Thần kinh học trẻ em

định nên có nhiểu để mục quan trọng đã phải để lại.. Tiép th u nhữ ng ý kiến đóng góp phê bình của quý bạn đọc.. chúng tói cho x u ất bản lần này với nhữ ng sửa chữa, chinh lý và bô sung

LÊ ĐỨC HINH - N G U Y Ễ N CHƯƠNG

THĂN KINH HỌC

TRÉ EM

Xuàt bàn làn thư hai, có sứa chữa va bố sung

NHÀ XUẤT BẢN Y HỌC

Tưởng n i ệ m B á c s ĩ

N G U Y Ễ N Q U Ố C ÁNH, ngư ờ i t h ầ y đ ã tr u y ê n th ụ

n h ữ n g k iế n th ứ c “ TH ÁN

K I N H H Ọ C ” cho c h ú n g tôi.

L Đ H in h - N C h ư ơ n g

TỰA CHO BẢN IN LẨN THỨ HAI

T ro n g mười n ă m qua, các k hoa học về th ầ n k in h đã có

r ấ t n h iều tiế n bộ vượt bậc d ẫn đến sự p h á t tr iể n của các chuyên k hoa sâ u tro n g T h ầ n K inh Học Theo qui lu ậ t chung,

“T h ần K inh Học T rẻ E m ” trê n th ế giới cũng đã và đ an g đ ạ t được n h iê u th à n h tự u đáng kê tro n g c h ẩ n đoán và điều trị

Đó là điều r ấ t đ án g p h ấ n khỏi, khích lệ mọi th ầ y thuốc q u an tâm đến v ấn đê p h á t triể n và trư ở n g th à n h của trẻ em

L ĩn h vực b ệ n h th ầ n k in h ở tr ẻ em k h á phứ c tạ p vì liê n

q u a n đ ến n h iề u rô'i loạn b ệ n h lý k h á c n h a u B iểu h iệ n lâm

sà n g có th ể d iễ n ra ở mọi vị tr í củ a h ệ th ầ n k in h , từ vỏ n ão đến d ây t h ầ n k in h ngoại b iê n và cơ Các b ệ n h t ậ t th ầ n

k in h có thế’ x ảy r a tro n g mọi g iai đ o ạn p h á t tr iể n và chức

n ă n g của tr ẻ em , n h ấ t là tro n g n h ữ n g n ă m th á n g đ ầ u của

lứ a tu ổ i ấ u thơ C h ín h vì vậy k iế n th ứ c về T h ầ n K in h Học

T rẻ E m lu ô n là m ột yêu cầu bức xúc đối với các th ầ y th u ố c lâm s à n g th ầ n k in h

N ăm 1994 cuốn T h ầ n K inh Học T rẻ Em n ày đã được ra

m ắt quí b ạ n đọc n h ư n g do nhữ n g điều kiện khó k h ă n n h ấ t

định nên có nhiểu để mục quan trọng đã phải để lại Tiép th u nhữ ng ý kiến đóng góp phê bình của quý bạn đọc chúng tói cho x u ất bản lần này với nhữ ng sửa chữa, chinh lý và bô sung cần thiết Tuy vậy vâi nhữ n g k hả n ăng hiểu b iết còn h ạ n chê của chúng tôi b ản in lầ n th ứ hai này chắc vẫn còn nhiếu khiếm khuyết C húng tôi k ín h mong quý đồng nghiệp và bạn đọc sẽ V U I lòng chỉ giáo cho chúng tôi để cuốn sách này mỗi ngày được hoàn chỉnh thêm

N hân đây chúng tôi xin chán th à n h cảm ơn sự đóng góp của Phó Giáo sư N guyễn Q uang Bài, Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Phương Mỹ và T iến sĩ T rầ n T hu Hương trong lần x u ấ t bản này C húng tôi cũng xin trâ n trọng bầy tỏ tấm lòng biết ơn của chúng tôi đổi vối B an G iám đốc N hà X u ất b ản Y học đã tạo điều kiện th u ậ n lợi để cuốn T hần K inh Học T rẻ Em lại được ra m ắ t quý b ạn đọc tro n g dịp k ết th ú c T hập Kỷ C ủa Não (1990 - 2000) và bưóc sang T hiên N iên Kỷ mới

L Ê Đ Ứ C H IN H - N G U Y Ễ N C H Ư Ơ N G

4

th á n g 12 n ăm 1956 Từ đ ầu n ăm 1967 n h ữ n g k hoá g iản g vê

th ăm k h á m th ầ n k in h trẻ em đã được tiế n h à n h cho m ột sô' cán bộ ch u y ên khoa th ầ n k in h và tin h th ầ n N ăm 1968 được

Bộ Y t ế giao cho n h iệm vụ n g h iên cứu vê' "hội chứng não cấp"

ở trẻ em, m ột Đơn vị N ghiên cứu V iêm n ão được h ìn h th à n h

và trê n cơ sở đó, m ột P hòng T h ầ n K inh T rẻ Em lần đ ầ u tiê n

ra đời tạ i B ệnh viện B ạch M ai vào n ă m 1970

Hơn h a i m ươi n ă m đã trô i q u a đi từ n gày đó Đ ã bao

n h iê u b ệ n h n h i t h ầ n k in h vào đ iề u t r ị tạ i K hoa T h ầ n K in h

B ệnh V iện B ạch M ai tro n g tìn h tr ạ n g cực kỳ tr ầ m trọ n g

cũ n g đ ã được cứu th o á t từ nơi n ày H ìn h ả n h của n h ữ n g

th á n g h è rự c nó n g h à n g n ă m to à n th ể cá n bộ công n h â n viên tro n g K hoa c ù n g với gia đ ìn h củ a các b ệ n h n h i n g ày đêm dốc lò n g c h u n g sức ch ô n g dịch b ệ n h , cứu b ệnh n h i h ẳ n vẫn còn sin h động tro n g tr í nhớ của bao người

T ừ t ấ t cả n h ữ n g công việc th ự c t ế n êu tr ê n , th ô n g q u a các h o ạ t độ n g tro n g học tậ p , n g h iê n cứu, đ iều tr ị, g iả n g dạy và x ây d ự n g tu y ế n c h u y ê n k h o a, m ột sô' k iế n th ứ c đã

