TÌNH HÌNH ĐỊA PHƯƠNG BÀI 2

Đặc biệt từ khi có sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, nhân dân Ninh Bình đã góp phần cùng nhân dân cả nớc thực hiện thắng lợi những nhiệm vụ chiến lợc của cách mạng Việt Nam.I.. Hởng ứng phon

Ninh Bình là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hoá và đấu tranh cách mạng kiên cờng Trải qua hàng nghìn năm lịch sử đã hun đúc cho nhân dân Ninh Bình tinh thần yêu quê hơng đất nớc, tinh thần đoàn kết và lòng nhân ái cao cả Đặc biệt từ khi có sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, nhân dân Ninh Bình đã góp phần cùng nhân dân cả nớc thực hiện thắng lợi những nhiệm vụ chiến lợc của cách mạng Việt Nam.

I Đảng bộ Ninh Bình đợc thành lập và l nh đạo nhân dân đấu ã tranh giành chính quyền (1930 - 1945).

1 Ninh Bình trong thời kỳ bị đế quốc và phong kiến thống trị.

Sau khi đánh chiếm Hải Phòng và Hà Nội, thực dân Pháp mở rộng chiếm đóng các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ Ngày 05/12/1873, thực dân Pháp đánh chiếm Ninh Bình lần thứ nhất và đã gặp sự kháng cự mạnh mẽ của nhân dân Ninh Bình buộc chúng phải rút quân Mời năm sau, ngày 22/10/1883, thực dân Pháp đánh chiếm Ninh Bình lần thứ hai, chúng đã chiếm đợc tỉnh lỵ và các phủ huyện, sau đó bắt đầu thực hiện công cuộc khai thác, bóc lột thuộc địa

Về chính trị: Thực dân Pháp duy trì bộ máy cai trị của chế độ phong kiến từ tỉnh đến làng xã, biến quan lại và các chức sắc tổng, xã làm tay sai ở tỉnh chúng đặt cơ quan cai trị do ngời Pháp nắm giữ, bên cạnh chính quyền phong kiến Để thực hiện

âm mu cai trị lâu dài, chúng câu kết chặt chẽ với bọn phản động, nhất là những kẻ đội lốt đạo Công giáo, lợi dụng tín ngỡng lừa gạt giáo dân, gây hằn thù giữa đồng bào theo đạo Công giáo với đồng bào theo đạo Phật, giữa miền biển với miền núi

Về kinh tế: Thực dân Pháp cớp đất ở vùng bán sơn địa thuộc các huyện Yên Mô, Nho Quan, Gia Viễn để lập đồn điền Bên cạnh đó chúng còn tăng cờng bóc lột sức lao động, tăng tô thuế cũ, đặt thêm nhiều loại thuế mới để vơ vét của cải của nhân dân

Về văn hoá xã hội: Để thực hiện chính sách “ngu dân” thực dân Pháp kìm hãm không cho giáo dục phát triển, chúng khuyến khích và bắt buộc mở các công ty, đại lý rợu cồn, thuốc phiện, sòng bạc, nhà thổ; duy trì các hủ tục lạc hậu của chế độ phong kiến

Sự thống trị bóc lột của thực dân Pháp và phong kiến tay sai đã làm cho xã hội Ninh Bình phân hoá nhanh chóng Một số ít giàu lên nhanh chóng, cũn đại bộ phận

nhân dân lao động nghèo khổ ngày càng túng quẫn Mâu thuẫn giữa các tầng lớp nhân dân lao động với bọn thực dân, phong kiến ngày càng sâu sắc Nhân dân Ninh Bình đã nhiều lần nổi dậy đấu tranh chống lại thực dân Pháp và bọn tay sai bán nớc nhng đều

th nh lớp huấn luyện ở Quảng Châu về nà ớc, đợc kỳ bộ Bắc Kỳ cử về Ninh Bình gây cơ sở cách mạng, đợc nhà giáo Vũ Ngọc Toản giới thiệu đã đến xã Lũ Phong, tổng Quỳnh Lu (nay là thôn Lũ Phong, xã Quỳnh Lu) huyện Nho Quan bắt mối gây cơ sở vào nhà nho yêu nớc Lơng Văn Thăng Đợc tuyên truyền vận động, ông Lơng Văn Thăng tự nguyện tham gia cách mạng Tháng 9/1927, đồng chí Nguyễn Văn Hoan thành lập chi bộ "Hội Việt Nam cách mạng thanh niên" đầu tiên ở Ninh Bình tại thôn

Lũ Phong (Quỳnh Lu) Đây là sự kiện chính trị quan trọng đánh dấu bớc ngoặt của phong trào đấu tranh cách mạng ở Ninh Bình, chứng tỏ rằng chủ nghĩa Mác - Lênin

và đờng lối cách mạng của "Hội Việt Nam cách mạng thanh niên" đã đợc truyền bá vào Ninh Bình Từ đây phong trào yêu nớc của nhân dân trong tỉnh có hớng đi mới, theo con đờng đấu tranh của giai cấp công nhân Việt Nam

Nhờ ảnh hởng của phong trào cách mạng ở Quỳnh Lu và ở thành phố Nam

Định, một số thanh niên yêu nớc ở huyện Yên Mô đợc giác ngộ Tháng 10/1927, chi

bộ "Hội Việt Nam cách mạng thanh niên" ở Côi Trì (Yên Mĩ, Yên Mô) đợc thành lập

do đồng chí Tạ Uyên làm Bí th Tiếp đó là chi bộ "Hội Việt Nam cách mạng thanh niên" Trờng Yên, huyện Gia Viễn (nay thuộc Hoa L) đợc thành lập do đồng chí Nguyễn Văn Hoan và Lơng Văn Thăng tổ chức Sự ra đời và hoạt động của

(1) Đồng chí Nguyễn Văn Hoan, bí danh Kính Trắng, Giáo Nam quê ở ngoại thành thành phố Nam Định, tỉnh Nam Hà.

các chi bộ "Hội Việt Nam cách mạng thanh niên" đã góp phần thúc đẩy phong trào cách mạng trong tỉnh phát triển mạnh mẽ

Ngày 17/6/1929, Đông Dơng Cộng sản Đảng đợc thành lập, sau đó phái cán bộ

về các tỉnh tuyên truyền phổ biến tuyên ngôn, chính cơng, điều lệ của Đảng Các chi

bộ "Hội Việt Nam cách mạng thanh niên" ở Ninh Bình sớm đợc học tập chính cơng,

điều lệ và đợc chuyển thành chi bộ Đảng Ngày 24/6/1929, chi bộ Đông Dơng Cộng sản Đảng đầu tiên ở Ninh Bình đợc thành lập tại Lũ Phong (Quỳnh Lu - Nho Quan) gồm 8 đảng viên, đồng chí Lơng Văn Thăng đợc cử làm Bí th Tiếp đó, chi bộ Côi Trì (xã Yên Mỹ - Yên Mô) đợc thành lập gồm 8 đảng viên, đồng chí Tạ Uyên đợc cử làm

Bí th và chi bộ Trờng Yên (Gia Viễn, nay thuộc Hoa L) đợc thành lập gồm 3 đảng viên Do yêu cầu phát triển của phong trào cách mạng cần có sự chỉ đạo chung, tháng 10/1929 Tỉnh uỷ Đông Dơng Cộng sản Đảng lâm thời Ninh Bình đợc thành lập gồm 3

đồng chí; đồng chí Nguyễn Văn Hoan là Bí th, Nguyễn Văn Phúc và Trần Quang Tặng là uỷ viên Từ đây các chi bộ, các đoàn thể tổ chức cách mạng trong tỉnh hoạt

động dới sự lãnh đạo trực tiếp của Tỉnh ủy

Tỉnh uỷ Đông Dơng Cộng sản Đảng Ninh Bình đợc thành lập là kết quả của quá trình truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng cách mạng của đồng chí Nguyễn ái Quốc vào phong trào yêu nớc ở Ninh Bình Đó là sự mở đầu cho việc chuyển hớng phong trào đấu tranh của nhân dân trong tỉnh sang giai đoạn mới - Giai đoạn có tổ chức Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo

