi chang yeu thuang ?
Khi ta a, chila naidat a Khi ta di, dai da hod tarn hon!
Cau tho dau dia kho: nha tho su dung dau phay o giira tao the dang doi
can xiing hai hoa, cung do la d i | p t u "nho" lam cho ta khi doc len tuong chung
nhu mpt bai hat Do chinh la noi nho vua thuc vua ao, noi nho da diet khon
nguoi mang mpt mau sac suong khoi hoai ni^m khien ta lien tuong den cau
tho cua To' Hijoi: "Nho timg ban khoi cung suong/Som khuya bep lua nguoi
thuong di ve" Dang sau nhung cau tho nhu cau hat ay, nha tho t y hoi long
minh " N o i nao qua long lai chang yeu thuong?", hoi cung la t u do long minh,
do yeu thuong tinh nghia " N o i nao" chinh la " N o i nao" do chinh noi "mau ro
tam hon ta tha'm dat" Day ciang chinh la each noi the hi$n tinh yeu dac bi^t:
"Khi ta a chi la nai dat a Khi ta di dat da hoa tam hon"
"Da't" la c\ the hoa ciia vat chat nhung trong hai cau tho nay, "dat" da duoc
chuyen hoa thanh tinh than, thanh tam hon K h i ta 6 roi den k h i ta d i chac
chan phai trai qua nhieu nam thang 6 va di de chi hoan canh song thay doi
theo thoi gian, khong gian ciia qua khu va ca hi?n tai Tuy nhien c6 mpt dieu
rat that, dieu ma khong the nao thay doi dugc do chinh la tam long con nguoi'
Ke v6 tam thi di la quen het, con noi 6 xua kia la su dung dung trong tam hon
Nguoi CO tam hon cao d?p thi du c6 xa each may van mang theo trong tam hon
nunh nhiing ky ni^m v u i buon, nhiing nho thuong ma noi minh tung gan bo
Dieu ky di^u ciia tam hon ta chinh la 6 day
8 K h d t h e tiep theo: Nha tho dpt ngpt chuyen sang mpt rung cam va
suy tuong khac ve tinh yeu dat la:
Anh bong nha em nhu dongve nha ret Tinh yeu ta nhu canh kien hoa vang,
Nhu xuan den chim rimg long tra bie'c Tinh yeu Idm dat Iq hod que huang ,,•
Nha tho lai tiep tuc su dung mpt loat nhiing so sanh de dien ta tinh yeu va rung cam trong long minh, dac biet mugn quy luat ve t u nhien de dien ta tinh yeu Miia dong gan lien voi ret muot, nh^c toi mua dong con nguoi khong the quen cai ret, nhlc toi tinh yeu khong the thieu noi nho anh va em Chu "bong"
trong cau "Anh bong nho em nhu dong ve nho ret" the hi^n tinh cam chan thgt/ nong bong, dot ngot tran ng^p trong long thi nhan Ca dao c6 cau:
"Nha aiboihoiboihoi Nhu dimg dong lua nhu ngoi dong than "
Mat khac, cau tho con c6 y nghia la vao mua dong doi lua can hoi am cua nhau nhirng doi lua khat khao gan giii de tim hoi am xua di lanh leo ciia thien nhien "Tinh yeu ta n h u canh kien hoa vang" dugc hieu theo nhieu each Theo nhieu tai li?u: "Canh kien con dugc gpi la A n Tuc Huong dugc dieu ehe t u nhua cay bo de do con bg canh kien tiet ra djch the quanh set theo cac tuyen bao quanh khMp minh c6 mau vang lam tam nhu diem hoa, nguoi ta ggi do la
"canh kien hoa vang", canh kien c6 mui thorn giong n h u mat ong rimg" T u nhiing kien thuc khoa hoc do, cac nha phe binh van hgc da phat trien y tho thanh "Do la tinh yeu thom nhu canh kien, rye ra nhu hoa vang hay tinh yeu khang khit ben chat n h u canh kien va tho mgng nhu hoa vang hoae la tinh yeu
da trai qua thang nam t h u thach de dat den dg chin can thiet"
Va tinh yeu ay lai dugc nay no, ke't tinh trong mua xuan Do la thoi khac tram hoa dua no, la miia cua sy song, la mua cua tinh yeu lam cho chim rung long tro bie'c day sue song Cau tho ke't lai them mgt lan ta lai thay su chuyen hoa cua cac vat chat thanh su song cua tam hon qua cau tho: "Tinh yeu lam da't 1? hoa que huong" Day la sy chuyen hoa day m l cam the hi^n each song an nghia boi chi eo an nghia thi da't la moi c6 the hoa tam hon dugc Chi c6 nhiing con nguoi nhan hau biet song theo dao ly, biet an 6 trong tinh nghia thiiy
chung, CO cai tam d?p, cai tai Ion moi vie't nen nhiing cau tho mang mau sac
triet ly d?p va hay n h u the
