RỐI LOẠN LO âu và BỆNH TIM MẠCH

• Lo âu thông thường liên quan tới một đe dọa rõ ràng, thực tế... RL stress sau sang chấn post traumatic stress disorder PTSD Xuất hiện sau một sang chấn mạnh, vượt quá ngươ

RỐI LOẠN LO ÂU

& BỆNH TIM MẠCH

BS TRẦN DUY TÂM

BV Tâm thần Tp HCM

1 ĐẠI CƯƠNG

• Là một trạng thái bệnh lý đặc trưng bởi :

• Về tâm lý là một cảm giác lo âu, căng thẳng, sợ một điều gì xấu sắp xãy ra

• Về cơ thể là một tập hợp gồm các triệu chứng

căng thẳng, một sự kịch phát hệ thần kinh tự trị

giao cảm (thần kinh thực vật) với các dấu hiệu

như :

tim nhanh, khô miệng, máy giật cơ, run tay, nghẹt thở, nặng ngực, khó chịu vùng dạ dày, buồn nôn, choáng váng,

dễ giật mình, khó nuốt, dễ kích động nổi nóng, khó thư

giãn, kém tập trung, khó ngủ…

1 ĐẠI CƯƠNG

• Rối loạn (RL) lo âu khác với lo âu thông thường

• Lo âu thông thường liên quan tới một đe dọa rõ ràng, thực tế Ở RL lo âu các đe dọa thường không rõ ràng, mơ hồ hoặc vô lý

• Liên quan tới các xung đột tâm lý

• Chúng xâm chiếm lấy người bệnh, lo âu một cách không tương xứng, bất hợp lý so với các mối đe dọa

Phân loại các RL lo âu

 RL hoảng loạn

 RL lo âu lan tỏa

 Các ám ảnh sợ

 RL ám ảnh cưỡng chế

 RL chấn thương sau stress

RL hoảng loạn= lo âu cực độ kịch phát

Cơn lo âu cấp tính, hoảng loạn (panic disorder)

- Xuất hiện đột ngột, không có yếu tố báo trước, nhanh

chóng lên tới đỉnh điểm của sự hoảng loạn

- RL hoảng loạn dễ dẫn tới việc lạm dụng rượu, ma túy,

trầm cảm, thu hẹp hoạt động xã hội…

- Thường xuyên khám cấp cứu với các chẩn đoán nhồi máu

cơ tim, hạ Ca máu…

RL lo âu lan tỏa = lo âu thường trực vì các khó

khăn, vấn đề thường ngày

RL lo âu lan tỏa Generalized Anxiety Disorder GAD

vấn đề hàng ngày…so với mọi người,

• Mất nhiều thời gian vào sự suy nghĩ, tính toán và nỗ lực để thoát khỏi các lo âu, luôn cần sự trấn an

• Các dấu hiệu đi kèm: bồn chồn, hay mệt, khó tập trung hay quên, không thư giản được, cảm giác

căng thẳng, căng cơ…

2.2 RL lo âu lan tỏa ( trouble anxiété généralisée TAG, generalized anxiety disorder GAD)

• Thường thấy khởi phát vào tuổi thành niên

• 25% thân nhân cấp 1 bị RL lo âu lan tỏa

• Diễn tiến có thể mãn tính, nguy cơ trầm cảm thứ phát rất cao

Ám ảnh sợ đặc hiệu = Sợ hãi một đối

tượng, một tình huống cụ thể

Ám ảnh sợ xã hội Sợ một cách vô lý khi ở trong môi trường công cộng, ứng xử

trước đông người (nói trước tập thể, ăn uống nơi công cộng, đi vệ sinh công

cộng…) → tránh né giao tiếp công cộng

2.3 Các ám ảnh sợ đặc hiệu (specific phobia, phobie)

Sợ một cách vô lý một đối tượng, một tình huống (sợ dao, sợ độ cao, sợ ngựa…) Xuất hiện sự lo âu cực độ khi chạm trán hoặc rơi vào tình huống đó hành vi tránh né

AA cưỡng chế = các ý nghĩ, hình ảnh, thao tác tâm lý… lập đi

lập lại hoặc những hành vi, nghi thức cưỡng chế

2.4 RL ám ảnh cưỡng chế (obsessive- compulsive disorder OCD, trouble obsessionnel compulsif TOC)

Ám ảnh bởi các ý nghĩ, hình ảnh, thao tác tâm lý… lập đi lập lại một cách cưỡng chế hoặc

những hành vi, nghi thức lập đi lập lại (rửa tay, kiểm tra, sắp xếp ), mặc dù trái với ý muốn

nhưng bệnh nhân sẽ hết sức căng thẳng, lo âu nếu cưởng không thi hành hoặc nghĩ tới chúng

PTSD = sang chấn mạnh sống lại tình huống sang chấn,

tránh né, quên và nhiễu loạn cuộc sống

2.5 RL stress sau sang chấn (post traumatic stress disorder PTSD)

Xuất hiện sau một sang chấn mạnh, vượt quá

ngưỡng bình thường Người bệnh luôn như sống lại biến cố cũ dưới dạng tái hiện hình ảnh nghiền

ngẩm tâm thần, ác mộng (Hội chứng quá khứ tiếp

diễn) Họ có hành vi tránh né nơi chốn, hình ảnh,

lời nói… gơi lại biện cố, đôi khi có hiện tượng

quên đi những phần quan trọng của biến cố, cuộc

sống tâm lý cảm xúc và quan hệ xã hội bị nhiễu

loạn nặng nề

Tỉ lệ đồng mắc cao !!!