được th u th ậ p lại tro n g tặ p “THẦN K IN H HỌC TRE F.M" này Ưốc m ong th a th iế t của c h ú n g tôi n h ữ n g người soạn

th ả o các tà i liệu ở đáy, là làm sao các đồng n g h iệ p tro n g

ch u y ên k h o a T h ầ n K inh có th ê m n h ữ n g th ô n g tín cơ b á n cần th iế t đối với môn T h ầ n K inh Học T rẻ Em Với n h ữ n g

h iể u b iế t và k in h n g h iệm còn r ấ t h ạ n c h ế củ a c h ú n g tôi,

tậ p sách n à y chắc ch ắ n còn r ấ t n h iề u th iế u sót C h ú n g tôi

m ong các đồng n g h iệp tro n g và ngoài ch u y ê n k hoa sẽ góp ý

bô su n g sử a c h ữ a cho c h ú n g tôi để các lầ n x u ấ t b ả n s a u sẽ

n g à y m ột h o à n c h ỉn h hơn C h ú n g tôi k h ô n g b ao giờ q u ê n ơn

Bs N guyễn Quốc Á nh, người T h ầy đã tru y ề n th ụ n h ữ n g

k iế n th ứ c t h ầ n k in h học cho c h ú n g tôi

Sống tro n g "T hập kỷ của N ão 1990 - 2000", su y n g h ĩ vế

k h ẩ u h iệ u "Trẻ em hôm n ay - T h ế giới n g ày m ai", c h ú n g tôi

hy vọng tậ p sách n à y sẽ góp p h ầ n n h ỏ vào công tá c chăm sóc sức k hoẻ củ a con em ch ú n g ta N h â n đ ây ch ú n g tôi xin

tr â n trọ n g cám ơn C ap A n a m u r, Tổ chức cứu trợ của n h â n

d â n Đức và Bác sĩ K ot R a p h a e l đ ã g iú p đỡ c h ú n g tô i mọi

- K hám th ầ n k in h tr ẻ sơ sin h (L Đ H inh) 56

- Đ ánh giá sự p h á t triể n tâ m lý - v ận động 68(L.Đ.HĨnh)

- M ột số xét nghiệm và th ă m dò chức n ăn g trong 76chẩn đoán b ệnh th ầ n kin h ở trẻ em (L.Đ.Hinh)

- B iến đổi đ iện n ão đồ tro n g b ệ n h lý th ầ n k in h 90trẻ em (N p Mỹ)

P h ầ n 2 M ột s ố n h ó m b ệ n h p h ổ b iế n 101

- Đ ại cương về k h u y ết tậ t bẩm sinh (L Đ H inh) 103

- T hoát vị m àng não và m àng tu ỷ (N Q Bài) 115

7

- G iang m ai th ầ n kinh bẩm sinh (L Đ H inh) 2Ằ5

- Các biến chứng th ầ n kinh cùa các bệnh p h á t 230

b an và sau tiêm chủng (N Chương)

- Biến chứng th ầ n kinh sau tiêm phòng dại 233(L.Đ.Hinh)

- Teo cơ nử a m ặt tiên triể n (L.Đ H inh) 248

- Đại cương vê b ệnh dây th ầ n kinh (L.Đ H inh) 250

- B ệnh lý m ạch m áu não ở trẻ em (N Chương) 257

- T ai biến m ạch m áu não ở trẻ em (L.Đ H inh) 262

- Nhức đ ầu do rối loạn vận m ạch (m igren) 273(L.Đ.Hinh)

- Biểu hiện th ầ n kinh từ các bệnh nội khoa ở trẻ 280

- C hậm p h á t triể n tâ m tr í (L.Đ.Hinh) 337

- V ài n é t tâ m b ệnh học trẻ em (T.T Hương) 357

- Đ ại cương về dược lý th ầ n k in h (L.Đ H inh) 371

- Phục hồi chức n ăn g th ầ n k in h (L.Đ H inh) 403

- T h u ậ t ngữ Việt - A nh - P h áp về th ầ n kin h trẻ 4 1 1

em (N Chương)

8

Phần 1

Đại cưong

ĐẶC DIÊM VÉ GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG NÃO - TUỶ ỨNG DỤNG VÀO LÂM SÀNG THẦN KINH TRẺ EM

1 HỆ THẦN KINH

Là m ột h ệ th ô n g tr ẻ tu ổ i tro n g các hệ th ố n g cơ q u a n của con người T ro n g q u á tr ìn h tiế n hoá (bậc th a n g sin h

v ậ t), hệ th ầ n k in h là d ẫ n c h ứ n g đ iển h ìn h cho sự p h â n b iệ t

g iữ a người v à v ặ t, cho sự p h á t tr iể n s in h v ặ t học, p h á t

tr iể n b iện chứng

1.1 Hệ th ầ n k in h

Là cơ q u a n chủ động của to à n th ể , p h ụ tr á c h h o à n to à n mọi h o ạ t động của cơ th ể T h ầ n k in h k ế t hợp h a i hệ: hệ tiế p ngoại chi phõì h o ạ t động cơ th ể đôi với môi trư ờ n g b ên

n g o ài và hệ th ự c v ậ t p h ụ tr á c h h o ạ t động củ a môi trư ờ n g

b ên tro n g ; cơ th ể con người tiế p th u các p h ả n ứ n g kích

th íc h ở b ên n g o ài v à ở b ê n tro n g cơ th ể , chọn lọc, lo ại tr ừ

và tu ỳ từ n g trư ờ n g hợp có n h ữ n g h à n h động p h ả n ứ n g k h ác

n h a u T hông q u a các tô chức k h á c n h a u , từ đơn g iả n đến phứ c tạ p , th ậ m chí r ấ t phứ c tạ p , h o ạ t động to à n bộ h ệ th ầ n

k in h để th ự c h iệ n tố t n h iệ m vụ tiế p th u và g iải đ á p đó

N h ư vậy, th ứ n h ấ t, hệ t h ầ n k in h , giữ mô'i liê n h ệ củ a cơ th ể đối với môi trư ờ n g b ên ngoài, q u a đó, b iể u h iệ n n h ữ n g h ìn h

th á i tin h vi v à phứ c tạ p củ a cơ th ể đối vổi t h ế giới b ên ngoài; th ứ h a i là, đ iều c h ỉn h to à n bộ h o ạ t động c ủ a cơ th ể '

v à th ứ b a là, tạ o mối th ô n g n h ấ t giữ a h o ạ t động b ên n g o ài

v à h o ạ t động b ên tro n g c ủ a cơ th ể

10

1.2 S ự p h át triể n củ a h ệ th ần kinh

Vào ngày th ứ 18 cúa phôi, ống th ầ n k in h được h ìn h

th à n h từ p h ầ n ngoại bì (tấm th ầ n kinh): p h ầ n trê n của ống th ầ n k in h p h á t triể n th à n h não, còn p h ầ n dưới th à n h

tu ỷ sông

Những dị dạng của ống thần kinh: Các thoát vị não - màng não-

1 trán - mủi; 2 đỉnh; 3 chẩm; 4 thoát vị tuỷ ■ m àng nào thát

lưng cùng

12

H iện tư ợ n g k h ô n g n ão là th iế u sự p h á t tr iể n của đ ầu trê n

Đ óng k h ô n g k ín ống th ầ n k in h gây n ê n n h iề u loại dị

d ạng: T h o á t vị m à n g não, th o á t vị não - m à n g não (ở đ ầu trê n ); gai đôi, th ư ờ n g ở s , là dị d ạ n g th ư ờ n g gặp ở đ ầ u dưới của ông t h ầ n k in h (h ìn h 3)