Trong tinh yeu nhan dan ciia tac gia, ta con bat gap mgt hinh anh rat hi^n '^Vc nhung ciing day lang man do la hinh anh nguoi em gai Tay Bac:
"Anh nam tay em : // !•
nha miii huang"
Ta lien tuong hai cau tho ciia Quang Diing; -i^xoi y
"Nha di Tay Tien cam len khoi • • Mai Chdu mua em thom nep xoi" '' • ' "
Trang 36Cam nang, hniCu lln ilaUuu N^ii Van - Phan Danh Hieu ^
H i n h anh vat xoi n u o i quan the hi#n h i n h anh d?p ve t i n h quan dan ciia
n h i i n g n g u o i em gai danh cho bp d p i cu H o dong thoi do cung la h i n h anh goj
len cho cau tho su am ap, gan gui, than thiet
9 B 6 n k h 6 t h o c u 6 i : l a k h i i c h a t l e n dvrcmg
M o dau doan tho la cau hoi "Dat nuoc gpi ta hay long ta gpi?" the hi^n su gjue
gia len d u o n g trong tam hon nha tho N o i n h u loi cua mpt co tong thong M\
" D i m g hoi To quoc da lam gi cho ta ma hay hoi ta da lam gi cho To quoc" Cau hoi
do cung chinh la ve dep cua cai toi ca nhan, cai toi a i a nha van buoc ra khoi cuoc
doi chat chpi tu h?p cua doi m i n h de den voi cupc song mod, cupc song a i a nhan
dan N h i i n g t u ngix n h u " t i n h em dang mong,tinh m? dang cho", "mat ta them"
da lam cho doan tho mpt nhip di?u don dap, am di^u rpn rang day phah chah, sav
me Dac biet la each n o i : "Re nguoi ma di, v i n tay ma den" " M i i a nhan dan" chd
thay niem v u i va khat vpng manh li?t cua tac gia khi t i m ve v o i cpi nguon boi coi
nguon chirJi la su song, la nguon tho, nguon cam h i i n g manh li^t
"Tay Bac ai nguoi la me cua hon tha"
Va k h o n g chi khat vpng d i t i m nguon tho, hon tho ma tac gia m u o n lay lai
"vang ta", lay lai n h u n g gia t r i tinh than, dem tinh yeu cua m i n h , khat vong
cua m i n h v u n dap, xay dap cho Tay Bac trong dong tro tan sau chien tranh:
"Chung muon dot ta thanh tro bui
Ta hoa vang nhan pham lucmg tri Chung muon ta ban minh o nhuc
Ta lam sen tham ngdt giua dam"
Kho tho cuoi khep lai bang h i n h anh mang tinh bieu t u p n g the h i f n tarn
hinh tinh yeu cua nha tho v o i Tay Bac, v o i " m i i a nhan dan"
^, 10 B6n cau thacudi:
Den giay p h u t nay thi con tau m o i thuc su tro thanh khat v p n g song, khat
vpng len d u o n g den Tay Bac, het long v i To quoc " K h i To quoc bon be len
tieng hat" Bay gio con tau khong " d o i vanh trang" nua ma tro thanh "con tau
m p n g t u o n g " ciia uoc mo, khat vpng Dac biet, con tau " m o i d e m khuya khong
uohg mpt vang t r a n g " t u p n g t r u n g cho ve d?p Tay Bac va nhan dan D o cung
la vang trang cua t h i ca " M a t hong e m " la an d u noi ve hi^n thuc d o i song the
hien su thanh cong, bpi thu cua Tay Bac v o i n h i i n g thanh cong ban dau trong
xay d u n g va doi m o i D o n g thoi do cung chinh la mua bpi t h u cua thi ca nghc
thuat Kho tho cuo'i the hi^n m p t niem t i n ve long yeu To quoc va nhan dan
trong chinh ban than m i n h Day ciing chinh la ve dep cua cai toi nhan dan
mang khat v p n g Ion, song hoa m i n h v o i cpng dong
Ngh? thu?t: Xay d u n g h i n h anh trong tuong quan d o i lap Giau tinh bieu
tupng N g o n ngir tho m o i me, dpc dao; N h i e u h i n h anh so sanh, an d y Gipng
tho trCr tinh triet luan
NGIfOI LAI DO S O N G DA
N g u y e n T u a n
* L O T B I N H pay la pham tieu bieu cho giai doan sang tac sau Cach mang thang Tarn ciia N g u y ^ " Tuan " N o noi rang ngoi biit ay da dat toi dp chin m o i ve t u tuong vanghe thuat"
(Nguyen Dang Manh)
" Dpc "Song D a " thay To quoc ta that la giau d?p Chi noi rieng Than Uyen
CO nao mo xi mang thien tao, mo thach ar\ lam thuy tinh ngu sac va do su, mo than mo, mo Ian tinh, m o dong, mo chi Canh Tay Bac thi tuy?t d?p, 6 dau tac
gia Cling noi h u n g nghe sT m u o n cam ngay gia ve ma ve N i i i lop lop menh