• Tỉ lệ đồng mắc bệnh lý lo âu, rối loạn khí sắc với bệnh tim mạch cao tại Mỹ (1):

– 34% bệnh nhân tim mạch có các rối loạn khí sắc – 3,3% bệnh nhân tim mạch có rối loạn lo âu

• Bệnh lý lo âu đi kèm với nguy cơ tim mạch (2)

– Bệnh nhân lo âu: nguy cơ tim mạch cao gấp 2,7 lần

– BN lo âu và trầm cảm: tỉ lệ này là 3,54

(1) Goodwin et al 2009

(2) Vogelzangs et al 2010

Lo âu & tim mạch

• Nguy cơ bệnh mạch vành, tử vong do tim mạch tăng tới 26%

và 48% trên bệnh nhân lo âu (p<0,0001 và p=0,003) (1)

• Lo âu liên quan tới tăng 47% chết do mọi nguyên nhân

(p=0,04), chết do bệnh tim mạch (p=0,02) và 25% tái phát triệu chứng tim mạch

• Ngủ ít (<7,5 giờ) làm tăng 32% nguy cơ tim mạch (p=0,03) (3)

• Trầm cảm và lo âu làm tăng 28% và 26% nguy cơ nhập viện của bệnh nhân tim mạch (4)

• Bệnh nhân tim mạch lo âu kèm trầm cảm: nguy cơ nhập viện tăng 35%

(1) Roest et al 2010 (Meta-Analysis)

(2) Roest et al 2010

(3) Eguchi et al 2008

(4) Chamberlain, et al 2011 Associations of preexisting depression and anxiety with hospitalization in patients with

cardiovascular disease

Lo âu & tim mạch

• 20 NC từ 1980 tới 2009

• Với thời gian trung bình là 11 năm, các bệnh

nhân lo âu có vấn đề tim mạch là 26%, phổ

biện là thiếu máu cơ tim, nguy cơ tử vong lên tới 48%

1 Annelieke M Roest, Elisabeth J Martens, Peter de Jonge, and Johan DenolletAnxiety and Risk of Incident

Coronary Heart Disease: A Meta-Analysis Journal of American College of Cardiology 2010, 56: 38-46

2 Imre Janszky, Staffan Ahnve, Ingvar Lundberg, and Tomas HemmingssonEarly-Onset Depression, Anxiety, and Risk

of Subsequent Coronary Heart Disease: 37-Year Follow-Up of 49,321 Young Swedish Men Journal of American College of Cardiology 2010, 56: 31-37

Rối loạn lo âu lan tỏa, bệnh lý phổ biến

• Làm giảm chất lượng cuộc sống, tăng nguy cơ trầm cảm và trầm trọng các bệnh lý thần kinh (1)

• Kéo dài thời gian làm việc hơn 4 lần so với người khỏe mạnh (2)

• GAD làm tăng nguy cơ tự sát:

-Tỷ lệ có ý tưởng tự sát trong suốt cuộc đời: 31,9%

- Tỷ lệ hành vi tự sát trong suốt cuộc đời là : 12.01%

1 Bernal M et al., J Affect Disordes 2006: 101: 27-34

2 Barger SD., et al Does generalized anxiety disorder predict coronary heart disease risk factors independently

of major dipression disorders? Journal Affect Disorders 2005; 88:87-91

RL hoảng loạn với nguy cơ cao về

tim mạch & đột tử

• Tỷ lệ chết trẻ cao liên quan tới tim mạch

và tự sát

• Liên quan tới lối sống: nghiện thuốc lá,

rượu, dinh dưỡng không hợp lý, tỷ lệ cao

phì đại thất trái và thuyên tắc

1 William Coryell, MD; Russell Noyes, MD; John Clancy, MD Excess Mortality in Panic Disorder A Comparison With Primary Unipolar Depression

Arch Gen Psychiatry 1982;39(6):701-703

2 Weissman, Myrna M.; Markowitz, Jeffrey S.; Ouellette, Robert; Greenwald, Steven; Kahn, Jeffrey P Panic disorder and cardiovascular/cerebrovascular problems: Results from a community survey The American Journal of Psychiatry, Vol 147(11), Nov 1990, 1504-1508

2 Reinhold JA, Mandos LA, Rickels K, Lohoff FW Pharmacological treatment of generalized anxiety disorder Expert Opinion

Pharmacotherapy 2011;12:2457-2467

3 Katzman MA CNS Drugs 2009; 23: 103 – 120

Rối loạn lo âu lan tỏa - Thách thức trong điều trị

Guideline hóa dược trị liệu các RL lo âu theo WFSBP 2012

RL hoảng loạn PD RL lo âu lan tỏa GAD Ám ảnh sợ XH RL ám ảnh cưỡng

Quetipiane XR - Giúp cải thiện giấc ngủ đáng kể cho

bệnh nhân RLLA lớn tuổi

Effect of extended release quetiapine fumarate (quetiapine XR) on quality of life and sleep in elderly patients with generalized anxiety disorder, Catherine Datto et al 2013

Các liệu pháp tâm lý

Nhận thức hành vi

Phân tâm

Hệ thống Tâm thể

Tâm lý

nâng đỡ

KẾT LUẬN

• RL lo âu là nhóm bệnh lý phổ biến trong dân

số chung, gây ảnh hưởng đáng kể đến sức

khỏe, hoạt động nghề nghiệp XH và suy giảm chất lượng cuộc sống

• Tỷ lệ cao đồng hành với bệnh lý tim mạch

• RL lo âu lan tỏa và RL hoảng loạn có nguy cơ cao bệnh lý tim mạch, tự sát và tử vong sớm