3 Cao trào cách mạng 1930 - 1931 và 1936 - 1939.

Sự kiện thành lập Đảng cùng với cao trào cách mạng 1930 - 1931 do Đảng phát

động mà đỉnh cao là Xô - Viết Nghệ - Tĩnh đã có ảnh hởng hết sức to lớn đến phong trào cách mạng Ninh Bình Đảng viên và quần chúng phấn khởi, tin tởng vào cách mạng, nhiệt liệt hởng ứng phong trào, liên tiếp đứng lên đấu tranh chống lại thực dân Pháp xâm lợc và phong kiến tay sai ở Quỳnh Lu trong thời gian này mặc dù bị địch khủng bố liên tục nhng phong trào đấu tranh vẫn phát triển Cuối năm 1930, chi bộ phát động nhân dân đấu tranh chống Nghiêm Xuân Quảng (Tuần phủ Ninh Bình đó nghỉ hu) cớp đất của dân Văn Bảng, Yên Bạc, Quỳnh Lu, Lạc Thành và Quảng C (Nho Quan) để mở rộng đồn điền Trớc áp lực đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân buộc hắn phải trả lại đất, tạo nên không khí phấn khởi và tin tởng trong nhân dân

Đầu năm 1931, Đảng bộ chủ trơng mở đợt tuyên truyền kỷ niệm ngày thành lập

Đảng và phát động phong trào đấu tranh hởng ứng Xô - Viết Nghệ - Tĩnh, cán bộ

đảng viên và quần chúng đã hăng hái tham gia Trong đợt tuyên truyền này, cờ Đảng

đợc cắm ở núi Nhội, núi Đông Lâm (Trờng Yên), núi Quèn ổi (Ninh Hoà), núi Voi (Ninh Mỹ - Gia Khánh nay là Hoa L), chợ Lê (Gia Ninh), cây gạo (Cung Quế) và cầu Gián khẩu (Gia Trấn - Gia Viễn) Tháng 6/1931, các chi bộ, cơ sở cách mạng trong tỉnh nhất loạt phát động nhân dân đấu tranh chống su thuế Đợc sự chỉ đạo của Xứ uỷ Bắc Kỳ, Đảng bộ Ninh Bình tổ chức hội nghị cán bộ liên huyện Nho Quan, Gia Viễn, Gia Khánh tại Trung Trữ để thống nhất chủ trơng lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống

su cao thuế nặng Biện pháp chỉ đạo là tổ chức, vận động đông đảo nhân dân kéo lên huyện, lên tỉnh đòi khất thuế, giảm thuế; hình thức từ thấp đến cao, từ đấu tranh đòi tăng công gặt để lấy tiền nộp thuế đến đòi giảm thuế

Ngày 20/6/1931, nhân việc tri huyện Gia Viễn về làng Vân Trình đốc thuế, chi

bộ Đảng kịp thời vận động dân làng ra đình xin khất thuế, buộc tri huyện phải trả lời

“Về làm đơn quan mới xét” Ngày 23/6/1931, hàng ngàn nông dân tổng Vân Trình do

đồng chí Đinh Tất Miễn dẫn đầu kéo về huyện Gia Viễn xin khất thuế Không đợc chấp nhận, đoàn ngời kéo về tỉnh, trên đờng đi nhân dân các làng Lạc Khoái, Bồ

Đình, Liên Huy, Trờng Yên nhập đoàn cùng đi tranh đấu Tuần phủ Ninh Bình thấy

dân chúng kéo đến đông, lý lẽ xác đáng buộc phải chấp nhận ghi vào đơn 4 chữ: “Từ

từ tục nạp” (khoan, cho nộp dần) Thắng lợi của nhân dân tổng Vân Trình trong việc

khất thuế làm nức lòng quần chúng khắp nơi Ngày 27/6/1931, nông dân tổng Lê Xá (Gia Viễn) cũng biểu tình về tỉnh khất thuế thắng lợi Ngày 29/6/1931, hơn 300 nông dân của các xã ở Gia Khánh cũng kéo về tỉnh xin khất thuế Trớc sự đấu tranh mạnh

mẽ của nông dân, chính quyền địch đã phải nhận đơn hứa cho nộp dần và giảm 10% thuế Các cuộc đấu tranh chống thuế trong 10 ngày cuối tháng 6/1931 đã giành đợc thắng lợi liên tiếp, đó là phong trào đấu tranh sôi nổi rộng lớn nhất trong cao trào cách mạng 1930 - 1931 ở Ninh Bình

Sau cao trào 1930 - 1931, thực dân Pháp tăng cờng đàn áp phong trào cách mạng, phong trào ở Ninh Bình gặp nhiều khó khăn Tháng7/1931, chánh công sứ Ninh Bình đã yêu cầu cho bọn tay sai phải “Điều tra nhanh chóng và sâu sắc” vụ chống thuế Với danh nghĩa “nhân đạo” xem xét miễn thuế cho dân, chúng cho tay sai

về các làng dò xét, điều tra, tìm kiếm bắt đi 137 ngời ở 26 làng để xét hỏi, tra khảo, trong đó có nhiều đảng viên, cán bộ và quần chúng u tú của Đảng Song nhờ có chuẩn

bị từ trớc cùng với lòng trung thành của các chiến sĩ cộng sản và quần chúng cách mạng nên địch không đủ chứng cớ để kết án, đại bộ phận cán bộ, đảng viên và quần

chúng trắng án, phong trào vẫn đợc giữ vững Những năm 1932 - 1933, phong trào cách mạng trong tỉnh còn gặp nhiều khó khăn Một số đảng viên phải tạm nghỉ hoạt

động, lánh đi nơi khác làm ăn Nhiều cơ sở Đảng, cơ sở cách mạng bị địch phá vỡ Sau vụ chống thuế, địch tăng cờng khủng bố, triệt phá, đàn áp, hàng rào kiểm soát

điều tra của địch dày đặc Tuy nhiên, phong trào ở cỏc huyện Nho Quan, Gia Viễn, Gia Khánh vẫn đợc duy trì, nhân dân liên tiếp nổi dậy chống bọn địa chủ, cờng hào áp bức, bài trừ mê tín dị đoan và các hủ tục của chế độ phong kiến

Trong nhà tù Ninh Bình, những ngời cộng sản tổ chức đấu tranh chống đánh

đập, chống chế độ hà khắc, chống bắt ngời vô cớ, đòi bẻ cùm, có nớc tắm giặt Năm

1934, một số đảng viên mãn hạn tù trở về tiếp thu chủ trơng đấu tranh của Đảng đã bắt mối gây dựng và củng cố cơ sở, tiếp tục hoạt động Nhờ vậy, các cơ sở Đảng, cơ

sở cách mạng ở Quỳnh Lu, Hữu Thờng, Sầy, Lạch (Nho Quan), Trờng Yên, Ninh Hoà (Gia Khánh) đợc củng cố

Cuối năm 1935, Hội nghị cán bộ của Đảng bộ (tại thôn Sầy - Sơn Thành - Nho Quan) đã đánh giá kết quả, rút kinh nghiệm công tác lãnh đạo, chỉ đạo phong trào cách mạng thời kỳ 1932 - 1935, đồng thời đề ra nhiệm vụ và phơng hớng hoạt động thời kỳ mới

Năm 1936, tình hình thế giới có nhiều chuyển biến mới Các nớc t bản chủ nghĩa đang trong thời kì khủng hoảng kinh tế, mâu thuẫn giữa các nớc đế quốc trở nên sâu sắc, nguy cơ chiến tranh thế giới có thể bùng nổ, phong trào chống chiến tranh của nhân dân thế giới phát triển mạnh mẽ Tháng 7/1936, cùng với làn sóng đấu tranh của nhân dân trên thế giới chống phát xít, Đảng ta đã chủ trơng tổ chức "Đông Dơng

Đại hội" để đấu tranh đòi mở rộng dân chủ, cải thiện đời sống

Hởng ứng phong trào Đông Dơng Đại hội, mùa thu năm 1936 Đảng bộ Ninh Bình đã tổ chức tuyên truyền về Đông Dơng Đại hội, thành lập ra Uỷ ban hành động

và chỉ đạo các chi bộ Đảng, cơ sở cách mạng mở cuộc vận động nhân dân tổ chức hội họp, thảo luận yêu cầu về mở rộng dân chủ, cải thiện đời sống Tháng 9/1936, Đảng

bộ tỉnh đã tổ chức hội nghị cán bộ ở thôn Lai Các (Nho Quan) có 40 đại biểu của các huyện Nho Quan, Gia Viễn, Gia Khánh về dự Hội nghị đã thảo luận về nội dung của

Đông Dơng Đại hội và bản thảo “Dân nguyện” Đợc tin phái đoàn Mặt trận nhân dân Pháp sang kiểm tra Đông Dơng sắp đi qua Ninh Bình, Đảng bộ vận động nhân dân 3 huyện Gia Viễn, Gia Khánh, Nho Quan làm bản kiến nghị đòi Việt Nam phải đợc độc

lập Năm 1937, Đảng bộ mở đại lý sách báo tại hiệu thuốc ích Nguyên Đờng (Thị trấn Nho Quan) Sách báo vừa bán, vừa phát cho cơ sở làm tài liệu học tập, tuyên truyền Cùng với những hoạt động đó, các chi bộ còn tổ chức đợc nhiều cuộc đấu tranh với bọn kỳ hào, chủ đồn điền chiếm đoạt ruộng đất của nhân dân