mong n h u bien, song trang xoa n h u tung siic lua h m g trai ra, n h i i n g thung lung ilia chin vang choe len, tren do may trang diem lo l u n g n h u theu noi v v
N h u n g "Song D a " khong chi noi ve dep thien nhien ma con d i t i m ve dep
cua long n g u o i O n g gpi do la chat vang m u o i a i a tam hon con n g u o i Tay Bac
Ong ngupc d o n g lich sir t i m chat vang do 6 n h u n g chieh sT each mang kien
cuong da theo g u o n g bat khuat 6 nha t i i Son La, 6 nhirng can bp hoat dpng bi mat hoi Tay Bac bi giac chiem dong, da v u p t qua n h u n g t h u thach k h i i n g
khiep de gay co so each mang, 6 n h i i n g chieh sT quan dpi, n h i i n g anh chi em
dan cong hon tien quan vao Di?n Bien "
(Nguyen Dang Manh - "Song Da" Trich "Nha van Tu tuong va phong each"
WXB Van hoc - 1983)
l P h a n tich hinh tugmg con Song D a trong tuy but "Nguoi lai dd
§ongDd" cua nha van Nguyen Tuan
,,, HI/6NG D A N C H I T I E T
I - M O B A I
^ ^ i ^ t N a m - dat nuoc - n o i n h i i n g dong song t h u o n g n h o chay ve da d f t
^^"^ bao van tho dep Da co song H u o n g trong trang viet a i a Hoang Phu Ngpc
„^°^g hay ciia Thu Bon, da co " V a m Co D o n g " trong tho a i a Tan Hoai, co
^% H o n g tieng hat bon nghin n a m " trong tho Che Lan V i e n nay ta lai co
'^g E>a trong trang viet tai hoa tai h i a i a nha van N g u y e n Tuan
^^•THANBAI , o v
^ q u a t : N a m 1958, N g u y e n Tuan co d j p len Tay Bac de thuc te viing con n g u o i n o i day Chinh v u n g dat nay da de lai trong tam hon nguoi
Trang 37ngh# sT ay mpt "c6' nhan" - Song Da Nam 1960, tuy but "Song Da" ra doi vg
thyc sy nguoi ta da t i m thay 6 day mpt thien tiiy but bac thay D|ic bi^t cot^
Song Da da tro thanh mpt hinh tup-ng ngh$ thuat dpc dao
D u o i ngoi but ciia Nguyen Tuan, con Song Da khong phai la thien nhien v6
tri v6 giac ma la mot sinh the song dpng, mpt nhan vat day sue song va c6 tinh
each h i n hoi Ngay tix loi dau tien ciia tac pham, tac gia da dan hai cau tho noj
tieng cua Nguyen Quang Bi'ch " Chung thuy giai Dong tau/ Da giang dpc Bac
l u l l " Co nghia la: moi dong song deu chay ve huang dong, chi c6 song £)g
chay theo huong bac Do chinh la net ngang tang khac la ciia dong song khie'n
nguoi dpc khong the khong di sau vao kham pha nhirng trang tiiy biit tai hoa
viet ve Da giang ciia cu Nguyen
2 Co the kham pha ve dep ciia Song Da tren hai net dai the la;
hung bao du dkn va tru tinh tho mdng
a Song Da dual ngoi but Nguyen Tuan la dong song mang tinh each
hung bao:
Truoc het tac gia giai thieu lai lich ciia con Song Da "No khai sinh 6 huyen
Canh Dong, tinh Van Nam ben Trung Quoc lay ten la Ly Tien, d i qua mot
viing niii ac, roi den niia duong thi xin nhap Quoc Tjch V i ^ t Nam, truong
thanh mai len va den nga ba Trung Ha thi chan hoa vao song Hong"
Sau do, bang nhirng trang viet sinh dpng, bang nhirng cau van, hinh anh
dpc dao, gpi cam, bang ngon ngu da dang phong phii, Nguyen Tuan da khac
hpa dupe hinh anh mpt con Song Da d i i dan va hung bao lam sao Ca dao c6
cau: "Duong len Muang he bao xa - Tram hay cdi thdc, tram ba cdi ghenh"
' Hung b^o 0 cho doi bo xich gan nhau, lam cho long song h^p lai nhu cai
yet hau that giua hai vach da dung dung hiem trd H^p den noi ma "liic dung
ngp moi nhin thay anh mat trai", c6 the "nh? tay ma nem hon da qua ben kia
vach" 6 day "con nai con ho da c6 Ian vpt tir bo nay sang ba kia" An tuong
han ni>a la vi#c "Ngoi trong khoang do qua quang ay, dang mua he ma cung
thay lanh, cam thay minh nhu dang 6 he mpt cai ngo ma ngong vpng len mo*
khung canh ciia so nha nao a tang nha t h i i may vua tat phut den di?n" ^
doan nay tac gia da dimg tri thiic ngupc sang ciia d i f n anh de cam nhan, t?"
