Trong những năm thực hiện công tác giảng dạy, bản thân tôi và đồng nghiệpnhận thấy giáo viên dạy các tiết Luyện tập thường rất khô khan, nhàm chán, khôngkhí trong lớp học thường nặng nề,
Trang 1I Lý do chọn đề tài :
Từ trước đến nay người giáo viên luôn giữ vai trò quyết định trong việc làmcho mục tiêu giáo dục trở thành hiện thực, bảo đảm hiệu quả và chất lượng giáodục Người giáo viên có một chức năng cực kì quan trọng: đó là chức năng tổchức, hướng dẫn học sinh khai thác, chiếm lĩnh tri thức Trong bối cảnh cách mạngkhoa học kĩ thuật và công nghệ ngày càng phát triển, khối lượng kiến thức conngười ngày càng tăng, các phương tiện thông tin đại chúng được phát triển mạnh
mẽ, người giáo viên cần biết tổ chức hướng dẫn để học sinh tự giác, chủ động tìmtòi, phân tích lựa chọn tri thức thông tin để nâng cao hiểu biết
Chính vì vậy người giáo viên tiểu học là người giáo viên tổng thể Mặt kháccũng có thể nói rằng người giáo viên tiểu học là người đại diện cho nhà trường tiểuhọc, cho xã hội tổ chức quá trình phát triển của trẻ
Trong chương trình giáo dục tiểu học hiện nay, toán học là môn khoa học tựnhiên có tính lôgíc và tính chính xác cao, nó là chìa khóa mở ra sự phát triển củacác bộ khoa học khác Môn toán cùng với các môn học khác trong nhà trường Tiểuhọc có những vai trò góp phần quan trọng đào tạo nên những con người phát triểntoàn diện
Ta biết rằng, quá trình dạy học gồm việc dạy của thầy và việc học của trò.Mỗi quá trình dạy học được xác định bởi ba thành tố cơ bản của nó là: Mục đíchdạy học, nội dung dạy học và phương pháp dạy học Hiện nay, công cuộc đổi mớicủa đất nước ta đang diễn ra từng ngày, từng giờ Nó đòi hỏi phải có lớp người cónăng lực, chủ động, sáng tạo để thích ứng với đời sống xã hội Vì vậy, giáo dụctiểu học của chúng ta đang đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính chủ
động, tích cực của học sinh Nghĩa là chuyển từ hình thức: “Thầy giảng – Trò nghe” sang “Thầy tổ chức – Trò hoạt động”.
A PHẦN MỞ ĐẦU
Trang 2Trong những năm thực hiện công tác giảng dạy, bản thân tôi và đồng nghiệpnhận thấy giáo viên dạy các tiết Luyện tập thường rất khô khan, nhàm chán, khôngkhí trong lớp học thường nặng nề, hiệu quả tiết học không cao dẫn đến có nhiều
em chán học môn toán hoặc học một cách miễn cưỡng Giáo viên cũng cảm thấykhông thích thú lắm khi dạy các tiết Luyện tập.Tổ chức một tiết học như thế nào đểhọc sinh nắm được kiến thức trọng tâm của bài một cách nhẹ nhàng, không gò bó,củng cố, khắc sâu kiến thức một cách vững chắc, tạo cho các em niềm say mê,hứng thú trong học tập, trong việc làm là vấn đề mà mỗi giáo viên tiểu học cầnquan tâm Đặc biệt là môn Toán – môn mà kiến thức trong sách vở được vận dụngrất nhiều vào thực tế cuộc sống, nhất là các bài toán có nội dung Luyện tập Chính
vì vậy mà tôi đã chọn đề tài: “Kinh nghiệm giúp học sinh học tốt các tiết toán Luyện tập lớp 4” nhằm giúp cho học sinh học tập nhẹ nhàng, hiệu quả và ngày
càng yêu thích môn toán hơn, đồng thời giúp giáo viên có nhiều biện pháp hơntrong việc tổ chức giảng dạy các tiết toán có nội dung Luyện tập
II Mục đích nghiên cứu đề tài :
- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học theo phươnghướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, tăng cường hoạtđộng cá thể phối hợp với học tập giao lưu Hình thành, rèn luyện kỹ năng giải toán
và vận dụng kiến thức vào thực tiễn
- Thiết kế các tiết toán có nội dung Luyện tập một cách nhẹ nhàng và hiệu quảnhằm mục đích để các em học mà chơi, chơi mà học
- Nâng cao chất lượng dạy và học Hình thành kĩ năng tự học tập, tự rèn luyệncho học sinh
III Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu đề tài :
3.1 Nhiệm vụ :
- Tìm hiểu về các phương pháp phát huy tính tích cực sáng tạo trong học tậpToán 4
Trang 3- Đề xuất một số biện pháp giúp học sinh học tốt và giúp giáo viên giảng dạyhiệu quả hơn đối với các tiết toán Luyện tập lớp 4.