Sự p h á t tr iể n q u a n trọ n g n h ấ t là sự m y êlin h oá các tổ chức ỏ t h ầ n k in h và n h ữ n g b iế n đổi ỏ vỏ não M yêlin h oá có liên q u a n tới sự ch ín m ùi trư ở n g th à n h c ủ a h ệ th ầ n k in h

M yêlin h oá b ắ t đ ầ u từ th á n g th ứ tư c ủ a phôi, sớm n h ấ t là

b ắ t đ ầ u vào các sợi củ a rễ trư ớc và rễ s a u củ a tu ỷ sông Đặc

b iệ t đường d ẫ n tr u y ề n xuống, bó th á p , b ắ t đ ầ u được m y êlin hoá từ th á n g th ứ s á u tới th á n g th ứ m ười và tới 1 - 4 tu ổ i mới h o à n c h ỉn h (Đ iều n ày r ấ t q u a n trọ n g tro n g việc ứ ng

d ụ n g vê n h ậ n đ ịn h đ á n h giá d ấu B a b in sk i k h i th ă m k h á m

th ầ n k in h ở tr ẻ nhỏ)

Vào t u ầ n th ứ n ă m tó i giữ a th á n g th ứ b a củ a phôi, có sự

p h â n ch ia về tô chức ỏ vỏ não: vỏ não mối b ắ t đ ầ u p h á t triể n từ th á n g th ứ ba của phôi, tiế p tụ c p h á t tr iể n cho tới

k h i th a i n h i ch ào đời, tới b a tu ổ i, có b iệ t h oá chức n ă n g cơ

b ản cho tới 8 tu ổ i B a n đ ầ u , m ặ t n g o ài củ a vỏ n ão th ì n h ẵ n , tới th á n g th ứ 4 - 6 củ a phôi sẽ lầ n lư ợ t x u ấ t h iệ n r ã n h giữ a

Các phần của trục não qua thiết đồ Charcot

N hư vậy, sự p h á t tr iể n củ a hệ th ầ n k in h — củ a não, tu y sống - có th ể tóm t ắ t q u a th iế t đồ C h arco t, b ản g dưới đáy, giúp ta luôn luôn chú ý ứ ng dụ n g đ á n h giá sự p h á t tr iể n

th ầ n k in h trẻ em liên q uan m ật th iế t với sự p h á t triể n chung của cơ th ể trẻ

14

kinh ngoại vi tuỷ

N đậu

Nhản cùi

Nhân xám trung ương

Gian

não

Đồi thị

Hạ khâu não - tuyến yên

Đôi dây II Não thất III

Kênh ống nội tuỷ (NT Krause)

lõ

Do m ột n g u v én n h á n nào đó, từ cơ th ể mỏi trư ò n g từ

tổ chức cấu tạ o th ầ n k in h , làm chậm tr ê hoặc n g ẩ t q u ã n g

sự p h á t tr iể n th ầ n k in h sẽ gâv n ên các th ể loại c h ậm p h á t

tr iể n tâ m th ầ n k in h trẻ em

1.3 N ơron

Noron và các phần kéo dài

L à đơn vị g iải p h ẫ u cơ sở củ a các tổ chức th ầ n k in h Mỗi nơ ron gồm có th â n tê bào và các p h ầ n kéo dài các

16

n h á n h c à n h và sợi trụ c Các n h á n h c à n h th ư ờ n g có n h iề u ,

th ư ờ n g m ả n h và n g ắ n , d ẫ n tru y ề n các x u n g động t h ầ n k in h tới t h â n t ế bào Sợi trụ c là p h ầ n kéo dài, có n h iề u n h á n h

b ê n , th ư ờ n g có bọc lớp m y ê lin (có độ d ài tới 120 m icro m et)

d ẫ n tru y ề n các x u n g động th ầ n k in h từ t h â n t ế bào th ầ n

k in h đi tới các khớp th ầ n k in h k h ác (sináp)

T ừ n h ữ n g nơ ro n n à y h ìn h th à n h các cấu trú c củ a trụ cxám với n h iề u tr u n g tâ m k h á c n h a u T ừ n h ữ n g sợi trụ c ,

h ìn h th à n h các đư ờng d ẫ n tru y ề n , d ẫ n tr u y ề n h ư ớ ng tâ m (tiếp th u - cảm giác), và d ẫ n tru y ề n ly tâ m (th ự c h iệ n , giải

đ áp - v ậ n động) Tốc độ d ẫ n tr u y ề n củ a n h ữ n g đư ờng n à y càn g n h a n h k h i đư ờng k ín h sợi trụ c cù n g độ d ày bọc

m yêlin càn g lớn; m ặ t k h ác với cấu tr ú c ở k h ô n g g ian , các sợi trụ c đ a n chồng chéo lên n h a u n ê n tốc độ d ẫ n tru y ề n lạ i

c àn g n h a n h và là tín h c h ấ t siê u d ẫn Đ ây cũ n g là cơ sở lý

lu ậ n cho n h ữ n g q u a n n iệm về p h ụ c hồi chức n ă n g t h ầ n

k in h và tâ m lý

1.4 H ệ th ẩ n k in h tr u n g ư ơ n g

B ao gồm n ão v à tu ỷ sông; từ đó có n h ữ n g d ây th ầ n

k in h , d ây t h ầ n k in h sọ đối vói não, dây th ầ n k in h gai đôi với

tu ỷ sông T oàn bộ các dây th ầ n k in h (th ầ n k in h sọ và th ầ n

k in h gai) h ìn h th à n h hệ th ầ n k in h ngoại vi ở h ệ th ầ n k in h tru n g ương cũng n h ư ở h ệ th ầ n kifth ngrrai vi đ ều cổ tổ chứccủa th ầ n k in h động v ậ t và th ầ n kirừt th ự c vật

1 4 1 N ão ở tro n g hộp sọ, được bảo v ệ và nu ô i dư ỡng bởi

m à n g n ã o ,d ịc h n ã o - tu ỷ và m ạch m ấu

1 4 2 T uỷ sông ở tro n g ông sông được bao bọc, n u ô i dư ỡng

bởi m à n g tu ỷ và m ạch m áu

1 4 3 Do cấu trú c đặc b iệ t c ủ a m à n g não - tu ỷ v à m ạch

m á u n ão -tu ỷ h ìn h th à n h "h àn g rào": h à n g rà o m á u - m à n g

nào - não, h à n g rào m áu - nào (c h ất đi từ m áu vào n ã o th i

được chọn lọc và chỉ ò m ột mức độ n h ấ t định).

