BÀI GIẢNG THUỐC HOẠT HUYẾT

THUỐC HOẠT HUYẾT1ĐẠI CƯƠNG1.1 định nghĩa: Tân khổ, ôn Thông lợi huyết mạch Làm tiêu tan huyết ứ Chỉ thống1.2 Tác dụng chung:+ Chỉ thống: + Chống viêm + Chỉ huyết:+ Tăng lưu thông huyết: + Điều kinh+Tiêu phù + Hạ huyết áp: Giãn mạch thận Mạch ngoại vi gây + Điều trị u nhọt: 1.3 Phối hợp thuốc: Hành khí Điều trị nguyên nhân:1.4 Cấm kị: Phụ nữ có thai Đang hành kinh Rong kinh, rong huyết Đang chảy máu nhiều, RL đông máu.1.5 Phân loại: Hoạt huyết: Tác dụng vừa và yếu Phá huyết: Tác dụng mạnh

1-ĐẠI CƯƠNG

1.1- định nghĩa: - Tân khổ, ôn

- Thông lợi huyết mạch

- Làm tiêu tan huyết ứ

- Chỉ thống

1.2- Tác dụng chung:

+ Chỉ thống:

+ Chống viêm

+ Chỉ huyết:

+ Tăng lưu thông huyết:

+ Điều kinh

+Tiêu phù

+ Hạ huyết áp: - Giãn mạch thận

- Mạch ngoại vi gây

THU C HO T HUY T ỐC HOẠT HUYẾT ẠT HUYẾT ẾT

+ Điều trị u nhọt:

1.3- Phối hợp thuốc:

- Hành khí

- Điều trị nguyên nhân:

1.4- Cấm kị: - Phụ nữ có thai

- Đang hành kinh

- Rong kinh, rong huyết

- Đang chảy máu nhiều, RL đông máu

1.5- Phân loại:

- Hoạt huyết: Tác dụng vừa và yếu

- Phá huyết: Tác dụng mạnh

2.1- Thuốc hoạt huyết

2- CÁC Vị THUốC

2.1.1 - ĐAN SÂM

Radix Salviae miltiorrhizae

Salvia miltiorrhiza Họ hoa môi: Lamiatae

TVQK: Khổ; lương; Can, tâm, tâm bào

CN: Hoạt huyết, bổ huyết; Chỉ thống; Thanh tâm trừ

phiền; An thần

CT- Rối loạn kinh nguyệt: do Huyết ứ, nhiệt

- Đau khớp, đau vùng ngực tim, vùng gan

- Mất ngủ, khó ngủ do:

- Suy nhược thần kinh

- Thiếu máu

- Tâm huyết kém

- Chữa mụn nhọt: Vùng ngực vú

- Tâm phiền nhiệt

- Các bệnh tim mạch

Kiêng kị: Phụ nữ có thai, người thể hàn Sợ Lê lô

2.1.2- XUYÊN KHUNG

Rhizoma Ligustici wallichii

Ligusticum wallichii Franch Họ Apiaceae

TVQK: Tân khổ, ôn; Can đởm, tâm bào

CN : Hoạt huyết, hành khí giải uất, Khu phong

tán hàn, chỉ thống

CT:

- Rối loạn kinh nguyệt

- Phong hàn

- Phong thấp(hàn tý)

- Khí uất kết( can)

- Mạch vành, thiểu năng mạch máu não

- Di chứng sau TBMMN: liệt ½ người,tê chân tay, méo mồm, sếch mắt, nói ngọng

- Tiền triệu chứng TBMMN: tê chân tay, tê miệng như kiến bò, mất cảm giác nhẹ

- Thần kinh tam thoa

Kiêng kị: Phụ nữ có thai, thể nhiệt, âm hư hoả vượng.