3.2 Phạm vi nghiên cứu :
- Đối tượng : Học sinh lớp 4, năm học 2007–2008, 2008–2009, 2009-2010
- Tài liệu : Sách giáo khoa Toán 4; Sách hướng dẫn giáo viên; Sách trò chơitoán học nói chung; Các tài liệu tạp chí giáo dục…
- Các biện pháp giúp học sinh học tốt các tiết toán Luyện tập
IV Phương pháp nghiên cứu đề tài :
Để thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng các phương pháp sau :
1 Nghiên cứu tài liệu :
- Đọc sách giáo khoa, sách giáo viên, các loại sách tham khảo: Toán tuổi thơ,giúp em vui học toán…
- Đọc các tài liệu sách, báo, các tạp chí giáo dục có liên quan đến nội dung
- Trao đổi với học sinh qua các tiết học
- Tổng kết rút kinh nghiệm trong quá trình dạy học
- Tổ chức và tiến hành thực nghiệm sư phạm
Trang 4CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÍ LUẬN
1/ Vị trí của môn Toán trong trường Tiểu học :
Bậc tiểu học là bậc học góp phần quan trọng trong việc đặt nền móng cho việchình thành và phát triển nhân cách học sinh Môn toán cũng như những môn họckhác cung cấp những tri thức khoa học ban đầu, những nhận thức về thế giới xungquanh nhằm phát triển năng lực nhận thức, hoạt động tư duy và bồi dưỡng tìnhcảm đạo đức tốt đẹp của con người
Môn toán ở trường Tiểu học là một môn độc lập, chiếm phần lớn thời giantrong chương trình học của trẻ
Môn toán có tầm quan trọng to lớn Nó là bộ môn khoa học nghiên cứu có hệthống, phù hợp với hoạt động nhận thức tự nhiên của con người
Môn toán có khả năng giáo dục rất lớn trong việc rèn luyện phương pháp suynghĩ, phương pháp suy luận lôgíc, thao tác tư duy cần thiết để con người phát triểntoàn diện, hình thành nhân cách tốt đẹp cho con người lao động trong thời đại mới
2/ Vai trò của giáo viên trong công tác giảng dạy :
Mỗi giáo viên đều có những đặc điểm riêng khác nhau (phẩm chất đạo đức,năng lực sư phạm, trình độ chuyên môn ) nhưng họ đều có chung một mục tiêugiáo dục, nhiệm vụ kế hoạch năm học Mỗi học sinh đều trực tiếp nhận sự giáo dụctập thể của giáo viên Chính vì vậy chất lượng học sinh không những tuỳ thuộctinh thần trách nhiệm và năng lực của từng giáo viên mà còn tuỳ thuộc vào sự phốihợp giáo dục của các giáo viên
Ngày nay việc dạy học của giáo viên và việc học tập của học sinh phải đan kếtvới nhau một cách chặt chẽ Giáo viên là chủ thể tổ chức hoạt động học, học sinh
là chủ thể tham gia vào các hoạt động đó một cách tự giác, chủ động nhằm pháthuy tính sáng tạo, tích cực, chủ động ở học sinh qua mô hình tam giác sau:
B PHẦN NỘI DUNG
Trang 5- Nếu các tiết toán Luyện tập diễn ra bình thường không có các hoạt động
nhằm kích thích học sinh tham gia vào học tập một cách chủ động Tiết học diễn ranặng nề, khô khan, dễ nhàm chán, dẫn đến chất lượng dạy học sẽ không cao
- Nếu như người giáo viên biết cách làm cho các tiết học khô khan đó diễn ra
một cách sinh động, nhẹ nhàng nhằm lôi cuốn học sinh vào hoạt động học bằngcách thiết kế một tiết dạy có nhiều hình thức thi đua lẫn trò chơi học tập và sửdụng nhiều đồ dùng dạy học thẩm mĩ và phù hợp… thì chắc chắn chất lượng dạyhọc sẽ nâng cao
- Giáo viên là người quyết định rất cao đến chất lượng giảng dạy Chỉ cần mộtphương pháp phù hợp, một lời nói dí dỏm, một cách tổ chức hoạt động nhịp nhàng
Có khi người giáo viên lại trở thành một diễn viên đa tài phải một mình sắm đủ cácvai như: một người dẫn chương trình vui tính, một người quản trò hài hước dẫn dắtcác em từ các hoạt động vui chơi vào việc học tập một cách nhẹ nhàng, hiệu quả;Hay có lúc người giáo viên lại đứng ở cương vị là một người mẹ, một người chịhay một người anh luôn yêu mến, chăm sóc, động viên và giúp đỡ các em… cónhư thế thì chất lượng dạy học sẽ hiệu quả hơn, ngược lại chất lượng dạy và học sẽ
kém Bởi vậy giáo viên là yếu tố rất quan trọng trong việc giảng dạy.