Từ các đặc điểm n àv người ta đã ứ ng d ụ n g tro n g đieu trị ở th ầ n k in h ví dụ: d ù n g su lfa m id để đ iều trị viêm m àn g não cấp (qua đường uông và vào được não): tiê m th u o c q u a đưòng ống sông

1.4.4 Sự tư ỏ i m áu ờ não và ở tu ỷ sống cũng có n h ũ n g n é t

đặc b iệ t:

Ớ tu ỷ sông, do hệ th ố n g tư ớ i m á u ch ằ n g c h ịt s u ỏ t dọc

tu ỷ sông k ế t hợp với m ạn g lưới th e o từ n g d iệ n c ắ t n g a n g

n ê n h ìn h th à n h m ạ n g lưới chi c h ít n h ư m ắ t lưới (do đó

n g u y ê n n h â n b ệ n h n h ũ n tu ỷ í t g ặp hơn ở não)

ơ n ão, các động m ạch n ã o là n h ữ n g động m ạch tậ n ,

n h ư n g nhờ n h iề u loại tiế p nối (tiếp nối ở n ền n ão, tiế p nối giữ a các động m ạch n ão trư ớ c, động m ạch n ão g iữ a, động

m ạch n ão s a u tiế p nôi ỏ n g a y n h u mô não), n ê n có sự bù

t r ừ cao T ừ đặc điểm n ày , ngư ời ta đ ã ứ n g d ụ n g tr o n g th eo ròi đ á n h giá c h ẩ n đ oán tiê n lư ợng c ũ n g n h ư tro n g đ iề u trị

tu ỷ (ở kh o an g đưói nhện); đặc b iệ t từ đốt sông th ắ t lư n g th ử

h ai (Ln) không có tu ỷ sông, có 40 đôi rễ th ầ n k in h tậ p hdp

th à n h đuôi ngựa

18

Liên hệ khoanh tuỳ, đốt sống, màng tuỳ

19

T uỷ sông được tạ o th à n h bởi c h ấ t x á m và c h ấ t tr ắ n g

C h ấ t xám được tạo

th à n h bởi n h iêu loại tế bào th ầ n k in h (nơron): nơron vận động ở sừng trước tu ỷ , nơron cảm giác

ở sừng sau , nơron thự c

v ậ t ở sừng bên, ở đoạn

tu ỷ lưng Viêm sừng trước tu ỷ cấp ở trẻ em, bệnh bại liệt, là loại bệnh dịch ở trẻ em gây nhiều tai biến và di chứng nặng nề

Phinh tuỷ

21

Từ 31 k h o an h tu ỷ được tậ p hợp th à n h các đoan tu y co (C, - CB), đoạn tu ỷ lưng (D, - D 12), đoạn tu y th ắ t lưng (L - Ls) đoạn tu ỷ cùng và đoạn tu ỷ cụt Có n h ữ n g đôi dáy th â n

k in h gai tư ơ ng ứ ng từ n h ữ n g đoạn tu ỳ , đặc b iệ t tư cac

p h ìn h tu ỷ (p h ìn h tu ỷ cổ, p h ìn h tu ỷ t h ắ t lư ng - cù n g ) h ìn h

th à n h các đ ám rối th ầ n k in h (đám rối th ầ n k in h c á n h ta y , đám rối th ầ n k in h t h ắ t lư ng ) Các dây th ầ n k in h tá c h ra

từ các đám rối t h ầ n k in h sẽ tới chi ph ố i v ậ n động và cám giác, d in h dưỡng ở n h ữ n g vù n g tư ơ ng ứng

2.2 C hức n ă n g cơ b ả n

C hức n ă n g cơ b ả n củ a tu ỷ sống là đảm b ảo h o ạ t động của các vòng cung p h ả n xạ Vòng cung p h ả n xạ đảm bào động tác củ a cơ, tìn h trạ n g cơ và d in h dưỡng cơ; đó là p h ả n xạ, vận động, trư ơ ng lực, d in h dưỡng và cảm giác

ứng ra

Két quà

V ận động

V ậ n động cỡ

*

22

Chức n ă n g th ứ h a i củ a tu ỷ sống là th a m gia d ần tru y ề n , chức n ă n g d ẫn tru y ề n cảm giác và chửc n ản g dãn tru y ền vận động.

2.3 R ối lo ạ n c h ử c n ă n g

Rô'i loạn chức n ă n g cùa tu ỷ sống là rối lo ạn các h o ạ t động p h ả n xạ (p h ản xạ g ân - xương và p h ả n xạ d a -n iê m mạc) c ũ n g là rố i lo ạn chức n ă n g các đưòng d ẫ n tru y ề n Rô'i loạn h o ạ t động của các vòng c u n g p h ả n xạ sẽ gây

n ê n h iệ n tư ợ ng m ấ t p h ả n xạ g ân - xương, giảm m ấ t trư ơ n g lực, d in h dưỡng teo cơ, m ấ t v ậ n động h o à n to à n Đó là biểu

h iệ n ngoại b iê n do tổ n th ư ơ n g các th à n h p h ầ n n g o ại biên của tu ỷ sông (của hệ th ầ n k in h )

Rối lo ạn chức n ă n g các đường d ẫ n tru y ề n th ụ c c h ấ t là giải phó n g các h o ạ t động củ a các vòng c u n g p h ả n xạ khỏi

sự chỉ h u y củ a não th ô n g q u a các đường d ẫn tru y ề n , chủ yếu th ấ y rõ ở lâm sà n g là bó th á p (liệ t tă n g p h ả n xạ gân- xương, giảm p h ả n xạ da bụ n g , d ấ u h iệ u kích th íc h th á p )