Mùa thu năm 1938, Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I họp tại thôn Đồi Dâu (Sơn Lai, Nho Quan) với sự có mặt của các cơ sở Đảng ở bốn huyện Gia Viễn, Nho Quan, Gia Khánh và Yên Mô Đại hội đã đánh giá phong trào cách mạng thời kỳ 1936 -

1938 phát triển mạnh và đã tiến kịp với phong trào cách mạng trong cả nớc, các mục tiêu đấu tranh chống phản động thuộc địa, chống phát xít đòi quyền dân sinh dân chủ

đã thu đợc nhiều thắng lợi Đại hội đã đề ra phơng hớng, nhiệm vụ công tác cho những năm tới, đặc biệt chú ý đến việc bảo vệ cán bộ, bảo vệ phong trào, chuẩn bị mọi mặt để chống địch khủng bố, chuẩn bị các điều kiện để khi cần nhanh chóng rút vào hoạt động bí mật Đại hội đã bầu Ban chấp hành gồm 3 đồng chí do đồng chí

Đinh Tất Miễn làm Bí th và bầu đại biểu đi dự đại hội đảng bộ Xứ Bắc Kỳ

Tháng 9/1939, chiến tranh thế giới lần thứ II bùng nổ, bọn phản động thuộc địa Pháp nhân cơ hội này đã phát xít hoá bộ máy cai trị ở Đông Dơng Chúng ra lệnh xoá

bỏ mọi quyền tự do dân chủ mà qua đấu tranh nhân dân ta đã giành đợc nh tự do đi lại, tự do báo chí, tự do hội họp Phát huy truyền thống cách mạng, cán bộ đảng viên còn ở địa phơng tiếp tục gây dựng phong trào, tổ chức hoạt động và gây dựng thêm cơ sở Phong trào nhanh chóng đợc phục hồi, có nhiều hoạt động mạnh mẽ, sáng tạo phù hợp với thời kỳ đấu tranh mới, đây là điều kiện để đa phong trào cách mạng trong tỉnh bớc vào cuộc vận động chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8/1945

Nh vậy, trong thời kỳ 1936 - 1939, hầu hết các cuộc đấu tranh do các chi bộ

đảng phát động, tổ chức và lãnh đạo đều giành đợc thắng lợi Mục tiêu đề ra trong các cuộc đấu tranh đòi quyền lợi dân sinh, dân chủ đều đạt đợc, vai trò của Mặt trận dân chủ đợc đề cao và đã trở thành ngọn cờ để tập hợp, tuyên truyền, giáo dục quần chúng Các cơ sở Đảng đợc củng cố và phát triển, phát huy đợc vai trò lãnh đạo của

Đảng ở cơ sở Song trong thời gian này, Đảng bộ cha tận dụng triệt để điều kiện hoạt

động công khai hợp pháp, cha phát huy hết vai trò của Mặt trận dân chủ, cha xây dựng cơ sở, mở rộng phong trào cách mạng tới vùng Yên Khánh, Kim Sơn nên phong trào đấu tranh ở đây có nhiều khó khăn Một vài đảng viên ở một số nơi không nắm vững quy định hoạt động, thiếu kinh nghiệm đã bộc lộ lực lợng để cho địch nắm đợc

Khi tình hình thay đổi, địch khủng bố, đàn áp làm cho tổ chức Đảng và phong trào bị tổn thất.

4 Xây dựng lực lợng và khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8 năm 1945.

a, Xây dựng lực lợng chuẩn bị khởi nghĩa.

Chiến tranh thế giới lần thứ II bùng nổ, thực dân Pháp ở Đông Dơng thẳng tay

đàn áp phong trào cách mạng do Đảng cộng sản lãnh đạo Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ơng Đảng (11/1939) đã xác định nhiệm vụ chính trị của cách mạng trong lúc này là đoàn kết mọi lực lợng yêu nớc, tập trung thực hiện nhiệm vụ giải phóng dân tộc

Cuối năm 1940, Xứ uỷ cử đồng chí Lơng Văn Đài về phụ trách phong trào Ninh Bình Các cơ sở Đảng khôi phục lại phong trào và tổ chức các đoàn thể quần chúng cách mạng Năm 1941, Đoàn thanh niên phản đế, Hội phụ nữ phản đế, Hội nông dân phản đế và tự vệ bí mật đợc thành lập ở nhiều nơi trong hai huyện: Nho Quan và Gia Viễn Đến cuối năm 1941, cơ sở cách mạng đợc mở rộng ra ở nhiều nơi, lực lợng tự vệ đợc xây dựng và tổ chức học tập, luyện tập quân sự

Tháng 7/1941, Đảng bộ tổ chức hội nghị cán bộ tại thôn Hội (Nho Quan) để phổ biến Nghị quyết 8 của Ban Chấp hành Trung ơng Đảng, chủ trơng cứu nớc của Việt Minh và th của đồng chí Nguyễn ái Quốc, có 30 đại biểu của Nho Quan, Gia Viễn, Yên Mô tham dự Hội nghị đề ra chủ trơng gia tăng tổ chức tự vệ ở khắp nơi và khuyến khích mọi ngời chăm lo việc luyện tập quân sự, tập võ, tổ chức canh phòng bí mật, đề phòng địch khủng bố Để thực hiện chủ trơng của Đảng, nhân ngày chống đế quốc chiến tranh (1/8), các chi bộ đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục sâu rộng chủ trơng cứu nớc của mặt trận Việt Minh

Cuối năm 1942, đồng chí Phan Vân (tức Phan Lang) đợc Xứ uỷ chỉ định phụ trách phong trào cách mạng Ninh Bình Trớc yêu cầu cấp bách của phong trào, một số cán bộ ở địa phơng nh đồng chí Nguyễn Thị Hng (tức Mai), Vũ Thơ đã chủ động triệu tập hội nghị thành lập ban cán sự Đảng lâm thời tỉnh gồm 3 đồng chí do đồng chí Vũ Thơ làm trởng ban để chỉ đạo phong trào

Năm 1943, quân Nhật kéo vào Ninh Bình đặt cơ quan đại diện bên cạnh toà Công sứ Pháp Chúng bắt dân nhổ lúa, ngô để trồng đay và vơ vét thóc gạo của nhân dân ta Chính sách đó cùng với sự cớp bóc của bọn phát xít đã dẫn đến nạn đói khủng

khiếp đầu năm 1945 Tính đến tháng 3/1945 cả tỉnh có 37.936 ngời chết đói, trong đó huyện Kim Sơn có 22.908 ngời (6.161 hộ có ngời chết trong đó 1.571 hộ chết không còn ai) Số ngời chết vì đói ngày càng nhiều, lòng căm thù giặc Nhật của nhân dân ta ngày càng sâu sắc Nhân dân ta thấy rõ không còn con đờng nào khác là phải đoàn kết

đứng lên đấu tranh giành độc lập

Ban cán sự Đảng tỉnh phát động phong trào noi gơng Bắc Sơn, Nam Kì để xây dựng lực lợng vũ trang, xây dựng khu căn cứ, tổ chức quần chúng tập dợt để đón thời cơ tổng khởi nghĩa Các đội tự vệ ngày đêm tổ chức luyện tập đáp ứng yêu cầu phát triển lực lợng vũ trang Ban cán sự Đảng tỉnh cử cán bộ, đảng viên đi học kỹ thuật quân sự, sau đó mở các lớp huấn luyện chính trị, quân sự để chỉ đạo phong trào và cán

bộ phụ trách lực lợng vũ trang ở các thôn Sải, Đồi, Lũ Phong và Sơn Lai (Nho Quan) mỗi nơi đều thành lập đợc một trung đội tự vệ chiến đấu

Công tác tuyên truyền giáo dục chính trị, t tởng cho quần chúng cũng đợc tiến hành khẩn trơng với nhiều hình thức phong phú, nhiều cuộc mít tinh có từ 100 đến vài trăm ngời tham dự Nhân ngày kỉ niệm thành lập Đảng, kỉ niệm cách mạng tháng Mời Nga, Đảng bộ tổ chức mít tinh tại đồi Dâu (Thanh Quyết), Sải, đồi Sỏi, chùa Cáy (Hữu Thờng), bãi Vả (Thợng Hoà - Nho Quan) Chi bộ Quỳnh Lu tổ chức cuộc mít tinh lớn ở cánh đồng Mãng (Sơn Lai - Nho Quan) có tới 200 ngời dự Sau cuộc mít tinh các cơ sở ở Quỳnh Lu đã tổ chức tập dợt báo động giả dới hình thức đấu tranh chống khủng bố