3 Đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học :
- Ở lứa tuổi Tiểu học cơ thể của trẻ đang trong thời kỳ phát triển hay nói cụthể là các hệ cơ quan còn chưa hoàn thiện, vì thế sức dẻo dai của cơ thể còn thấp
HỌC SINH
HỌC SINH GIÁO
VIÊN
Trang 6nên trẻ không thể làm lâu một cử động đơn điệu, dễ mệt nhất là hoạt động quámạnh và ở môi trường thiếu dưỡng khí.
- Học sinh tiểu học nghe giảng rất dễ hiểu nhưng cũng sẽ quên ngay khi các
em không tập trung cao độ Vì vậy người giáo viên phải tạo ra hứng thú trong họctập cho học sinh và phải thường xuyên hướng dẫn học sinh luyện tập
- Học sinh Tiểu học rất dễ xúc động và thích tiếp xúc với một sự vật, hiệntượng nào đó nhất là những hình ảnh gây cảm xúc mạnh
- Trẻ hiếu động, ham hiểu biết cái mới nên dễ gây cảm xúc mới, song các
em chóng chán Do vậy trong dạy học giáo viên phải sử dụng nhiều đồ dùng dạyhọc, đưa học sinh đi tham quan, đi thực tế, tăng cường thực hành, tổ chức các tròchơi xen kẽ để củng cố khắc sâu kiến thức
+ Giáo viên thường chỉ đầu tư sâu vào những bài dạy khi có dự giờ, thaogiảng, hội giảng
+ Việc sử dụng trò chơi học tập đối với một số giáo viên còn là hình thứchoặc có sử dụng trò chơi thì cũng ở mức gượng ép, miễn cưỡng Mặt khác, cònmột số giáo viên khi sử dụng các trò chơi học tập thì chưa chọn lọc kỹ, không cótác dụng thiết thực phục vụ mục tiêu của bài học nên việc tổ chức trò chơi chưa đạthiệu quả Đôi lúc có giáo viên lại lạm dụng trò chơi quá nhiều Có bài tổ chức tròchơi chỉ phù hợp ở một hoặc hai bài tập, có bài thì không, hoặc có bài có thể tổchức được thành cả một trò chơi lớn nhưng họ cứ tổ chức vô tội vạ dẫn đến đôi khicòn mang lại các tác dụng ngược
Trang 7+ Muốn tổ chức để đem lại hiệu quả thì giáo viên phải nắm rõ mục tiêu bàidạy, mục tiêu từng bài tập và mục tiêu lớn trong mạch kiến thức đang giảng dạy,giáo viên phải nắm được và hiểu rõ đối tượng của mình đang giảng dạy ở từng lớp
để cĩ điều chỉnh thích hợp và cần phải sử dụng những đồ dùng nào cho bài họcđĩ
+ Giáo viên chưa tạo cho học sinh mơi trường học tập thân thiện, tích cực + Tơi cũng đã đọc nhiều các sáng kiến kinh nghiệm nĩi về việc dạy học tíchcực hĩa người học, về các trị chơi tốn học nĩi chung…, nhưng tơi chưa thấy kinhnghiệm nĩi riêng về kế hoạch bài dạy cho các tiết Luyện tập ở mơn tốn Tôimuốn có một nghiên cứu cụ thể hơn và đánh giá được hiệu quả của việc đổimới phương pháp dạy học qua việc thiết kế một tiết toán Luyện tập theo hướngtích cực hóa người học Thông qua các tiết học sinh động, hấp dẫn, tạo ta khơngkhí vui tươi, hồn nhiên trong giờ học, lôi cuốn người học vào hoạt động học tậpmột cách tích cực, chủ động, sáng tạo, nĩ cịn kích thích được trí tưởng tượng, tị