2.4 H ội c h ứ n g lâm sà n g củ a tu ỷ số n g

Có n h iê u p h â n loại hội ch ứ n g tu ỷ : p h â n loại th e o giải

p h ẫ u đ ịn h k h u (hội chứ ng m ép xám , hội c h ứ n g cột b én hội chứ ng rỗ n g tu ỷ ), p h â n loại th e o n g u y ê n n h â n (ví d ụ hội chứng viêm tu ỷ , hội chứ ng ép tu ỷ ), p h â n loại th e o h ìn h

th á i lâm sà n g th ư ờ n g được chú ý tới trư ớc tiê n : th ư ờ n g gặp

là hội ch ứ n g liệ t h a i chi dưối, và hội ch ứ n g liệ t tứ chi (trư ờ n g hợp tổ n th ư ơ n g ở tr ê n tu ỷ cổ C4)

3.1.1 L êu tiểu náo: p h ầ n dày của m àn g n ão c h ia hộp sọ làm

h a i p h ầ n : p h ầ n tr ê n là h a n g lớn (trê n lêu) c h ứ a não bán cầu p h ầ n dưới là hô’ sa u (dưới lều) c h ứ a th â n n ão và tiể u não C ần p h á t h iệ n sớm, xử t r í kịp thời các tổn th ư ơ n g hô"

s a u n h ấ t là u h ố sa u , viêm d ày d ín h h ố sa u ở tr ẻ em

3.1.2 Các m à n g năo: đặc b iệ t k h o an g dưối n h ệ n h ìn h th à n h

đường lưu thông dịch não - tuỷ, chú ý tới các hồ chứa - các xitéc

Các m àng cứng cùng các p h ần xương làm th à n h các xoang tĩn h m ạch đảm bảo tu ầ n hoàn m áu não được th ă n g b ằng đều khấp Viêm tắc xoang tĩn h m ạch não là bệnh lý thư ờng phải chú ý tối trong thực h à n h th ầ n kin h trẻ em

m ạch c ả n h và động m ạch sống - n ền Đ ộng m ạch c ả n h tro n g , tá c h từ động m ạch c ả n h gốc, p h â n r a động m ạch não trư ớ c, động m ạch n ão giữ a Đ ộng m ạch th â n n ề n từ động

m ạch gai sông trư â c p h â n n h á n h tư ới m á u v ù n g th â n não hô' s a u và p h ầ n động m ạch não sa u Các động m ạch năo

đ ều p h â n n h á n h nông, v à các n h á n h sâ u tưới m á u v ù n g

n g o ài nô n g và ở tro n g s â u của b á n cầu não

Đặc b iệ t, h ầ u h ế t m ặ t ngoài vỏ n ão là do n h á n h nông của động m ạch n ão giữ a chi phôi Do đó p h ầ n lớn căn

n g u y ên m ạch m á u củ a liệ t n ử a người là do rỗì lo ạ n n h á n h nông động m ạch n ão giữa

3.2 T h â n n ã o

-T h â n n ão ở dư âi lề u tiể u não, ở tro n g h ố sa u , có ba

th à n h p h ầ n nốì tiế p n h a u từ dưới lên là h à n h não, cầ u não

H ai là, nơi qua lại của các đường d ẫ n tru y ề n v ậ n động

và các đường cảm giác

Ba là, nơi tậ p tr u n g h ầ u h ế t các n h ã n dây th á n k in h sọ.Bốn là, các cấu tạo đặc b iệ t, các n h ã n xám tr u n g ương

th a m gia đ iểu c h ỉn h trư ơ n g lực, đ iều h oà các động tác C hú

ý trư ớc tiê n tới n h â n đỏ, liềm đen, n h â n ch á m c ẩu chám

T iể u n ão được cấu tạo bởi c h ấ t xám (ỏ n g o ài vỏ) và c h ấ t trắ n g Vỏ tiể u não chủ y ếu là t ế bào P u rk in je ; các n h â n

ră n g , n h â n m ái và c h ấ t trắ n g Chức n ă n g củ a tiể u n ão là giữ th ă n g b ằn g , điều c h ỉn h trư ơ n g lực và đ iểu h o à các cử động

Hội chứ ng tiể u não, t h ấ t điểu k iể u tiể u n ão (cần p h ả n

đ ịn h với t h ấ t đ iều k iể u ta b é t, t h ấ t đ iều k iể u tiề n đ ìn h và

t h ấ t đ iều v ù n g trá n )

Tổn thương tiể u não có th ể từ th u ỳ giun hoặc từ b án cầu tiể u não với nhữ ng căn nguyên chính sau: u, áp xe viêm nhiễm , rối loạn mạch m áu th â n n ền và th o ái hoá các th à n h

p h ầ n cấu tạo của tiểu não

Đặc b iệ t ở tr ẻ em , cầ n ch ú ý đ á n h giá kỹ sự lo ạn g

ch o ạn g sin h lý ở tr ẻ dưới 6 tu ổ i (chưa h o à n c h ìn h m y êlin hoá tiể u não)

26

u h ố sau ỏ trẻ em thư ờng là u tiể u não, u th u ỳ giun và

là u nguyên bào tu ỷ (loại u độc tín h , khó p h á t h iện lúc đầu

m ạch mạc th a m gia vào việc điều tiế t dịch não - tuỷ

Tổn th ư ơ n g n ão th ấ t IV, u não th ấ t IV (u t ế bào k ênh ông nội tuỷ, u ng u y ên bào k ê n h ống nội tuỷ) là loại u gây

tử vong cao n h ấ t

3.5 Các d ây th ầ n k in h sọ

Các dây th ầ n k in h sọ có loại chi phối v ận động th u ầ n

tu ý , có loại th u ầ n tu ý cảm giác, có loại hỗn hợp Các dây

th ầ n k in h sọ có đặc điểm chung: m ột là, các n h â n dây th ầ n

k in h sọ (tổ chức ngoại biên) đểu tậ p tr u n g ở th â n não; h a i

là, từ n h â n trở ra , các n h â n dây th ầ n k in h sọ có liên hệ với các đường d ẫ n tr u y ề n cảm giác và v ậ n động, đặc b iệ t là

bó th á p (b ắ t chéo ở m ột p h ầ n ba dưới h à n h não); b a là các n h â n d ây th ầ n k in h sọ được vỏ n ão chi pho'i bởi bó vỏ