Các hình thức tuyên truyền nh rải truyền đơn, dán áp phích, treo cờ Đảng đ… ợc nhiều chi bộ và các hội cứu quốc trong Mặt trận Việt Minh áp dụng Truyền đơn, áp phích, cờ Đảng xuất hiện ở thị xã Ninh Bình, Trờng Yên (Gia Khánh, nay là Hoa L), chợ Bút, cây đa Vĩnh Khơng (Yên Mô, nay thuộc thị xã Tam Điệp), đồi Dài, đồi Ngang, chợ Rịa, trờng học Lão Cầu, thị trấn Nho Quan (huyện Nho Quan), bến đò

Đế, chợ Viến, chợ Sinh Dợc, chợ Lê (Gia Viễn), đồn điền Chu Văn Luận nội dung…tuyên truyền là chống địch bắt phu, bắt lính, chống su cao, thuế nặng, chống thu thóc gạo; ủng hộ Mặt trận Việt Minh đánh đuổi Nhật, Pháp Các báo của Đảng, của Khu

uỷ, của Đảng bộ tỉnh nh báo Cứu quốc, Cờ giải phóng, độc lập, đuổi giặc, Du kích Bắc Sơn đợc lu hành ở nhiều nơi trong tỉnh

Cuối năm 1943, ban cán sự tỉnh quyết định xuất bản tờ báo "Hoa L" để tuyên truyền cách mạng và hớng dẫn công tác cho cán bộ, đảng viên Mỗi số báo in từ 100

đến 200 bản và phát hành tới chi bộ và tổ chức quần chúng Các nội dung trên Báo đã

tập trung vạch tội ác của giặc Nhật - Pháp, thông báo tin tức, phổ biến kinh nghiệm công tác.

Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp độc chiếm Đông Dơng Chúng ra sức vơ vét thóc gạo, tăng su thuế, tăng cờng bắt lính, bắt phu Ngày 12/3/1945, Ban Thờng vụ Trung ơng Đảng ra Chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta" và phát

động cao trào kháng Nhật cứu nớc

Có Nghị quyết và Chỉ thị của Trung ơng Đảng soi sáng, căn cứ vào tình hình cụ thể trong tỉnh, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của nhân dân, Ban cán sự Đảng tỉnh quyết

định phát động “Cao trào kháng Nhật cứu nớc” trong toàn tỉnh, mở đầu bằng cuộc

phá kho thóc cứu đói cho dân Phong trào đợc phát động, quần chúng vô cùng phấn khởi, hởng ứng nhiệt liệt Kế hoạch đợc xây dựng, việc đối phó với giặc Nhật đã đợc chuẩn bị sẵn sàng Ban cán sự tỉnh quyết định chỉ đạo vùng Quỳnh Lu phát động nhân dân đứng lên phá kho thóc trớc Cuộc đấu tranh phá kho thóc giành thắng lợi đã mở

đầu cao trào “Kháng Nhật cứu nớc”, đẩy phong trào tiến thêm một bớc trong việc tập dợt quần chúng, bồi dỡng cán bộ về công tác lãnh đạo chống địch đàn áp, đa phong trào tiến lên Đến cuối tháng 3/1945, hầu hết các cơ sở Việt Minh trong tỉnh đã thu hút đợc đông đảo các tầng lớp nhân dân vào các đoàn thể cứu quốc Tuy vậy, cơ sở cách mạng ở Yên Khánh, Kim Sơn còn mỏng, các đoàn thể cứu quốc trong Mặt trận Việt Minh cha rộng khắp, Tỉnh uỷ chủ trơng đẩy mạnh tuyên truyền gây dựng cơ sở Việt Minh nhất là ở Kim Sơn Lời kêu gọi cứu nớc của Mặt trận Việt Minh đã đến với giáo dân, phát động đợc tinh thần yêu nớc trong nhân dân, nhất là đồng bào theo đạo Công giáo Ngày 04/4/1945, Quỳnh Lu đã thành lập Uỷ ban nhân dân cách mạng, tuyên bố bỏ các thứ thuế, cảnh cáo, trừng trị những kẻ ngoan cố làm tay sai cho giặc Một số thôn, xã ở Nho Quan, Gia Viễn, Gia Khánh cũng lần lợt lập Uỷ ban giải phóng Ngày 20/6/1945, trung đội giải phóng quân của chiến khu đợc thành lập tại khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lu gồm 40 chiến sĩ đợc trang bị 2 sung trung liên, 7 súng trờng, 5 súng kíp, dao, kiếm, mã tấu

Nh vậy, dới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, lực lợng chính trị và vũ trang của tỉnh Ninh Bình đã đợc xây dựng và ngày càng vững mạnh, là điều kiện thuận lợi khi thời cơ cách mạng đến thì Đảng bộ lãnh đạo nhân dân đứng lên đấu tranh giành chính quyền trên phạm vi toàn tỉnh

b, Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

Ngày 17/8/1945, đồng chí Trần Tử Bình đem lệnh "tổng khởi nghĩa" về Ninh Bình Ngay đêm đó, tại thôn Sải (Nho Quan), Tỉnh uỷ họp bàn kế hoạch khởi nghĩa Căn cứ vào tình hình cụ thể trong tỉnh hội nghị đã quyết định: Cần tập trung lực lợng

võ trang đánh chiếm huyện lỵ Gia Viễn trớc, quyết định giành bằng đợc thắng lợi trận

đầu để động viên khí thế cách mạng cho quần chúng tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn tỉnh Dới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, ngày 19/8 Gia Viễn khởi nghĩa giành chính quyền Trớc đông đảo quần chúng, đại diện Việt Minh huyện Gia Viễn tuyên bố: Chính quyền tay sai phản động đã bị đập tan, chính quyền cách mạng

đợc thành lập, đại diện Việt Minh phổ biến chủ trơng cứu nớc và 10 chính sách của Mặt trận Việt Minh Quần chúng reo vui hô vang các khẩu hiệu: "Việt Nam độc lập" ,

"ủng hộ Việt Minh", "đả đảo chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim" Tin khởi nghĩa giành chính quyền huyện Gia Viễn thắng lợi lan nhanh khắp tỉnh, khích lệ nhân dân các địa phơng khác trong tỉnh đứng lên đấu tranh

Nhận đợc tin huyện Gia Viễn giành đợc chính quyền, ngay chiều ngày 19/8, một số thanh niên yêu nớc huyện Nho Quan đã cùng quần chúng trơng cờ đỏ sao vàng thuyết phục lính bảo an, quân Nhật án binh bất động, binh lính trong các trại hạ súng

đầu hàng Sáng ngày 20/8, Tỉnh uỷ cử cán bộ Việt Minh về Nho Quan huy động nhân dân thị trấn và các xã lân cận kéo vào giành chính quyền huyện, tổ chức mít tinh tuyên bố : Nho Quan hoàn toàn giải phóng Khởi nghĩa giành thắng lợi ở Gia Viễn, Nho Quan làm nức lòng nhân dân cả tỉnh, bọn địch càng hoang mang bối rối Cùng ngày 20/8 Yên Khánh, Gia Khánh, Thị xã Ninh Bình giành đợc chính quyền; ngày 21/8 Yên Mô giành đợc chính quyền ở Kim Sơn, khi đợc tin Việt Minh đã chiếm tỉnh lỵ, bọn phản động đội lốt tôn giáo giả danh Việt Minh trơng cờ đỏ sao vàng hô hào quần chúng vào chiếm huyện lỵ cớp chính quyền Đến tháng 10/1945, Tỉnh uỷ

điêù đoàn cán bộ về Kim Sơn xây dựng chính quyền, khi đó chính quyền mới thực sự

về tay nhân dân

Sau ba ngày khởi nghĩa, chính quyền đế quốc phong kiến trong toàn tỉnh đã bị

đập tan Trong không khí phấn khởi khẩn trơng, ngày 21/8/1945 Hội nghị BCH Đảng

bộ tỉnh (mở rộng) họp tại thôn Gián Khẩu (Gia Trấn, Gia Viễn) đề ra nhiệm vụ tiếp tục củng cố chính quyền cách mạng các cấp Ngày 25/8/1945, Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Ninh Bình do đồng chí Văn Tiến Dũng làm Chủ tịch ra mắt nhân

dân Trớc hai vạn đồng bào, đồng chí Văn Tiến Dũng trịnh trọng tuyên bố: Ninh“

Bình hoàn toàn giải phóng, thành lập chính quyền cách mạng của nhân dân trong

Thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Ninh Bình là kết quả của quá trình đấu tranh gian khổ và oanh liệt của nhân dân lao động trong tỉnh dới sự lãnh đạo của Trung ơng Đảng và trực tiếp là Đảng bộ tỉnh Đó là quá trình từ tuyên truyền giác ngộ lý luận cách mạng đến xây dựng, củng cố và từng bớc xây dựng lực lợng từ năm

1927 đến đỉnh cao là cao trào kháng Nhật cứu nớc, tổng khởi nghĩa tháng 8/1945 giành chính quyền về tay nhân dân Thắng lợi đó đã đánh dấu mốc son chói lọi, nhân dân Ninh Bình đã góp phần cùng nhân dân cả nớc đập tan gông xiềng nô lệ của đế quốc Pháp và phát xít Nhật thống trị gần một thế kỷ, chấm dứt chế độ phong kiến có

từ hàng ngàn năm trên đất nớc ta

II Đảng bộ l nh đạo quân dân trong tỉnh giữ vững, củng cố chính ã quyền, kháng chiến chống thực dân pháp xâm lợc (9/1945 đến 7/1954).