mị, ham hiểu biết ở trẻ, giúp các em tự tin hơn, cĩ được cơ hội tự khẳng định mình
và tự đánh giá nhau trong học tập Từ đó, giúp cho các em cảm thấy yêu thíchhọc môn toán, chờ đợi đến tiết toán nhiều hơn
Để thay đổi hiện trạng trên, đề tài nghiên cứu này đã sử dụng phương phápdạy học đổi mới trong các tiết dạy Luyện tập qua việc sử dụng kết hợp các hìnhthức thi đua học tập trong mơn Tốn lớp 4 với một số đồ dùng dạy học đơn giản,đẹp, dễ sử dụng đã đem lại hiệu quả cao so với các tiết Luyện tập trước đĩ
Trang 8CHƯƠNG II : ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP
đó học sinh được thực hành luyện tập củng cố mở rộng kiến thức kỹ năng đã học.Như vậy trong trò chơi học tập các kỹ năng môn toán được đưa vào trò chơi
+ Chơi là một nhu cầu cần thiết đối với học sinh Tiểu học Trò chơi học tậplàm thay đổi hình thức hoạt động của học sinh, giúp học sinh tiếp thu kiến thứcmột cách tự giác tích cực Làm cho không khí học tập thêm sôi nổi, mang lại hiệuquả Giúp học sinh rèn luyện củng cố kiến thức đồng thời phát triển vốn kinhnghiệm được tích luỹ qua hoạt động chơi
+ Hình thành kĩ năng sống cho học sinh: Khả năng ứng xử, tự tin, hợp tác,linh hoạt…
1 2/ Các hình thức thi đua học tập:
- Thi đua theo 2 dãy bàn hoặc theo các đội
- Thi đua theo các tổ trong lớp
- Thi đua cá nhân…
Trang 9 Tác dụng :
+ Các hình thức thi đua học tập: thi đua theo dãy, tổ, cá nhân… đều kíchhoạt học sinh hoạt động học tập một cách chủ động, tích cực; tạo sự hào hứng,tranh đua lành mạnh trong học tập Giúp cho các em có điều kiện để thể hiện khảnăng bản lĩnh của mình trước tập thể lớp, được cả tập thể công nhận và tuyêndương Thông qua đó rèn cho các em các kỹ năng sống qua việc được trình bàysuy nghĩ của mình hoặc của nhóm, được giải thích, nhận xét và giao tiếp với thầy
cô và các bạn trong lớp
+ Các hình thức thi đua và trò chơi học tập rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, thúcđẩy hoạt động trí tuệ, nhờ sử dụng các hình thức thi đua và trò chơi học tập mà quátrình dạy học trở thành một hoạt động vui và hấp dẫn hơn, cơ hội học tập đa dạnghơn
+ Hình thành kĩ năng sống cho học sinh : Khả năng ứng xử, tự tin, hợp tác,linh hoạt…
1.