cho nguoi dpc mpt an tuong ve ve d^p a i a su hiing vT ma thien nhien Tay
B^*-da mang lai (neu them cam nghl ciia em)
Hung bao a cai dii d3n c\xk gio - nuoc Lai qua quang mat ghenh H^'
Loong, dai hang cay so, gio phoi hpp voi nuoc, voi da, voi song tao nen nhiJ'^^
con xoay that kinh hai: "Nuoc x6 da, da x6 song, song x6 gio cuon cupn lu^i^^
gio ghun ghe suot nam suot thang n h u liic nao cung doi np xuyt" 6 do^n
nay, Nguyen Tuan da su dung dpng t u manh "\b", nhieu dau phay lien
^ J ^ n e n su liet ke trung diep cua hanh dpng "x6": x6 da, x6 song, x6 gio lam
c\iO sV hung bao tro nen dir tpn hon
Hung bao hon nvea la d nhung cai hiit nuoc giong n h u nhung cai gieng be
tdng nguoi ta tha xuong de chuan bi lam mong cau: "Tren nhirng cai hiit nuoc
.y j,{jng dang quay l u l u nhijng canh qua dan" Nuoc 6 do cii "tho va keu nhu cira cong cai bi sac" c6 liic lai nghe ran ran nhu tieng "rot dau soi" Diing la con
g^ng Da khong khac gi mpt loai hung thii di deh dau la gieo giac hiem nguy den
Jo "Cho nen khong mpt chiec thuyen nao dam men gan cai hiit nuoc ay Be go ngheng ngang qua day v6 y la bj cai hiit nuoc do loi tupt xuong, c6 chiec thuyen
bi no giong ngay cay chuoi ngupc roi vut bieh di, bi dim duoi long song den niuoi phiit sau, mod thay tan xac a khuynh song duoi" Cach so sanh, v i von, ni6 ta ciia tac gia gay cam giac rat manh lam cho nguoi dpc nhu nghe thay, nhin
thay A^Q*^ t?" iTi^t cai hung d u cua Song Da ma thot tim lai .ij j ; :
Nhung con Song Da hung bao nhat 6 may chuc con thac da tao thanh cac th?ch thuy tran v6 cung hiem tro voi biet bao cua t u Truoc het la am thanh
ciia tieng thac gao rimg rpn, hoang da: Con Song Da da tra thanh mpt loai thiiy quai vua hung ac, vua nham hiem: Con xa lam mai den cai thac duai nhung
da thay tieng nuoc reo gan mai len, reo to mai len Tieng nuoc thac nghe nhu
la can trach gi, roi l^ii nhu la van xin, roi lai nhu la khieu khich, gipng g3n ma
che nhao The roi no rong len n h u tieng mpt ngan con trau mpng dang long Ipn giCra rung vau, rung tre niia no lira, dang pha tuong rung liia, rung liia cimg gam thet voi dan trau da chay biing bung" O doan van nay, tac gia da huy dong rat nhieu bien phap ngh^ thuat nhu: nhan hoa, lien tuong, so sanh, sir
dung dpng til" manh lam cho hinh anh song Da that ghe rpn n h u mpt nhan vat mang tam dja hiem ac voi cai kieu khon kheo, ranh ma f
Thii hai la hung bao va d i i dan ciia da song Da, do la nhiing cira h i dang mai phyc an nap de gieo rac kinh hoang cho ong lai do Da a day chia thanh ba tuyen nam cira, bon cira tir va duy nhat chi mpt cira sinh Long song thi trang xoa 'am noi bat nhimg tang da dan bay the tran, tang nao, hon nao, "trong cung ngo
•^ghjch" va nhu nhung vj tuong "c6 vj trong oai phong lam liet"; "c6 vj thi nhu hat ham bat cai thuyen phai xung ten xung tuoi truoc khi giao chien" Co
^' ' 1 ^ lui mpt chiit va thach thiic cai thuyen c6 gioi thi tien gan vao"
Nhirng tri thiic ve quan su, ve v6 thuat, the due the thao, di?n anh cua tac S'a dupe djp nem ra de dien ta sy dpc ac, xao quyet het siic nguy hiem cua con
"^^c khi no mai phuc de dot nhien nhom ca day v6 lay con thuyen noi khiic
ngoat, khi thi no lai to ra so ho de dy con thuyen vao roi bat nga quay lai
quat vu hoi K h i da giap la ca thi no dam thang vao hong ong lai do, be
Can cheo, roi da trai thiic goi vao bung, gio dii don am, don tia, roi tum lay
253
Trang 38th^t lung doi l^t ngua byng ong lai do tren tran nude N6 vua danh vua reo ho
la het vang dpng ca mpt viing song nuoc hoang vu
Co the noi: Tinh each hung bao cua song Da cho thay: thien nhien Tay Bap
that hiing vT va tinh yeu cua Nguyen Tuan do'i voi Song Da that bao la
b Ben c ^ h net tinh each hung bao Song Da eung rat trir tinh, tha mpng;
Ben canh tinh each hung bao, duoi ngoi biit Nguyen Tuan, con song Da laj
rat tru tinh, ggi bao cam xiic lam me say long nguoi Tac gia tha thiet goi con
song Da la c6' nhan di xa thi nhd nhung, gap lai thi mung vui khon xiet
Va vi yeu song Da nen tac gia khong bo qua co hoi ngam nhin "cai day thurig
ngoan ngoeo dual chan minh kia " Do la luc nha van nhin con Song Da bang
con mat tham my van hoa de phat hi^n ra nhung ve d?p va sac mau da dang cua
con Song Da chay dpc suo't mien Tay Bac nay O nhimg quang yen tinh, thi Song
Da qua that rat tho mpng nhu mpt nguoi dan ba kieu diem voi ve d?p "Con
song Da tuon dai tuon dai nhu mot ang toe tru tinh, dau toe chan toe an hien
trong may troi Tay Bac bung no hoa ban hoa gao thang hai va cuon cuon khoi
niii Meo dot nuong xuan " Ngh^ thuat nhan hoa da dupe mo ra tuy^t doi lam
nguai doc duong nhu khong con nhan ra day la con song nua ma la mot my
nhan dang lam duyen lam dang voi Tay Bac That gpi cam biet bao!