1 Đấu tranh giữ vững, củng cố chính quyền (9/1945 - 12/1946).

Cách mạng Tháng Tám thành công, nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời, Nhà nớc công - nông non trẻ ngay sau đó đã phải đơng đầu với biết bao khó khăn thử thách gay go: Giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm và các đảng phái phản động từng ngày, từng giờ chống phá nhằm xoá bỏ thành quả của Cách mạng Tháng Tám, thủ tiêu chính quyền cách mạng

Cũng nh cả nớc, chính quyền cách mạng Ninh Bình vừa mới thành lập, cha đợc củng cố đã phải đối phó với nhiều khó khăn và chống chọi với các thế lực thù địch Nạn đói năm 1945 cớp đi hàng vạn sinh mạng, tiếp theo đó là nạn lụt, hạn hán, dịch bệnh hoành hành, các tệ nạn xã hội của chế độ cũ để lại Bọn phản động nhân cơ hội lúc cách mạng đang gặp khó khăn, từ các nơi trong tỉnh chúng nổi dậy và ở nơi khác kéo về chống phá cách mạng quyết liệt Dới danh nghĩa quân Đồng minh, quân đội T-ởng kéo vào nớc ta với âm mu tiêu diệt chính quyền cách mạng, xoá bỏ chế độ dân chủ nhân dân Tháng 10/1945, chúng kéo vào chiếm đóng thị xã Ninh Bình, thị trấn Phát Diệm, Nho Quan và những nơi quan trọng khác

Quán triệt chỉ thị của Trung ơng Đảng, Đảng bộ Ninh Bình xác định nhiệm vụ cấp bách của địa phơng lúc này là ra sức giữ vững, củng cố chính quyền cách mạng, xây dựng xã hội mới, cuộc sống mới cho nhân dân Trớc mắt, lãnh đạo nhân dân tăng

gia sản xuất, chống đói, cải thiện đời sống, kêu gọi toàn dân trong tỉnh thi đua đi học chữ Quốc ngữ, tập trung lực lợng trấn áp bọn phản động, có đối sách đúng đắn với quân đội Tởng, hạn chế đến mức thấp nhất sự phá hoại của chúng.

Sau khi giành đợc chính quyền, Đảng bộ tập trung chỉ đạo củng cố chính quyền tỉnh, huyện, xây dựng chính quyền cấp xã để tạo điều kiện quan trọng cho việc thực hiện các nhiệm vụ cách mạng Trong quá trình thực hiện, Đảng bộ đã cử cán bộ Đảng, Việt Minh về cơ sở cùng lực lợng nòng cốt ở các xã lãnh đạo nhân dân giải tán chính quyền của chế độ cũ, thành lập Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời xã Đến hết tháng 9/1945, Uỷ ban nhân dân cách mạng đợc thành lập ở hầu hết các xã trong tỉnh

và bắt tay ngay vào việc lãnh đạo nhân dân thực hiện các nhiệm vụ cấp bách: Khắc phục nạn đói, đẩy mạnh phong trào bình dân học vụ, bài trừ nội phản, xây dựng cuộc sống mới, chế độ mới

Ngày 6/1/1946, nhân dân Ninh Bình vô cùng phấn khởi lần đầu tiên đợc đi bầu

cử Quốc hội nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà Trên 90% cử tri nô nức đi bỏ phiếu để bầu ra 6 đại biểu Quốc hội khoá I ở khu vực của tỉnh Từ tháng 01- 3/1946, nhân dân trong tỉnh đã tham gia cuộc bầu cử Hội đồng nhân dân tỉnh và xã Uỷ ban hành chính tỉnh đã đợc bầu thay thế cho Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời

Cùng với nhiệm vụ củng cố chính quyền, Đảng bộ đã xúc tiến việc xây dựng lực lợng võ trang nhân dân Trung đội giải phóng quân của khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lu đợc chọn làm nòng cốt để xây dựng 6 đại đội tự vệ tập trung của tỉnh Tỉnh

uỷ chỉ đạo thành lập Ty Liêm phóng và lực lợng cảnh sát xung phong

Đối với nhiệm vụ chống giặc đói, Đảng bộ phát động phong trào thi đua “Sản xuất và tiết kiệm” Các khẩu hiệu “Tấc đất, tấc vàng”, “Toàn dân ra sức tăng gia sản xuất”, “Diệt giặc đói nh diệt giặc ngoại xâm” xuất hiện khắp nơi trong tỉnh và đã biến thành hành động cách mạng của cán bộ, đảng viên và nhân dân Uỷ ban nhân dân tỉnh tuyên bố bỏ thuế thân, giảm một số thuế, giảm tô 25% Nhân dân phấn khởi hăng hái tăng gia sản xuất, nạn đói dần dần đợc đẩy lùi Để góp phần cùng Nhà nớc giải quyết những khó khăn trớc mắt về tài chính, nhân dân Ninh Bình tuy còn nhiều khó khăn, nhng vẫn nhiệt liệt hởng ứng “Tuần lễ Vàng”, ủng hộ “Quỹ độc lập” Từ ngày 17 - 24/9/1945, nhân dân trong tỉnh đã góp 105 lạng vàng, 1.200.000 đồng vào Quỹ độc lập Tỉnh uỷ đã quyết định thành lập Ban lãnh đạo diệt giặc dốt Khẩu hiệu “Học để kháng chiến, kiến quốc”, “Đi học là yêu nớc” đợc tuyên truyền rộng rãi khắp thôn

xóm, làng bản Chỉ trong thời gian ngắn các lớp bình dân học vụ đợc mở ở khắp nơi, sau một năm có 30 vạn ngời thoát nạn mù chữ.

Đối với kẻ thù xâm lợc và các thế lực phản động, nhân dân Ninh Bình dới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh và chính quyền cách mạng đã sử dụng nhiều biện pháp khôn khéo để đối phó với từng loại kẻ thù, từng bớc xây dựng lực lợng chuẩn bị cho cuộc chiến đấu lâu dài chống thực dân Pháp xâm lợc

Sau Cách mạng Tháng Tám, tổ chức phản động đội lốt đạo công giáo do Lê Hữu Từ cầm đầu cùng các đảng phái phản động khác ra sức chống phá công cuộc xây dựng chế độ mới của nhân dân ta Bọn Việt Nam quốc dân Đảng theo quân Tởng kéo

về đóng trụ sở ở thị xã Ninh Bình, chúng treo cờ, ra báo, phát tán truyền đơn chống

Đảng cộng sản, chống lại Mặt trận Việt Minh, chống lại cách mạng, gây rối ở nhiều nơi Dới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, phần lớn các tổ chức phản động bị đánh bại, hoặc bị đấu tranh phải giải tán; các tệ nạn xã hội nh cờ bạc, rợu chè, trộm cắp, nghiện hút đợc xoá bỏ Nhiều ngời nghiện hút, gái mãi dâm đợc cải tạo đã trở thành công dân lơng thiện

Tháng 12/1946, Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ II họp tại thôn Phúc Am

- xã Ninh Thành - Huyện Gia Khánh gồm 30 đại biểu tham dự Đại hội khẳng định kết quả và ý nghĩa thắng lợi của phong trào cách mạng thời kỳ 1930 - 1945 và công cuộc xây dựng bảo vệ chính quyền dân chủ nhân dân trong những năm 1945 - 1946

Đại hội bầu Ban Chấp hành gồm 10 uỷ viên, đồng chí Trịnh Khắc Dần (tức Quyền)

đ-ợc bầu làm Bí th Tỉnh uỷ Để tăng cờng sức chiến đấu, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo phong trào cách mạng, Đảng bộ đặc biệt quan tâm đến công tác xây dựng Đảng

Dới ánh sáng đờng lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, đợc Đảng bộ trực tiếp tổ chức và lãnh đạo, quân dân Ninh Bình đã đoàn kết đấu tranh, giành nhiều thắng lợi to lớn trên tất cả các lĩnh vực: Chính trị, kinh tế, quân sự Thành công nhất…giai đoạn này là đã xây dựng, củng cố đợc chính quyền cách mạng non trẻ, chống giặc

đói, giặc dốt, chống thù trong, giặc ngoài Đây là điều kiện thuận lợi để quân dân Ninh Bình tiếp tục cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc

2 Xây dựng hậu phơng vững mạnh, tích cực chuẩn bị kháng chiến (1947 - 1949).

Trớc âm mu và hành động xâm lợc của thực dân Pháp, ngày 18 - 19/12/ 1946, Ban Thờng vụ Trung ơng Đảng họp tại Vạn Phúc (Hà Đông) quyết định phát động toàn quốc kháng chiến chống Pháp Đêm 19/12/1946, chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi "Toàn quốc kháng chiến".