2.1.3- ÍCH MẪU

Herba Leonuri japonici

Leonurus heterophyllus Sweet Họ Lamiatae

TVQK: Tân, khổ, lương ; Can, tâm bào

CN: Hoạt huyết điều kinh; Chỉ thống; Lợi niệu

tiêu phù, thanh nhiệt giải độc.

CT: - Rối loạn kinh nguyệt ( cao ích mẫu)

- Đau do sang chấn, đau bụng sau khi sinh

- Mụn nhọt, viêm tuyến vú, tắc tia sữa

- Tiểu tiện khó do nhiệt

- Viêm cầu thận cấp hoặc mạn; cao huyết áp

Kiêng kị: Phụ nữ có thai, đang hành kinh, băng

huyết

Chú ý: Sung uý tử:- Tân cam, hàn

- Bổ thận ích tinh, dưỡng can minh mục

2.1.4- NGƯU TẤT

Radix Achyranthis bidentatae

Achyranthes bidentata Blume. Họ ngưu tất

Amaranthaceae

TVQK: Khổ, toan, bình, can thận

CN: Hoạt huyết điều kinh; Lợi thuỷ thông lâm,

Giải độc; Bổ can thận cường gân cốt, Giáng áp; Dẫn thuốc xuống

CT :

- Rối loạn kinh nguyệt

- Phong thấp

- Họng sưng đau, Loét miệng, Bạch hầu Do hoả độc nhiệt độc

- Tiểu không thông, buốt rắt, phù thũng

- Tăng áp

Kiêng kị: Phụ nữ có thai, khí hư hạ hãm,

di tinh, rong kinh

2.1.5- DIÊN HỒ SÁCH

Rhizoma Corydalis

Corydalis bulbosa DC( C turschninovii bess )

Họ cải cần Fumariaceae

TVQK: Khổ, tân, ôn, can, phế, tỳ

CN: Hoạt huyết tán ứ, Hành khí chỉ thống

(Là thuốc chữa khí trệ trong huyết, huyết trệ trong khí)

CT :- Rối loạn kinh nguyệt Phối hợp

- Các chứng đau Phối hợp

(Tuỳ chứng đau mà phối hợp thuốc thích hợp)

Kiêng kị: Phụ nữ có thai, huyết hư, huyết nhiệt

2- Thuốc phá huyết

2.2.1-HỒNG HOA

Flos carthami tinctorii

Carthamus tinctorius l Họ cúc asteraceae

TVQK: Tân, ôn, Tâm, can

CN: Hoạt huyết khứ ứ, Thông kinh, Thấu chẩn (Khí dược trong huyết, vừa bổ vừa tả

CT: - Rối loạn kinh nguyệt Phối hợp

- Các chứng do huyết ứ Phối hợp

- Trưng hà tích tụ Phối hợp

- Sởi khó mọc, nhọt khó phát ra Phối hợp

- Một số bệnh tim mạch Phối hợp

Kiêng kị:

Phụ nữ có thai, đang chảy máu nhiều Liều nhỏ bổ huyết(sinh huyết)

2.2.2- ĐÀO NHÂN

Semen pruni

Prunus persica (L) Balsch Họ Rosaceae

CN: Phá huyết tán ứ; Nhuận tràng, Chỉ khái

CT: - Kinh nguyệt không đều

- Sang chấn ứ huyết sưng đau

- Trưng hà tích tụ đau bụng

- ung nhọt mới phát

- Táo bón; Ho

Kiêng kị: Phụ nữ có thai, đang chảy máu nhiều

Chú ý: Phối hợp với hồng hoa

2.2.3-UẤT KIM

Rhizoma curmae longae

Curcuma longa L Họ gừng Zingiberaceae

TVQK: Tân, khổ,hàn, tâm, phế , can

CN: Phá huyết ứ; Hành khí giải uất, chỉ thống; Lợi

can đởm; Lương huyết thanh tâm an thần

(Là khí dược của phần huyết)

CT: - Kinh nguyệt không đều

- Khí uất kết( can); Vị quản thống; Chảy máu

- Hoàng đản(Bệnh gan mật)