- n h â n (còn gọi là bó gô'i vì bó n à y đi q u a p h ầ n gối củ a bao tro n g ); bốn là , các d ây t h ầ n k in h sọ đều tậ p tr u n g đi

q u a các lỗ ỏ n ề n sọ trư ớ c k h i đi tới chi ph ổ i các cơ q u a n

n g o ại vi

h ạch (IX )

H ach càn h (X )

cầu não - hành tuỳ

G ó c cầu - tiểu não

N cảm giác ở phía trước

cầu não N càm g iác ỏ bên

sau cáu não

G ó c cầu -

H ach xoán hach Corti

28

bên ngoài cầ u não N cảm

g iác ở suốt d ọc thân não

ở 1/3 giữa cầu não

Lỗ tròn V , qua khe bướm

Hạch

G a s s e r

III ở nền kênh S y lv iu s ờ ngay

củ sinh tư trước

R an h giới cuống -cấu

K h e bướm

Có n h iề u hội ch ứ n g dây th ầ n k in h sọ T heo đ ịn h k h u ,

có hội ch ứ n g đơn độc, hội c h ứ n g phôi hợp (phối hợp với bó

th á p ) còn gọi là hội ch ứ n g giao b ên, hội ch ứ n g n ề n sọ (hội

ch ứ n g k h e bướm , hội ch ứ n g ông ta i tro n g , hội ch ứ n g lỗ

rá c h sa u , hội c h ứ n g lồi cầu - lỗ rá c h sa u ) T heo căn

n g u y ên , cũ n g n h ư các p h ầ n k h á c củ a h ệ th ầ n k in h , trư ớc

h ế t là viêm n h iễ m , các loại s a n g c h ấ n , rố i lo ạn m ạch m áu với n h ữ n g hội c h ứ n g ở v ù n g này

cAẬm #ỹo0/

/ ềù t/£Ĩ/ *$é

ơ c A à

L đ / cA S m /r o /tg f/ê u />ịo tr ê n

DdSiỉ/ '/ềù (Aõ SSU ý

7Ĩ&Ỏ /rm

Cùị/ y f/ê tí *mj ỹ/ư b

Cuơ/y m i t ỉ , Ĩt/á,

lỗ ở nền sọ (Phim tư th ế Hirtz, chup ở tư t h ê nể n SOJ.

30

3.6 B án cầ u n ã o

Não ở trê n lều tiể u não, tro n g h a n g lớn bao gồm ờ p h ía dưới n g ay ch ín h giữa là v ù n g g ia n não, ở trê n ỏ h a i b ê n là

h a i b án cầu vỏ não

3.6.1 V ùng g ia n náo: V ùng gian não bao gồm đồi th ị, hạ

k h â u não, tu y ế n yên; ở giữa vùng gian não là não th ấ t III.Đồi th ị là m ột tậ p hợp các đám n h â n , nơi tậ p tr u n g tấ t

cả các loại cảm giác, kể cả th ị giác, th ín h giác củ a cơ th ê trước k h i đi lên tới các d iệ n cảm giác giác q u a n tư ơ ng ứ ng ở

vỏ não

Có n h iề u tậ p hợp n h â n của đồi th ị với n h iề u chức n ăn g riê n g b iệ t do có các liên hệ với vù n g n h ấ t đ ịn h ở vỏ não Do vậy, chức n ă n g củ a đồi th ị bao gồm cảm giác, v ậ n động, thự c v ật, d in h dưỡng và tâ m lý

V ùng hạ k h âu não - tu y ến yên là phức hợp h ạ k h â u não - tuyến yên có nhữ ng tru n g điểm q u an trọ n g của thục v ật nội tạng, điều chỉnh chuyển hoá nưóc, muôi khoáng, glucid, protid

và lipid, điều hoà n h iệt, điều chỉnh h o ạ t động của các tuyến nội tiết, sin h dục

Tổn th ư ơ n g v ù n g g ia n não, n h ấ t là viêm n ão B ở trẻ

em , sẽ có b iểu h iệ n rối lo ạn th ự c v ậ t từ n h ẹ tới n ặ n g điển

h ìn h là cơn bão tá p th ự c v ậ t Đ ộng k in h g ian n ão là loại động k in h vừ a có rố i lo ạn tâ m lý, rố i lo ạ n v ậ n động, cảm giác và rối lo ạn th ự c v ậ t - v à th ư ờ n g dễ th ấ y đó là "m àu sắc của lo ạn t h ầ n k in h chức năng"

3.6.2 Các n h ân xám tru n g ương

Các n h â n xám tru n g ương, chủ yếu là n h â n đuôi và n h â n đậu Toàn bộ là th à n h p h ần q u an trọ n g của hệ ngoại th áp Chức n ă n g chung là điều chỉnh trư ơng lực góp p h ầ n điều hoà các cử động Trẻ mới đẻ là sin h v ậ t th ể n h ạ t nên có n h iểu

32

động tác hỗn loạn, giảm trư ơng lực (trẻ mối đẻ là trẻ đẻ non về

th ầ n kinh) Trong quá trìn h p h á t triể n th ể vân, có th ể vân cũ

m úa giật Đặc b iệt chứng m úa g iật Sydenham ở trẻ em thường

có liên q u an n h iều tối b ệnh thấp

c h ia các th u ỳ th à n h các hồi, ví d ụ hồi th ứ n h ấ t tr á n , hồi

th ứ ba th á i dương, đ á n g ch ú ý n h ấ t là hồi trư ốc giữ a, hồi

s a u giữ a, hồi k h é p r ã n h S y lv iu s, hồi n ếp cong, hồi ổ m ắ t.Hồi trư ớ c g iữ a b ao gồm chủ y ếu là các t ế bào th á p , t ế bào B etz, từ đó tậ p hợp th à n h bó th á p đi xuống các k h o a n h

đ o ạn chỉ h u y v ậ n động h ữ u ý ở n ử a người b ên đối d iệ n với

th ể h ìn h đặc b iệ t (P en field ) là 9 p h ầ n 10 chi phối v ậ n động

ở ta y và m ặ t Hồi sa u giữ a là d iện cảm giác c ũ n g có th ể

h ìn h cảm giác đặc b iệ t (P enfield)

K hông có tổ chức v ậ t c h ấ t n ào phức tạ p n h ư vỏ não; gồm 1010 nơ ro n và 1012 t ế bào t h ầ n k in h đệm Bề m ặ t củ a

và có tối 2 p h ầ n 3 d iệ n tíc h vỏ n ão được v ù i lẫ n vào các k h e

r ã n h não

Chức n ăn g của vỏ não là tiếp th u và giải đ áp th ô n g qua các quá tr ìn h tầm lý; tấ t cả còn tu ỳ thuộc vào các diện tương ứng ở vỏ não.