Thực hiện Nghị quyết của Trung ơng và lời kêu gọi "Toàn quốc kháng chiến" của Chủ tịch Hồ Chí Minh, hội nghị cán bộ Đảng của tỉnh đã thống nhất lãnh đạo quân dân trong tỉnh thực hiện nhiệm vụ của cuộc kháng chiến cùng quân dân cả nớc quyết bảo vệ nền độc lập Ngày 8/1/1947, Uỷ ban giúp đỡ đồng bào tản c di c đợc thành lập Uỷ ban đã vận động nhân dân lập các khu c trú để đón đồng bào Ngày 10/2/1947, Uỷ ban hành chính tỉnh phối hợp với Bộ Canh nông tổ chức hội nghị giúp

đỡ đồng bào tản c tại xã Lạng Phong (Nho Quan), Hồ Chủ tịch đã về dự Tại hội nghị,

27 ngời trong tỉnh đã nhận giúp đỡ 885 đồng bào, góp 48 tấn thóc, 110 mẫu ruộng để khi nhân dân di c đến có thóc ăn, có ruộng cày cấy, nhanh chóng ổn định đời sống và tham gia kháng chiến

Quán triệt đờng lối kháng chiến của Đảng, nhân dân Ninh Bình hăng hái tăng gia sản xuất để tự cấp, tự túc Đồng thời tích cực xây dựng và rèn luyện lực lợng vũ trang, sẵn sàng chiến đấu Năm 1947, các cơ quan quân sự nh tỉnh đội, huyện đội, xã

đội đợc thành lập giúp các cấp uỷ chăm lo công việc xây dựng lực lợng võ trang và tổ chức, chỉ đạo tác chiến Tháng 5 - 6/1947, tiểu đoàn bộ đội địa phơng (tiểu đoàn Đinh Tiên Hoàng) đợc thành lập, sau đó vào tháng 9/1947, đại đội du kích thoát ly của tỉnh (đại đội Lê Lợi) cũng đợc thành lập; mỗi huyện thành lập một đến hai trung đội võ trang Các cấp chính quyền dới sự chỉ đạo trực tiếp của cấp uỷ đã vận động nhân dân thực hiện tiêu thổ kháng chiến, phá hoại đờng xá, lập làng kháng chiến, đào hào, làm hầm hố, ụ tác chiến, chuẩn bị lơng thực Tháng 3/1947, Tỉnh uỷ quyết định thành lập Ban Công vận, trớc hết làm nhiệm vụ vận động công nhân và thợ thủ công tham gia kháng chiến

Ngày 23/3/1947, sau khi phá đợc vòng vây ở thành phố Nam Định địch dùng tàu chiến, ca nô theo sông Đào, ngợc sông Đáy đổ quân đánh ra một số địa phơng ở Ninh Bình Lực lợng vũ trang và nhân dân ta đã ngoan cờng đánh lui nhiều đợt tấn công của địch, buộc chúng phải rút về Nam Định Phối hợp với cuộc đánh phá càn quét của địch, bọn phản động đội lốt tôn giáo, cầm đầu là Lê Hữu Từ và Hoàng Quỳnh gây bạo loạn nhiều nơi ở huyện Kim Sơn, Yên Khánh Thực hiện nghị quyết

của Trung ơng Đảng tháng 4/1947 về công tác trấn áp bọn phản động, Tỉnh uỷ đã đề

ra chủ trơng biện pháp và lãnh đạo thực hiện dập tắt các vụ bạo loạn ở các địa điểm trên

Tháng 2/1948, Đại hội Đại biểu Đảng bộ Ninh Bình lần thứ III đợc tổ chức tại thôn Đoan Bình (xã Gia Phú - Gia Viễn) Đại hội đã kiểm điểm sau hơn một năm chuẩn bị kháng chiến, phục vụ và trực tiếp chiến đấu, đồng thời đề ra nhiệm vụ: Tích cực kiện toàn cơ quan quân sự tỉnh đội, huyện đội và xã đội Các huyện tập trung xây dựng làng chiến đấu, phát triển mạnh về số lợng và tăng cờng về chất lợng dân quân,

du kích, đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, tập trung xây dựng cơ sở kháng chiến ở vùng công giáo và chú ý phát triển Đảng nhất là ở vùng có đông đồng bào công giáo, vùng núi, toàn tỉnh nơi nào ít nhất cũng có tổ đảng Đại hội đã bầu Ban chấp hành gồm 11 uỷ viên, đồng chí Nguyễn Đạt Phác đợc bầu là Bí th Tỉnh uỷ

Sau thất bại nặng nề ở Việt Bắc, năm 1948 địch tiến hành mở rộng vùng chiếm

đóng, tập trung quân đánh các tỉnh Sơn Tây, Hng Yên, Hà Đông, Nam Định, Ninh Bình, Hoà Bình Trớc tình hình đó, ngày 6/6/1948, Ban Thờng vụ Tỉnh uỷ họp mở rộng, xác định phơng hớng đối phó với địch đánh ra vùng tự do, tập trung lực lợng bộ

đội địa phơng cùng dân quân du kích bố trí trận địa ở những nơi trọng yếu, sẵn sàng

đánh địch Sau hội nghị, phong trào “Thi đua ái quốc” chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu

đ-ợc phát triển mạnh trong lực lợng võ trang, cán bộ, nhân dân và giành đđ-ợc nhiều thắng lợi to lớn, góp sức góp công của cho kháng chiến Thu đông năm 1948, địch mở 2 cuộc càn quét lớn vào tỉnh, đánh vào thôn Bích Đào (Ninh Sơn -thị xã Ninh Bình), Cầu Yên, Xuân Vũ, Bích Động và Trờng Yên, Văn Lâm (Gia Khánh); Bộ đội và du kích đã anh dũng chiến đấu đánh lui những đợt tiến công của địch buộc chúng phải thu quân rút về Nam Định

Tháng 4/1949, Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ IV tại động Thiên Tôn, xã Ninh Mỹ, huyện Gia Khánh gồm 50 đại biểu Đại hội đã đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ kháng chiến - kiến quốc, xây dựng lực lợng vũ trang chống địch càn quét và

đề ra nhiệm vụ tăng cờng lực lợng sẵn sàng chiến đấu chống địch chiếm đóng Đại hội

đã bầu BCH gồm 15 uỷ viên, đồng chí Hoàng Văn Tiến (Hoàng Kiên) đợc bầu là Bí

th Tỉnh uỷ

3 Chống địch bình định, phá tề trừ gian, giải phóng quê hơng (10/1949 - 6/1954).

Căn cứ vào diễn biến của cuộc chiến tranh và âm mu, kế hoạch mới của địch, Tỉnh uỷ nhận định: Từ cuối năm 1949, Ninh Bình sẽ là tỉnh ở Bắc Bộ nằm trong phạm

vi chiến trờng ác liệt của giai đoạn chiến tranh tiếp theo Địch sẽ đánh chiếm Ninh Bình, có thể bằng cả đờng thuỷ, đờng bộ và đờng không Để đẩy mạnh cuộc chiến tranh du kích, phá âm mu mới của địch, Tỉnh uỷ chỉ đạo các ngành, lực lợng vũ trang, các huyện và thị xã Ninh Bình chuẩn bị mọi mặt, sẵn sàng chặn đánh các cuộc hành quân đánh chiếm của địch