Trix tinh va dang yeu hon nua la mau sac cua con song Da Nguyen Tuan
cijng da nhan ra nhirng sac mau khac nhau cua Song Da theo tung mua mang
ve d?p rieng Qua Ian may miia xuan Song Da xanh mau ngoe bich Xanh ngoc
bich la xanh trong, xanh sang, khong c6 su pha tap c6 the hieu la trong vat chu
no khong gpn thu sac mau dung due nhu mau xanh canh hen ciia song Gam
va song L6 Qua anh nang mua thu "Song Da l u l u chin do nhu da mat nguoi
ban di vi rupu bCra" Cach nhan hoa va so sanh nay tao cho nguai dpc khong
ghe rpn truoc mau do ma ngupc lai rat thich thii boi mau nuac song Da mang
ve d^p cua mau do rat dang yeu tren mat nguoi "bam di vi rupu hua"
Tru tinh va dang yeu han nira khi Nguyen Tuan diing nhiing hinh anh dju
dang trong sang nhat de ta doi bo song Da Do la thai diem cho cau chu
Nguyen Tuan lai lang chat tho ca ngpi ve d^p ciia dong song, bang cai nhin va
tinh cam ciia mot nguoi ty nhan song Da nhu mpt "co nhan" Khong gian lang
dpng trong ve d?p ciia "bo song Da, bai song Da, chuon chuon buam buo^
song Da" Ve dep ay nhu trang nghiem trong mach Duong thi co dien, vif^
lang dpng hoai vpng ve mpt thuo Ly Tran Le, vua bang khuang cam giac ve si*
song nay"Thuyen toi troi qua mpt nuong ngo nhii len may la ngo non da^"
miia Ma tinh khong mpt bong nguoi Co gianh doi niii dang ra nhimg n^"^
blip Mpt dan huou ciii dau ngon blip co gianh dam suong dem Ipc dam cho'
Bo song hoang dgi nhu mpt bo tien su B6 song hon nhien nhu mpt noi ni^*^
254
'^tich tuoi xLia N h c i V c w i da de cho dong cam xiic dao d^t tho't len thanh loi doi tho^i im lang voi thien nhien, bo bai ven song, duong nhu con nguoi muo'n hoa vao cung canh vat, de chiem nguong ve df p day siic cuon hiit ciia dong song, jsjgdi biit nha van den liic nay mod that su tung hoanh trong su say sua kham
pha cpi nguon, ke ve lieh sir dong song gan voi cupc song va con nguoi Tay Bac,
nhiJTig nguoi da don nhan nhimg tang vat hao phong ciia song Da Cam xiic tu
thyc tai ciia Nguyen Tuan con khoi nguon cho nhiing mo uoe mang tinh du bao yg" tuong lai, bien sue manh ciia dong song trai rinh trai net thanh nguon thiiy
jj^n doi dao R6 rang, thue tai cupc song moi da giiip cho Nguyen Tuan co nhiiTig du cam chinh xac, co niem tin viing chae vao nhiing con nguoi dang xay dung mpt che dp moi, dem lai sinh khi moi cho cupc song 6 song Da
3 Tdng ket nghe thuat: Thanh eong ciia tiiy biit "Song Da" la nho vao
ngon ngu dac sac, su dung nhieu ngon ngii ciia nhieu Rnh vue (the thao, dien anh,
quan su •); van phong khoa hpc; nhieu bi^n phap tu tir: nhan hoa, so sanh
III KET BAI
Bang tinh yeu thien nhien dat nude ket hop voi ngon tix dpc dao, tai hoa
Nguyen Tuan da tai hi^n len mpt khung canh Tay Bac that hiing vi ma eiing
that tru tinh, lam ta them tu hao ve niii song To quo'c nguy nga, trang 1^ Song
Da qua la mpt qua tang v6 gia ciia thien nhien la mpt eong trinh nghe thuat
tuy?t voi ciia bac thay tiiy biit Nguyen Tuan
2: Phan tich hinh hi-gng nguoi lai do Song Da trong tac pham
^ g u a i lai do Song Da" - Nguyen Tuan < ^
HI/6NG DAN CHI TIET
I MO BAI
Nguyen Tuan la nha van co hai giai doan sang tac truoc va sau each mang Truoc 1945 ong noi tieng voi cac tac pham nhu "Vang bong mpt thai", "Mpt chuyen d i " sau nam 1945 ong noi tieng voi the loai tiiy biit ma tieu bieu la cac tac pham: "Ha Npi ta danh My gioi", tiiy biit "Song Da" "Nguoi lai do Song Da" la tac pham trieh trong tiiy biit "Song Da" dupe vie't nhan chuyen 'hyc te'Tay Bac nam 1958 Tac pham de lai dau ah sau sac trong long nguoi khong chi la hinh tupng con Song Da "hung bao, trii tinh" ma con la boi tupng nguoi lai do hien ngang tren thae dii - mpt tay lai ra hoa