3/ Đồ dùng dạy học trong môn Toán:
- Là các mô hình hoa, quả, con vật, thẻ từ… được làm từ các vật liệu khác nhau (giấy màu cứng, giấy bitit…) được ép nhựa (phía sau có đính nam châm) có thể dùng để viết các bài toán, phép tính để học sinh thực hiện, hoặc thưởng học sinh nhằm tạo không khí sôi nổi trong lớp
Tác dụng :
+ Đồ dùng học tập được giáo viên thiết kế một cách đơn giản, gọn, đẹp, dễ
sử dụng cũng là một cách để thu hút học sinh, làm tăng hứng thú học tập của họcsinh đối với môn toán
+ Giúp giáo viên dễ dàng hơn trong việc tổ chức các hoạt động cho học sinh
Yêu cầu :
+ Thẩm mĩ, phù hợp với trình độ, hợp với tâm sinh lí lứa tuổi học sinh
+ Gọn nhẹ, sử dụng lâu dài, sử dụng được ở nhiều bài, nhiều môn
Trang 10+ Mang tính kinh tế : Rẻ tiền…
+ Dễ làm, dễ sử dụng…
1.4/ Tạo môi trường thân thiện cho học sinh học tập:
+ Học sinh có góc học tập, có góc trình bày sản phẩm của mình và của nhóm
+ Lớp học thoáng mát, đủ ánh sáng, bàn ghế đúng qui cách
+ Tạo không khí vui chơi - học tập
2/ Một số lưu ý trong hình thức thi đua học tập và trò chơi toán 4 :
Tổ chức các hình thức thi đua học tập và trò chơi học tập để dạy môn Toán
nói chung và môn Toán lớp 4 nói riêng, chúng ta phải dựa vào nội dung bài học, điều kiện thời gian trong mỗi tiết học cụ thể để đưa các trò chơi cho phù hợp Có những bài có thể tổ chức ở một nội dung, một bài tập cụ thể (Bài có kiến thức mới…) nhưng cũng có bài có thể tổ chức thành một trò chơi lớn suốt cả tiết học (Bài Luyện tập + Luyện tập chung – khi học sinh đã nắm vững các kiến thức đã
học và giáo viên tổ chức hình thức này nhằm để củng cố khắc sâu hơn kiến thức của các em) Song muốn tổ chức được các hình thức thi đua và trò chơi trong dạy
toán có hiệu quả cao, thì đòi hỏi mỗi người giáo viên phải có kỹ thuật thiết kế một
kế hoạch bài dạy một cách nhẹ nhàng và hiệu quả, chuẩn bị chu đáo và đảm bảocác yêu cầu sau :
* Các hình thức thi đua học tập và trò chơi toán học phải:
+ Mang ý nghĩa giáo dục
+ Nhằm mục đích củng cố, khắc sâu nội dung bài học
+ Phù hợp với tâm lý học sinh lớp 4, phù hợp với khả năng người hướng dẫn
và cơ sở vật chất của nhà trường
+ Hình thức tổ chức trò chơi phải đa dạng, phong phú
+ Chuẩn bị chu đáo
+ Gây được hứng thú đối với học sinh
Trang 11* Cấu trúc của các hình thức thi đua học tập và Trò chơi học tập :
+ Tên các hình thức thi đua học tập hoặc trò chơi
+ Mục đích : Nêu rõ mục đích của trò chơi nhằm ôn luyện, củng cố kiếnthức, kỹ năng nào Mục đích sẽ quy định hành động chơi được thiết kế trong cáchình thức thi đua học tập hoặc trò chơi
+ Đồ dùng, đồ chơi : Mô tả đồ dùng, đồ chơi được sử dụng trong Trò chơihọc tập
+ Nêu lên luật chơi : Chỉ rõ quy tắc của hành động chơi quy định đối vớingười chơi, quy định thắng thua của trò chơi
+ Số người tham gia chơi : Cần chỉ rõ số người tham gia trò chơi
+ Nêu cách chơi
3/ Cách tổ chức các hình thức thi đua học tập và trò chơi :
Thời gian tiến hành : thường từ 5 - 7 phút
- Đầu tiên là giới thiệu các hình thức thi đua học tập hoặc trò chơi :
+ Nêu tên các hình thức thi đua học tập hoặc trò chơi
+ Hướng dẫn cách chơi bằng cách vừa mô tả vừa thực hành, nêu rõ quy địnhchơi
- Chơi thử và qua đó nhấn mạnh luật chơi
4/ Đồ dùng dạy học :
+ Đơn giản, gọn, đẹp, dễ làm, dễ sử dụng
+ Sử dụng đồ dùng dạy học đúng lúc, đúng nội dung và sử dụng một cáchkhoa học
Trang 12CHƯƠNG III : BÀI SOẠN MINH HỌA
1./ Bài dự thi giáo viên dạy giỏi cấp huyện 2008 – 2009 :
- Thực hiện được cộng, trừ phân số, áp dụng được tính chất kết hợp của phân
số vào việc tính thuận tiện Tìm được thành phần chưa biết trong phép cộng, phéptrừ phân số
- Giải được bài toán có lời văn
III/ Hoạt động lên lớp:
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
Hoạt động 1: Khởi động
- Yêu cầu học sinh nêu lại cách cộng, - Nêu cá nhân, nhận xét