Tổn thư ơ ng các diện ở vỏ não bao gồm tổ n th ư ơ n g kích

th íc h sẽ có biểu hiện ờ lâm sàng là các h iệ n tư ợ n g động kinh; điều n ày th ấ y rõ ở điện não đồ Đ iều này cần chú ý tro n g thự c h à n h lâm sà n g n h ấ t là đ án h giá các cơn kích

th ích giác q u an ở động k in h h a y là các ảo giác giác q u a n ở

b ện h tâ m th ầ n

Hội chứng lâm sàn g ở vỏ n ã o có n h iề u và k h á phức tạp,

th ô n g thư ờng tro n g thự c h à n h đa khoa trẻ em p h ả i chú ý tới hội chứng liệ t n ử a ngưòi, hội chứ ng liệ t h a i bên nửa người

N hữ ng liên lạc vĩnh v iễn hoặc tạ m th ò i đó tạo n ê n h o ạ t động th ầ n k in h cao cấp tức đòi sông tin h th ầ n

V ận động - liên lạc từ các diện cảm giác q u a n h iêu nơron tới n h ữ n g điểm q u y ết đ ịn h giải đ áp và từ n h ữ n g điểm n ày n h ữ n g xung động sẽ tới p h á t động n h ữ n g nơron

th á p th íc h hợp - chiếu xuông cơ th ể (qua các đường d ẫn tru y ề n ) để thự c h iện "lệnh" v ận động

N hư vậy, ở vỏ não có n h ữ n g "diện chiếu", còn gọi là

d iện phóng chiếu có liên h ệ với cơ th ể m an g n h ữ n g chức

n ă n g th ầ n k in h Tốn th ư ơ n g ch ú n g gây n h ữ n g rổi lo ạn vê

v ận động, cảm giác và giác q u an

34

v ỏ n ão còn lạ i, c h ừ n g 80%, là n h ữ n g v ù n g liê n hợp, các

d iệ n liê n hợp; n h ữ n g d iện n à y sử d ụ n g n h ữ n g d iện phóng

c h iê u n h ư n h ữ n g "d ụ n g cụ" p h ụ c vụ cho chức n ă n g tâ m

N h iều n h à n g h iê n cứu n h ư A ju r ia g u e rra , H écaen ,

K re in d le r A, L u r ia AP, đã k ế t hợp hệ th ố n g h o á chức n ă n g

vỏ não và tâ m lý, x ây d ự n g n ê n lý th u y ế t t h ầ n k in h - tâ m

lý, n g h iê n cứu k h u t r ú chức n ă n g vỏ n ão ứ n g d ụ n g tro n g

p h áp "mở đầu" tro n g trá c nghiệm th ầ n k in h tâ m lý)

4 MỘT VÀI NÉT VÊ PHÁT TRIỂN THẦN KINH ở TRẺ EM

P h á t tr iể n th ầ n k in h ở tr ẻ em là m ột v ấ n đề lớn v à k h á phứ c tạ p N g h iê n cứu v ấ n đề n à y đòi h ỏ i sự hợp tá c của

n h iề u n g à n h c h u y ê n k h o a, củ a k h o a học tự n h iê n c ũ n g n h ư

củ a k hoa học xã hội

N g h iên cứu p h á t tr iể n t h ầ n k in h ồ tr ẻ em , đ ú n g là p h á t

tr iể n T âm - T h ầ n k in h tr ẻ em , d ự a tr ê n cơ sở đặc đ iểm g iải

p h ẫ u s in h lý th ầ n k in h , các h iể u b iế t về tâ m lý học, về tâ m sin h lý, c ủ a giáo dục học c ũ n g n h ư các k iế n th ứ c vê ng ô n ngữ học Đ ồng th ờ i d ự a tr ê n n h ữ n g p h â n tíc h về sự p h á t

tr iể n ch u n g về th ể c h ấ t ở tr ẻ em

Là m ột v ấn đê cũng được đông đảo n h ả n d á n ta ch ú ỷ tối Ta có câu "Ba th á n g b iế t lẩy bày th á n g b iế t bò chín

th á n g lò dò b iế t đi" hoặc hỏi "cháu bé b iế t làm gi rồi ?" Hoặc có ngưòi q u a n s á t đứ a bé xem khi nào b iế t n h ìn theo,

kh i nào b iế t cười, k h i n ào b iế t nói

N hư trê n ta đ ã th ấ y , tro n g q u á tr ìn h p h á t tr iê n hệ

th ầ n k in h , h iệ n tư ợng m yêlin h oá các tổ chức t h ầ n k in h và

n h ữ n g b iế n đổi ở vỏ não là n h ữ n g "sự k iện" q u a n trọ n g ảnh

hư ởng trước tiê n tới p h á t tr iể n th ầ n k in h ở tr ẻ em Và từ phôi - đứ a trẻ - sin h v ậ t p h á t tr iể n từ n h ữ n g vòng cung

p h ả n xạ n gày càn g ch ỉn h hợp VỚI não, và vỏ n ão n g ày càng

p h á t tr iể n h o à n c h ỉn h Ớ đ ây c h ú n g tô i chỉ đ iể m sơ lược

về sự p h á t tr iể n tâ m t h ầ n k in h tr ẻ em từ k h i s in h ra cho tới 2 - 3 tuổ i

4.1 P h á t tr iể n v ề v ậ n đ ộ n g

T rong "phôi" th a i n h i b ắ t đ ầ u cựa m ìn h vào t u ầ n lễ th ứ

20 Các cử động n ày h o àn to à n tự động và b ấ t kỳ ỏ thời

k h ắc nào; và m an g tín h c h ấ t k iểu m ú a g iậ t - v ặ n động của

th ể n h ạ t, T hể n h ạ t m y êlin h oá sớm hơn th ể v á n (n h ân đuôi, n h â n cùi) và cô" n h iê n sớm hơn vỏ não

S au đó, th iế t lập sớm các liê n hệ th ể n h ạ t và v ù n g dưới đồi, n h ấ t là liên hệ th ể n h ạ t và liềm đen T rẻ mới đẻ là

"sinh v ậ t th ể n h ạ t" (trẻ "đẻ non" vê' p h ư ơ n g d iện th ầ n kinh!) 0 tr ẻ dưới 1 tu ổ i, c h ư a có kiểm t r a củ a vỏ n ão vận động k h ông cố đ ịn h , k h ô n g c h ín h xác, có n h iế u động tác