THAN BAI r
^ Khai quat: The gioi nhan vat tren trang van ciia Nguyin Tuan that
^•^8 yeu v6 cimg Mpt cu Kep, Ipng may bac, toe bac, rau bac, thap thoang '^'^a vudn Ian "nguyin dem cai quang doi xe'ehieu ciia mpt nha nho de phung
255
Trang 39su hoa thorn c6 q u y " ( H u a n g Cupi) M p t cy A m thuc day luc m o sang, mang
phong thai "mot triet nhan ngoi tinh buoc d i cua thai gian" Trong a m tra pha
ngon, cu da "nhan tha'y c6 mpt m u i tha va mpt v j triet l i " (Chen tra suang) Mot
H u a n Cao tir t u chan v u a n g xieng, c6 mang gong, v u n g b u t viet len tarn ly^
bach n h i i n g chii' n h u rong bay p h u p n g miia, the hi?n " n h u n g cai hoai bao tung
hoanh cua m o t d o i con n g u o i " (Chu nguoi til tu) Va h i n h anh o n g lai do
n g u a i Thai (Tay Bac) c6 "tay lai ra hoa" D o la nhiSng con n g u o i eye k i tai hoa
mang cot each ngh^ si
2 N6i dung can phan tich:
a Ve d?p ngoai hinh ong lac dupe Nguyen Tuan khac hpa: Buoe vao cai
tuoi bay m u o i , dau toe bac trSng, than hinh ong lai d o van d?p n h u mpt pho
tupng tac bSng da cam th^eh Nuoe da anh len chat sung chat m u n Canh tay
ran chae tre trang "Tay o n g leu ngheu n h u cai sao, chan o n g liie nao cung
khuynh k h u y n h n h u k?p lay mpt cuong lai tuong t u p n g " Cap mat tinh anh,
nhan luc nhin xa voi v p i Tren nguc ciia ong noi len mpt s6'"cu nau" thuong tich
tren "chien truong Song Da" ma Nguyen Tuan nguong m p gpi la " t h u Huan
chuong lap dpng sieu hang" Ong lai do spng Da nay c6 "tay lai ra hpa" da tung
vupt qua bao trung vay thach tran, giao phong sinh t u v o i " l u da noi ai nuoc"
Sau hon m u a i nam cheo do va chi huy mpt cpn thuyen c6 6 mai cheo da ngupc
xuoi song Da tram chuyen, cho da trau, xuong ho, che, canh kien ve xuoi, ong
nam v i i n g t i m g con thac, cai ghenh, nam chae binh phap than Song, than Da
b Khong chi mang ve d?p ngoai hinh gin voi lao dpng song nuoc, 6 ong
con in dam ve d?p tarn hon tinh each:
Thu nhat, the hien a su t u n g trai, giau k i n h n g h i f m , c6 su hieu biet sau sac
ve luong lach tren song Da
O n g lai do the hi^n su h i n h thanh " t i n h each" cua m i n h qua " t r i nho ong
dupe ren luy^n cao dp bang each lay mat ma n h o t i m i n h u dong danh vao
long tat ca n h u n g luong nuoc ciia tat ca n h u n g con thac hiem t r a Song Da, doi
voi o n g lai d o ay, n h u m p t t r u o n g thien anh h i i n g ca m a ong da thupc den ca
nhirng cai cham than cham cau va n h i i n g dpan xuong dong " " C h i n h v i vay
"ong lai da n a m ch3c dupe b i n h phap cua than song, than da O n g da thupc
qui luat phye kich ciia l u da" D o ehinh la hinh anh eiia m p t con n g u o i gSn bo
voi lao dpng, yeu nghe song nuoc, t i m g trai va giau k i n h nghi?m
Thu hai, 6 su thong m i n h linh boat, d u n g cam n h u m p t vien t u o n g tai ba^
n h u mpt nghe si trong ngh^ thuat v u p t thac song Da
' Cupc song cua nguoi lai do song Da la mpt cupe chien dau hang ngay
ngay nap cung phai gianh n h u n g cai song t u tay n h u n g con thac Ve d?p
dupe ngoi biit N g u y e n Tuan the hi?n qua hinh anh o n g lai d o v u p t thac:
256
^^d?P " g h ? sT cua o n g l a i do la s y tai ba diang m a n h cua m p t v j thuyen trUong day dan k i n h nghi#m thuy chien Chat tai hoa n g h | si cua ong lai d o la a ban ITnh chien dau va tinh than diang cam phi thuong Canh v u p t thac eiia ong lai do da the hi^n ro ve d^p va eo't each ay O trung vay t h u nhat, ong lai do xung