- Tiêu hoá kém( phụ nữ sau sinh)

- Kích thích liền sẹo; Tâm phiền mất ngủ

Kiêng kị: Phụ nữ có thai

Chú ý: Phân biệt cách dùng với khương hoàng

2.2.4-NGHỆ ĐEN

Rhizoma Curcumae zedoariae

Curcuma Zedoaria họ gừng Zingiberaceae

TVQK: Tân, khổ, ôn, can, tỳ

CN: Phá huyết, hành khí, Tiêu thực, hoá tích

CT:

- KN không đều, đau bụng kinh

- ứ huyết sưng đau, đau bụng sau khi sinh, đau dạ

dày, đau vùng ngực sườn

- Trưng hà tích tụ đau

- Hoàng đản

- Bệnh mạch vành

- Bụng đầy trướng khó tiêu, ăn uống kém

Kiêng kị: Phụ nữ có thai, người quá yếu

TÓM TẮT CN CỦA THUỐC LÍ HUYẾT

Thuốc hoạt huyết

Tên Vị Tính Quy

kinh Công năng 1- Đan

sâm Khổ Hơi hàn Tâm, can 1- Hoạt huyết điều kinh2- Trừ ứ giảm đau

3- Dưỡng tâm an thần 4- Giải độc tiêu nhọt 2-

Xích

thược

Toan, khổ Hơi hàn Can, tỳ 1- Hoạt huyết điều kinh2- Trừ ứ giảm đau

3- Lương huyết tiêu nhọt

4- Thanh can sáng mắt

3- ích

mẫu Tânkhổ Hơi hàn Can, tâm bào 1- Hoạt huyết điều kinh2- Trừ ứ giảm đau

3-Lợi niệu tiêu sưng

4-

Trạch

lan

Khổ Hơi

ôn Can tỳ 1- Hoạt huyết điều kinh2- Trừ ứ giảm đau

3- Giải độc tiêu nhọt 4-Lợi niệu tiêu sưng

5-

Xuyên

khung

Tân Ôn Can,

đởm, tâm bào

1- Huyết điều kinh 2- Trừ phong chỉ thống 3- Hành huyết giải uất

6-

Huyền

hồ

Tân khổ Ôn Phế,can, tỳ 1- Hoạt huyết điều kinh2- Hành khí chỉ thống

7-Nhũ

hương Khổtân Ôn Tâm, can 1- Tán ứ chỉ thống2- Trừ mủ tiêu nhọt

8- Một

dược Khổ Bình Tâm, can 1- Tán ứ chỉ thống2- Trừ mủ tiêu nhọt

9-

Ngưu

tất

Khổ toan Bình Can thận 1- Hoạt huyết thông kinh2- Cường gân khỏi mềm

nhũn 3- Tả hoả giải độc 4-Lợi niệu thông lâm

10- Tô

mộc Cam hàm Bình Tâm can

tỳ

1-Hoạt huyết thông kinh 2-Trừ ứ trị trấn thương

Thuốc phá huyết

11-

Uất

kim

Tân, cam Hàn Tâmphế,

can

1- Tán ứ giảm đau 2- Thông lợi can đởm, giải uất

3- Thanh tâm, an thần

12-

Nga

truật

Khổ, tân Ôn Can 1-Phá ứ thông kinh2-Hành khí chỉ thống

3- Tiêu thực hoá tích

13-

Tam

lăng

Khổ Bình Can, tỳ 1-Phá ứ thông kinh

2-Hành khí chỉ thống

14-

đào

nhân

Khổ, cam Bình Tâm, can 1-Hoạt huyết thông kinh

2- Trừ ứ chỉ thống 3- Nhuận tràng thông tiện

4- Thoát mủ tiêu nhọt

15-

Hồng

hoa

can 1-Hoạt huyết thông kinh

2-Trừ ứ trị trấn thương

3-Hoạt huyết thúc sởi