Và ở trẻ sơ sin h , 10 n g à y sa u k h i sin h và thờ i kỳ s a u sơ sin h - ch ủ yếu là các th a y đổi về trư ơ n g lực và p h a n ứng.Cho tới 1 - 2 tu ổ i b ắ t đ ầ u có sự chỉ h u y củ a vò n ão vối chức n ă n g kiểm tr a và k im ’ h ã m v ù n g dưới vỏ k ể cả th ể

v ân, th ê n h ạ t Lúc đó, ở tr ẻ sẽ x u ấ t h iệ n d ầ n các động tác

có ý n g h ĩa , d á n g điệu và n é t m ặt

36

4.2 P h á t tr iể n v ề cả m g iá c - g iá c q u a n

N gay từ n g à y đ ầ u của th a i n h i, đã có tiế p th u các kích thích qua các th ụ th ể (cơ quan th ụ cảm), các nốĩ tiêp cảm giác

B ắ t đ ầ u từ cảm giác sờ; có th ể th ấ y được q u a k h a i th á c các vòng cu n g p h ả n xạ, ví dụ cảm giác giác m ạc p h ả n xạ bô’n phư ơng

ở trẻ sơ sinh, bó d ẫn tru y ề n cảm giác nông chưa m yêlin hoá hết, còn đối VỔ1 cảm giác sâ u th ì cũng m yêlin hoá tu ầ n tự

P h á t tr iể n về cảm giác k h ô n g chỉ liê n h ệ tỏi sự c h ín

m ùi vê' hệ th ô n g cảm giác ỏ tu ỷ sống m à còn vỏi sự p h á t

tr iể n các p h ầ n k h á c củ a n ão k ể cả vỏ não

Về giác q u a n , cơ q u a n th ị giác p h á t triể n sốm T rẻ mở

m ắ t n gay k h i ra đời; đôi k h i th ấ y ở tr ẻ có m ắ t k h ô n g đều:

m ắ t mở, m ắ t n h ắ m cho tới n g ày th ứ mười của trẻ : tr ẻ mới

s in h mỏ h a i m ắ t c ù n g th ờ i hoặc g iá n cách: n h ắ m m ắ t lại

k h i gặp á n h sá n g chói; có p h ả n xạ đồng tử đối với á n h sá n g

n g ay k h i ra đời

Vào k h o ả n g b a th á n g tu ổ i, m ắ t đứ a trẻ n h ìn chàm

ch ằm vào b à n ta y Sự tr a u dồi th ị giác - v ận động và tiế n

bộ về ký ức th ị giác g iú p cho p h á t tr iể n h iệ n tư ợ n g cầm ,

h iệ n tư ợ n g chơi đ ù a và ng ô n n g ữ c ủ a trẻ T rẻ còn b ú có

k h ả n ă n g s a u k h i trô n g th ấ y đồ v ậ t, tiế n tới tậ n nó m à

k hô n g cần n h ìn m ãi vào đồ v ậ t đó D ầ n d ầ n các d iệ n th ị giác ch ín m ù i ở vỏ n ão, k ế t hợp vối các d iệ n vỏ n ão h ìn h

th à n h các tr i giác th ị giác từ g iả n đơn tố i phứ c tạ p

H iện tư ợ n g cầ m , c ầ m là m ột h iệ n tư ợ ng ở vỏ n ão bao gồm mỏ b à n ta y k h i trô n g th ấ y (th ị giác), n g h e th ấ y (th ín h giác), hoặc sờ th ấ y các đồ v ậ t (xúc giác), sa u đó k h é p b à n

ta y lạ i M ặt k h á c còn th ô n g q u a các tiế n bộ về v ậ n động

trư ơ n g lực các đ o ạn chi, đ o ạn th â n , h iệ n tư ợ n g câm tr d n en

th à n h th ạ o hơn

H iện tượng cầm là bước p h á t triể n q u an trọng về tá m sinh

lý trẻ, nhờ vậy m à trẻ có th ể tìm hiểu th ế giới bên ngoài

4.3 P h á t tr iể n v ề tâ m lý

P h á t tr iể n về tâ m lý ở tr ẻ là mục đề q u a n trọ n g và phức

tạ p n h ấ t củ a sự p h á t tr iể n ở trẻ P h á t t r iể n về tâ m lý ở trẻ

có liê n hệ n h iề u tới sự h o à n c h ỉn h các đư ờng tiế p th u và giải đ áp, c ù n g các tr u n g tâ m ở các cấp ở não, tới sự chín

m ùi củ a vỏ n ão, tới giáo dục học, tố i môi trư ờ n g xung

q u a n h (hoàn c ả n h gia đ ìn h , xã hội, học đường), n h ấ t là ỏ

tu ổ i vườn trẻ , tu ổ i m ẫ u giáo

H iện tư ợ ng chơi, đ ù a H iện tư ợ ng chơi đ ù a giú p cho trẻ

sử d ụ n g được các k h ả n ă n g th ị giác, ta y cầm , đi đứng,

th ă n g b ằ n g cũng n h ư tìm h iể u được cơ th ể trẻ , rồi các v ậ t

xu n g q u a n h , người th â n , môi trư ờ n g b ê n ngoài

Dưới 4 - 5 th á n g tuổi, trẻ chơi đ ù a vối các p h ầ n của cơ th ể trẻ N hư trê n t a đã th ấy , q u ã n g 3 - 4 th á n g tu ổ i tới 4 - 5

th á n g tu ổ i, tr ẻ n h ìn chằm ch ằm vào lòng b à n tay Tới 4 - 5

th á n g tu ổ i, tr ẻ chơi đ ù a b ằ n g các cử động ở c h â n , các động

tá c n h a n h (kiểu đ ạp xe); sa u đó tr ẻ n ắ m lấy b à n c h â n kéo

đư a lên m iệng

T ừ chỗ tr ẻ cầm đồ chơi để n h ìn m à u sắc tới chỗ lắc lắc

để n g h e tiế n g k êu ; tối 8 - 9 th á n g tu ổ i, tr ẻ sờ mó n g ắm

n g h ía đồ chơi, cầm chơi h a y v ứ t bỏ

P h á t tr iể n lòi nói P h á t tr iể n tiế n g nói ở tr ẻ dự a tr ê n sự

h o à n c h ỉn h n h ấ t đ ịn h c ủ a hệ th ố n g cảm giác, giác q u a n và

v ậ n động c ù n g n h ữ n g điểm tư ơ ng ứ n g ỏ vò n ão c ù n g sự

38