^an v o i k h i the nghenh chien quye't thang: "Thach tran dan bay vvra xong thi cai thuyen v u t toi" Canh hon chien ae li^t dien ra N h i m g hon da "b^ v$ oai phong
l l m li^t" ^^^^ nuoc thac "reo ho l a m thanh vi#n" chiing lieu mang xong vao m a
"da trai" ma " thiie goi vao byng va hong thuyen Co liic chiing dpi ca thuyen len" N g u y hiem la vay nhung ong lai do van binh tinh "hai tay g i i i mai cheo
Ichoi bj hat len khoi song" Ngay ca liic b} con thuy quai nay danh mieng don j
hiem nhat " b o p chat lay ha b p " dau dieng nhung v j thuyen truong van " hai chan van k?p lay euohg l a i " d u mat meo b^ch v i dau d o n n h u n g tieng chi huy ciia ong van sac lanh, tinh tao, dua con thuyen thoat khoi nguy hiem
That la m p t canh t u p n g xua nay chua t i m g c6! Cao cuong biet bao ! Triing vay t h i i hai lai v 6 cung hiem tro, bo' tri nhieu cua t u hem: "Dong thac hiim beo dang hong hpc te manh tren song da" O n g lai do bat dau cype tan cong bang each "nam chat dupe cai b a m song diing luong r o i " ong cho eon thuyen "phong nhanh vao cua sinh ma lai miet m p t d u o n g cheo ve phia cua da ay" Bpn t u o n g da, d u a thi "png tranh ma rap boi chep len", diia thi bj "6ng de sa'n len ma chat d o i ra de m o d u o n g tien" Cuo'i cung o n g thang eon b p n da tuong that bai tham hai dua cai mat "tiu nghiu, xanh le that vpng"
Triing v a y t h i i ba, ben phai ben trai deu la "lupng chet ca" D a vay, eon bo' tri "bpn da hau v $ " canh eira hong "bat chet" cai thuyen O n g l a i d o m u u t r i
"phong thang con thuyen", "ehpc thiing" triing vay roi "viit qua cong da canh
mo canh khep" Chiee thuyen n h u mpt m i i i ten tre "viit, v i i t " xuyen nhanh qua hoi nuoc The la het thac Song nuoe lai thanh binh
Qua do, ta tha'y ong lai do oai phong lam li^t n h u m p t v i danh tuong, t r i dung song toan, quye't doan va quye't thang D o la ve d^p tai hoa n g h | si ciia ong lai do dupe N g u y e n Tuan k h a m pha va ca ngpi N h i i n g an d u , so sanh, nhan hoa dupe tae gia su d u n g sang tao g p i len cam giac m a n h li^t day ah
^<?ng Canh v u p t thac la bai ca chien tran hao hiing N g u y e n Tuan da tung ra
^ 9 t dpi quan ngon ngu that h i i n g hau, da dang, bien ao than k i v o i lien tyc
i^hihig phep tu tir v6 ciing sinh dpng : sp sanh n g a m , nhan h p a , cuong di^u Cau chii tupn chay ao a t , di^p di^p triing triing tao ra m p t bue tranh hoanh trang Nha van da d y n g tam dien ta cupc chien giiia ong lai do v o i dong song theo h u o n g thpat dau t u o n g n h u khong can sue N h u n g cuoi ciing phan t h i n g thupc ve con n g u o i n h o su thong m i n h va diing cam Cupc v u p t thac that '^Soan muc, ong lai d o thuc s u la m p t n g u o i ngh^ sT tai hoa
257
Trang 40Thru ba, 6 sy k h i e m nhuang, b i n h d j , phong thai u n g d u n g mang co't each
ngh? SI
Doi vai n g u o i lai do, hiem nguy tren dong song cijng chinh la m p t phan
trong CUQC song cua ong K h i v u g t qua gian nguy , song nuoc lai tan xeo xeo
trong t r i n h o "song nuac lai thanh binh D e m ay nha do dot lira trong hang da
, n u o n g 6'ng com lam , va toan ban tan ve ca anh v u , ca d a m xanh Cung
ch5ng thay ai ban them m p t loi nao ve CUQC chieh thang v u a qua " Nha van
nhu m u o n nghi ngoi sau chang d u a n g dai cung nhan vat ciia m i n h dua tranh
tai t r i v o i thien nhien hung dCr Song qua giong van nh? nhang , ta lai tha'rn
thia them m p t ve d^p cua n g u o i lai do D o la sy khiem nhuong, b i n h d i , ung
d u n g bai v i "ngay nao ciing gianh lay cai song t u tay nhirng cai thac , nen no