Ngày 16/10/1949, địch mở cuộc hành quân Ăng-tờ-ra-xít đa ba binh đoàn cơ

động đánh chiếm các huyện phía Nam hai tỉnh Ninh Bình và Nam Định Tại mặt trận Ninh Bình, địch đa 2.000 quân từ 6 tầu chiến đổ bộ lên Kim Sơn và cho 17 máy bay chở 300 quân nhảy dù xuống chiếm đóng thị trấn Phát Diệm, đến 30/10/1949 địch đã

đánh và chiếm đóng nhiều vị trí trên các vùng trọng yếu, hình thành tuyến phòng ngự, bảo vệ Phát Diệm dài gần 30km từ cầu Sanh dọc theo sông Mới đến Điền Hộ (Nga Sơn - Thanh Hoá) Đánh chiếm đến đâu giặc Pháp tung ngay chiêu bài “chống cộng”,

“giải phóng đất thánh”, “giành tự do cho công giáo” Chúng thành lập nguỵ quân, nguỵ quyền, xây dựng các đội ‘thanh niên diệt cộng”, thúc bọn tay sai lập tề, dõng, cho quân đi lùng sục bắt cán bộ, du kích, vơ vét của cải…

Trong những ngày đầu, lực lợng võ trang của ta đối phó lúng túng Địch với số quân đông, có máy bay yểm trợ, đợc bọn phản động tiếp tay đã nhanh chóng chiếm đ-

ợc địa bàn huyện Kim Sơn, nửa phần Yên Khánh và Yên Mô Hầu hết cán bộ, đảng viên, du kích phải bật ra ngoài, số còn lại rút vào bí mật Nhân dân bị địch bắt ép vào

tề, phải nộp lơng thực, thực phẩm cho chúng

Để tăng cờng hiệu lực chiến đấu, lực lợng võ trang đã tổ chức rút kinh nghiệm chống càn quét và xây dựng kế hoạch hợp đồng chiến đấu Tiểu đoàn Đinh Tiên Hoàng, đại đội Lê Lợi sau khi đ… ợc củng cố, đã phối hợp với các đơn vị chủ lực mở chiến dịch “Vạn Thắng” trên địa bàn huyện Yên Mô và Yên Khánh từ ngày 29/12/1949 - 5/1/1950 Trong chiến dịch này, ta đã diệt nhiều vị trí đóng quân của

địch, phá gần 100 ban tề, bắt một số tên “diệt cộng” ác ôn, vận động đợc 20 nguỵ quân mang súng trở về với kháng chiến

Sự đánh phá của địch ngày càng ác liệt Tại huyện Kim Sơn, Yên Khánh và Yên Mô, chúng tổ chức bộ máy nguỵ quân, nguỵ quyền, xây dựng hệ thống phòng ngự, củng cố vị trí hành lang, tiến hành hàng loạt cuộc vây quét cán bộ, bộ đội, công

an, du kích, dân quân về xã công tác, cớp bóc thóc gạo, thực phẩm, bắt thanh niên công giáo đi lính, vào nguỵ quân, nguỵ quyền Chúng biến nhà thờ gác chuông thành nơi giam cầm, tra tấn, hành quyết cán bộ, chiến sĩ ta Để ngăn chặn các hoạt động tàn bạo của bọn vệ sỹ, ác ôn, ta chủ trơng trừng trị bọn ác ôn và đại đội Phi Hùng hung ác nhất trong số 22 đại đội vệ sĩ của bọn phản động Lê Hữu Từ Tiếp đó, Tỉnh uỷ phát

động 2 tháng (tháng 4 và 5/1950) hoạt động mạnh để phá tề, trừ gian, diệt ác Đợc nhân dân giúp đỡ, lực lợng vũ trang ta đã phá 12 ban tề, bắt 72 tên tề ác và đem đi cải tạo, trừng trị 13 tên có nhiều nợ máu Nhân dân ba huyện Kim Sơn, Yên Mô, Yên Khánh đã vận động đợc 400 vệ sĩ bỏ ngũ trở về

Theo chủ trơng của Tỉnh uỷ, các cấp uỷ, chính quyền ở vùng tự do Nho Quan, Gia Viễn, Gia Khánh đã chỉ đạo bớc đầu thực hiện đa một số nông dân vào lao động

đổi công, hiệp tác Đến tháng 3/1950, nông dân đã góp 32.424 đồng và 31.125 tạ thóc

để làm vốn xây dựng hợp tác xã và đã vận động 7.250 ngời vào tập đoàn sản xuất

Cùng với việc đẩy mạnh sản xuất chống đói, từ ngày 12 - 14/7/1950, Tỉnh uỷ họp ra Nghị quyết số 111 về công tác tôn giáo để mở rộng cuộc vận động “lơng giáo

đoàn kết”, tạo điều kiện cho việc xây dựng cơ sở kháng chiến ở vùng tạm bị chiếm,

đẩy mạnh xây dựng lực lợng ở vùng du kích Tháng 11/1950, Ninh Bình mở hội nghị

“Những ngời công giáo kháng chiến” tại huyện Nho Quan, 250 đại biểu là giáo dân

đã về dự Sau hội nghị, đồng bào công giáo Kim Sơn đã gọi 57 ngời là chồng, con,

em đi vệ sĩ trở về, một số linh mục đã hăng hái tham gia ủng hộ kháng chiến

Từ tháng 9 - 10/1950, bộ đội và du kích Ninh Bình phối hợp với đại đoàn 304

mở chiến dịch Trần Hng Đạo, luồn sâu vào vùng địch tạm chiếm từ Kim Sơn đến Nga Sơn (Thanh Hoá) đánh địch, làm hậu thuẫn vững chắc cho các cơ sở Đảng, chính quyền và dân quân du kích tổ chức hoạt động, tham gia kháng chiến Sau gần 2 tháng hoạt động, ta đã tiêu diệt, bức rút 14 vị trí, đánh tan 2 đại đội Âu Phi, 1 tiểu đoàn ngụy, loại khỏi vòng chiến đấu 294 tên, giải phóng 6 xã (huyện Yên Mô)

Song song với việc phá tề, ta tích cực củng cố Uỷ ban kháng chiến hành chính xã Những phần tử chây lời, cầu an, cơ hội, sợ chết không dám hoạt động, không thi hành chính sách của Chính phủ đều bị đ… a ra khỏi chính quyền và các tổ chức đoàn thể, lực lợng võ trang, thay vào đó là những ngời có tinh thần kháng chiến dũng cảm trong chiến đấu, tận tuỵ với công tác Đến tháng 12/1950, toàn tỉnh đã bồi dỡng đợc

455 cán bộ chính quyền xã, chủ yếu là vùng tạm chiếm và vùng du kích Đảng bộ

luôn luôn chăm lo việc tuyên truyền giáo dục phẩm chất giai cấp, rèn luyện tính chiến

đấu, tinh thần yêu nớc cho đảng viên Đến cuối năm 1950, số đảng viên trong tỉnh đã

có 13.823 đồng chí, 90% cơ sở Đảng ở vùng tạm bị chiếm đợc phục hồi, 4.778 đảng viên đã trở về bám đất, bám dân tổ chức xây dựng cơ sở kháng chiến.Toàn tỉnh phát triển thêm 775 đảng viên mới, trong đó lực lợng vũ trang chiếm trên 50%

Sau thất bại ở Biên Giới (Thu Đông 1950), thực dân Pháp thực hiện kế hoạch

Đờ lát Đờtátxinhi Tại Ninh Bình chúng tăng cờng càn quét, lập “phòng tuyến trắng’, tạo ra hành lang không có làng mạc dân c, hòng cắt đứt đờng dây liên lạc của ta từ vùng tự do vào vùng tạm chiếm liên khu III Từ tháng 7 - 8/1951, chúng đột phá một vùng rộng lớn từ Gián Khẩu, theo quốc lộ 1A, đờng 10, sông Vạc đến Chính Đại Nhân dân 9 xã, 20 thôn trong “vành đai trắng” lâm vào cảnh không nhà, không nơi làm ăn, đây là khó khăn lớn đối với Đảng bộ và quân dân Ninh Bình

Tháng 3/1951, Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ V họp tại thôn Vân Trình xã Thợng Hoà - Nho Quan Đại hội kiểm điểm 2 năm trực tiếp chiến đấu chống địch càn quét, bình định chiếm đóng quê hơng, nhấn mạnh nhiệm vụ đẩy mạnh sản xuất ở vùng tự do, tăng cờng lực lợng vũ trang, tiến hành chiến tranh du kích tiêu diệt tiêu hao sinh lực địch ở vùng tạm chiếm Đại hội đã bầu BCH gồm 17 đồng chí,