Cling khong c6 gi la hoi hop dang nho " Cai phi t h u o n g da tro thanh binh
thuong Pham chat chieh si da hoa quy^n v a i phong thai tai t u , ngh^ s i
3 Tong ket ngh? thu?t: Co the noi N g u o i lai d o song Da dupe mieu ta
trong tac pham vua c6 t u the ciia m p t nguoi lao dpng t r i diing, vira c6 phong
thai ciia m p t ngh^ sT tai hoa H i n h t u p n g n g u o i lai do the hi^n phong each
ngh^ thuat doe dao eiia N g u y e n Tuan o giai doan sau Caeh mang Thang Tam:
n g u o i lai do d u la n g u o i lao dpng binh d j van hi^n len v a i chat tai hoa, ngh^ si;
de mieu ta ve d^p cua h i n h tupng, nha van su d u n g kien thuc cua nhieu nganh
khoa hpc khae nhau; ngon ngu sinh dpng, giau hir\ anh; cau van triing diep,
nhieu nhan hoa, so sanh, an dy
III K E T B A I
' T o m l a i , qua hinh t u p n g n g u a i lai do, nha van to thai dp yeu men, ty hao
va cam phuc truac n h i i n g con nguai lao dpng binh d i viing Tay Bac, nhiing
eon nguai ma nha van gpi la "chat vang m u o i " q u i gia ciia To quoc Qua nhan
vat nguoi lai do, N g u y e n Tuan cho rang chii nghia anh h i i n g dau phai tim
kiem dau xa N o c6 trong cupc song t i m mieng com manh ao ciia nhan dan lao
dpng N h i i n g n g u o i b i n h d i c6 t r i diing tai ba hp c6 the tao h i n h tac mau cho
ngh? thuat H p la doi t u p n g ciia cai d^p, ciia anh sang tham m l hi?n dai
Xs, Le T h i H u a n g ( D H S P Hue): Hue trong nhung trang van cua Hoang Phu
tJgC^ Xwi^Mg mang am huang huyen hoac cua nhimg thanh qudch reu phong, nhung l(hu vucm tram mac, cokinh, nhimg rimg thong u tick, net trie tinh cua nui Ngu song liiecmg- ^^"^ Huang nui Ngu da tra thanh bieu tugng gan ket trong tha van Trong dai song van hoa tinh than cua cu dan Hue, song Huang niii Ngu mang
ve dep can xieng, hai hoa Nha van da tim thay trong ve dep san thiiy him tinh nay mot su hoa nhap "van hoa dong song", va "van hoa nui" Song Huang da tra thanh dot tuang tham my cua tha ca nhac hoa, nhung chi du&i ngoi hut ciia Hoang Phu Ngoc Tuang, dong song thi ca nay mai duac soi chie'u tie nhieu phia Dong Huang chdy tran tren nhirng trang ky cua anh, nhieu dang ve Co khi song Huang la "mot co gdi di-gan phong khodng vd man dai, c6 khi Id "me phu sa ciia mot vung van hoa xie
sa", CO luc song Huang tra thdnh "mot nguai tai nH ddnh ddn luc dem khuya" Den
vai nhimg trang ky cua Hodng Phu Ngoc Tuang, nguai doc c6 dip hieu ro them vecoi nguon song Huang vd van hoa Hue Song Huang vd "van hoa song ngoi" ay duang nhu duac Hodng Phii Ngoc Tuang thu tom lai trong mot mau huyen thoai dep khep Iqi nhieng trang ky hoc 16 mot cai toi tram tu vd nong chdy suy tu: "Ai dd dqt ten cho dong song? Co nhieu each tra lai cho cau hoi dy Trong do, toi thich nhat mot huyen thoai kerang vi yeu quy con song xinh dep cua que huang, con nguai a hai ba dd nau nuac tram lodi hoa doxuong long song, de'ldn nuac tham tho mai mai Toi linh hoi y ciia truyen thuyel dy nhu the nay: con nguai da dat ten cho dong song nhu nhd tha chon biit hieu ciia minh, giei gam vdo day tat cd uac vong muon dem cdi Dep vd tie'ng Tham de xdy ddp van hoa vd lich sie"
(Trich Tap chi Song Huong- so 161 nam 2002)
l P h a n tich ve d?p a i a Song Huong trong tuy but " A i da d|t ten
i i l g j o n g song" cua nha van Hoang Phu Ngpc Tuang
H l / O N G D A N C H I T I E T
^- M 6 B A I
On ^gQC T u a n g la nha van chuyen ve biit ky, tan van Sang tac ciia
\l ' l " ^ huong, dat nuoc, con nguai, dae bi?t la van hoa nhu: " N g o i sao tren d i n h Phu Van Lau", " A i da dat ten cho dong song?"
"^8 do, tuy b u t " A i da dat ten cho dong song?" thuc sy la m p t trong n h i i n g