đồng chí Hoàng Văn Tiến đợc bầu lại làm Bí th Tỉnh uỷ

Cùng với việc chống địch lập vành đai trắng, Tỉnh uỷ chỉ đạo quân dân trong tỉnh chuẩn bị chiến trờng cho bộ đội chủ lực về mở chiến dịch Quang Trung (Hà Nam Ninh) hớng tiến công chính của chiến dịch là Ninh Bình, nhằm phá tuyến phòng thủ

đồng bằng Bắc Bộ của địch, làm thất bại kế hoạch bình định của Đờlát Đờ tátxinhi Quân và dân Ninh Bình vô cùng phấn khởi sẵn sàng đáp ứng kịp thời các yêu cầu của chiến dịch Do có sự phối hợp chiến đấu và dẫn đờng, bộ đội ta tiêu diệt gọn các vị trí của địch Ngày 20/6/1951, chiến dịch Quang Trung kết thúc thắng lợi Đại tớng Võ Nguyên Giáp đã nhận định: “Chiến thắng của Ninh Bình trong chiến dịch Quang Trung là một trận công kích thắng lợi đầu tiên trên chiến trờng đồng bằng”, thắng lợi

đó đã góp phần làm thất bại kế hoạch Đơlát Đơtatxinhi

Để tăng cờng sự lãnh đạo của Đảng, Tỉnh uỷ triệu tập Đại hội Đại biểu lần thứ

VI (từ ngày 01- 07/8/1952) tại xã Ninh Hải - Gia Khánh, tham dự có 72 đại biểu chính thức và 19 đại biểu dự khuyết Đại hội đã đánh giá thành tích kháng chiến của quân dân trong tỉnh, chỉ ra những yếu kém cần phải nhanh chóng khắc phục và đề ra

quyết tâm kháng chiến thắng lợi Đại hội đã xác định nhiệm vụ: Tăng cờng đoàn kết, thực hiện tốt kế hoạch sản xuất và tiết kiệm; thi hành kế hoạch chỉnh Đảng, chỉnh quân, chỉnh huấn nhằm nâng cao chất lợng cho đảng viên, cán bộ và quân đội, tích cực bảo vệ nội bộ; chú trọng tăng nguồn thu, giảm chi, bình ổn vật giá mở rộng bình dân học vụ, chống văn hoá đồi truỵ, đề phòng dịch bệnh cho nhân dân Đại hội bầu Ban Chấp hành gồm 19 uỷ viên, đồng chí Nguyễn Văn Đào đợc bầu làm Bí th Tỉnh uỷ.

Ngày 30/01/1953, Trung ơng ra chỉ thị về việc giảm tô, Đảng bộ tỉnh đã lãnh

đạo thực hiện giảm tô đợt 4 Qua đó ta củng cố đợc các đoàn thể quần chúng, củng cố lòng tin của nhân dân vào thắng lợi của cuộc kháng chiến

Năm 1953, quân dân Ninh Bình chủ động chống cuộc càn quét Hốt-tơ Anpơ (13/6/1953) và trận càn Tây Nam Ninh Bình, góp phần làm thất bại kế hoạch bình

định 18 tháng của Na-va Trong chiến dịch Đông Xuân 1953 - 1954, quân dân Ninh Bình đã mở nhiều trận đánh địch ở Yên Khánh, Kim Sơn; bộ đội địa phơng cùng du kích bố trí chống các cuộc càn quét ra vùng du kích, làm cho địch thiệt hại nặng, đã

đánh tan 9 trong 18 chi đội địa phơng quân của địch, diệt bắt, làm bị thơng 2.539 tên, bắn rơi 1 máy bay, phá 71 xe, thu 978 súng các loại, hàng chục tấn đạn, quân trang, quân dụng, vừa ra sức chiến đấu vừa dốc sức phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ Cả tỉnh đã huy động hơn 1 vạn ngời đi dân công phục vụ chiến dịch, lớp lớp thanh niên Ninh Bình hăng hái tòng quân giết giặc Tháng 4/1954, theo yêu cầu của mặt trận

Điện Biên Phủ, chỉ trong 24 giờ, nhân dân Ninh Bình đã tập trung hơn 600 tấn gạo để

đa ra tiền tuyến, toàn tỉnh có 3.716 thanh niên nhập ngũ, bổ sung quân số kịp thời cho

bộ đội Vùng giải phóng của 3 huyện phía Nam tỉnh đã đợc mở rộng, giải phóng hàng vạn ngời, nhân dân trở về thôn xóm dựng lại nhà cửa, tiếp tục sản xuất Từ ngày 20/6/1954 địch tháo chạy, quân dân trong tỉnh tập trung lực lợng truy quét, làm cho

địch càng thêm hoảng sợ Dân quân du kích cùng với nhân dân tiến hành đập phá đồn bốt Ngày 30/6/1954, đơn vị lính Pháp cuối cùng ở Phúc Nhạc rút chạy, bộ đội Yên Khánh, Kim Sơn cùng du kích các xã đã chặn đánh Hơn 700 tên nguỵ ở vị trí Phúc Nhạc đã đầu hàng Bọn ngụy quân, ngụy quyền lũ lợt kéo nhau ra đầu thú 19 giờ ngày 30/6/1954, toàn tỉnh Ninh Bình đợc giải phóng

Tại thị trấn Phát Diệm, Tỉnh uỷ và Uỷ ban kháng chiến hành chính tỉnh đã tổ chức mít tinh chào mừng thắng lợi Hơn 3.000 đồng bào lơng giáo ở thị trấn Phát

Diệm và các xã phụ cận đã đến dự Giữa rừng cờ hoa và đông đảo nhân dân, UBKCHC tỉnh tuyên bố: Ninh Bình hoàn toàn giải phóng.

Hơn 3.000 ngày kháng chiến đầy gian khổ hy sinh, Đảng bộ và quân dân tỉnh Ninh Bình đã đem toàn bộ trí tuệ, sức lực và của cải để góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân trong cả nớc chiến đấu đánh bại Thực dân Pháp xâm lợc và can thiệp Mỹ Trong 9 năm kháng chiến chống Thực dân Pháp xâm lợc, quân và dân tỉnh Ninh Bình đã đánh 3.283 trận lớn nhỏ, tham gia 6 chiến dịch lớn, phá 59 vị trí, diệt 11.743 tên địch Trong quá trình tổ chức chiến đấu, phục vụ chiến đấu, Đảng bộ đã kiên trì việc kết hợp chặt chẽ giữa kháng chiến với kiến quốc, xây dựng lực lợng và

đánh giặc, huy động lực lợng toàn dân tham gia kháng chiến

Qua 9 năm kháng chiến, Đảng bộ Ninh Bình ngày càng đông hơn về số lợng, vững vàng về quan điểm lập trờng giai cấp, đảng viên hăng hái tham gia kháng chiến, kiến quốc, sẵn sàng hy sinh vì nớc vì dân, đi bất cứ đâu, làm bất cứ nhiệm vụ gì, cũng toàn tâm toàn ý hoàn thành Tuy vậy, trong quá trình lãnh đạo kháng chiến, Đảng bộ cũng còn nhiều hạn chế trong việc nắm tình hình, chậm đề ra biện pháp trừng trị bọn phản động đội lốt đạo Công giáo để chúng tập hợp đợc giáo dân, bắt một số thanh niên công giáo vào vệ sĩ, nguỵ quân, khai thác đợc một phần sức ngời, sức của phục

vụ cho chiến tranh xâm lợc

III Đảng bộ l nh đạo nhân dân tiến hành cải tạo x hội chủ nghĩa, ã ã xây dựng chủ nghĩa x hội và chống mỹ cứu n ã ớc (1954 - 1975).

1 Khôi phục kinh tế, cải tạo XHCN và thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1954 - 1965).

a, Khôi phục kinh tế, hoàn thành cải cách ruộng đất (1954 - 1957).

Tuy phải rút khỏi miền Bắc nớc ta, song thực dân Pháp vẫn vi phạm lệnh ngừng bắn, trì hoãn việc tập kết, chuyển quân ở Ninh Bình, nhiều nơi đồn bốt ngổn ngang gạch đá, dây kẽm gai, bãi mìn, hàng vạn mẫu ruộng bị bỏ hoang hoá, công cụ sản xuất thiếu thốn Địch tăng c… ờng hoạt động chống phá cách mạng, ráo riết dụ dỗ c-ỡng ép đồng bào di c vào miền Nam với luận điệu tuyên truyền “Chúa đã vào Nam”,

“Cộng sản sẽ tiêu diệt đạo” Từ đầu tháng 9/1954, ở các huyện Kim Sơn, Yên…Khánh, Yên Mô số đông đồng bào theo đạo Công giáo bị địch dụ dỗ, cỡng ép di c vào Nam